Regurgitacja (cofanie się pokarmu)

Choroba refluksowa przełyku to zespół dolegliwości wywołanych zarzucaniem (refluksem) treści żołądkowej do przełyku. Wraz z połkniętym wcześniej pokarmem, do przełyku wraca także wytwarzany w żołądku kwas solny i enzymy trawienne, powodując pieczenie, czyli tzw. zgagę.

Mogą temu towarzyszyć uszkodzenia błony śluzowej przełyku zwane nadżerkami (zobacz zdjęcie poniżej).

Wśród czynników predysponujących do choroby refluksowej wymienia się:

  • nieprawidłową czynność dolnego zwieracza przełyku
  • zaburzenia opróżniania żołądka
  • otyłość
  • ciążę.

Przyczyny refluksu

Mięsień położony pomiędzy przełykiem a żołądkiem (dolny zwieracz przełyku) rozkurcza się przy połykaniu, co pozwala na przejście pokarmu do żołądka.

Następnie mięsień ten szybko się kurczy, zapobiegając cofaniu się pokarmu i soku żołądkowego z powrotem do przełyku.

Gdy dolny zwieracz przełyku kurczy się nieprawidłowo lub jest niewydolny, kwaśne składniki soku żołądkowego mogą wracać do przełyku, co nazywamy refluksem żołądkowo-przełykowym (zobacz rycinę).

Do rozwoju choroby refluksowej przełyku może dojść także w przebiegu niektórych chorób, tj.: cukrzycy, twardziny, chorób związanych z przewlekłym nadużywaniem alkoholu oraz niektórych zaburzeń hormonalnych.

Regurgitacja (cofanie się pokarmu)
Ryc. 1. Choroba refluksowa przełyku

Istotną rolę w powstawaniu refluksu odgrywają również przyjmowane przez chorego leki, zwłaszcza doustne środki antykoncepcyjne czy leki stosowane w chorobie niedokrwiennej serca, nadciśnieniu tętniczym i chorobach płuc (szczególnie z grupy blokerów kanału wapniowego, leków przeciwcholinergicznych, czy metyloksantyn, np. teofilina).

Rozwojowi refluksu sprzyja również przepuklina rozworu przełykowego (górna część żołądka jest wepchnięta do klatki piersiowej przez cieńsze miejsce w przeponie – mięśniu oddzielającym płuca i brzuch). Gdy górna część żołądka tkwi wciśnięta powyżej przepony, sok żołądkowy pozostaje tam przez dłuższy czas, co ułatwia cofanie się treści do przełyku.

Jak często występuje choroba refluksowa (refluks) przełyku?

W populacji krajów wysoko rozwiniętych objawy refluksu występują codziennie u około 5–10% osób, a raz na tydzień u około 20% osób. Częstość występowania choroby refluksowej jest porównywalna u mężczyzn i kobiet i wzrasta wraz z wiekiem.

Jak się objawia refluks?

Do typowych objawów refluksu należą: zgaga, puste odbijania oraz uczucie cofania się treści żołądkowej do przełyku. Często dolegliwości określane są także jako pieczenie za mostkiem, nadkwasota, kwaśne odbijania, czy ból górnej części brzucha.

Dolegliwości nasilają się w ułożeniu na wznak, zwłaszcza po obfitym lub tłustym posiłku, przy pochylaniu się i podczas parcia.

Objawami niepokojącymi (tzw. objawy alarmowe), wymagającymi zgłoszenia się do lekarza i przeprowadzenia szybkiej i dokładnej diagnostyki są zaburzenia połykania, ból przy połykaniu (zob. Dysfagia), zmniejszenie masy ciała lub krwawienie z przełyku.

Choroba refluksowa może też powodować objawy nietypowe, takie jak: chrypka, suchy kaszel oraz ból w klatce piersiowej, naśladujący pochodzenie sercowe, a także uczucie „kluski” w gardle.

Co robić w razie wystąpienia objawów choroby refluksowej?

Modyfikacja stylu życia i dieta

W razie wystąpienia objawów refluksu warto zmodyfikować styl życia, a szczególnie sposób odżywiania się.

Posiłki powinny być mniejsze, ale spożywane częściej i nie przed położeniem się do łóżka – ostatni posiłek należy zjeść najpóźniej 3 godziny przed snem.

Należy unikać pokarmów tłustych, mocno przyprawionych, gazowanych napojów, cytrusów, kawy i czekolady. Wskazane jest także odstawienie używek (alkoholu i papierosów).

W przypadku otyłości lub nadwagi zaleca się dążenie do zmniejszenia masy ciała. Warto wypróbować także spanie na łóżku z wezgłowiem uniesionym o kilkanaście centymetrów. Poza tym należy unikać prac w  pozycji przymusowej oraz ciasnych ubrań i pasków. Zaleca się też zaprzestanie palenia tytoniu.

Stosowanie leków bez recepty

Stosowanie dostępnych bez recepty leków zobojętniających sok żołądkowy, zawierających różne kombinacje związków glinu, wapnia, magnezu i kwasu alginowego, może przynieść chwilową ulgę, jednak nie zaleca się długotrwałego ich przyjmowania bez konsultacji z lekarzem.

Wizyta u lekarza

Jeśli opisane sposoby nie przynoszą poprawy, należy udać się do lekarza – szczególnie, jeśli dolegliwości są uporczywe i się nasilają. Niezwłoczna wizyta u lekarza jest konieczna także wtedy, gdy wystąpią objawy niepokojące (zaburzenia połykania, ból przy połykaniu, zmniejszenie masy ciała lub krwawienia z przełyku).

Należy pamiętać, że objawy refluksu mogą być łatwo mylone z dolegliwościami w przebiegu choroby niedokrwiennej serca, a nawet zawału mięśnia sercowego.

Trzeba zwrócić uwagę na to, kiedy pojawia się ból – ból wieńcowy ma bowiem związek z wysiłkiem fizycznym, a ustępuje po odpoczynku i zażyciu nitrogliceryny.

Niekiedy do pewnego rozpoznania niezbędne jest wykonanie pełnych badań w kierunku chorób serca.

Jak lekarz stawia diagnozę?

Regurgitacja (cofanie się pokarmu)
Ryc. 2. Obraz endoskopowy refluksowego zapalenia przełyku – widoczne nadżerki

Chorobę refluksową można rozpoznać na podstawie typowych charakterystycznych objawów klinicznych oraz ustąpienia objawów po zastosowaniu leczenia inhibitorem pompy protonowej (np. omeprazolem przez około 2 tyg.).

U chorych, u których pomimo standardowego leczenia objawy długo się utrzymują, zaleca się wykonanie gastroskopii w celu potwierdzenia rozpoznania. Badanie endoskopowe zaleca się też „raz w życiu” u wszystkich chorych z długoletnim wywiadem choroby refluksowej w celu wykluczenia wystąpienia powikłań (zwężenie, krwawienie, tzw. przełyk Barretta).

Badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego (gastroskopia) polega na wsunięciu giętkiego aparatu do gardła, a następnie do przełyku, żołądka i dwunastnicy. W trakcie badania w razie potrzeby pobiera się wycinki z błony śluzowej przewodu pokarmowego do badania histopatologicznego.

Gastroskopia jest jedyną metodą uzyskania takich wycinków w celu oceny mikroskopowej zmian w przewodzie pokarmowym bez konieczności wykonania zabiegu chirurgicznego.

Zabieg ten trwa około 20–30 minut i jest wykonywany po podaniu miejscowo preparatu znieczulającego, nie wymaga też przyjęcia do szpitala.

W przypadkach nietypowych objawów lub przed planowanym zabiegiem operacyjnym przydatne może być manometryczne badanie przełyku (badanie ciśnienia w przełyku, które wykazuje zakłócenia funkcji mięśnia zwieracza dolnego przełyku) oraz całodobowe monitorowanie pH w przełyku (tzw. pH-metria, polegająca na umieszczeniu cienkiej tuby w przełyku i ocenie kwaśności treści w przełyku). Powyższe badania mogą służyć także do oceny skuteczności leczenia.

Jakie są sposoby leczenia choroby refluksowej (refluksu)?

Leczenie farmakologiczne

Poza modyfikacją stylu życia, najczęściej leczenie rozpoczyna się od leków silnie zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego (tzw. inhibitorów pompy protonowej, w publikacjach medycznych oznaczanych często skrótem IPP).

Do tej grupy leków należą esomeprazol, lanzoprazol, omeprazol, pantoprazol i rabeprazol. Stosuje się je raz na dobę, na czczo, w zleconych przez lekarza dawkach standardowych przez 2–4 tygodnie.

W razie niepowodzenia leczenia lekarz może zdecydować o podwojeniu dawki leku i/lub dodać do terapii lek z grupy blokerów receptorów histaminowych H2 (famotydyna) podawany przed snem.

Leki z tej grupy stosuje się również w leczeniu podtrzymującym refluksu o łagodnym przebiegu.

Leki prokinetyczne (cisapryd, metoklopramid) mają skuteczność zbliżoną do ranitydyny, stosowane są jednak rzadko ze względu na wywoływane przez nie działania niepożądane: metoklopramid powoduje senność, drażliwość, zaburzenia ze strony układu nerwowego; cisaprid – groźne zaburzenia rytmu serca.

Leczenie chirurgiczne

Gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi poprawy mimo maksymalnych dawek leków, rozważa się zastosowanie leczenia operacyjnego (zob. Leczenie operacyjne choroby refluksowej i przepukliny rozworu przełykowego). Okazuje się jednak, że około 50% chorych – po różnym okresie od operacji – nadal wymaga leczenia farmakologicznego.

Leczenie refluksu u kobiet w ciąży

U kobiet ciężarnych leczeniem z wyboru choroby refluksowej przełyku jest leczenie niefarmakologiczne – modyfikacja stylu życia i odpowiednia dieta. Leki należy stosować przez możliwie najkrótszy czas i w możliwie najmniejszej dawce.

Najczęściej stosowane są leki zobojętniające, niewchłaniające się do krwiobiegu z przewodu pokarmowego. W razie ich nieskuteczności można ostrożnie stosować ranitydynę. Coraz więcej danych naukowych wskazuje, że inhibitory pompy protonowej (szczególnie omeprazol) można bezpiecznie stosować u kobiet w ciąży.

Powyższe leki powinny być zawsze stosowane po konsultacji z lekarzem i zgodnie z jego zaleceniami.

Lekarz leczy mnie pantoprazolem na chorobę refluksową przełyku – mam objawy, takie jak zgaga, brak apetytu, niestrawność (z okresami zaostrzeń i remisji).

Jednak w gastroskopii nigdy nie wykazano żadnych zmian w przełyku (brak stanu zapalnego).

Czy w związku z powyższym mogę mieć chorobę refluksową, jak twierdzi lekarz (czy same objawy są wystarczające do ustalenia takiego rozpoznania)?

Odpowiedziała

lek. med. Magdalena Przybylska-Feluś Oddział Kliniczny Kliniki Gastroenterologii i Hepatologii

Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Choroba refluksowa (gastroesophageal reflux disease – GERD) jest przewlekłą chorobą górnego odcinka przewodu pokarmowego związaną z zarzucaniem treści pokarmowej z żołądka do przełyku.

Problem tkwi w nadmiernej relaksacji dolnego zwieracza przełyku (lower esophageal sphincter – LES) odcinka przełyku tuż nad żołądkiem, w którym panuje wyższe ciśnienie zabezpieczające przed zarzucaniem kwaśnej treści żołądkowej.

Leia também:  Neutropenia – przyczyny, objawy, leczenie

Objawy obejmują objawy przełykowe (zgagę, regurgitacje, dysfagię, uczucie globusa, niekardiologiczny ból w klatce piersiowej, dyspepsję – niestrawność) oraz pozaprzełykowe, jak czkawka, kaszel, chrypka.

W zależności od zmian w endoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego możemy wyróżnić postać nienadżerkową (non erosive esophageal reflux disease – NERD) i nadżerkową (erosive esophageal reflux disease – ERD).

GERD diagnozuje się na podstawie objawów, gastroskopii, w ciężkich lub opornych na leczenie przypadkach zarezerwowane jest badanie pH-metryczne (ocena pH w przełyku), ew. manometria przełyku (ocena ciśnienia) lub impedancja przełykowa (ocena zarzucania, niezależnie od pH).

Objawy typowe i atypowe dla GERD należy różnicować z innymi przyczynami, np. objawy dyspeptyczne w przebiegu zapalenia żołądka; dysfagię z przeszkodami w przełyku, kaszel z przyczynami pulmonologicznymi itd.

Leczenie obejmuje przede wszystkim stosowanie leków zmniejszających wydzielanie żołądkowe (inhibitory pompy protonowej) oraz modyfikację trybu życia poprzez unikanie pikantnych pokarmów, gazowanych napoi, mniejsze porcje, unikanie wysiłku fizycznego lub leżenia zaraz po posiłku, sen z głową uniesioną o ok. 30 stopni.

W ciężkich przypadkach stosuje się leczenie operacyjne, które można porównać z wytworzeniem mankietu uszczelniającego połączenie żołądka z przełykiem.

Chih-Hsun Yi, Tso-Tsai Liu, Chien-Lin Chen: Atypical Symptoms in Patients With Gastroesophageal Reflux Disease. J. Neurogastroenterol. Motil. 2012; 18(3): 278-283. Current Trends in the Management of Gastroesophageal Reflux Disease: A Review Hea Jung Sung, Yu Kyung Cho i wsp.: Role of Acid and Weakly Acidic Reflux in Gastroesophageal Reflux Disease Off Proton Pump Inhibitor Therapy. J. Neurogastroenterol. Motil. 2012; 18(3): 291-297.
Materiały edukacyjne dla pacjentów.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie refluksu?

Choroba refluksowa przełyku jest chorobą przewlekłą, przebiegającą z okresami zaostrzeń i remisji.

Choroba refluksowa nie zagraża życiu, jednak może znacznie ograniczać codzienną aktywność, niezbędne jest też stałe leczenie podtrzymujące.

U większości chorych w leczeniu przewlekłym stosuje się najmniejszą skuteczną dawkę inhibitorów pompy protonowej, pozwalającą na opanowanie dolegliwości. Rokowanie jest dobre w przypadku refluksu o łagodnym przebiegu.

Nieleczona choroba refluksowa o ciężkim przebiegu może prowadzić do tak poważnych powikłań, jak zwężenie przełyku oraz krwawienia z przewodu pokarmowego.

U około 10% chorych wystąpić może tzw. przełyk Barretta, który jest stanem przedrakowym i wymaga stałej kontroli endoskopowej z badaniem histopatologicznym. Stan przedrakowy niezmiernie rzadko może przejść w raka przełyku (w przypadku przełyku Barretta – około 0,5% przypadków rocznie), a prawidłowe monitorowanie rozwoju choroby pozwala na wczesne jej rozpoznanie i leczenie.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia choroby refluksowej?

  • Po zakończeniu leczenia choroby refluksowej przełyku zaleca się kontynuację prawidłowych nawyków żywieniowych oraz unikanie leków mogących zmniejszać ciśnienie w obrębie dolnego zwieracza przełyku, zwłaszcza leków stosowanych w chorobie niedokrwiennej serca i nadciśnieniu (popularne azotany, beta-blokery, teofilina).
  • Kontrolna endoskopia po leczeniu wskazana jest u pacjentów z zaawansowaną chorobą refluksową oraz u chorych z jej powikłaniami.
  • U pozostałych osób, u których po skutecznym leczeniu farmakologicznym nie stwierdza się objawów choroby refluksowej przełyku, nie ma konieczności wykonywania kontrolnych badań endoskopowych.

Chorzy z rozpoznanym przełykiem Barretta wymagają stałego nadzoru specjalistycznego ze względu na zwiększone ryzyko rozwoju raka gruczołowego przełyku. U tych chorych kontrolne badania endoskopowe z pobraniem wycinka do badania histopatologicznego należy powtarzać co 3 lata, zaś w przypadku stwierdzenia zmian bardziej zaawansowanych (tzw.

dysplazja małego stopnia) – co rok, a niekiedy nawet co 3 miesiące (dysplazja dużego stopnia).

Co robić, aby uniknąć refluksu?

Prawdopodobnie korzystne jest zaprzestanie palenia papierosów, odpowiednia dieta, w tym ograniczenie spożycia alkoholu i kawy oraz normalizacja masy ciała.

Ulewanie – praktyczny poradnik

Regurgitacja (cofanie się pokarmu)

dr n. med. Marcin Dziekiewicz

Regurgitacja (cofanie się pokarmu)

dr hab. n. med. Piotr Albrecht

Wprowadzenie

Ulewanie, czyli regurgitacje, to jeden z najczęstszych objawów pojawiających się u niemowląt. Oznacza wsteczny ruch treści z żołądka do jamy ustnej i (najczęściej) na zewnątrz. U większości dzieci ma podłoże czynnościowe, tzn. nie zaburza rozwoju psychofizycznego, oraz łagodny i przemijający charakter.

Rozpoznanie ustala się na podstawie szczegółowego badania przedmiotowego i podmiotowego przy jednoczesnym wykluczeniu objawów alarmowych. Badania pomocnicze nie są konieczne. Duże znaczenie ma ocena przyrostu masy ciała.

Postępowanie terapeutyczne powinno obejmować uspokojenie rodziców co do charakteru objawów oraz ewentualną modyfikację diety, w tym rozważenie zagęszczania pokarmu.

Omówienie

Czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego, takie jak kolka, ulewanie czy dyschezja, są jednymi z najczęstszych problemów, z jakimi rodzice noworodków czy niemowląt zgłaszają się do gabinetów lekarskich. Dane z piśmiennictwa sugerujące, że dotyczą one nawet 50% dzieci do 12 miesiąca życia, wydają się niedoszacowane.1

Najczęstszym z tych zaburzeń jest ulewanie. Według opublikowanego niedawno przeglądu piśmiennictwa może ono dotyczyć nieco ponad 25% dzieci w pierwszym roku życia,2 choć gdy pod uwagę weźmiemy jedynie dzieci do 3-4 miesiąca życia, wartość ta wzrośnie nawet do 50-60%.3

Szczyt występowania ulewania przypada na pierwsze miesiące życia, dlatego budzi ono wśród rodziców zrozumiały niepokój. Przejście do porządku dziennego nad sytuacją, w której dziecko ulewa niekiedy znaczną objętość dopiero zjedzonego pokarmu – szczególnie jeśli występują też inne objawy, takie jak niepokój – jest trudne.

 Z drugiej strony, jak wiadomo, zaburzenia czynnościowe nie wiążą się z nieprawidłowościami anatomicznymi czy biochemicznymi, nie zaburzają rozwoju psychofizycznego, mają też najczęściej łagodny i przemijający charakter.

Nakłada to na lekarza szczególną rolę tego, który nie tylko ustali właściwe rozpoznanie, ale w razie potwierdzenia czynnościowego podłoża zaburzeń – uspokoi opiekunów.

Definicja

Sześć wieków przed Chrystusem słynny chiński generał Sun Tzu jako jeden z warunków pokonania wroga stawiał uprzednie poznanie go. Tymczasem przede wszystkim wśród rodziców, ale także niektórych lekarzy, panuje pewien leksykalny bałagan.

Terminy ulewanie, regurgitacje, refluks żołądkowo-przełykowy (GER – gastroesophageal reflux), choroba refluksowa (GERD – gastroesophageal reflux disease) czy kolokwializmy w rodzaju „cofa się”, „ma refluks” bywają używane naprzemiennie.

 W rzeczywistości jednak ich znaczenie jest różne.

Najbliższy potocznemu „ulewaniu” jest termin regurgitacje. Oznacza on cofanie się treści pokarmowej z żołądka do jamy ustnej i najczęściej poza nią.4 Proces ten ma zazwyczaj charakter swobodny, niegwałtowny, choć niekiedy może być bliższy chlustaniu.

Refluks żołądkowo-przełykowy jest pojęciem nieco szerszym i polega na ruchu wstecznym treści z żołądka do przełyku, czemu mogą, ale nie muszą, towarzyszyć regurgitacje. U każdego zdrowego człowieka, niezależnie od wieku, w ciągu doby dochodzi do kilkunastu-kilkudziesięciu epizodów GER. Są one krótkotrwałe – zazwyczaj poposiłkowe – i nie towarzyszą im istotne objawy.

 O chorobie refluksowej mówimy natomiast, gdy cofaniu się treści z żołądka towarzyszą dokuczliwe objawy lub powikłania.

Rozpoznawanie

Stara medyczna prawda głosi, że kluczem do ustalenia właściwego rozpoznania jest dobrze zebrany szczegółowy wywiad i skrupulatne badanie przedmiotowe. Nie inaczej jest w przypadku ulewających niemowląt.

Rozmawiając z rodzicami, szczególną uwagę należy zwrócić na kilka elementów. Warto poprosić opiekunów dziecka o możliwie dokładne opisanie przebiegu ulewania. Ma to na celu wyjaśnienie, czy mamy do czynienia z regurgitacjami, czy też wymiotami.

Jak wspomniano powyżej, podczas regurgitacji treść pokarmowa przemieszcza się z żołądka do jamy ustnej zazwyczaj pod niskim ciśnieniem, bez wysiłku ze strony dziecka, a jej objętość jest niewielka. Wymioty to natomiast reakcja bardziej złożona, forsowna, autonomiczna, w której uczestniczy aparat motoryczny.

Trzeba jednak zaznaczyć, że „odrobina mleka spływająca po brodzie” to tylko jeden kraniec obrazu klinicznego i niekiedy mimo ewidentnie czynnościowego podłoża ulewana objętość może być znaczna.

Kolejnym elementem prawidłowo zebranego wywiadu powinna być analiza diety niemowlęcia. Trzeba ustalić, w jaki sposób jest karmione (piersią czy mieszanką mlekozastępczą), z jaką częstotliwością, a także jakie objętości zjada zarówno jednorazowo, jak i sumarycznie w ciągu całej doby.

Udowodniono, że wraz ze wzrostem objętości spożywanego pokarmu wydłuża się czas opróżniania żołądka, co podwyższa ciśnienie w jego wnętrzu, a to z kolei zwiększa liczbę tzw. przemijających relaksacji dolnego zwieracza przełyku.5 Nierzadkim zjawiskiem jest mylne interpretowanie przez rodziców zasady karmienia na żądanie.

Dokładnie oznacza ona, że to dziecko określa, kiedy i jak często powinno dostawać pokarm. W pierwszych tygodniach życia zazwyczaj oznacza to karmienie nawet co godzinę czy półtorej, natomiast wraz z wiekiem liczba karmień zmniejsza się do około 8 na dobę.

Bywa jednak, że każdy niepokój czy płacz niemowlęcia odczytywany jest przez rodziców jako głód. Sprzyja to przekarmianiu dziecka, co może być przyczyną ulewania.

Istotne znaczenie ma również pozycja podczas karmienia i „odbijanie” dziecka po nim oraz to, jak przebiega samo karmienie: spokojnie czy też dziecko przerywa je, kaszląc, krztusząc się, płacząc lub przyjmując wymuszoną pozycję ciała. To ostatnie może oznaczać związany z chorobą refluksową zespół Sandifera. Wówczas niemowlę odgina głowę i plecy do tyłu, co przypomina opistotonus.

Leia também:  Como Saber Onde Esta Alguem Pelo Celular?

Przy badaniu czynnościowego podłoża objawów, niezależnie od ich rodzaju, absolutnie konieczne jest wykluczenie obecności objawów alarmowych. Powinny one skłonić lekarza do poszerzenia diagnostyki, a niekiedy skierowania dziecka do specjalisty. Wśród nich należy wymienić przede wszystkim:

  • pojawienie się ulewania przed 3 tygodniem lub po szóstym miesiącu życia
  • wymioty treścią żółciową, krwistą, fusowatą
  • forsowne wymioty
  • upośledzenie rozwoju fizycznego
  • biegunkę/zaparcie
  • gorączkę
  • powiększenie wątroby i śledziony
  • uwypuklenie ciemiączka.

Badanie przedmiotowe ma przebieg standardowy.

 W kontekście diagnostyki ulewania trzeba podkreślić, że jej niezbędnym elementem są pomiary antropometryczne (przede wszystkim masy ciała i długości) wraz z naniesieniem ich na siatki centylowe.

Analizie poddany powinien zostać nie tylko pojedynczy pomiar, ale też jego zmiana w czasie. Co do zasady fizjologiczne regurgitacje nie powinny być rozpoznawane u dzieci słabo przybierających na masie.6

Zespół przeżuwania: przyczyny, objawy, leczenie

Zespół przeżuwania sprawia, że dochodzi do mimowolnego cofania się do jamy ustnej połkniętych wcześniej pokarmów. To choroba zaliczana do czynnościowych zaburzeń funkcji przewodu pokarmowego, którą można uznawać za dość tajemniczą – nie udało się bowiem do tej pory jednoznacznie ustalić, jakie są przyczyny zespołu przeżuwania.

Zespół przeżuwania (określany też jako zespół ruminacji) to stale występujące cofanie się pokarmów.

W przeszłości istniał pogląd, że jednostka występuje tylko u niemowląt, u dzieci i młodzieży oraz u pacjentów z różnego stopnia upośledzeniem umysłowym.

Obecnie uważa się, że zespół przeżuwania pojawia się również i osób dorosłych – może dotknąć każdego, ale częściej rozpoznawany jest u kobiet.

Zespół przeżuwania: przyczyny

Zespół przeżuwania zaliczany jest do czynnościowych zaburzeń przewodu pokarmowego, czyli takich, w których nie istnieje organiczna przyczyna występujących u pacjenta dolegliwości.

W niektórych badaniach zauważano, że u pacjentów dochodzi do zaburzeń czynności dolnego zwieracza przełyku, jednakże i tak nie tłumaczy to pojawiających się w tej jednostce dolegliwości – tak naprawdę konkretna przyczyna zespołu przeżuwania wciąż pozostaje nieznana.

Dotychczas pojawiło się natomiast kilka teorii skupiających się wokół patogenezy zespołu ruminacji. Koncentrują się one na różnego rodzaju zaburzeniach psychologicznych.

Przykładowo u niemowląt przyczyną problemu miałby być niedobór poświęcanej dziecku uwagi przez rodziców oraz niewykształcenie więzi emocjonalnej pomiędzy dzieckiem a jego rodzicielami.

U nieco starszych dzieci zespół przeżuwania może współwystępować z różnymi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak zaburzenia odżywiania, zaburzenia lękowe czy depresja. Inne hipotezy skupiają się wokół doświadczenia jakichś zdarzeń silnie wpływających na psychikę, takich jak np.

utrata bardzo bliskiej osoby czy przebycie rozległej operacji. Część uczonych przypuszcza, że zespół ruminacji może rozwijać się u osób, które z różnych przyczyn często doświadczają (świadomie) regurgitacji – tak bywa np. u magików czy u osób zajmujących się pokazami połykania różnych przedmiotów.

Zespół przeżuwania: objawy

Podstawowym objawem zespołu przeżuwania jest mimowolne cofanie się spożytych pokarmów z żołądka z powrotem do jamy ustnej.

Dochodzić do tego może w różnym czasie od rozpoczęcia posiłku, najbardziej typowo regurgitacje występują w ciągu 30 sekund do przełknięcia pokarmu do 1 godziny od zakończenia posiłku.

Dokładny przebieg zaburzeń u różnych pacjentów może być nieco odmienny, u jednych osób regurgitacje występują po każdym posiłku, u innych z kolei pojawiają się one tylko po jakichś konkretnych pokarmach.

Wyraźnego podkreślenia wymaga to, że regurgitacjom w zespole przeżuwania typowo nie towarzyszą wymioty ani nudności, oprócz tego powracające pożywienie nie ma dla pacjentów nieprzyjemnego smaku. Część chorych ponownie przeżuwa i połyka cofniętą treść pokarmową, inni pacjenci odczuwają z kolei konieczność jej wyplucia.

Czasami u pacjentów z zespołem przeżuwania pojawiają się też inne niż regurgitacje dolegliwości. Wśród nich wymienić można:

Mimowolne cofanie się treści pokarmowej z żołądka z powrotem do jamy ustnej najbardziej kojarzone jest z wymiotami. Do nieco podobnego zjawiska dochodzi u pacjentów doświadczających tzw. regurgitacji – polegają one na przedostawaniu się przełkniętych już pokarmów do ust, jednakże nie towarzyszy temu odruch wymiotny.

Zespół przeżuwania: diagnostyka

Aby rozpoznać zespół ruminacji istnieje konieczność wykluczenia innych, potencjalnych przyczyn występujących u pacjentów dolegliwości. W tym celu wykonywane mogą być różne badania, m.in.

endoskopowa ocena przełyku i żołądka (dzięki której można wyeliminować istnienie u pacjenta jakichś przeszkód w tych częściach przewodu pokarmowego, które mogłyby prowadzić do cofania się pokarmów).

Głównymi schorzeniami, które trzeba wykluczyć przy podejrzewaniu zespołu przeżuwania, są bulimia, refluks żołądkowo-przełykowy oraz gastropareza.

Kiedy już wyeliminowane zostanie podłoże organiczne doświadczanych przez chorych objawów, możliwe staje się postawienie diagnozy zespołu przeżuwania. Istotne jednak jest to, że chorzy muszą spełniać pewne kryteria, takie jak:

  • regurgitacje w ciągu ostatniego roku muszą występować stale przez minimum 6 tygodni,
  • do pierwszego epizodu cofania się pokarmu dochodzi przed upływem 30 minut od zakończenia spożywania posiłku,
  • objawy nie ustępują po zastosowaniu leczenia typowego dla refluksu żołądkowo-przełykowego,
  • cofanie się kęsów pokarmowych ustępuje w ciągu 90 minut od zaprzestania jedzenia.

Zespół przeżuwania: leczenie

Podobnie jak konkretna przyczyna zespołu przeżuwania, tak i przyczynowe leczenie jednostki nie jest znane. Najczęściej zalecanym pacjentom postępowaniem jest terapia poznawczo-behawioralna, a także techniki relaksacyjne czy biofeedback.

Problem można łagodzić również poprzez ćwiczenie oddychania z użyciem przepony.

U niektórych pacjentów wdrażana jest farmakoterapia lekami z grupy inhibitorów pompy protonowej – takie postępowanie znajduje wykorzystanie przede wszystkim u tych osób, u których dochodzi do podrażnienia przełyku przez cofającą się treść pokarmową.

Regurgitacja (cofanie się pokarmu) lek. Tomasz Nęcki

Czy artykuł był przydatny?

Regurgitacja – co to jest i jak się objawia?

Przeczytaj raport abcZdrowie

Regurgitacja to zjawisko polegające na niekontrolowanym cofaniu się treści żołądkowej z żołądka, aż do przełyku. U osób dorosłych, może być symptomem choroby refluksowej przełyku. Regurgitację możemy zaobserwować także u niemowląt (w tym przypadku mamy do czynienia z tzw. ulewaniem się pokarmu na zewnątrz).

1. Regurgitacja – co to jest?

Regurgitacja jest biernym przesunięciem treści żołądkowej z żołądka do przełyku. U dorosłych najczęściej związana jest z refluksem żołądkowo-przełykowym lub chorobą refluksową przełyku. Może sygnalizować również stan jakim jest zespół przeżuwania.

Zjawisko można zaobserwować także u niemowląt. W przypadku najmłodszych, cofanie się treści żołądkowej związane jest z niedojrzałym mechanizmem antyrefluksowym. Do tzw. ulewania przyczyniają się też inne czynniki, m.in. niewygodna pozycja (najczęściej leżąca), płynny pokarm, połykanie powietrza.

Regurgitacja często mylona jest refluksem żołądkowo-przełykowym oraz chorobą refluksową przełyku. Warto zwrócić uwagę na zasadnicze różnice:

  • Refluks żołądkowo-przełykowy (Gastroesophageal Reflux Disease) – związany jest ze zwracaniem kwaśnej treści z żołądka do przełyku. Towarzyszą mu następujące objawy: ból brzucha, uczucie pieczenia w mostku, zgaga. Dolegliwości związane z refluksem żołądkowo-przełykowym można zauważyć po spożyciu obfitego lub ciężkostrawnego posiłku. Sam w sobie nie stanowi dużego zagrożenia, jednak może być przyczyną poważniejszych dolegliwości, np. wrzodów.
  • Regurgitacja – związana z zarzucaniem treści żołądkowej do gardła towarzyszy nasilonemu refluksowi. Osoba borykająca się z tą dolegliwością czuje kwaśność w ustach.
  • Choroba refluksowa przełyku – jest zespołem objawów, którego przyczyną jest zarzucanie treści pokarmowej z żołądka do przełyku. Schorzenie dotyka ponad 10% populacji wysoko rozwiniętych krajów. Związana jest z bardzo nasilonym refluksem żołądkowo-przełykowym. Pacjenci zmagający się z tą dolegliwością odczuwają nadkwasotę, kwaśne odbijanie, a także bóle w górnej części brzucha.

2. Regurgitacja, a choroba refluksowa przełyku

Choroba refluksowa przełyku (GERD – gastroesophageal reflux disease) jest schorzeniem polegającym na cofaniu się treści pokarmowej z żołądka do przełyku.

Do najczęstszych przyczyn choroby refluksowej przełyku możemy zaliczyć:

  • zwiotczenie mięśnia zwieracza przełyku u wejścia do żołądka,
  • zaburzenia związane z opróżnianiem żołądka,
  • ciąża (w trakcie ciąży mamy do czynienia ze zwiększonym ciśnieniem jamy brzusznej, przez co treść żołądkowa może być wypychana do przełyku)

Osoby zmagające się z chorobą refluksową przełyku zmagają się tylko reguritacją. Często odczuwają również zgagę, kwaśny posmak w ustach, pieczenie w okolicy nadbrzusza. Choroba refluksowa przełyku może objawiać się trudnościami z połykaniem, nudnościami i wymiotami.

Niektórzy pacjenci odczuwają też objawy pozaprzełykowe. Wśród nich możemy wyróżnić:

3. Leczenie

Pacjentom uskarżającym się na regurgitację oraz zmagającym się z chorobą refluksową przełyku, zaleca się zmianę dotychczasowego stylu życia.

Wdrożenie odpowiedniej diety można wyeliminować niektóre objawy przypadłości. Dodatkowo, warto pamiętać o:

  • utrzymywaniu odpowiedniej wagi (otyłość i nadwaga negatywnie wpływają na przebieg choroby)
  • unikaniu używek (wyroby tytoniowe nie są wskazane, ponieważ mogą osłabić napięcie dolnego zwieracza przełyku),
  • unikaniu niektórych pozycji (szczególnie pozycji zgiętej)
Leia também:  Do Que Sofrer De Saudade De Mim Como Eu To De Você?

U niektórych pacjentów konieczne jest zastosowanie leczenia farmakologicznego. Wiele osób stosuje środki zobojętniające sok żołądkowy. Poważniejsze przypadki leczy się za pomocą ranitydyny, famotydyny. Część pacjentów jest zmuszona przyjmować leki redukujące produkcję kwasu solnego. Niezbędne jest wówczas stosowanie omeprazolu, pantoprazolu lub esomeprazolu.

4. Regurgitacja – powikłania

Regurgitacja może przyczynić się uszkodzenia błony śluzowej przełyku, co z kolei prowadzi do jej zapalenia, zmian przednowotworowych, a nawet rozwoju raka. U niektórych osób oprócz dyskomfortu, może pojawić się dysfagia (trudność przełykania) oraz spadek masy ciała.

Istnieją również inne powikłania związane z regurgitacją. Osoby zmagające się niekontrolowanym cofaniem się treści żołądkowej z żołądka, często uskarżają się na problemy ze szkliwem zębów. Wielu pacjentów uskarża się też na wysiękowe zapalenie ucha środkowego.

Regurgitacja może nieść za sobą przykre konsekwencje zdrowotne. Zdarzają się przypadki, w których chorzy zmagają się z ropniem płucnym.

Nie czekaj na wizytę u lekarza. Skorzystaj z konsultacji u specjalistów z całej Polski już dziś na abcZdrowie Znajdź lekarza.

Katarzyna Wąś-Zaniuk,  30.03.2021 15:16

Otyłość a choroba refluksowa przełyku

Choroba refluksowa przełyku jest schorzeniem górnej części przewodu pokarmowego, które jest następstwem patologicznego refluksu czyli zarzucania kwaśnej treści żołądkowej do przełyku, co może (choć nie musi) skutkować zapaleniem błony śluzowej przełyku.

Zgaga oraz regurgitacje (cofanie kwaśnej treści żołądka do gardła, a nawet jamy ustnej) są klasycznymi objawami tej choroby. Chorobę refluksową można podejrzewać, gdy objawy te występują 2 razy w tygodniu lub częściej lub gdy występują rzadziej, ale znacząco wpływają na pogorszenie jakości życia.

Choroba może się również manifestować innymi objawami, m.in. odbijaniem, nudnościami, nie-sercowymi bólami w klatce piersiowej, problemami z połykaniem, chronicznym kaszlem czy chrypką. Nieleczona choroba może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak krwawienia z przewodu pokarmowego czy zmiany przednowotworowe przełyku.

Stąd też uporczywe czy długotrwałe wymienione objawy powinny skłonić do wizyty u lekarza.

Szacuje się, że w Polsce u co trzeciego dorosłego z dolegliwościami brzusznymi objawy te mogą być związane z chorobą refluksową przełyku.

Czynniki ryzyka choroby refluksowej przełyku

Jest wiele czynników ryzyka tej choroby. Wśród nich można wymienić takie, na które nie mamy wpływu oraz takie, które możemy zmieniać.

Do pierwszej grupy należą wiek (wraz z wiekiem rośnie ryzyko wystąpienia choroby), płeć (kobiety z Ameryki Południowej i Środkowego Wschodu są bardziej narażone na wystąpienie choroby niż mężczyźni, takiej zależności nie zaobserwowano u kobiet europejskich i z Ameryki Północnej), rasa (przedstawiciele rasy kaukaskiej są bardziej narażeni na wystąpienie zapalenia czy zmian przednowotworowych przełyku) oraz czynniki genetyczne (sugerują to badania na bliźniętach). W grupie drugiej można wymienić szeroko pojęty styl życia – sposób odżywiania i aktywność ruchową, które mają wpływ m.in. na masę ciała, stosowanie używek (palenie tytoniu, alkohol), ilość i jakość snu, stres.

Otyłość a choroba refluksowa przełyku

Otyłość zwiększa ryzyko wystąpienia zarówno objawów choroby refluksowej przełyku, jak również zmian przednowotworowych i nowotworowych przełyku. Osoby otyłe są o ponad 1,5 razy bardziej narażone na wystąpienie objawów chorobowych niż osoby zdrowe i niemal 2,5-krotnie bardziej narażone na wystąpienie nowotworu gruczołowego przełyku.

Jednocześnie zaobserwowano, że u osób, które schudły (ich wskaźnik masy ciała, czyli BMI, zmniejszył się o 3,5kg/m2) znacząco wzrastało prawdopodobieństwo ustąpienia objawów choroby refluksowej przełyku (nawet 2,5-krotnie).

Zwłaszcza zmniejszenie otyłości brzusznej wykazywało ten pozytywny efekt.

Otyłość brzuszna niemal dwukrotnie zwiększa ryzyko wystąpienia refluksowego zapalenia przełyku, a im więcej tkanki tłuszczowej w obrębie jamy brzusznej, tym ryzyko to jest większe.

Otyłość najczęściej jest skutkiem zaburzenia równowagi energetycznej organizmu wywołanej nadmiernym spożywaniem kalorii w stosunku do potrzeb i/lub braku aktywności ruchowej.

Dlatego na związek pomiędzy otyłością a chorobą refluksową przełyku i jej powikłaniami może wpływać także sposób żywienia i aktywność fizyczna. Spożycie niektórych produktów, np.

tłustych, czekolady czy napojów gazowanych (w tym słodkich) może sprzyjać objawom choroby refluksowej przełyku, a osoby z nadwagą lub otyłością mogą takie produkty spożywać regularniej niż osoby o prawidłowej masie ciała.

Na podstawie badań przekrojowych trudno jednak jednoznacznie ustalić istotny związek między spożywaniem tych produktów w codziennej diecie a objawami choroby i otyłością ponieważ wiele osób z objawami choroby refluksowej przełyku samodzielnie, w sposób intuicyjny, rezygnuje z ich spożywania.

Wyniki niektórych badań sugerują jednak związek między spożywaniem wybranych produktów a występowaniem objawów choroby refluksowej przełyku. Stwierdzono np. niewielki związek między występowaniem objawów chorobowych a dietą ubogą w warzywa i owoce oraz błonnik, a obfitującą w słodycze i tłuszcz.

Taki sposób żywienia można też uznać za sprzyjający nadmiernej masie ciała. W jednym z badań interwencyjnych wykazano, że zmniejszenie masy ciała średnio o 13 kg w ciągu pół roku spowodowało całkowite ustąpienie objawów choroby refluksowej przełyku u 65% uczestników badania, zaś częściowe – u 16%.

 

Leczenie choroby refluksowej przełyku

Terapia choroby refluksowej przełyku uwzględnia zarówno stosowanie odpowiednich leków, jak również pewne zmiany stylu życia. Zgodnie z wytycznymi ACG (American College of Gastroenterology) za jedną ze skutecznych niefarmakologicznych metod leczenia choroby uznano zmniejszenie masy ciała, które jest silnie rekomendowane osobom z nadwagą lub otyłością.

Inne to: uniesienie wezgłowia łóżka zalecane zwłaszcza chorym ze zgagą nocną oraz unikanie późnego spożywania posiłków – ostatni posiłek powinien być jedzony 2-3 godziny przed snem.

Rezygnację z jedzenia określonych produktów (potrawy pikantne, czekolada, kawa, cytrusy, napoje gazowane)  zaleca się w indywidualnych przypadkach gdy chory „widzi” związek między spożywaniem produktu, a występowaniem objawów chorobowych.

Literatura

  1. Stepaniak U., Micek A.,Waśkiewicz A. i wsp.: Prevalence of general and abdominal obesity and overweight among adults in Poland. Results of the WOBASZ II study (2013–2014) and comparison with the WOBASZ study (2003–2005). Pol Arch Med Wewn; 2016. 126(9): 662-671.
  2. https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
  3. Vakil N., van Zanten S., Kahrilas P. i wsp.: The monteral definition and clasification of gastroesophageal reflux disease: a global evidence-based consensus. Am J Gastroenterol; 2006. 101:1900-1920.
  4. Ziółkowski B.A., Pacholec A., Kudlicka M. i wsp.: Prevalence of abdominal symptoms in the Polish population. Przegl Gastroenetrol; 2012. 7(1): 20-25.
  5. Richter J.E., Rubenstein J.H.: Presentation and epidemiology of gastroesophageal reflux disease. Gastroenterol; 2018. 154 (2): 267-276.
  6. Eusebi L.H., Ratnakumaran R., Yuan Y. i wsp.: Global prevalence of, and risk factors for gastro-oesopageal reflux symptoms: a meta-analysis. Gut; 2018. 67(3): 430-440.
  7. Singh S., Sharma A.N., Murad M.H. i wsp.: Central adiposity is associated with increased risk of gastroesophageal infalmation, metaplasia and adenocarcinoma: a systematic review and meta-analysis. Clin Gastroenterol Hepatol; 2013. 11: 1399-1412.
  8. Ness-Jensen E., Hveem K., El-Serag H. i wsp.: Lifestyle intervention in gastroesophageal reflux disease. Clin Gastroenterol Hepatol; 2016. 14: 175-182.
  9. Nam S.Y., Choi I.J., Ryu K.H. i wsp.: Abdominal visceral adipose tissue volume is associated with increased risk of erosive esophagitis in men and women. Gastroenterology; 2010.139: 1902-1911.
  10. Ness-Jensen E., Hveem K., El-Serag H. i wsp.: Lifestyle intervention in gastroesophageal reflux disease. Clin Gastroenterol Hepatol; 2016. 14: 175-182.
  11. Kaltenbach T., Crockett S., Gerson L.B.: Are lifestyle measures effective in patients with gastroesophageal reflux disease? An evidence-based approach. Arch Intern Med; 2006. 166:965-971.
  12. Zheng Z., Nordenstedt H., Pedersen N.L. i wsp.: Lifestyle factors and risk for symptomatic gastroesophageal reflux in monozygotic twins. Gastorenterology; 2007. 132: 87-95.
  13. Nocon M., Labenz J., Willich S.N.: Lifestyle factors and symptoms of gastro-oesophageal reflux – a population-based study. Aliment Pharmacol Ther; 2006. 23: 169-174.
  14. El-Serag H., Satia J., Rabeneck L.: Dietary intake and the risk of gastroesophageal reflux disease: a cross sectional study in volunteers. Gut; 2005. 54: 11–17.
  15. Nilsson M., Johnsen R., Ye W. i wsp.: Lifestyle related risk factors in the aetiology of gastro-oesophageal reflux. Gut; 2004. 53: 1730-1735.
  16. Singh M., Lee J., Gupta N. i wsp.: Weight loss can lead to resolution of gastroesophageal reflux disease symptoms: a prospective intervention trial. Obesity (Silver Spring); 2013. 21: 284-290.
  17. Katz P.O., Gerson L.B., Vela M.F.: Guidelines for the diagnosis and management of gastroesophageal reflux disease. Am J Gastroenterol; 2013. 108: 308-328.
  18.  Talar-Wojnarowska R., Gąsiorowska A., Małecka-Panas E.: Chroba refluksowa przełyku [w] Interna Szczeklika. Podręcznik chorób wewnętrznych 2014. Gajewski P. (red.), Medycyna Praktyczna. Kraków;.2014: 894-898.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*