Powikłania po zapaleniu zatok – jakie są skutki nieleczonych zatok?

Przewlekłe zapalenie zatok może trwać miesiące, podczas gdy ostre zapalenie zatok występuje tylko przez krótki czas (zwykle tydzień). Zapalenie zatok jest uważane za przewlekłe po co najmniej 12 tygodniach występowania objawów.

Ostre zapalenie zatok zazwyczaj spowodowane jest przeziębieniem czyli infekcją wirusową, a przewlekłe zapalenie zatok może mieć wiele innych przyczyn.

Powikłania po zapaleniu zatok – jakie są skutki nieleczonych zatok?

Objawy przewlekłego zapalenia zatok

Objawy przewlekłego zapalenia zatok są podobne do objawów zapalenia zatok, choć o nieco mniejszym natężeniu. Długotrwały stan zapalny prowadzi do obrzęku i przerostu błony śluzowej, a nawet do powstawania polipów.

Objawy przewlekłego zapalenia zatok zazwyczaj nie obejmują gorączki. Główne objawy obejmują:

  • zatkany nos utrudniający oddychanie,
  • często zielona lub żółta wydzielina z nosa,
  • wydzielina ściekająca po ścianie gardła,
  • tkliwość lub uczucie dyskomfortu w okolicach oczu, czoła i policzków,
  • ból twarzy, uczucie rozpierania,
  • osłabienie lub utrata powonienia i smaku.

Ponadto przewlekłemu zapaleniu zatok mogą towarzyszyć poniższe objawy:

Powikłania po zapaleniu zatok – jakie są skutki nieleczonych zatok?

Przyczyny przewlekłego zapalenia zatok

Przewlekłe zapalenie zatok mogą powodować:

  • różnego rodzaju alergie,
  • polipy blokujące zatoki , utrudniające oddychanie przez nos oraz usuwanie wydzieliny, powodujące kłopoty z węchem,
  • wady anatomiczne lub pourazowe przegrody nosa, np. krzywa przegroda nosowa ograniczająca przepływ powietrza,
  • infekcje wirusowe i bakteryjne górnych i dolnych dróg oddechowych.

Inne schorzenia, które mogą powodować przewlekłe zapalenie zatok:

  • astma,
  • refluks żołądkowo-przełykowy,
  • HIV,
  • mukowiscydoza.

Leczenie przewlekłego zapalenia zatok

Niektóre zabiegi w domu mogą pomóc złagodzić objawy przewlekłego zapalenia zatok. Ale niekiedy niezbędne jest nawet długotrwałe leczenie, aby zapobiec nawrotom objawów. Leki przeciwbólowe dostępne bez recepty mogą pomóc złagodzić ból głowy lub ciśnienie spowodowane obrzękiem błony śluzowej, a aerozole do nosa mogą pomóc w udrożnieniu przewodów nosowych.

Większość przewlekłych zapaleń zatok można leczyć farmakologicznie. Jeśli cierpisz na przewlekłe zapalenie zatok, lekarz może zalecić:

  • antybiotyki,
  • sterydy donosowe, rzadziej doustne,
  • płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej.
  • Jeżeli przewlekłe zapalenie zatok jest spowodowane przez alergie, niezbędna będzie diagnostyka i leczenie alergologiczne.
  • Powikłania po zapaleniu zatok – jakie są skutki nieleczonych zatok?
  • W niektórych sytuacjach, może być konieczny zabieg chirurgiczny, aby:
  • usunąć polipy nosa lub guzy,
  • poprawić skrzywioną przegrodę nosową,
  • oczyścić i osuszyć zatoki.

Nieleczone przewlekłe zapalenie zatok może nie tylko utrudniać oddychanie, lecz także ograniczać dostarczanie tlenu do komórek organizmu, co wpływa na funkcjonowanie i aktywność fizyczną. Długotrwałe przewlekłe zapalenie zatok może być również przyczyną różnych powikłań. Zazwyczaj wymaga konsultacji z laryngologiem.

Dowiedz się więcej:

Zapalenie zatok – jak leczyć ból głowy i zatoki

https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/zapalenie-zatok-jak-leczyc-bol-glowy-i-zatoki,220,n,168

Ostre zapalenie zatok – objawy i leczenie

https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/ostre-zapalenie-zatok-objawy-i-leczenie,6306,n,192

Ból zatok – 8 sposobów na bolące i zatkane zatoki

https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/bol-zatok-8-sposobow-na-bolace-i-zatkane-zatoki,6307,n,192

Zapalenie zatok – przyczyny i skutki

Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych (łac.

Rhinosinusitis), nazywane w skrócie po prostu zapaleniem zatok, to uciążliwa i wieloczynnikowa choroba, która potrafi kilka razy w roku skutecznie osłabić nasz organizm.

Nieprzyjemny ucisk i ból głowy, nawracające infekcje, zalegająca wydzielina w jamie nosowej i utrata życiowej energii to tylko niektóre dolegliwości jakie odczuwają osoby z zapaleniem zatok. Jakie są jego przyczyny i skutki?

Problem jest ogromny, bo dotyczy do 10% społeczeństwa, wśród których nawet połowa pacjentów narzeka na nieskuteczne terapie farmakologiczne. To właśnie dlatego tak ważne jest poznanie przyczyn zapalenia zatok i zastosowanie odpowiedniej profilaktyki.

Po co nam zatoki przynosowe?

W twarzoczaszcze znajdują się przestrzenie wyścielone błoną śluzową i wypełnione powietrzem. Są to zatoki przynosowe, które ze względu na umiejscowienie nazywane są: czołowymi, klinowymi, sitowymi oraz szczękowymi.

Ich fizjologiczna rola jest wieloaspektowa – biorą udział w nawilżaniu i ogrzewaniu wdychanego powietrza, wyrównują ciśnienie czaszkowe, pełnią funkcję termoizolacyjną, stanowią przestrzeń rezonacyjną w procesie przewodzenia dźwięku w czaszce oraz chronią ją przed urazami pełniąc rolę swoistych amortyzatorów.

Jeśli dojdzie do zmian chorobowych i stanu zapalnego w obrębie błony śluzowej zatok lub pogorszona zostanie ich drożność, pacjent odczuwa to jako zespół przykrych i uciążliwych dolegliwości.

Zapalenie zatok charakteryzuje się specyficznym uczuciem bólu i ucisku w twarzy, utrudnioną drożnością nosa i zaleganiem wydzieliny (często ropnej), osłabieniem węchu, gorączką, łzawieniem oczu, przykrym zapachem z ust oraz ogólnym złym samopoczuciem.

Obserwowane jest także powiększenie węzłów chłonnych, opuchnięcia powiek oraz spływanie wydzieliny po tylnej części gardła, bez możliwości wcześniejszego wydmuchania jej przez nos.

Osoby cierpiące na zapalenie zatok często zgłaszają całkowity brak energii i chęci do życia podczas każdego epizodu nawracania tej choroby.

Dlaczego chorujemy na zapalenie zatok?

Przyczyny pojawienia się zapalenia zatok są złożone i niejednoznaczne, ale zazwyczaj wymieniane są następujące aspekty:

  • zakażenia wirusowe, które zazwyczaj podaje się jako pierwotną przyczynę występowania choroby
  • zakażenia bakteryjne, wywołane np. przez Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis czy Staphylococcus aureus
  • zakażenia grzybicze powodowane przez Aspergillus, Mucor, Rhizopus, Candida albicans
  • utrata odporności związana z ogólnym osłabieniem organizmu, przeziębieniem i infekcjami
  • wady anatomiczne w budowie przegrody nosowej, wpływające na złą drożność jamy nosowej
  • przerost błony śluzowej zatok
  • nieprawidłowa higiena górnych dróg oddechowych i jamy ustnej
  • alergie i astma
  • przerost migdałka gardłowego (u dzieci)
  • problemy z uzębieniem, wynikające z zakażeń bakteryjnych, próchnicy czy nieprawidłowo przeprowadzonego lub powikłanego leczenia kanałowego zęba
  • suche powietrze w pomieszczeniu, np. w zimowym okresie grzewczym
  • zanieczyszczenia środowiska
  • dym papierosowy
  • choroba refluksowa przełyku i refluks krtaniowo-gardłowy

Postać ostra i przewlekła choroby

Zapalenie zatok może mieć formę ostrą, trwającą do 12 tygodni. Po tym czasie, choroba przyjmuje postać przewlekłego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych.

Uciążliwe polipy

W kontekście zapalenia zatok, dużą uwagę poświęca się występowaniu polipów w jamie nosowej. Są to miejscowe przerosty błony śluzowej, które pojawiają się prawdopodobnie nawet u 5% populacji.

Polipy nie mają charakteru nowotworu, jednak zaburzają drożność nosa i przyczyniają się do zalegania wydzieliny. Ponadto mogą powodować utratę lub osłabienie węchu i uciążliwe bóle głowy.

Zmiany te powstają prawdopodobnie jako efekt przenikania się czynników immunologicznych i genetycznych.

Rozwiązaniem jest zabieg operacyjny określony, jako endoskopowa chirurgia zatok, która umożliwia usunięcie nadmiaru błony śluzowej, utrudniającej odpływ nosowej wydzieliny. Niestety rokowania po takim zabiegu nie są zbyt optymistyczne – istnieje aż 50% ryzyka, że w przyszłości polipy ponownie utrudnią nam życie.

Zapalenie zatok a alergia i astma

Specyficzną grupą pacjentów cierpiących na zapalenie zatok, są osoby ze zdiagnozowaną alergią i astmą. Mechanizmy immunologiczne wywoływane przez alergeny prawdopodobnie wyzwalają też reakcję zapalną prowadzącą do zapalenia zatok.

Dowodem na współistnienie chorób jest podobne stężenie histaminy, prostaglandyny i leukotrienów, rozpoznawane zarówno u osób z zapaleniem zatok, jak i u pacjentów ze zdiagnozowanym alergicznym nieżytem nosa.

Wspomniane substancje są wydzielane w czasie nadmiernego pobudzenia układu odpornościowego i wystąpienia stanu zapalnego. W literaturze fachowej opisywane są badania potwierdzające występowanie pozytywnych alergicznych testów skórnych nawet u 70% osób z nawracającym zapaleniem zatok.

Dostępne są także dane odnośnie niskiej skuteczności leczenia i częstych nawrotów zapalenia zatok u osób ze zdiagnozowaną astmą oskrzelową.

Powikłania po zapaleniu zatok – jakie są skutki nieleczonych zatok?

Diagnostyka

Rozpoznania zapalenia zatok dokonuje się przede wszystkim na podstawie objawów zgłaszanych przez pacjenta i szczegółowego wywiadu lekarskiego.

Możliwe jest także przeprowadzenie rynoskopii przedniej, polegającej na ocenie stanu zatok za pomocą specjalnego wziernika. W zaawansowanym stadium choroby lekarz może zlecić wykonanie tomografii komputerowej.

Pomocne bywa też przeprowadzenie posiewu mikrobiologicznego materiału pobranego z zatok, szczególnie jeśli stosowana farmakoterapia nie przynosi spodziewanych skutków.

Leczenie farmakologiczne

Niestety pojawienie się zapalenia zatok wiąże się z wysokim ryzykiem nawrotu objawów. Tylko dobrze przeprowadzone leczenie farmakologiczne oraz odpowiednia profilaktyka mogą na długi czas pozwolić nam zapomnieć o tej przykrej chorobie.

Przy toczącym się zapaleniu zatok należy udać się do swojego lekarza rodzinnego, który przepisze odpowiednie lekarstwa lub skieruje nas do specjalisty, z reguły do laryngologa, w celu przeprowadzenia wnikliwej diagnostyki.

Obecnie w leczeniu zapalenia zatok stosowane są:

  • leki obkurczające błonę śluzową jamy nosa, np. oksymetazolina
  • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, np. ibuprofen
  • roztwory do inhalacji i płukania zatok (np. sól fizjologiczna)
  • nawilżające i regenerujące spraye do nosa (np. roztwory soli morskiej)
  • antybiotyki, np. amoksycylina, klarytromycyna, doksycyklina
  • steroidy donosowe, np. dwupropionian beklometazonu, budezonid, cyklezonid, furoinian mometazonu
  • kortykosteroidy doustne, np. prednizon

Podjęto także próbę stosowania leków przeciwhistaminowych i antyleukotrienowych, jednak nie są one rutynowo stosowane w farmakoterapii zapalenia zatok. Rzadkością są też preparaty działające w oparciu o przeciwciała, np.

przeciwko IgE, interleukinie-4 lub -13, które są czynnikami charakterystycznymi dla alergii i reakcji zapalnych. Przykładem takiego leku jest omalizumab, dopuszczony do obrotu w Polsce zaledwie w 2018 roku.

Daje on nadzieję na lepszy efekt leczenia i poprawę jakości życia wśród osób cierpiących na nawracające zapalenie zatok.

Skutki zapalenia zatok

Zapalenie zatok skutecznie utrudnia normalne funkcjonowanie. Nieleczona choroba prowadzi także do poważnych konsekwencji zdrowotnych, do których można zaliczyć np.:

  • bóle i zawroty głowy
  • brak energii i uczucie ogólnego rozbicia
  • zaleganie wydzieliny w jamie nosowej, która często na przykry zapach; może utrudniać to kontakty społeczne i wpływać na niska samoocenę
  • kaszel i nawracające anginy
  • rozdrażnienie, kłopoty ze snem, osłabiona koncentracja
  • infekcje jamy ustnej, uszu i uzębienia
  • zapalenia kości szczęki
  • powikłania oczodołowe i wewnątrzczaszkowe
Leia também:  Gengibre Para Que Serve E Como Usar?

Zapalenie zatok to zdecydowanie jedno z najczęściej diagnozowanych schorzeń górnych dróg oddechowych. Choroba ta potrafi skutecznie wyłączyć nas z normalnej aktywności na długie tygodnie, dlatego tak ważne jest stosowanie odpowiedniej profilaktyki.

Choć zapalenie zatok nie jest chorobą zagrażającą życiu, nie wolno jej bagatelizować i już przy pierwszych objawach należy rozpocząć stosowne leczenie.

Pamiętajmy, że skutki zaniedbanego zapalenia zatok mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Przeczytaj również: 10 sposobów na zdrowe zatoki

Źródła:

  • Bielecki, P., Sieśkiewicz, A., Garkowski, M., Rogowski, M., & Kowal, K. (2017). Przewlekłe zapalenie zatok obocznych nosa: spojrzenie alergologa i laryngologa. Alergologia Polska-Polish Journal of Allergology, 4(2), 68-76.
  • Collins, M. M., Loughran, S., Davidson, P., & Wilson, J. A. (2006). Nasal polyposis: prevalence of positive food and inhalant skin tests. Otolaryngology—Head and Neck Surgery, 135(5), 680-683.
  • Georgitis, J. W., Matthews, B. L., & Stone, B. (1995). Chronic sinusitis: characterization of cellular influx and inflammatory mediators in sinus lavage fluid. International archives of allergy and immunology, 106(4), 416-421.
  • Wachnicka-Bąk, A., Lipińska-Opałka, A., Będzichowska, A., Kalicki, B., & Jung, A. (2014). Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych–jedno z najczęstszych zakażeń górnych dróg oddechowych. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 10(1), 25-31.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Leczenie zatok – objawy, powikłania zapalenia zatok, rodzaje leczenia, leczenie farmakologiczne

Przeczytaj raport abcZdrowie

Przewlekłe zapalenie zatok to stan, w którym objawy choroby utrzymują się dłużej niż 6 tygodni. Innym sygnałem schorzenia mogą być częste nawroty.

Jeśli wystąpiły więcej niż 4 epizody, to jest to wyraźny sygnał, że mamy do czynienia właśnie z przewlekłym zapaleniem zatok. Nieleczone zapalenie zatok obocznych nosa może prowadzić do poważnych następstw zdrowotnych.

1. Leczenie zatok – objawy

Objawy przewlekłego zapalenia zatok

  • bóle głowy – mniej nasilone niż przy ostrym zapaleniu zatok, aczkolwiek długotrwałe; jest to charakterystyczny ucisk lub rozpieranie u nasady nosa;
  • obrzęk śluzówki;
  • chrząkanie i pokasływanie;
  • napady suchego kaszlu;
  • stale spływająca wydzielina z nosa do gardła;
  • chrapanie, oddychanie ustami, bezdech, czasami krwawienie z nosa – objawy występujące u dzieci.

2. Leczenie zatok – powikłania zapalenia zatok obocznych nosa

Istnieje wiele powikłań związanych z zapaleniem zatok przynosowych. Ze względu na lokalizację zatok nie należy bagatelizować ich zapalenia, ponieważ powikłania mają bardzo poważne następstwa.

Ogólnie wyróżnić można powikłania oczodołowe, ogólnoustrojowe oraz wewnątrzczaszkowe. Do powikłań oczodołowych zaliczamy ropień podokostnowy, przebicie zatoki czołowej oraz ropowicę oczodołu. Ponadto pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego oraz zespół szczytu oczodołu.

Powikłania wewnątrzczaszkowe mogą szerzyć się trzema drogami: poprzez ciągłość i bliskie sąsiedztwo ważnych struktur mózgowia, poprzez układ naczyń krwionośnych i chłonnych oraz przez krążenie ogólnoustrojowe.

Do powikłań wewnątrzczaszkowych zaliczamy: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie szpiku kości czaszki, ropnie oraz zakrzepowe zapalenie zatoki jamistej.

3. Leczenie zatok – rodzaje leczenia

Leczenie przewlekłego zapalenie zatok odbywa się na dwa sposoby, poprzez leczenie farmakologiczne i leczenie chirurgiczne.

4. Leczenie zatok – leczenie farmakologiczne zapalenia zatok

Celem leczenia farmakologicznego zatok jest:

  • opanowanie bakterii powodujących stan zapalny;
  • poprawa drożności ujścia zatok do jamy nosowej poprzez zmniejszenie obrzęku błony śluzowej; podstawową formą leczenia farmakologicznego jest antybiotykoterapia, musi być ona jednak dłuższa niż 4 tygodnie; zanim lekarz poleci odpowiedni antybiotyk zaleca się wykonanie antybiogramu – badania, które na podstawie próbki wydzieliny pobranej z nosa pomoże w określeniu rodzaju bakterii.

5. Leczenie zatok – leczenie chirurgiczne zapalenia zatok

Chirurgiczne leczenie zapalenia zatok opiera się na:

  • usunięciu chorych tkanek (zabieg wykonuje się za maksymalną ostrożnością, by nie uszkodzić pozostałych części błony śluzowej);
  • utworzeniu drożnego połączenia zatok z jamą nosową.

5.1. Leczenie zatok – techniki leczenia chirurgicznego zatok

Technikami chirurgicznymi leczenia przewlekłego zapalenia zatok są:

  • mikrochirurgia wewnątrznosowa;
  • metoda endoskopowa.

Techniki te gwarantują minimalne uszkodzenie ciała pacjenta i znacznie skracają czas rehabilitacji. Zanim podjęta zostanie decyzja o wyborze konkretnej metody leczenia przewlekłego zapalenia zatok, konieczna jest poprawna diagnostyka tego schorzenia.

Nie czekaj na wizytę u lekarza. Skorzystaj z konsultacji u specjalistów z całej Polski już dziś na abcZdrowie Znajdź lekarza.

Artykuł zweryfikowany przez: Lek. Tomasz Makos Lekarz, autor wielu publikacji dla lekarzy i pacjentów z zakresu gastroenterologii i onkologii klinicznej.
Patrycja Nowak,  07.04.2021 17:08

  •    Leczenie ostrego bakteryjnego zapalenia zatok przynosowych – zalecenia Clinical Advisory Committee on Pediatric and Adult Sinusitis
  • Janczewski G., Kosiek K., Latkowski B., Olszewski J. Algorytmy diagnostyki i postępowania w otorynolaryngologii, Termedia, Poznań 2010, ISBN 978-83-62138-41-8
  • Gryczyńska D. Otorynolaryngologia dziecięca, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2007, ISBN 83-7522-001-8
  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0

Zapalenie zatok – objawy i metody leczenia – Czytelnia apteki Cefarm24

Pod nazwą „zatoki” kryją się tak naprawdę zatoki przynosowe, zlokalizowane w twarzoczaszce. To puste przestrzenie, wypełnione jedynie powietrzem. Wyróżniamy cztery rodzaje zatok: czołowe, szczękowe, sitowe oraz klinowe. Są one połączone z jamą nosową i stanowią ważną część układu oddechowego.

Ich powierzchnia jest wyścielona błoną śluzową, wytwarzającą wydzielinę śluzową, która przesuwa się do jamy nosowej. Jednym z głównych zadań zatok przynosowych jest ogrzewanie, oczyszczanie i nawilżanie powietrza wdychanego przez nos (każdego dnia zatoki mogą oczyścić aż 10 tys. litrów powietrza!).

Jako ciekawostkę warto dodać, że skoro zatoki przynosowe to puste przestrzenie, wpływają one także na sam ciężar czaszki, odciążając w ten sposób nasz kręgosłup.

Zapalenie zatok – objawy

Przyczyną zapalenia zatok mogą być wirusy, bakterie, grzyby, alergie, ale nie tylko. W grupie czynników zwiększających powstanie procesu zapalnego w zatokach jest również m.in.

próchnica, skrzywiona przegroda nosowa, urazy mechaniczne nosa, mała wilgotność powietrza w pomieszczeniach, duże zmiany temperatur, klimatyzacja, słaba odporność czy też inne choroby, jak chociażby mukowiscydoza.

Gdy dojdzie do obrzęku błony śluzowej zatok, wydzielina śluzowa ma trudność z ujściem do jamy nosowej. Jest jej coraz więcej, staje się gęstsza, zmienia kolor, namnażają się również bakterie. Zapalenie zatok daje o sobie znać w charakterystyczny sposób.

Główne objawy procesu zapalnego to oczywiście potocznie pisząc ból zatok. Chodzi o ból głowy i całej twarzy, zwłaszcza u nasady nosa – bóle te mają większe nasilenie, jeśli pochylamy głowę do przodu. Inne objawy zapalenia zatok to nieżyt nosa czy kłopoty z węchem.

Wiele osób skarży się również na wydzielinę z nosa lub też spływającą po ścianie gardła. Może pojawić się gorączka, osłabienie i ogólne zmęczenie.

W przypadku zapalenia zatok szczękowych proces ten objawia się początkowo bólem zębów i nieświeżym oddechem, stąd tak łatwo go pomylić z inną dolegliwością.

Jak wyleczyć zatoki? Zapalenie zatok

Należy pamiętać, że nieleczone zatoki dadzą o sobie znać wcześniej czy później. Nawracające stany zapalne przejdą w przewlekłe zapalenie zatok, mogą również grozić powikłaniami w postaci m.in. zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Jeśli podejrzewasz u siebie zapalenie zatok, skonsultuj się z lekarzem.

Wyróżniamy dwa rodzaje zapalenia: ostre oraz przewlekłe. Ostre zapalenie zatok utrzymuje się zwykle maksymalnie do 12 tygodni (zwykle okres ten trwa do 10-12 dni), po czym objawy choroby ustępują.

Przewlekłe zapalenie zatok trwa powyżej 12 tygodni, a chory zgłasza, że objawy wciąż powracają, choć nie są one tak nasilone, jak w przypadku ostrego przebiegu choroby.

Leczenie zatok jest uzależnione od czynnika, który je wywołał. Jeśli za chorobę odpowiedzialne są bakterie, lekarz przepisze antybiotyk (warto pamiętać, że antybiotyk podaje się tylko w chorobach wywoływanych przez bakterie, nie wirusy).

Pomocne są także leki przeciwbólowe oraz preparaty, które poradzą sobie z rozrzedzeniem wydzieliny i nawilżeniem jamy nosowej. Popularne leki obkurczające błonę śluzową również dadzą pozytywne efekty, jednak należy je przyjmować zgodnie z zaleceniem lekarza, jedynie przez kilka dni.

W przeciwnym razie uzyskamy efekt odwrotny do zamierzonego, a obrzęk błony śluzowej powróci.

Domowe sposoby na zatoki

Leczenie farmakologiczne warto połączyć ze sprawdzonymi metodami, które stosowały nasze babcie. Domowe sposoby na zatoki to przede wszystkim inhalacje.

Do miski z gorącą wodą wlewamy kilka kropel olejku eukaliptusowego, szałwiowego czy łyżeczkę majeranku.

Pochylamy się nad miską (30 cm nad naczyniem), nakładamy na głowę ręcznik, po czym wdychamy powietrze nosem i wypuszczamy ustami przez 10 minut. Inhalacje powtarzamy 2 razy w ciągu dnia.

Sprawdzony sposób na leczenie zatok to również ciepłe okłady na głowę – wystarczy ciepły ręcznik. Warto także zwrócić uwagę na swoją dietę – pić dużo wody oraz wzbogacić dania o olej z czarnuszki. W sklepach dostępne są też herbatki i mieszanki ziół na zatoki.

Pamiętaj, że zioła wchodzą w interakcje z lekami, dlatego zapytaj lekarza, czy możesz je pić. Choć wiele osób poleca nalewki na zatoki, nie łącz alkoholu z lekami.

Leia também:  Como Saber Onde Esta A Minha Encomenda Ctt?

Dbaj za to o odpowiednie nawilżenie powietrza w domu, unikaj gwałtownych zmian temperatury, noś czapkę w chłodne miesiące i wzmacniaj swoją odporność każdego dnia!

Ostre zapalenie zatok – objawy, leczenie

Ostre zapalenie zatok – objawy

Do objawów ostrego zapalenia zatok należą : obfita wydzielina z nosa (katar-przedni/tylny), niedrożność nosa, często towarzyszy im jednostajny ból głowy, nasilający się przy zmianie pozycji, ból w obrębie twarzy oraz zaburzenia węchu. Dokładne umiejscowienie bólu zależy od tego, która z zatok jest objęta procesem zapalnym.

Opisanym objawom nierzadko towarzyszy także kaszel, początkowo suchy,  spowodowany drażnieniem gardła i krtani przez wydzielinę spływającą z zatok po tylnej ścianie gardła. Obecność gęstej wydzieliny w górnych drogach oddechowych może powodować nieprzyjemny zapach z ust.

Ponadto, lokalizacja stanu zapalnego w obrębie zatok szczękowych często objawia się bólem zębów.

Jak każda infekcja również ostre zapalenie zatok jest związane z ogólnym złym samopoczuciem, męczliwością, trudnościami w koncentracji i zwiększoną sennością. Zapaleniu towarzyszy stan podgorączkowy lub gorączka, choć u niektórych osób temperatura jest prawidłowa.

Według klasycznej definicji objawy ostrego zapalenia zatok mogą trwać nawet do 12 tygodni, w praktyce najczęściej utrzymują się jednak do ok. 14 dni. Rozpoznanie stawia się na podstawie wywiadu oraz badania przedmiotowego (badania pacjenta), nie ma wskazań do wykonywania badań obrazowych (rtg, TK).

Wyjątkiem może być bardzo silne zaostrzenie objawów lub podejrzenie powikłań.

Ostre zapalenie zatok u dziecka

Na ostre zapalenie zatok chorują również dzieci (w każdym wieku), a objawy są podobne jak u osób dorosłych. Nieco częściej zdarza się męczący kaszel, nasilający się w nocy, kiedy to pozycja leżąca ułatwia zaleganie i spływanie wydzieliny.

W związku z rozciągniętym w czasie rozwojem zatok (nie są one po urodzeniu upowietrznione i dopiero wraz z rozwojem dziecka zyskują właściwy kształt) lokalizacja zapalenia jest zależna od wieku dziecka. U niemowląt dochodzi głównie do zapalenia zatok sitowych, które rozwijają się jako pierwsze.

Ze względu na umiejscowienie blisko oczodołu, w tej grupie może dochodzić do niebezpiecznych powikłań związanych z rozprzestrzenieniem się infekcji do jego wnętrza. Zapalenie zatok dzieci w wieku szkolnym dotyczy najczęściej zatok szczękowych i klinowych, zaś w wieku nastoletnim – czołowych.

W większości przypadków rokowanie co do wyleczenia u dzieci jest bardzo dobre, a powikłania rozwijają się rzadko.

Ostre zapalenie zatok w ciąży

Zapalenie zatok u kobiet ciężarnych i karmiących ma przebieg identyczny jak w populacji ogólnej.

Przyszłe mamy powinny jednak być bardzo ostrożne i jeżeli objawy są nasilone niezwłocznie zgłosić się do lekarza rodzinnego, który dobierze odpowiednią terapię przebadaną pod kątem bezpieczeństwa dla dziecka.

Należy pamiętać, że przyjmowanie jakichkolwiek leków „z domowej apteczki” w czasie ciąży powinno zostać skonsultowane z lekarzem. Dotyczy to także leków dostępnych bez recepty.

Ostre zapalenie zatok – leczenie

Ostre zapalenie zatok jest najczęściej spowodowane przez infekcję wirusową (rzadziej bakteryjną), dlatego w początkowym okresie choroby możliwe jest leczenie domowymi sposobami. Zalecany jest odpoczynek, picie dużej ilości płynów, nebulizacje z soli fizjologicznej (ew. inhalacje np.

nad garnkiem z gorącą wodą), nawilżanie błony śluzowej nosa roztworem soli fizjologicznej lub wody morskiej. W dolegliwościach związanych z zaleganiem wydzieliny, ulgę przyniesie płukanie zatok. Zestawy do samodzielnego płukania nosa są szeroko dostępne w aptekach.

Wspomagająco można zastosować też leki rozrzedzające gęstą, zalegającą w jamach nosa i zatokach wydzielinę , m.in preparaty roślinne, dostępne bez recepty .

W łagodzeniu stanu zapalnego i bólu może pomóc zastosowanie leków z grupy niesteroidowych przeciwzapalnych.

Krople do nosa obkurczające błonę śluzową zmniejszają obrzęk i uczucie zatkania nosa, należy jednak pamiętać, żeby nie stosować ich dłużej niż 5 – 7 dni. Przewlekłe używanie takich preparatów grozi „uzależnieniem” błony śluzowej i jej stałym, trudnym do zwalczenia obrzękiem.

Następnie do leczenia włącza się donosowe preparaty sterydowe (w postaci aerozoli), mające działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe, co wymaga już wizyty u lekarza.

Jeżeli objawy nasilają się (nasilenie bólu głowy, ropny katar), trwają dłużej niż 10 dni, a także jeśli infekcja przebiega z gorączką powyżej 38-39°C, mogą być to objawy zakażenia bakteryjnego, wymagającego leczenia antybiotykiem.

Niezwykle istotne jest, aby przyjmować lek przez cały wyznaczony czas trwania terapii (zwykle około 7 – 14 dni), nawet jeżeli objawy ustąpią wcześniej. Uniemożliwia to rozwój opornych mikroorganizmów, które mogą wywołać nawrotowe zapalenie, o wiele trudniejsze do wyleczenia.

Brak poprawy lub pogorszenie po kilku dniach od rozpoczęcia kuracji antybiotykiem powinno skłonić nas do powtórnej konsultacji z lekarzem (laryngolog), gdyż niezbędna może być zmiana leku lub przeprowadzenie dalszych badań.

Ostre zapalenie zatok – powikłania

Ostre zapalenie zatok prawidłowo leczone zazwyczaj ustępuje bez pozostawienia uszkodzeń. Jednak wielokrotnie przechodzone może prowadzić do zmian w błonie śluzowej zatok, jej patologicznego rozrostu i całkowitego upośledzenia drożności.

Jest to błędne koło, gdyż w niedrożnej zatoce gromadzi się wydzielina, która łatwo ulega nadkażeniom i ponownie rozwija się stan zapalny.

W przypadkach takich często nawracających, przewlekłych zapaleń może być konieczna interwencja chirurgiczna, mająca na celu udrożnienie zatoki.

Nieleczone ciężkie zapalenie może także szerzyć się przez ciągłość na okoliczne tkanki, prowadząc do zapalenia tkanki podskórnej i oczodołu, a nawet zapalenia opon mózgowych czy ropnia mózgu. Wprawdzie do takich powikłań dochodzi rzadko i głównie u osób z upośledzoną odpornością, warto o nich wiedzieć i nie lekceważyć infekcji zwłaszcza, jeśli objawy są bardzo nasilone.

Źródła:

  1. Wanda Kawalec, Ryszard Groński, Marek Kulus. Pediatria. PZWL, Warszawa 2019. ISBN-978-83-200-5583-2.
  2. David N. Gilbert, Henry F. Chambers, George M. Eliopoulos i wsp. The Sanford Guide to antimicrobial therapy 2019. Antimicrobial Therapy Inc, 2019. ISBN 978-1-944272-09-8.
  3. Jason M Mehrtens, Michael G Spigarelli. Acute sinusitis. Adolesc Med State Art Rev. 2010 Aug;21(2): 187-201.
  4. Yi-Sheng Chang, Po-Lin Chen, Jia-Horung Hung. Orbital complications of paranasal sinusitis in Taiwan, 1988 through 2015: Acute ophthalmological manifestations, diagnosis, and management. PLoS One 2017 Oct 3; 12(10): e0184477.
  5. Ricardo Tan, Sheldon Spector. Pediatric sinusitis. Curr Allergy Asthma Rep. 2007 Nov; 7(6): 421-6.
  6. Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2019. ISBN: 9788374305686.

Zapalenie zatok – przyczyny, objawy, leczenie

Zapalenie zatok to problem, który może pojawić się u każdego – zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Niegroźna infekcja czy przeziębienie może spowodować niedrożność zatok, skutkującą dużym dyskomfortem i wystąpieniem charakterystycznego bólu.

Najczęściej przyczyną stanów zapalnych zatok są wirusy, bakterie i grzyby, próchnica oraz nieleczone przeziębienie. Zapalenie zatok nierzadko związane jest z nietrafioną diagnozą i niewłaściwym leczeniem, co może skutkować przewlekłym problemem, któremu towarzyszą nieprzyjemne dolegliwości.

Jakie są zatem objawy zapalenia zatok, jak je rozpoznać? Jak i czym leczyć chore zatoki? Ile trwa zapalenie zatok?

Budowa zatok

Zatoki to przestrzenie znajdujące się w obrębie głowy – nosa i oczu, wypełnione powietrzem, które łączą się z jamą nosa. Zatoki oboczne nosa, zwane potocznie przynosowymi, stanowią cztery parzyste zatoki: zatoki czołowe, zatoki szczękowe, które są największe spośród wszystkich zatok, komórki sitowe oraz zatoki klinowe, umiejscowione w okolicy ucha.

Wnętrze zatok wysłane jest błoną śluzową, która jest przedłużeniem błony śluzowej jamy nosa. W warunkach fizjologicznych we wnętrzu zatok nie powinno być bakterii, są one jałowe.

Prawidłowe funkcjonowanie nabłonka rzęskowego zatok umożliwia systematyczne przesuwanie powstającej wydzieliny w kierunku jamy nosowej, dzięki czemu zabezpiecza zatoki przed drobnoustrojami z gardła czy nosa.

Klasyfikacja zapalenia zatok 

  • Zapalenie zatok to choroba błony śluzowej, wyściełającej zatoki przynosowe i nos, obejmujące jedną bądź kilka zatok przynosowych. W zależności od czasu trwania i zmian w błonie śluzowej, można wyróżnić rodzaje zapalenia zatok:
  • • ostre zapalenie zatok, które po wyleczeniu nie pozostawia zmian w błonie śluzowej, rozpoczyna się nagle, objawy utrzymują się zwykle nie dłużej niż 4 tygodnie,
  • • nawracające ostre zapalenie zatok, stanowią powracające, co najmniej 4 epizody ostrego zapalenia w ciągu roku, trwają średnio 7 dni, prawidłowo leczone nie skutkują trwałymi zmianami, zwykle stanowi etap przejściowy, który prowadzi do przewlekłego zapalenia zatok,
  • • podostre zapalenie zatok, infekcja w tym przypadku trwa od 4 do 12 tygodni, zaś po ustąpieniu nie przechodzi w proces przewlekły,
  • • przewlekłe zapalenie zatok, w tym przypadku stanu zapalnego nie można wyeliminować leczeniem zachowawczym, zazwyczaj jest wynikiem niewłaściwego leczenia bądź jego braku w okresie ostrym zapalenia, zaś czas trwania zapalenia jest dłuższy niż 12 tygodni.

Przyczyny zapalenia zatok

Do zakażenia dochodzi najcześciej bezpośrednio przez błonę śluzową jamy nosowej, jednak możliwa jest również droga krwiopochodna lub zębopochodna.

Zapalenie zatok, które objawia się nieżytem i przewlekle cieknącym nosem oraz zatkanymi zatokami, może pojawić się w wyniku zwykłego przeziębienia, infekcji górnych dróg oddechowych, grypy lub sezonowej alergii. Dodatkowo przyczynami zapalenia zatok mogą być suche, zanieczyszczone powietrze, polipy oraz wady anatomiczne (np.

skrzywienie przegrody nosowej, zmiany pourazowe nosa i zatok przynosowych).

Podstawowym mechanizmem, który prowadzi do zapalenia zatok jest upośledzenie usuwania wydzieliny z zatok, które może być wynikiem uszkodzenia nabłonka rzęskowego, obecności przeszkody w ujściu zatok do jamy nosowej bądź skutkiem palenia papierosów (w tym przypadku dochodzi do toksycznego upośledzenia nabłonka rzęskowego).

Sytuacja ta, skutkuje zaleganiem śluzu, co sprzyja rozmnażaniu się bakterii i nadkażeniom bakteryjnym. Zapalenie zatok może być również wynikiem przejścia procesu zapalnego z sąsiedztwa, najczęściej dotyczy to zatoki szczękowej. Ostre zapalenia zatok najczęściej powodują pneumokoki i pałeczki Haemophilus influenzae, zaś przewlekłe zapalenie spowodowane jest przeważnie przez gronkowce złociste, pneumokoki oraz bakterie beztlenowe z jamy ustnej.

Leia também:  Sou Como Pimenta Não É Todo Mundo Que Gosta?

Objawy zapalenia zatok

Objawem chorych zatok przynosowych jest pogorszenie stanu zdrowia, które następuje po kilku dniach trwania ostrego nieżytu nosa. Charakterystycznym objawem jest katar oraz pojawienie się żółtej lub zielonkawej wydzieliny z nosa lub spływającej po tylnej ścianie gardła.

Wydzielina z nosa staje się coraz gęstsza, co wiąże się z uczuciem zatkanego nosa, powodując trudności w oddychaniu i koniecznością oddychania przez usta. Typowym objawem jest również gorączka (około 38ºC), ból głowy nasilający się przy pochylaniu, zmianach ciśnienia bądź nacisku na okolice zatok.

Występują także inne dolegliwości w postaci bólu głowy, odczucia wzrostu ciśnienia bądź ucisku, a także bólu, tkliwości i obrzęku policzków, czoła i nosa przy dotyku lub nawet przy oddychaniu. Zatkane zatoki wpływają na zmniejszenie poczucia węchu i smaku.

Co ważne, objawy te nasilają się w porze zwiększonej aktywności, zaś zmniejszają się bądź ustępują samoistnie późnym popołudniem. Należy podkreślić, że objawy zapalenia zatok są zróżnicowane w zależności od tego, które zatoki (lub zatoka) zostały zajęte przez proces zapalny:

  1. • zapalenie zatok szczękowych, wiąże się z odczuwaniem ucisku bądź rozpierania w miejscu zatoki, które może promieniować do zębów, uszu bądź okolicy czołowej, dodatkowo może pojawić się obrzęk policzka, ból górnej szczęki, ból zęba oraz ropna wydzielina z nosa,
  2. • zapalenie zatok sitowych, związane jest z bólem, który umiejscowiony jest u nasady nosa bądź za okiem,
  3. • zapalenie zatok czołowych, skutkuje bólem w okolicy czoła,
  4. • zapalenie zatok klinowych, wiąże się z bólem, który promieniuje ku tułowi głowy.

Z zapaleniem zatok często związany jest przykry zapach z ust (tzw. halitosis), kaszel, zmęczenie, a także mowa „przez nos”. Objawy chorych zatok mogą utrzymywać się od tygodnia, w przypadku wirusowego zapalenia zatok, nawet do powyżej dwunastu tygodni, w sytuacji przewlekłego zapalenia zatok, wywołanego zazwyczaj reakcją alergiczną.

Powikłania zapalenia zatok

Do powikłań zapalenia zatok, według statystyk, dochodzi raz na pięćdziesiąt zachorowań. Zazwyczaj występują w konsekwencji przewlekłego zapalenia zatok, jednak mogą pojawić się również po ostrym zapaleniu zatok. Wśród powikłań wymienia się: 

  • • obrzęk powiek,
  • • zaostrzenie astmy oskrzelowej,
  • • zapalenie ucha,
  • • zapalenie kości czaszki,
  • • powikłania wewnątrzczaszkowe, które mogą skutkować m.in zapaleniem mózgu, ropni mózgu, opon mózgowych,

• powikłania oczodołowe, które wywołują choroby oczu m.in. ropnia oczodołu i zaburzenia widzenia,

• zakrzepowe zapalenie zatoki jamistej.

Rozpoznanie zapalenia zatok

Diagnoza zapalenia zatok stawiana jest na podstawie prawidłowo przeprowadzonego wywiadu lekarskiego i badania fizykalnego jam nosa przez lekarza. Zazwyczaj przeprowadzane są również badania laboratoryjne, w morfologii krwi obwodowej pojawia się leukocytoza oraz można oznaczyć OB, które przy zapaleniu osiąga wyższą wartość.

Stan zatok najlepiej obrazują tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny, które uwidaczniają zmiany w postaci utraty napowietrzenia zatok, płynu w zatoce, polipy błony śluzowej oraz ewentualne powikłania. W przypadku ostrego zapalenia zatok przydatne mogą być również zdjęcia rentgenowskie (RTG).

Niekiedy, celem dokładnego określenia patogenu, ewakuacji ropy bądź podania leku do zatoki wykonuje się nakłucie zatoki. Podczas zabiegu pobierany jest płyn na badanie mikrobiologiczne, dodatkowo możliwa jest ocena pojemności zatoki. W przypadku przewlekłego zapalenia zatok czasami wykonywana jest endoskopia nosa.

Niekiedy wykonywane są także testy alergiczne w celu poszukiwania alergenu, który jest odpowiedzialny za zapalenie.

W przypadku zapalenia zatok leczenie pierwszego rzutu polega na podaniu leków przeciwzapalnych, przeciwgorączkowych (np. ibuprofen), przeciwbólowych (np. paracetamolu, niesteroidowych leków przeciwzapalnych) oraz płukaniu nosa fizjologicznym roztworem soli lub roztworem wody morskiej.

Rozpoczęcie farmakologicznego leczenia przewlekłego zapalenia zatok wiąże się z wizytą u laryngologa, który wystawiając trafną diagnozę, przepisuje odpowiedni antybiotyk. Antybiotykoterapia trwa zazwyczaj nie krócej niż 3 tygodnie. Istotne jest to, aby przy leczeniu antybiotykami nie zapominać o lekach osłonowych.

Suplementacja probiotykami, prebiotykami bądź synbiotykami uchroni przed wyjałowieniem dobroczynnej flory bakteryjnej organizmu oraz wzmocni układ odpornościowy. Dodatkowo, prowadzone jest także leczenie objawowe, którego celem jest eliminacja nieprzyjemnych dolegliwości, zwalczenie stanu zapalnego i obrzęku śluzówki zatok.

W leczenie włączone są również kroki, które umożliwiają usunięcie zalegającej w zatokach wydzieliny. Nierzadko stosowane są także krople do nosa, aerozole i irygatory celem rozrzedzenia wydzieliny i oczyszczenia zatok.

W sytuacji, kiedy stwierdzona zostanie infekcja o podłożu alergicznym do leczenia włączane są także leki przeciwhistaminowe oraz glikokortykosteroidy.

Domowe sposoby na ból i zatkane zatoki

Zapaleniu zatok towarzyszą nieprzyjemne dolegliwości, które mogą być łagodzone domowymi sposobami. Często stosowanymi zabiegami, które można przeprowadzić w warunkach domowych są płukanki i irygacje, warto skorzystać ze specjalnych zestawów, które dostępne są w aptekach.

Za pomocą urządzenia, wyglądem przypominającego konewkę, do nosa wtłaczana jest sól fizjologiczna, która oczyszcza nos i zatoki z zalegających wydzielin. Istotnym elementem domowej kuracji jest także przeprowadzanie inhalacji z wykorzystaniem izotonicznego roztworu słonej wody z dodatkiem np.

kropli eukaliptusowych lub miętowych, które złagodzą ból i zniwelują potrzebę zażywania środków przeciwbólowych. Warto stosować ciepłe okłady na twarz, gdyż redukują uczucie bólu. Ważne jest picie dużej ilości wody, gdyż utrzymanie dobrze nawilżonej błony śluzowej zatok ułatwia rozrzedzenie i pozbycie się śluzu.

Należy unikać napojów, które zawierają kofeinę lub alkohol, gdyż przyczyniają się do odwodnienia. Co więcej, z pozoru prozaiczne czynności mogą przynieść ulgę, żucie gumy czy wdychanie olejków eterycznych (miętowego, eukaliptusowego czy z drzewa herbacianego) przyczyniają się do udrożnienia nosa.

Chore zatoki bez kataru, czy to możliwe?

Wiele osób, szczególnie w okresie jesienno-zimowym, uskarża się na ból zatok bez kataru. Sytuacja ta, może być spowodowana nagłą zmianą temperatury między tą, panującą w pomieszczeniach, a na zewnątrz. Należy również wskazać, że niektóre osoby, ze względu na wady anatomiczne w budowie, są z natury skłonni do chorób zatok.

Katar uznawany jest za nieodłączny element zapalenia zatok, jednak poza wydzieliną z nosa, zapaleniu towarzyszą również inne objawy wskazujące na problem. Dlatego też konieczne jest wykonanie badań, których celem jest określenie ogólnego stanu zdrowia, gdyż ból zatok może wynikać nie z zapalenia zatok lecz np.

z występowania narośli bądź polipów w zatokach.

Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych

Rozpoznanie przewlekłego zapalenia zatok jest możliwe, kiedy proces zapalny, pomimo prawidłowego leczenia, utrzymuje się przez 8-12 tygodni. Schorzenie to może pojawić się zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Zazwyczaj chroniczne zapalenie zatok dotyczy zatoki szczękowej oraz komórek sitowych, rzadziej zaś zatoki czołowej.

Schorzenie to może mieć różne przyczyny, najczęściej jednak wynika ze stanów zapalnych nosa i zatok przynosowych, które są długotrwałe (trwają dłużej niż dwanaście tygodni). Schorzenie objawia się występującą z nosa wydzieliną: śluzową, ropną, mieszaną bądź wodnistą, która stanowi przeszkodę w swobodnym oddychaniu.

Charakterystyczne dla przewlekłego zapalenia zatok są naprzemiennie pojawiające się okresy zaostrzenia i remisji choroby. Ponadto, schorzeniu mogą towarzyszyć również inne dolegliwości w postaci alergii, zapalenia oskrzeli bądź nieżytu krtani.

Leczenie przewlekłego zapalenia zatok polega na przyjmowaniu antybiotyków (antybiotykoterapia nie powinna trwać krócej niż 3 tygodnie). Co więcej, konieczne jest leczenie objawowe, które polega na zwalczaniu obrzęku śluzówki i usuwaniu zalegającej w zatokach wydzieliny.

W rozrzedzeniu wydzieliny pomocne jest stosowanie kropli do nosa, aerozoli lub płukanek. Należy podkreślić, że przewlekłe zapalenie zatok jest chorobą, która może skutkować pojawieniem się trwałych zmian w śluzówce zatok. Leki i antybiotykoterapia w przypadku przewlekłego zapalenia zatok, mogą okazać się nieskuteczne.

W takiej sytuacji konieczne jest wdrożenie leczenia chirurgicznego, które poprzedzone jest diagnostyką obrazową (tomografią komputerową), celem analizy przebiegu i umiejscowienia zatok oraz ustalenia zakresu zabiegu.

Leczenie chirurgiczne polega na usunięciu zaatakowanych i zmienionych chorobowo tkanek, a także wytworzenie drożnego połączenia zatok z jamą nosową. 

Podsumowując w leczeniu przewlekłego zapalenia zatok niezwykle istotna jest trafna diagnoza, gdyż zwykłe zapalenie zatok, które jest niewłaściwie leczone lub nieleczone wcale, może skutkować pojawieniem się przewlekłego zaplenia zatok. Dlatego też, w przypadku pojawienia się charakterystycznych objawów, należy udać się do lekarza bądź farmaceuty celem uzyskania informacji, jaki lek będzie najlepszy w przypadku występujących dolegliwości.

Bibliografia:

Krzeski A., Janczewski G., Choroby nosa i zatok przynosowych, Wyd. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2003

Krzeski A., Gromek I., Zapalenie zatok przynosowych, Wyd. Via Medica, Gdańsk 2008

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*