Ból kręgosłupa lędźwiowego – objawy, przyczyny, leczenie i ćwiczenia

Na ból kręgosłupa lędźwiowego uskarża się prawie każdy człowiek — chociaż jeden raz w swoim życiu. Niestety zwykle tego typu dolegliwości odczuwane są częściej. Odcinek lędźwiowy to bolesne miejsce głównie u ludzi dorosłych, choć czasami ból mogą też odczuwać dzieci.

Jest uporczywy, potrafiący naprawdę uprzykrzyć życie i uniemożliwić codzienne, normalne funkcjonowanie. Niekiedy jest tak silny, że powoduje unieruchomienie pacjenta, czasami nawet na dłuższy czas.

Dość często przyczyną bólu lędźwi są różnego rodzaju choroby nerek, a przede wszystkim przyczynia się do niego obecność kamieni nerkowych.

W przebiegu kamicy nerkowej może bowiem dojść do powstania kolki nerkowej. Kolka nerkowa charakteryzuje się tym, że typowy dla niej jest ból o charakterze przerywanym (ból kolkowy) zlokalizowany w lędźwiowej części kręgosłupa. Bardzo często promieniuje on też do pachwiny, warg sromowych i jąder. Typowe dla tej dolegliwości są także nudności i wymioty.

Niekiedy pojawia się dyskomfort w jamie brzusznej. Czasami obecne są dolegliwości dyspeptyczne.

Przyczyny bólu kręgosłupa lędźwiowego

W przebiegu wspomnianej kolki nerkowej, poza bólem pleców obecny bywa krwiomocz, ból przy oddawaniu moczu oraz oddawanie uryny częściej, ale małymi porcjami. Podwyższona bywa temperatura ciała, a pacjent może czuć się osłabiony i rozbity.

Rozpoznanie tej dolegliwości stawiane jest przez lekarza na podstawie opisywanych przez pacjenta objawów oraz na podstawie badania lekarskiego — typowy jest dodatni objaw Goldflama.

Do potwierdzenia diagnozy konieczne jest wykonanie badań obrazowych, przede wszystkim USG jamy brzusznej.

Kolejną przyczyną bólu lędźwi mogą być choroby przewodu pokarmowego. Zdarza się, że w przebiegu ostrego zapalenia trzustki pacjent odczuwa opasujący ból w nadbrzuszu, który promieniuje do okolicy lędźwiowej kręgosłupa.

Ponadto u ludzi ze zdiagnozowanymi chorobami zapalnymi jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz choroba Leśniowskiego-Crohna) w przypadku zaostrzenia choroby pojawia się ból w dolnej części jamy brzusznej, często promieniujący do pleców.

Niekiedy ból lędźwi odczuwany jest w przypadku zapalenia pęcherzyka żółciowego, niedrożności jelit, perforacji oraz w w trakcie silnych zaparć. 

Inną przyczyną bólu odcinka lędźwiowego kręgosłupa bywa rwa kulszowa. Jest to zespól objawów związanych z uciskiem na nerwy rdzeniowe L4, L5 lub S1, które tworzą nerw kulszowy. Ucisk może być odczuwalny na jego przebiegu. Najczęściej do powstania rwy kulszowej przyczynia się dyskopatia w tej okolicy pleców.

Ma też czasem związek między innymi ze stanami zapalnymi czy chorobami zakaźnymi. Głównym objawem rwy jest ból pleców w ich części lędźwiowej, zwykle promieniujący do pośladka, tylnej powierzchni łydki lub stopy. Czasami może być również obecne drętwienie kończyn i zburzenie czucia w ich różnych częściach.

Rozpoznanie rwy kulszowej lekarz stawia na podstawie badania klinicznego oraz badań obrazowych. 

Przyczyną bólu lędźwi może też być przepuklina kręgosłupa lędźwiowego. W jej przebiegu dochodzi do uwypuklenia się jądra miażdżystego krążka międzykręgowego, co powoduje ucisk i drażnienie korzeni rdzeniowych, rdzenia kręgowego lub innych struktur kanału kręgowego.

Potocznie przepuklina bywa także często nazywana dyskopatią. Wywołuje ból lędźwi, który może mieć różny charakter i rozmaite nasilenie. Często promieniuje do kończyny dolnej, zwykle po jednej stronie. Nasila się w pozycji siedzącej, stojącej, ale czasami też leżącej.

Czasami powoduje nieprzyjemne uczucie mrowienia oraz drętwienia kończyny dolnej.

Kolejną przyczyną bólu lędźwiowego mogą być również zmiany zwyrodnieniowe w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Są typowe zazwyczaj dla ludzi starszych. Ich częstość wzrasta wraz z wiekiem pacjenta. 

Jak wygląda leczenie bólu kręgosłupa lędźwiowego?

W trakcie zmian zwyrodnieniowych konieczna jest zwykle rehabilitacja kręgosłupa lędźwiowego oraz właściwe ćwiczenia, które zaleca osobiście specjalista rehabilitacji lub fizykoterapeuta. Niekiedy zachodzi potrzeba leczenia operacyjnego, jeśli dolegliwości bólowe są mocno nasilone. Ponadto stosuje się też leki przeciwbólowe i działające przeciwzapalnie.

W innych przypadkach bólu odcinka lędźwiowego kręgosłupa leczenie uzależnione jest od przyczyny wywołującej ból. W razie problemów z nerkami i kamicą nerkową pacjent otrzymuje leki rozkurczowe oraz przeciwbólowe.

Czasami potrzebne jest rozkruszenie kamieni. U kobiet z kłopotami ginekologicznymi leczenie uzależnione jest od rodzaju jednostki chorobowej, która stanowi przyczynę bólu.

Podobnie bywa, jeżeli dolegliwość wywołana jest różnego rodzaju chorobami przewodu pokarmowego. 

wróć do bloga czytaj kolejny

  • Ból kręgosłupa lędźwiowego – objawy, przyczyny, leczenie i ćwiczenia paracetamol, tabletka, ból, gorączka, grypa, przeziębienie, miesiączka 12.99 zł
  • Ból kręgosłupa lędźwiowego – objawy, przyczyny, leczenie i ćwiczenia ibuprofen, tabletka, ból, gorączka, przeziębienie, grypa, stan zapalny, migrena 17.99 zł
  • Ból kręgosłupa lędźwiowego – objawy, przyczyny, leczenie i ćwiczenia ból głowy, ból zębów, ból mięśni, ból kości, ból stawów, bolesne miesiączkowanie, ibuprofen, kapsułki, gorączka, grypa, przeziębienie, migrena 9.99 zł
  • Ból kręgosłupa lędźwiowego – objawy, przyczyny, leczenie i ćwiczenia kapsułki, ból, gorączka, nerwoból, migrena, reumatyzm 12.99 zł

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

  • Ból kręgosłupa lędźwiowego – objawy, przyczyny, leczenie i ćwiczenia Ból stopy to dolegliwość, która może mieć rozmaite przyczyny. Ból stóp może pojawić się po intensywnym wysiłku fizycznym, wielogodzinnej pracy w pozycji stojącej, ale także jako objaw poważnych chorób, takich jak cukrzyca, dna moczanowa czy nerwiak Mortona. Sprawdź, jak diagnozuje się ból stóp, jak wygląda leczenie? Poznaj ćwiczenia na bolące stopy.
  • Ból kręgosłupa lędźwiowego – objawy, przyczyny, leczenie i ćwiczenia Ból szyi to częsta dolegliwość, która dotyka dużą grupę osób. Przyczyny bolącej szyi mogą być różne, od przeciążenia i napięcia mięśni, spowodowanego np. wielogodzinną pracą przed komputerem przez zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego i urazy odcinka szyjnego kręgosłupa aż po nowotwór. Sprawdź, jak przebiega diagnostyka bólów szyi, w jaki sposób się je leczy oraz jakie ćwiczenia można zastosować, by złagodzić dolegliwości. 
  • Ból kręgosłupa lędźwiowego – objawy, przyczyny, leczenie i ćwiczenia Ból pięty pojawiający się podczas chodzenia lub spoczynku może świadczyć o poważnym schorzeniu, np. o chorobie Haglunda czy podagrze. Ból pięty, kłucie pięty czy pieczenie nie zawsze musi jednak oznaczać chorobę. Wzrastające obciążenie spowodowane dużym przyrostem masy ciała również może powodować bóle pięt – może powstawać np. u kobiet w ciąży. Sprawdź, jakie jeszcze mogą być przyczyny bolącej pięty, jakie są metody leczenia i domowe sposoby na ból w pięcie.
  • Ból brzucha po lewej stronie może być wywołany przez chwilową niedyspozycję, ale jest także objawem poważnych chorób układu pokarmowego czy moczowego. Jakim schorzeniom towarzyszy? 
  • Mioklonie (zrywania mięśniowe) to niekontrolowane, intensywne skurcze mięśni. Mogą one obejmować jeden mięsień, grupę mięśni, kończynę, a nawet cały tułów. Przyczyn powstawania mioklonii jest wiele, niektóre mimowolne ruchy są fizjologiczne (np. mioklonie przysenne, czyli szarpnięcia ciała podczas zasypiania) i nie wymagają leczenia, inne mogą oznaczać poważne schorzenia, takie jak zaburzenia metaboliczne, padaczkę czy zatrucie metalami ciężkimi. Wszystkie niekontrolowane skurcze mięśni wymagają konsultacji ze specjalistą.
  • Domowe sposoby na zaparcia, nazywane potocznie zatwardzeniem, obejmują przede wszystkim zmianę stylu życia – włączenie do diety większej ilości produktów zawierających błonnik, wypijanie większej ilości płynów oraz regularną aktywność fizyczną. Na problemy z wypróżnianiem można także zastosować preparaty ziołowe mające właściwości przeczyszczające (np. liście senesu, kłącze rzewienia). Wśród leków bez recepty na zaparcia znajdują się natomiast środki: pęczniejące (np. siemię lniane), osmotyczne (np. laktuloza), zmiękczające (np. glicerol) oraz drażniące (np. olej rycynowy).
  • Choć produkcja gazów w jelitach to proces naturalny, ich nadmierne powstawanie nastręcza wielu trudności. Wzdęty i obolały brzuch oraz uczucie dyskomfortu są nieodłącznymi towarzyszami zwiększonej ilości gazów jelitowych. Czy ich nadmierne powstawanie może oznaczać chorobę? Jak skutecznie zapobiegać zbyt wielkiej produkcji gazów w jelitach?  
  • Suchość gardła może być spowodowana wieloma przyczynami. Zwykle pojawia się podczas infekcji, a także w wyniku odwodnienia, palenia papierosów, nadwyrężenia narządu głosu czy spania z otwartymi ustami. Uczucie suchego gardła dotyczy zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. Jak i czym nawilżać gardło? Czego warto unikać, gdy czujemy suchość w gardle?

Ból kręgosłupa lędźwiowego – przyczyny, objawy, badania obrazowe • O badaniach obrazowych

Aby skutecznie pozbyć się bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, najpierw trzeba ustalić, co go właściwie wywołało. Przyczyną może być wiele różnych rzeczy.

Bólu w dolnej części pleców prędzej czy później doświadczy praktycznie każdy z nas. I tylko dla nielicznych będzie to problem nawracający zaledwie sporadycznie czy wręcz jednorazowy.

Przeczytaj, co robić, gdy dopadną cię dolegliwości bólowe w okolicy odcinka lędźwiowego kręgosłupa, kiedy koniecznie zgłosić się do lekarza i jakie badania wykonać.

Z poniższego artykułu dowiesz się ponadto m.in.:

  • jak zbudowany jest odcinek lędźwiowy kręgosłupa – i gdzie się znajduje,
  • na czym polega dyskopatia,
  • co może wywoływać ból kręgosłupa w odcinku lędźwiowym,
  • czym jest stenoza – a czym lumbago, rwa kulszowa i przepuklina kręgosłupa,
  • o co może zapytać lekarz podczas wizyty w związku z bólem kręgosłupa lędźwiowego,
  • jak potrafi objawiać się ból odcinka lędźwiowego kręgosłupa,
  • co sprzyja rozwojowi bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym,
  • które badanie obrazowe najlepiej sprawdza się w diagnozowaniu bólu kręgosłupa lędźwiowego,
  • jak leczy się ból kręgosłupa w odcinku lędźwiowym.

Odcinek lędźwiowy kręgosłupa – budowa i położenie

Odcinek lędźwiowy kręgosłupa, zwany też potocznie kręgosłupem lędźwiowym, stanowi pięć kręgów umiejscowionych zasadniczo pomiędzy miednicą a górną linią żeber. Powyżej znajduje się odcinek piersiowy, a poniżej – krzyżowy (nie zawsze więc prawidłowo mówi się czasem o „bólu krzyża”, gdy tak naprawdę chodzi właśnie o ból w odcinku lędźwiowym).

Leia também:  Como Saber De Quem Sou Descendente?

Kręgi zbudowane są z twardej tkanki kostnej, ruchomość kręgosłupa zapewniają zaś obecne między nimi stawy międzywyrostkowe (w części okalającej rdzeń kręgowy, czyli główne połączenie nerwowe mózgu i reszty ciała) oraz elastyczne krążki międzykręgowe (w części trzonowej), które jednocześnie pełnią funkcję amortyzacyjną i zapobiegają wzajemnemu ścieraniu się kręgów.

Owe krążki określane są z kolei potocznie mianem dysków. Na każdy z nich składają się dwa elementy: jądro miażdżyste i otaczający je pierścień włóknisty.

To konkretnie galaretowate jądro pozwala kręgom zmieniać położenie względem siebie (oraz wracać do pierwotnej pozycji), podczas gdy posiadający znacznie bardziej zwartą strukturę pierścień chroni je i zapobiega nadmiernemu przemieszczaniu się krążka.

Znajomość budowy wszystkich tych elementów jest kluczowa dla zrozumienia, skąd biorą się dolegliwości bólowe w odcinku lędźwiowym kręgosłupa.

Przyczyny bólu w kręgosłupie lędźwiowym

Najczęściej przyczyną bólu w tym rejonie jest dyskopatia, czyli degeneracja krążków międzykręgowych. Rozpoczyna się ona już w okresie dojrzewania i postępuje z wiekiem, w tempie zależnym od rozmaitych czynników (p. niżej).

Wskutek licznych przeciążeń i mikrourazów – na które z całego kręgosłupa najbardziej narażony jest właśnie odcinek lędźwiowy – włókna pierścienia mogą pękać, prowadząc do przemieszczania się jądra miażdżystego ku tyłowi, w kierunku kanału kręgowego i biegnącego wewnątrz rdzenia.

Wywołuje to ostry, przeszywający ból, od którego pochodzi potoczna nazwa tego zjawiska: „postrzał”. Innymi jego określeniami są „lumbalgia” oraz „lumbago”.

O rwie kulszowej (albo udowej, ewentualnie o bólu korzonków) mowa natomiast wtedy, gdy jądro miażdżyste wysunie się ze swej centralnej pozycji w dysku tak bardzo, że zacznie uciskać na korzenie nerwowe w kanale kręgowym. Ból kręgosłupa promieniuje wtedy często do pośladka, uda lub stopy.

Przepuklina jądra miażdżystego – nazywana też przepukliną kręgosłupa albo mniej fachowo: wypadnięciem dysku – to zaś sytuacja, w której pierścień włóknisty ulega całkowitemu przerwaniu, a jądro wędruje do kanału kręgowego, powodując jeszcze większy ucisk czy nawet uszkodzenie nerwów.

Bólowi towarzyszyć mogą wówczas dodatkowe objawy neurologiczne, które opisujemy w dalszej części tekstu.

Niekiedy problem leży po stronie nie tyle dysków, ile stawów międzywyrostkowych. Dojść może chociażby do ich zapalenia lub zwyrodnienia albo też wytworzenia wypełnionej płynem stawowym tzw.

torbieli maziówkowej, która uciskając korzenie nerwowe w kanale kręgowym, przyczynia się do rozwoju rwy kulszowej.

Stenoza, czyli patologiczne zwężenie tego kanału, bywa ponadto efektem pojawienia się na obrzeżach stawów kostnych wyrośli zwanych osteofitami – a także guzów złośliwych.

Za ból w lędźwiach odpowiadać mogą również przeciążenia czy przykurcze mięśni przykręgosłupowych oraz oczywiście urazy (złamania, krwiaki) w obrębie kręgosłupa. Czasami jednak źródła dolegliwości poszukiwać należy całkowicie poza układem ruchu. Do dolnej części pleców promieniować potrafią bowiem chociażby bóle związane z występowaniem:

  • chorób układu moczowego i nerek (np. kolka nerkowa, zapalenie pęcherza),
  • schorzeń trzustki, wątroby lub układu pokarmowego (przewlekłe zaparcia),
  • schorzeń prostaty u mężczyzn (zapalenie, nowotwór),
  • bolesnych miesiączek, endometriozy, procesów zapalnych czy nowotworowych w obrębie narządów rodnych u kobiet.

Postawienie prawidłowej diagnozy – niezbędne, aby zaplanować właściwe leczenie – wymaga więc często nie tylko fachowej wiedzy i doświadczenia, ale też wykonania konkretnych badań obrazowych, o których szerzej za chwilę.

Ból w lędźwiach – kiedy zgłosić się do lekarza?

Kiedy w odcinku lędźwiowym kręgosłupa pojawiają się ostre dolegliwości bólowe, większość osób odruchowo zaczyna unikać nasilających je pozycji czy działań i szuka ulgi w konkretnym ułożeniu ciała (np.

z poduszką pod plecami lub kolanami w pozycji na wznak albo z ugiętymi stawami biodrowymi i kolanowymi w pozycji na boku), wypoczywa, stosuje okłady (chłodzące bądź rozgrzewające) czy przeciwbólowe preparaty dostępne bez recepty (zarówno te doustne, jak i w formie maści). Poprawa następuje wówczas zwykle w ciągu 1-2 dni.

Gdyby jednak po 3-4 dniach ból nadal się utrzymywał lub wręcz jeszcze nasilił, koniecznie należy odwiedzić specjalistę.

Podobnie w sytuacji, gdy bólowi towarzyszą zaburzenia czucia na skórze nogi lub osłabienie siły mięśniowej na którymś odcinku kończyny dolnej (np.

niemożność zgięcia lub wyprostowania stopy w stawie skokowym) albo kiedy dyskomfort jest tak duży, że uniemożliwia oddanie moczu lub stolca przez kolejne 12 godzin, nawet mimo zażycia środków przeciwbólowych oraz ciepłej kąpieli.

Jeśli zaś ból ma charakter przewlekły, do odwiedzenia lekarza powinno skłonić nagłe pojawienie się gorączki i dreszczy, nasilanie się problemu w nocy tudzież w pozycji leżącej lub utrata masy ciała bez wyraźnej przyczyny.

Ból kręgosłupa lędźwiowego – objawy i czynniki ryzyka

Podczas wizyty specjalista zapyta m.in. o to, kiedy i w jakich okolicznościach pojawiły się dolegliwości, kiedy się wzmagają (a co je łagodzi) i w którym miejscu dokładnie występują.

Ból w trakcie chodzenia oznacza najczęściej schorzenie stawów kręgosłupa.

Jeśli jest tępy, rozlany, stopniowo narastający i nasila się po chodzeniu, siedzeniu czy staniu, a ustępuje w leżeniu, można podejrzewać chorobę krążka międzykręgowego w okresie przed przerwaniem pierścienia włóknistego.

Innym rodzajem bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym jest ból nagły, przeszywający, ostry, głęboko zlokalizowany, który nasila się przy choćby niewielkim ruchu, a pojawia po gwałtownym schylaniu, skręcie tułowia czy podniesieniu ciężkiego przedmiotu.

Towarzyszyć mu może częściowe unieruchomienie na skutek odruchowego przykurczu mięśni przykręgosłupowych. Jeśli promieniuje do biodra, uda, łydki bądź stopy (jednej lub obu kończyn), sugeruje to – jak już wspomniano – rwę kulszową.

Poważniejszy, wymagający zwykle leczenia operacyjnego ucisk na nerwy w rdzeniu kręgowym objawiać się potrafi natomiast oprócz bólu także problemami neurologicznymi: drętwieniem, mrowieniem, zaburzeniami czucia, niedowładem czy osłabieniem siły mięśniowej w nogach, zaburzeniami w oddawaniu moczu i stolca lub zaburzeniami funkcji seksualnych.

W postawieniu diagnozy pomaga ponadto ustalenie, czy w przypadku danego pacjenta mówić można o czynnikach sprzyjających rozwojowi dolegliwości bólowych w obrębie kręgosłupa lędźwiowego (jeśli nie, ich przyczyna leży być może np. po stronie układu moczowo-płciowego). Do owych czynników należą zaś:

  • predyspozycje genetyczne i wady wrodzone;
  • praca wymagająca wielogodzinnego siedzenia, stania, schylania się czy podnoszenia ciężkich przedmiotów lub narażająca na częste wibracje i wstrząsy ciała;
  • uprawianie niektórych sportów – ale też brak aktywności fizycznej, przekładający się na słabe mięśnie brzucha, mięśnie przykręgosłupowe i zginacze bioder;
  • nadwaga lub otyłość;
  • ciąża – podczas której nie tylko zwiększa się masa ciała, ale też zmienia środek jego ciężkości;
  • nieprawidłowa postawa, długotrwałe przebywanie w szkodliwej (czy choćby tylko tej samej) pozycji;
  • zaawansowany wiek;
  • choroby metaboliczne – zwłaszcza przyspieszająca degenerację struktur kręgosłupa cukrzyca i osteoporoza, w której niższa gęstość kości i osłabienie mięśni narażają na częstsze złamania, nawet przy stosunkowo niegroźnych upadkach;
  • choroby takie jak zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa czy postępujące reumatoidalne zapalenie stawów;
  • długotrwały stres, hipochondria, stany lękowe i inne problemy natury psychicznej – mogą bowiem skutkować nadmiernym napięciem lub przykurczem mięśni tudzież przybieraniem niewłaściwej postawy, a także neuropatią (zaburzenie przewodzenia informacji wzdłuż włókien nerwowych).

Wykluczyć należy ponadto neuropatię wywołaną chociażby nadmiernym stosowaniem używek lub niektórych leków.

Diagnostyka bólu w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Badania obrazowe

Lekarz w trakcie wizyty nie tylko zapyta o powyższe kwestie, ale też wykona badanie pozwalające ocenić siłę mięśniową i odruchy w dolnej połowie ciała oraz stan korzeni nerwowych. W tym celu będzie m.in. dotykać skóry na zmianę tępym i ostro zakończonym przedmiotem, stukać młoteczkiem w ścięgna, jak również poprosi o zginanie i prostowanie kończyn czy unoszenie ich w pozycji leżącej.

Jeśli specjalista nie stwierdzi występowania zaburzeń neurologicznych ani nie znajdzie podstaw do podejrzenia zmian urazowych, zapalnych lub nowotworowych, dalsza diagnostyka zazwyczaj nie jest konieczna. W przeciwnym razie pacjent skierowany zostaje na badania obrazowe, takie jak prześwietlenie rentgenowskie (RTG), tomografia komputerowa (TK) i rezonans magnetyczny kręgosłupa w odcinku lędźwiowym.

RTG wykonuje się przede wszystkim po urazach oraz w podejrzeniu zmian nowotworowych i patologii w obrębie trzonów kręgów.

Badanie służy ocenie struktur kostnych i z reguły przeprowadzane jest w różnych projekcjach (czyli np. z profilu i z przodu).

Może też przybrać charakter spoczynkowy lub czynnościowy, kiedy to zdjęcia robi się również po zmianie pozycji, co pozwala przyjrzeć się m.in. stabilności kręgosłupa.

Tomografia komputerowa kręgosłupa lędźwiowego jest o wiele bardziej dokładna, zleca się więc ją choćby wtedy, gdy rentgen nie przyniesie odpowiedzi na pytanie o przyczynę bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym.

Oprócz struktur kostnych TK pozwala zobaczyć także część tkanek miękkich. Procedura znajduje zastosowanie w diagnostyce stenozy kanału kręgowego, zmian urazowych, nowotworowych i zwyrodnieniowych, a także w ocenie przed- oraz pooperacyjnej.

Z uwagi na wykorzystanie szkodliwego promieniowania jonizującego, i to w znacznie wyższej dawce niż podczas RTG, tomografia jest badaniem z wyboru głównie wtedy, gdy z jakiegoś powodu rezonans magnetyczny nie wchodzi w grę (np.

dlatego, że pacjent ma wszczepiony rozrusznik serca – zob. „Rezonans magnetyczny a urządzenia elektroniczne, implanty i inne obiekty obecne w ciele”).

Leia também:  Como Saber Qual Fonte De Alimentação Usar?

Rezonans magnetyczny to najlepsza metoda badania kręgosłupa lędźwiowego, choć zarazem niestety najdroższa, najbardziej czasochłonna i najsłabiej dostępna.

Zamiast promieniowania stosuje się w niej bezpieczne dla zdrowia promieniowanie magnetyczne i fale radiowe, dlatego też rezonansowi z praktycznie dowolną częstotliwością mogą poddawać się nawet kobiety w ciąży i dzieci, a badanie robione prywatnie nie wymaga skierowania.

Na wysokiej jakości obrazach uzyskiwanych w drodze rezonansu magnetycznego zobaczyć można nie tylko kości i otaczające je tkanki miękkie, ale też naczynia krwionośne i rdzeń kręgowy.

Z tego względu procedura okazuje się wyjątkowo przydatna w diagnostyce przepukliny krążka międzykręgowego. Doskonale uwidacznia również zmiany ropne, wysięk w stawach, krwiaki czy guzy.

Warto wiedziećPodstawowym wskazaniem do wykonania badań obrazowych w trybie pilnym jest ostry ból kręgosłupa lędźwiowego z towarzyszeniem zaburzeń neurologicznych. Badania obrazowe zleca się jednak także w przewlekłych stanach bólowych – aby ukierunkować dalsze postępowanie, skorygować rehabilitację czy zakwalifikować pacjenta do operacji.

Leczenie bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym

Istnieje wiele form terapii dolegliwości bólowych w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Ich dobór zależy przede wszystkim od natężenia tych dolegliwości oraz konkretnej patologii, która je wywołała. Dlatego właśnie tak ważne jest postawienie na wstępie odpowiedniej diagnozy.

Farmakoterapia

Niekiedy wystarczy tylko czasowo odciążyć kręgosłup, wypoczywając (nie należy jednak kłaść się do łóżka na dłużej niż 4-5 dni) i stosować apteczne środki przeciwbólowe lub przeciwzapalne (w formie tabletek, żelu bądź maści), ewentualnie też uspokajające lub rozluźniające mięśnie – dostępne bez recepty albo silniejsze, wydawane tylko z polecenia lekarza. Ten ostatni zlecić może także podanie leków w formie zastrzyku, bezpośrednio w miejsce występowania bólu.

Profilaktyka

Warto ponadto wdrożyć w konsultacji ze specjalistą odpowiednie ćwiczenia wzmacniające i rozciągające mięśnie czy techniki wykonywania niektórych czynności (jak kucanie zamiast schylania się w celu podniesienia cięższego przedmiotu), zadbać o prawidłową postawę na co dzień czy właściwe ułożenie ciała podczas snu oraz zrzucić nadprogramowe kilogramy. Podjęcie tego typu działań zmniejszy ryzyko nawrotu przykrych doznań ze strony kręgosłupa lędźwiowego w przyszłości.

Ból kręgosłupa lędźwiowego – objawy, przyczyny, leczenie i ćwiczenia

Rehabilitacja: fizyko- i kinezyterapia

W poważniejszych sytuacjach po zażegnaniu fazy ostrej bólu – na tyle jednak szybko, by nie zdążył się on przekształcić w przewlekły zespół bólowy kręgosłupa – następuje kolejny etap leczenia, jakim jest rehabilitacja.

Powinna ona obejmować jednocześnie kinezyterapię i fizykoterapię. Ta pierwsza to indywidualnie dobrane ćwiczenia ruchowe wykonywane najpierw przy wsparciu fizjoterapeuty, a potem kontynuowane w domu.

Pod pojęciem fizykoterapii kryją się zaś zabiegi takie jak:

  • ultradźwięki;
  • TENS (elektrostymulacja);
  • krioterapia (leczenie zimnem);
  • laseroterapia;
  • magnetoterapia – polegająca na umieszczeniu bolącego miejsca w silnym polu magnetycznym;
  • hydroterapia – np. natryski, kąpiele, masaże wirowe;
  • jonoforeza (miejscowe podanie leku transportowanego w głąb tkanek przy użyciu prądu elektrycznego).

Konkretny rodzaj zabiegów dobiera się w zależności od rodzaju schorzenia oraz przy uwzględnieniu dotyczących danego pacjenta przeciwwskazań do poszczególnych odmian fizykoterapii. Tę ostatnią wraz z kinezyterapią uzupełnia się czasem też o serię masaży leczniczych.

Zabiegi operacyjne

Przeprowadzenie operacji chirurgicznej konieczne jest zaledwie u 0,5-2 proc. pacjentów doświadczających bólu w kręgosłupie lędźwiowym. Kwalifikują do niej zwłaszcza przesłanki takie jak:

  • przepuklina krążka międzykręgowego, obecność guza bądź ropnia, ewentualnie zmian zwyrodnieniowych w stawach międzywyrostkowych z towarzyszącym niedowładem nogi, zatrzymaniem moczu lub zaburzeniami czucia w kończynie dolnej bądź okolicach krocza;
  • niestabilne złamanie kręgosłupa;
  • nasilony lub przewlekły zespół bólowy, którego nie jest w stanie złagodzić leczenie zachowawcze (o ile w badaniach obrazowych stwierdzono ucisk na korzenie nerwowe).

Po zakończonym leczeniu operacyjnym monitorowanie stanu pacjenta zwykle nie jest niezbędne, o ile tylko nie obserwuje on nawrotów choroby.

Te zaś niestety nie są aż tak rzadkie, bo choć zabieg chirurgiczny jest w stanie ustabilizować trzony kręgów i usunąć ciasnotę w kanale kręgowym, to nie wpływa na przyczynę problemu, jaką zazwyczaj bywa proces zwyrodnieniowy.

Kluczowa jest więc implementacja w życiu codziennym wymienionych wcześniej działań profilaktycznych.

Przeczytaj również: Ból kręgosłupa szyjnego – przyczyny, objawy, badania obrazowe

Bóle w odcinku lędźwiowym kręgosłupa

Określenia „bóle krzyża” używa się w odniesieniu do wielu rodzajów dolegliwości o charakterze bólowym, zlokalizowanych w dolnej części kręgosłupa, o różnej przyczynie, nasileniu i obrazie klinicznym. U podłoża bólów krzyża leży najczęściej choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, której nasilenie zależy od wielu czynników, w tym:

  • predyspozycji genetycznych
  • wykonywanej pracy (w szczególności od nasilenia i charakteru obciążeń kręgosłupa w trakcie pracy)
  • wieku
  • uprawiania sportu
  • budowy ciała.

Najczęstszym źródłem bólu krzyża jest krążek międzykręgowy. Jest to element kręgosłupa, który kształtem przypomina dysk. Składa się z pierścienia włóknistego otaczającego elastyczne, chrzęstno-włókniste jądro miażdżyste. Krążki międzykręgowe łączą poszczególne trzony kręgowe oraz przenoszą i amortyzują obciążenia, na jakie jest narażony kręgosłup.

Proces zwyrodnieniowy krążków międzykręgowych, który rozpoczyna się już w okresie dojrzewania i postępuje z czasem, określamy terminem dyskopatii.

Gwałtowne nasilenie zmian zwyrodnieniowych krążka międzykręgowego pod wpływem nadmiernego obciążenia powoduje pękanie włókien pierścienia włóknistego i przesuwanie się jądra miażdżystego do tyłu, wywołując ostry ból kręgosłupa. Mówimy wtedy o ostrej lumbalgii (potocznie używa się również określenia lumbago lub postrzał).

Jeśli jądro miażdżyste, które normalnie stanowi centralną część krążka międzykręgowego, ulegnie przesunięciu do tyłu w takim stopniu, że spowoduje ucisk na korzenie nerwowe w kanale kręgowym, do bólu kręgosłupa może dołączyć ból promieniujący do pośladka, uda lub stopy.

Mówimy wtedy o rwie kulszowej (lub udowej) lub też bólu korzeniowym.

W niektórych przypadkach pierścień włóknisty może ulec całkowitemu przerwaniu, a fragment jądra miażdżystego może się przemieścić do kanału kręgowego, powodując ucisk korzeni nerwowych lub ich uszkodzenie.

Taki stan, określ się terminem przepukliny jądra miażdżystego krążka międzykręgowego (potocznie i nieprawidłowo „wypadnięciem dysku/krążka międzykręgowego”). Poza bólem mogą się wtedy pojawić ubytkowe objawy neurologiczne, takie jak zaburzenia czucia na skórze kończyny dolnej, niedowład stopy czy osłabienie odruchów głębokich.

Dyskopatia nie jest bezpośrednią przyczyną wszystkich bólów krzyża. W znacznej części przypadków ból jest generowany w zakończeniach nerwowych przeciążonych lub przykurczonych mięśni przykręgosłupowych, stawów międzywyrostkowych lub więzadeł kręgosłupa.

Trzeba również pamiętać o innych, potencjalnie zagrażających patologiach, takich jak guzy kręgosłupa, zmiany zapalne i ropne, krwiaki w obrębie kanału kręgowego czy wreszcie złamania kręgosłupa.

U osób starszych, zwłaszcza chorych na osteoporozę, złamania kompresyjne trzonów kręgów mogą być spowodowane nawet pozornie niegroźnym upadkiem.

Kolejną grupą dolegliwości odczuwanych często jako bóle krzyża są bóle wywołane patologiami sąsiednich narządów:

  • układu moczowego (np. kamica nerkowa, zapalenie dróg moczowych, zapalenie pęcherza)
  • układu rozrodczego u kobiet (przewlekłe stany zapalne narządu rodnego, guzy macicy i przydatków, endometrioza, bolesne miesiączki)
  • gruczołu krokowego u mężczyzn (zapalenie, nowotwór)
  • dolnego odcinka przewodu pokarmowego (przewlekłe zaparcia)
  • wątroby i trzustki
  • stawów biodrowych i krzyżowo-biodrowych.

Mówimy wtedy o tak zwanych bólach rzutowanych (udzielonych, z przeniesienia).

Jak często występuje ból krzyża?

Bóle krzyża dotykają w różnym okresie życia około 90% dorosłych osób, przy czym co roku zapada na nie około 5% osób w populacji. W ciągu 2 miesięcy od początku objawów u 90% pacjentów dochodzi do istotnej poprawy, jednakże nawrotowy ból krzyża pojawia się aż u 75% z nich.

Jak się objawia ból krzyża?

Rozróżnia się dwa rodzaje zespołów bólowych kręgosłupa lędźwiowego spowodowanych przez dyskopatię.

Pierwsza grupa to nagłe, ostre bóle krzyża, pojawiające się po gwałtownym przeciążeniu kręgosłupa przy schylaniu się czy podnoszeniu ciężkich przedmiotów lub przy skręcie tułowia. Ból jest przeszywający i ostry, zlokalizowany głęboko, a najmniejszy ruch powoduje jego nasilenie.

Zwykle ból jest ograniczony do dolnej części kręgosłupa i okolicy przykręgosłupowej, jednak w części przypadków może również promieniować do biodra, uda, podudzia lub stopy jednej albo obu kończyn.

Odruchowy przykurcz mięśni przykręgosłupowych unieruchamia tułów często w znacznym skrzywieniu w płaszczyźnie bocznej lub przednio-tylnej.

Drugi typ bólów krzyża to bóle tępe i rozlane, stopniowo narastające. Nasilają się po staniu, siedzeniu, chodzeniu, a ustępują w pozycji leżącej. Ten typ bólów krzyża jest charakterystyczny dla okresu choroby krążka międzykręgowego przed przerwaniem pierścienia włóknistego.

Co robić w razie wystąpienia bólu krzyża?

W przypadku ostrego bólu krzyża zazwyczaj sami pacjenci ograniczają zbędne ruchy i obciążenia kręgosłupa.

Pozostanie w łóżku w pozycji na boku z ugiętymi nogami w stawach kolanowych i biodrowych lub w pozycji na plecach z podłożeniem poduszki pod kolana zwykle przynosi ulgę.

Nie jest to równoznaczne z pozostawaniem przez dłuższy czas w unieruchomieniu. Zwykle poprawa następuje po 1-2 dniach, ale jeśli ból nie zmniejsza się istotnie w ciągu 3-4 dni, należy się zgłosić do lekarza.

W łagodzeniu bólu można zastosować doustne leki przeciwbólowe dostępne bez recepty, takie jak paracetamol, ibuprofen, diklofenak, naproksen czy kwas acetylosalicylowy (aspiryna). Ulgę mogą również przynieść stosowane miejscowo maści lub żele zawierające leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Niektórym pacjentom pomagają okłady chłodzące lub rozgrzewające.

Leia também:  Como Saber Que Seu Amigo Gosta De Voce?

Kiedy należy się zgłosić do lekarza?

Jeśli powyższe postępowanie nie powoduje poprawy, należy się zgłosić do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który po zbadaniu może zlecić silniejsze leki przeciwbólowe (czasami wskazane są również leki rozluźniające mięśnie lub uspokajające, a w ciężkich przypadkach leki przeciwbólowe z grupy leków narkotycznych) podawane doustnie lub w zastrzykach.

Silny ból krzyża na drodze odruchowej zazwyczaj wywołuje trudności w oddawaniu moczu i defekacji. Leki przeciwbólowe zwykle poprawiają sytuację, również ciepła kąpiel może czasami ułatwić rozluźnienie zwieraczy. Jeśli jednak przez kolejne 12 godzin nie możesz oddać moczu, powinieneś pilnie zgłosić się do lekarza.

Do lekarza należy również zgłosić się jak najszybciej, jeśli bólowi (zwłaszcza promieniującemu do kończyny dolnej) towarzyszy:

  • osłabienie siły ruchów stopy (brak możliwości zgięcia lub wyprostowania stopy w stawie skokowym)
  • osłabienie siły mięśniowej w innym obszarze kończyny dolnej
  • zaburzenia czucia na skórze kończyny dolnej.
  • Objawy te mogą świadczyć o ucisku krążka międzykręgowego na korzenie nerwowe.
  • W przypadku bólu o charakterze przewlekłym wskazaniami do zgłoszenia się do lekarza są takie objawy jak:
  • niewyjaśniona utrata masy ciała
  • towarzyszące bólowi gorączka lub dreszcze
  • nasilanie się bólu w nocy lub w pozycji leżącej.

Jak lekarz ustala rozpoznanie bólu krzyża?

Przed ustaleniem rozpoznania i wdrożeniem leczenia lekarz musi uzyskać podstawowe informacje dotyczące wystąpienia, umiejscowienia i nasilenia bólu oraz obiektywne wyniki badania lekarskiego. Zgłaszając się do lekarza z bólem krzyża, trzeba być przygotowanym na pytania dotyczące:

  • czasu i okoliczności wystąpienia objawów
  • nasilenia bólu
  • czynników, które pogarszają ból (określone pozycje, wysiłek, ruch)
  • czynników, które zmniejszają odczuwanie bólu
  • czasu trwania dolegliwości.

W ustaleniu prawidłowego rozpoznania ważne jest dokładne umiejscowienie bólu (ból krzyża, bóle rzutowane, bóle korzeniowe). Lekarz zapyta również o inne objawy towarzyszące bólowi (np. gorączka z dreszczami, zaburzenia oddawania moczu i stolca, zaburzenia czucia w nogach oraz w okolicy krocza, zaburzenia funkcji seksualnych), stosowane dotychczas leki, jak również inne choroby.

Przeprowadzając badanie lekarz oceni siłę mięśniową i odruchy w dolnej połowie ciała oraz czucie i napięcie korzeni nerwowych. Służą temu badania polegające między innymi na unoszeniu kończyn w pozycji leżącej, zginaniu i prostowaniu kończyn, wywoływaniu odruchów ścięgnistych czy wywoływaniu wrażeń czuciowych poprzez dotykanie skóry na zmianę tępym i ostrym przyrządem.

W zdecydowanej większości przypadków, gdy bólowi nie towarzyszą zaburzenia neurologiczne a w wywiadzie lekarz nie stwierdzi podstaw do podejrzenia zmian urazowych, zapalnych czy nowotworowych, do ustalenia diagnozy nie jest potrzebne wykonanie żadnych badań obrazowych.

Jakie badania dodatkowe może zlecić lekarz?

Badania obrazowe u osoby z ostrym zespołem bólowym wykonuje się w przypadku podejrzenia zmiany nowotworowej lub zapalnej w obrębie kręgosłupa lub gdy bólowi towarzyszą zaburzenia neurologiczne (niedowład, zaburzenia odruchów, znaczne zaburzenia czucia, zatrzymanie oddawania moczu). W tych sytuacjach wskazane jest wykonanie badań w trybie pilnym i ocena ich wyników pod kątem leczenia operacyjnego. W przewlekłym zespole bólowym badania obrazowe służą ukierunkowaniu dalszego leczenia, skorygowaniu rehabilitacji lub ocenie wskazań do leczenia operacyjnego.

Do badań obrazowych używanych w diagnostyce bólów krzyża zalicza się zdjęcia rentgenowskie (RTG spoczynkowe oraz czynnościowe, w różnych projekcjach), badanie tomograficzne (TK) kręgosłupa, badanie techniką rezonansu magnetycznego (MR).

Zdjęcie RTG kręgosłupa służy ocenie struktur kostnych (w tym trzonów kręgów), zwłaszcza po urazach kręgosłupa, przy podejrzeniu zmian nowotworowych lub innych patologii trzonów kręgów. Czynnościowe badanie rentgenowskie daje możliwość oceny stabilności kręgosłupa.

Tomografia komputerowa dobrze obrazuje struktury kostne, a ponadto pozwala ocenić tkanki miękkie i ewentualną dyskopatię (choć nieco mniej dokładnie niż MR).

Znajduje zastosowanie zarówno w diagnostyce zmian urazowych kręgosłupa, jak i w chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa czy diagnostyce zwężenia (stenozy) kanału kręgowego. Jest badaniem z wyboru u pacjentów, u których przeciwwskazane jest MR (np.

z powodu wszczepionych metalowych protez lub rozrusznika serca).

Rezonans magnetyczny (MR) daje wysokiej jakości obraz tkanek ciała i jest niewątpliwie badaniem o największej czułości w wykrywaniu przepukliny jądra miażdżystego. Doskonale uwidocznia również inne patologie kręgosłupa i tkanek otaczających, takie jak guzy, krwiaki czy zmiany ropne.

Jakie są sposoby leczenia bólu krzyża?

Leczenie zachowawcze

Podstawą postępowania w okresie ostrego bólu krzyża jest leczenie zachowawcze, polegające na czasowym odciążeniu kręgosłupa (uwaga: unieruchomienie w łóżku nie powinno trwać dłużej niż 4-5 dni), podawaniu leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych (doustnie lub w zastrzyku oraz miejscowo, w postaci żelu lub maści), a w niektórych przypadkach również leków rozluźniających mięśnie. Ważnym elementem postępowania jest edukacja, mająca na celu zaznajomienie chorego z przyczyną dolegliwości oraz prostymi metodami zmniejszania bólu i unikania niekorzystnych obciążeń kręgosłupa, mogących zaostrzać objawy (np. schylanie się, podnoszenie cięższych przedmiotów, skłony czy znaczne przeprosty kręgosłupa).

Fizykoterapia i rehabilitacja

Kolejnymi krokami w leczeniu zachowawczym bólu krzyża są fizykoterapia i rehabilitacja. Nie należy opóźniać ich wprowadzenia, gdyż im wcześniej wdroży się odpowiednie ćwiczenia, tym mniejsze jest ryzyko przejścia ostrego bólu w przewlekły zespół bólowy kręgosłupa.

Należy pamiętać, że zabiegi fizykoterapeutyczne, takie jak TENS, elektrostymulacja, ultradźwięki (niewskazane w okresie ostrym) czy ciepło i krioterapia, stanowią metody uzupełniające, ułatwiające właściwą rehabilitację.

Leczenie oparte tylko na zabiegach fizykoterapeutycznych przynosi zdecydowanie mniejsze efekty w porównaniu z równoczesnym stosowaniem zabiegów i ćwiczeń fizycznych.

Program ćwiczeń powinien być dobrany indywidualnie dla pacjenta i wspomagany przez rehabilitanta aż do momentu, w którym pacjent będzie w stanie samodzielnie kontynuować prawidłowe i systematyczne ćwiczenia w domu.

Leczenie operacyjne

Leczenie operacyjne jest konieczne zaledwie u 1-2% pacjentów z bólem krzyża.

Wskazaniami do leczenia operacyjnego w trybie pilnym są towarzyszące ostrej rwie kulszowej niedowłady w zakresie kończyny dolnej (po potwierdzeniu w badaniu MR lub TK ucisku na korzeń przez fragment jądra miażdżystego) oraz rwa kulszowa z zatrzymaniem moczu i zaburzeniami czucia na kończynach lub w okolicy krocza. Ponadto stwierdzenie niestabilnego złamania kręgosłupa, guza lub ropnia w kanale kręgowym, z obecnym deficytem neurologicznym (niedowład, zaburzenia czucia, zaburzenia odruchów) również jest wskazaniem do pilnej operacji. Leczenie operacyjne może być również wskazane w przypadku nasilonego zespołu bólowego, którego nie można opanować lekami przeciwbólowymi, lub w przypadku przewlekłego bólu kręgosłupa, w którym nie skutkuje leczenie zachowawcze, a w badaniach obrazowych potwierdzono ucisk na korzenie nerwowe.

Najczęściej wykonywanym zabiegiem operacyjnym w przypadku przepukliny jądra miażdżystego w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa jest mikrodyscektomia.

W przypadkach, gdy ucisk na korzenie jest powodowany nie tylko przez dyskopatię, lecz także zmiany zwyrodnieniowe w stawach międzywyrostkowych lub zmienione zwyrodnieniowo więzadła w kanale kręgowym, konieczna jest laminektomia.

Czy jest możliwe całkowite wyleczenie bólu krzyża?

Leczenie operacyjne usuwa jedynie ciasnotę w kanale kręgowym i w określonych przypadkach stabilizuje trzony kręgów, jednak nie wpływa na przyczynę zachorowania, czyli proces zwyrodnieniowy krążków międzykręgowych i całego kręgosłupa.

Ponadto ból krzyża może pochodzić nie tylko z ucisku na korzenie nerwowe, lecz także z wielu innych przyczyn, na które zabieg operacyjny nie ma wpływu, i stąd przede wszystkim wynika ograniczona skuteczność leczenia operacyjnego.

Jeśli przepuklina jądra miażdżystego była główną przyczyną bólu, zazwyczaj efekt leczenia jest dobry, natomiast gdy przyczyną bólu są również inne patologie kręgosłupa, wtedy wynik operacji nie zawsze przynosi oczekiwaną poprawę.

Statystycznie około 60% operowanych z powodu przepukliny jądra miażdżystego wraca w ciągu roku po operacji do poprzednio wykonywanej pracy, podczas gdy około 25% wymaga zmiany miejsca pracy. Tylko około 15% operowanych nie jest w stanie podjąć pracy z powodu utrzymującego się zespołu bólowego kręgosłupa.

Po zabiegu operacyjnym konieczna jest dalsza rehabilitacja w celu zmniejszenia ryzyka nawrotowej przepukliny. W okresie 2 lat od operacji u około 10% operowanych występuje nawrotowa przepuklina jądra miażdżystego.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia bólu krzyża?

Istotę choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa stanowią okresowe nasilanie i remisja objawów bólowych.

Dlatego rehabilitację czynną (ćwiczenia aerobowe, wzmacniające mięśnie brzucha i przykręgosłupowe, ćwiczenia rozciągające itd.) należy kontynuować stale i systematycznie.

Konieczne jest przestrzeganie podstawowych zasad dotyczących odpowiedniego obciążania kręgosłupa i unikania pozycji stwarzających ryzyko ponownego uszkodzenia krążka międzykręgowego.

Po zakończonym leczeniu operacyjnym nie jest konieczne wykonywanie rutynowo badań kontrolnych, jeśli dolegliwości bólowe nie nawracają lub są ograniczone i nie sugerują nawrotowej przepukliny jądra miażdżystego.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Nie istnieje jedna, stuprocentowo skuteczna metoda zapobiegania rozwojowi choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa i występowaniu bólów krzyża. Najprostsze metody, które w dużym stopniu mogą zmniejszyć ryzyko wystąpienia bólu krzyża, to:

  • ograniczenie niekorzystnych obciążeń kręgosłupa
  • unikanie wstrząsów i wibracji
  • uprawianie ćwiczeń aerobowych, wzmacniających mięśnie brzucha i przykręgosłupowe
  • nauka utrzymania prawidłowej postawy ciała.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*