Zespół ogona końskiego – przyczyny, objawy, leczenie, operacja

Zespół ogona końskiego – przyczyny, objawy, leczenie, operacja

Fot: CHRISTOPH BURGSTEDT/SCIENCE PHOTO LIBRARY / gettyimages.com

Zespół ogona końskiego oznacza grupę objawów neurologicznych powstałych w wyniku uszkodzenia korzeni nerwowych kręgosłupa w jego najdalszym odcinku. Obraz choroby jest zmienny i zależy od stopnia uszkodzeń włókien ogona. Czynniki warunkujące powstanie zespołu wyznaczają także metody leczenia.

Choroba ogona końskiego wywołuje wiele dolegliwości dolnej połowy ciała, przede wszystkim z zakresu zaburzeń czuciowo-ruchowych kończyn dolnych. Źródłem objawów jest stenoza światła kanału kręgowego. Rehabilitacja ukierunkowana na uwolnienie zablokowanych nerwów łagodzi symptomy choroby, a odpowiednie leczenie zachowawcze ogranicza ryzyko nawrotu choroby.

Co to jest zespół ogona końskiego?

Zespół ogona końskiego oznacza grupę objawów neurologicznych powstałych w wyniku uszkodzenia korzeni nerwowych biegnących w kanale kręgowym w najdalszym odcinku kręgosłupa.

Koński ogon, czyli wiązka ostatnich nerwów odchodzących od rdzenia wraz z nicią końcową i stożkiem rdzeniowym, występujący fizjologicznie u każdego człowieka, na skutek różnorodnych czynników drażniących jego struktury, wywołuje szereg dolegliwości dolnej połowy ciała.

Objawy choroby dotyczą głównie zaburzeń czuciowo-ruchowych kończyn dolnych. W schorzeniu, jakim jest zespół końskiego ogona, leczenie i metody rehabilitacji są uwarunkowane zaawansowaniem stenozy światła kanału kręgowego oraz etiologii zjawiska.

Rokowania co do ustąpienia choroby i powrotu do pełni zdrowia są sprzyjające, o ile rozpoznanie zespołu i wdrożenie kompleksowej kuracji nastąpi możliwie szybko.

Koński ogon – przyczyny choroby

Syndrom ogona końskiego polega na zwężeniu drożności kanału kręgowego i ucisku struktur nerwowych biegnących w jego wnętrzu. Choroba najczęściej spowodowana jest:

  • urazem kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego;
  • przepukliną jądra miażdżystego na poziomie dolnego odcinka pleców;
  • nowotworami rdzenia kręgowego;
  • wrodzonymi wadami kręgosłupa;
  • infekcjami toczącymi się w okolicy dolnych struktur nerwowych rdzenia.

Zespół ogona końskiego u ludzi może być również uwarunkowany jatrogennie, czyli na skutek powikłań czynności medycznych, takich jak nieumiejętne podanie znieczulenia zewnątrzoponowego.

Zespół ogona końskiego – objawy

Objawy choroby ogona końskiego zwykle są uciążliwe i determinują funkcjonowanie pacjenta. Choroba najczęściej powoduje:

  • dolegliwości bólowe okolicy lędźwi miejscowe i promieniujące w kierunku pośladków, uda oraz dystalnych odcinków kończyny dolnej, z tendencją do nasilania się podczas kichania czy kaszlu i zmiany postawy;
  • zaburzenia czucia o typie tzw. spodenek lub siodła, polegające na upośledzeniu odczuwania bodźców w okolicy krocza i bliższej części ud;
  • jedno- lub obustronne osłabienie siły mięśniowej nóg;
  • niedowład kończyn dolnych, zwłaszcza mięśni prostowników stopy i zginaczy kolana, co przekłada się zwykle na jakość i estetykę chodu.

Syndrom ogona końskiego może powodować również zaburzenia czynności zwieraczy, czyli kontroli nad mikcją i wypróżnianiem. Ponadto, zespół objawów choroby uzupełniają zaburzenia potencji oraz funkcji seksualnych, jak upośledzenie odczuwania w obrębie narządów płciowych, a także trudności w osiągnięciu lub utrzymaniu erekcji.

Zespół ogona końskiego – leczenie

Leczenie, czas trwania i nasilenie objawów zespołu ogona końskiego zależą od czynników zwężających drożność kanału kręgowego. Terapia dolegliwości skupia się na możliwie szybkim usunięciu przyczyny. Przykładowo, kiedy podrażnienie korzeni ogona związane jest z urazem kręgosłupa, w pierwszej kolejności rozważa się dekompresję chirurgiczną uciśniętego fragmentu.

Również w przypadku guza czy krwiaka o niekorzystnej lokalizacji, pierwszą ścieżką leczenia jest zabieg odbarczenia. Neurochirurg zaangażowany jest również w leczenie zespołu ogona końskiego w przypadku braku efektów terapii zachowawczej.

Odwlekanie decyzji o inwazyjnym leczeniu zwiększa ryzyko trwałych zmian nerwowo-mięśniowych oraz powstanie powikłań z unieruchomienia pacjenta, jak zapalenie płuc czy odleżyny. Natomiast w sytuacji, kiedy przyczyna syndromu ogona końskiego nie jest operacyjna, prowadzi się inne metody leczenia.

Przykładowo, kiedy ogon zajmuje nieoperacyjny nowotwór, planuje się radioterapię lub częściową resekcję raka z promieniowaniem jonizującym w dalszym etapie. Z kolei w przypadku infekcji rdzenia kręgowego zalecana jest antybiotykoterapia, a dla złagodzenia dolegliwości bólowych podaje się leki przeciwbólowe i przeciwzapalne.

Jako uzupełnienie leczenia przyczynowego lub w sytuacji, gdy źródło choroby jest nieznane, kuracja choroby skupia się na redukcji przykrych objawów i przywracaniu możliwie wysokiej funkcjonalności fizycznej pacjenta przy pomocy rehabilitacji.

Zespół ogona końskiego – rehabilitacja

Rehabilitacja zespołu ogona końskiego ma na celu łagodzenie dolegliwości i zapobieganie powikłaniom, usprawnienie zdolności motorycznych oraz adaptację psychiczną pacjenta i jego rodziny do nowej sytuacji zdrowotnej.

Aktywność ruchowa na ogon to przede wszystkim ćwiczenia kończyn dolnych o charakterze czynnym i biernym, wspomaganym w odciążeniu z oporem.

Fizjoterapia zespołu ogona końskiego uwzględnia też trening czynny na górne partie ciała oraz ćwiczenia oddechowe.

Jak jest zbudowany i jak działa układ nerwowy? Dowiesz się tego z filmu:

Bibliografia:

1. Arend R., Choroby rdzenia kręgowego i ogona końskiego, Warszawa 1950.

2. Mazur R., Neurologia kliniczna dla lekarzy i studentów medycyny, Gdańsk 2007.


Czy artykuł okazał się pomocny?

Zespół ogona końskiego — Twój Dyżur — Przypadki, Wytyczne, Dyskusje

Zespół ogona końskiego – przyczyny, objawy, leczenie, operacja

Pacjent lat 45 zgłosił się ok. godziny 12.00 na SOR z powodu bólu pleców i trudności w oddawaniu moczu od godzin porannych.

Mówi, że gdy chce oddać mocz, czuje przy tym opór i parcie w pęcherzu.

W wywiadzie: zespół bólowy kręgosłupa lędźwiowego. Od około 2 dni zgłasza pogorszenie przewlekłego bólu grzbietu, chociaż ból dzisiaj doskwiera mu akurat mniej niż wczoraj.

W badaniu przedmiotowym: wrażenie ogólne dobre, pacjent umiarkowanie cierpiący. Chodzący samodzielnie, ale z bólem. Bez objawów korzeniowych. Bez niedowładów w zakresie kończyn. Bez objawów patologicznych.

Parametry krytyczne: BP 160/70. HR 80/min. Temp. 36.8 C. Sat 98%.

Zapytany, pacjent podaje, że odczuwał rano przy podcieraniu po defekacji „drętwienie odbytu podobne do tego po znieczuleniu u dentysty”. W badaniu per rectum zwieracz zaciska się na palcu, ale pacjent zgłasza, że wydaje mu się, że trzymanie jest słabsze. Przy dotyku zgłasza gorsze czucie okolicy wokół odbytu i moszny.

Wyżej wymienione objawy to tzw. objawy zwieraczowe – które są typowym sygnałem uszkodzenia włókien ogona końskiego.

Poprosiliśmy pacjenta o oddanie moczu. W USG zaraz po mikcji rzeczywiście stwierdziliśmy w pęcherzu obecność umiarkowanej ilości moczu – po cewnikowaniu wypłynęło ok. 300 ml.

Następnie wykonaliśmy rezonans kręgosłupa lędźwiowego w trybie natychmiastowym – w ciągu godziny od przyjęcia. Tam potwierdził się zespół ogona końskiego w przebiegu dyskopatii L5/S1.

Pacjent został przekazany na Oddział Neurochirurgii, gdzie został zoperowany po łącznie 3 godzinach od zgłoszenia się na SOR.

Komentarz

Zespół bólowy kręgosłupa lędźwiowego jest częstą, uporczywą, lecz zwykle niegroźną dolegliwością u pacjentów zgłaszających się do lekarza. Może być jednak stanem bardzo pilnym. Jednym z przykładów jest właśnie zespół ogona końskiego.

Najczęściej pacjent z zespołem ogona końskiego to osoba od dawna cierpiąca na zespół bólowy kręgosłupa, u której przepuklina dysku międzykręgowego nietypowo wpukla się centralnie do kanału kręgowego uciskając na nici ogona końskiego. 

Ogon koński to delikatna struktura zbudowana z korzeni nerwowych biegnących w kanale kręgowym od stożka końcowego rdzenia do poziomu otworów międzykręgowych. Zapewnia unerwienie ruchowe kończyn dolnych, czuciowe okolicy krocza i tak zwanych “spodenek do jazdy konnej” oraz kontrolę nad funkcją zwieraczy odbytu i pęcherza moczowego.

Rzadsze przyczyny zespołu to złamania, guzy, krwiaki lub ropnie wewnątrzkanałowe – wszystko, co może powodować efekt masy w tej okolicy.

Ucisk powoduje zaburzenia kontroli oddawania moczu, stolca oraz drętwienie okolicy krocza. Może to być zarówno nietrzymanie jak i zatrzymanie moczu. Nietrzymanie moczu wynika typowo z przelewania się z przepełnionego pęcherza. Przy wyżej zlokalizowanych zmianach dodatkowo często występują trudności w chodzeniu, drętwienie i osłabienie siły mięśniowej kończyn dolnych. 

Dolegliwości bólowe są często bardzo nasilone, ale nie muszą być dominującym objawem. Niepokojąca w kontekście bólu jest przede wszystkim obustronna rwa kulszowa.

Bardzo ważnym elementem badania przedmiotowego pacjenta, u którego podejrzewamy taką diagnozę (a przez wielu specjalistów zalecanym u każdego pacjenta z nasilonym bólem kręgosłupa lub urazami kręgosłupa) jest badanie przez odbyt w celu oceny napięcia zwieracza odbytu oraz zaburzeń czucia. 

W przypadkach wątpliwych, wykonanie USG pęcherza moczowego i ocena zalegania moczu w pęcherzu świeżo po mikcji dodatkowo potwierdza nam rozpoznanie. Pamiętajmy jednak, że brak zalegania nie wyklucza rozpoznania!

Złotym standardem do potwierdzenia zespołu i zaplanowania leczenia jest MR kręgosłupa – jedno z niewielu wskazań, gdy takie badanie musi być wykonane w ciągu maksymalnie kilku godzin od przyjęcia do szpitala. 

Leia também:  Przerost prostaty – objawy

W przypadku braku możliwości wykonania tego badania (niestety bardzo częsta sytuacja), część neurochirurgów do zakwalifikowania do leczenia operacyjnego dopuszcza pilne KT kręgosłupa. Warto wówczas zadzwonić do konsultanta i zapytać, co proponuje.

Leczeniem z wyboru jest pilne odbarczenie przez neurochirurga. Każde zwlekanie z wykonaniem takiego zabiegu może być związane z koniecznością dożywotniego stosowania cewnika w celu oddania moczu. To nie jest pacjent, którego możesz skierować do Poradni ani przyjąć na Oddział, aby zrobić rezonans za kilka dni.

Zapamiętaj na Twój Dyżur

  1. Gdy zgłasza się do Ciebie pacjent z bólem kręgosłupa – pytaj o problemy z oddawaniem moczu i drętwieniem okolicy odbytu. Zachowaj bardzo niski próg dla badania per rectum.
  2. Przy podejrzeniu zespołu ogona końskiego działaj szybko – liczy się każda minuta.

  3. Wypisując pacjenta z bólem grzbietu, zaznacz w zaleceniach objawy ZOK i każ pilnie wrócić do szpitala, jeśli się pojawią.

Wpis nie jest obowiązującym standardem naukowym.

Został stworzony w oparciu o doświadczenia lekarzy praktyków, piśmiennictwo i wymianę poglądów.

Zespół ogona końskiego

Zespół ogona końskiego – co to jest?

Rdzeń kręgowy wraz z mózgiem współtworzy ośrodkowy układ nerwowy. Odpowiada on niejako za centralne dowodzenie w organizmie. Od rdzenia kręgowego odchodzą poszczególne nerwy rozchodzące się następnie do kończyn, gdzie zawiadują zarówno ruchem, jak i czuciem. Rdzeń kręgowy przebiega w kostnym kanale kręgowym.

Jego końcowy odcinek jednak- tak zwany koński ogon to nerwy odchodzące od rdzenia kręgowego wraz z nicią końcową i stożkiem rdzeniowym. Powstaje on w efekcie nienadążania rozwoju rdzenia kręgowego za rozwojem kręgosłupa (rzekomego wstępowania rdzenia kręgowego).

Nerwy należące do ogona końskiego odchodzą od rdzenia ukośnie lub prawie równolegle do niego (nerwy z odcinka szyjnego oraz częściowo z odcinka piersiowego odchodzą od rdzenia pod kątem prostym).

Wszelkie nieprawidłowości w funkcjonowaniu rdzenia, w tym jego końcowych odcinków prowadzą do poważnych konsekwencji, które determinują dalsze życie chorego. Jednym z nich jest zespół ogona końskiego.

Zespół ogona końskiego objawy

Objawy zespołu ogona końskiego są zazwyczaj uciążliwe i trudne do zaakceptowania dla pacjenta. Najczęstszą dolegliwością są bóle o typie korzeniowym. Bóle te nasilają się zwykle w czasie kaszlu, kichania czy zmiany postawy.

Pojawiają się również zaburzenia czucia, które ze względu na lokalizację nazywane są zaburzeniami o typie spodenek lub siodła jeździeckiego (zaburzenia wszystkich rodzajów czucia w okolicy krocza, na pośladkach i części grzbietowej uda).

Występują niedowłady wiotkie dystalnych części kończyn dolnych (stóp) oraz zaburzenia oddawania moczu i stolca. Niedowład dotyczy zazwyczaj krótkich mięśni stopy przy uszkodzeniu korzeni L4, L5, długich prostowników grzbietowych stopy i palców, zginaczy kolana i mięśnia pośladkowego największego.

U chorych występuje brak odruchu skokowego przy zachowanym odruchu kolanowym. Mogą pojawiać się także zaburzenia potencji (przy całkowitym uszkodzeniu ogona końskiego) oraz zaniki porażonych mięśni.

Przyczyny dolegliwości

Do przyczyn zespołu ogona końskiego zalicza się zmiany w odcinku lędźwiowym rdzenia kręgowego, które mogą być wywołane przez centralną przepuklinę jądra miażdżystego na poziomie od kręgu L4 do S1, guz w tym obszarze lub uraz kręgosłupa.

Liczbę urazów kręgosłupa z uszkodzeniem rdzenia kręgowego, w Polsce szacunkowo określa na ok. 600 – 800 rocznie. Ocenia się, że w naszym kraju żyje ok. 15–20 tysięcy osób niepełnosprawnych w następstwie urazów rdzenia kręgowego.

Szacuje się, że w krajach uprzemysłowionych w skali rocznej dochodzi do 15-20 nowych przypadków urazowego uszkodzenia rdzenia na jeden milion mieszkańców.

Rozpoznanie

Ze względu na poważne rokowania, postawienie diagnozy choroby musi być potwierdzone odpowiednimi badaniami. Należą do nich szczegółowe badanie neurologiczne oraz badania obrazowe, takie jak zdjęcie rentgenowskie oraz dokładniejszy- rezonans magnetyczny dolnego odcinka kręgosłupa. Na podstawie wyników powyższych badań pełne rozpoznanie ustala lekarz neurolog lub neurochirurg.

Leczenie

Leczenie schorzenia musi przebiegać zawsze pod okiem lekarza specjalisty z zakresu neurologii bądź neurochirurgii. W zależności od przyczyny pierwotnej choroby możliwe bywa jej usunięcie, na przykład w przypadku guza o korzystnej lokalizacji anatomicznej, która umożliwia przeprowadzenie zabiegu operacyjnego.

Nagłe, nieurazowe wystąpienie zespołu ogona końskiego jest zwykle wskazaniem do postępowania chirurgicznego. Niedobre jest zbyt długie odwlekanie zabiegu przy nawracających dolegliwościach lub braku efektów leczenia zachowawczego, gdyż prowadzi to do długiego okresu podrażnienia korzeni nerwowych.

Istnieje jednak wiele sytuacji , gdy przyczyna pierwotna nie może być usunięta, a leczenie skupia się na redukowaniu przykrych objawów i przywracaniu choremu możliwie najpełniejszej funkcjonalności, dzięki odpowiednio dobranej rehabilitacji. Zadanie lekarza skupia się często na redukowaniu bólu, który zwykł towarzyszyć schorzeniu.

W leczeniu bólu stosuje się różne leki, takie jak paracetamol, niesteroidowe leki przeciwzapalne (NSLPZ), leki rozluźniające mięśnie, analgetyki opioidowe, kortykosteroidy doustne, kolchicynę i leki przeciwdepresyjne. Stosując je, trzeba znać przeciwwskazania, efekty niepożądane oraz mechanizm działania.

Konieczność przyjmowania leku kilka razy dziennie i trudne do zniesienia działania uboczne mogą sprawić, że chory nie będzie przestrzegał zaleconego dawkowania. Dla każdego chorego należy indywidualnie dobierać sposób, czas i dawki leczenia przeciwbólowego.

W trakcie procesu usprawniania należy pamiętać o wcześnie kształtującym się automatyzmie pęcherza moczowego. W momencie wycofania się objawów szoku rdzenia, powinno się usunąć cewnik stały obarczający pęcherz moczowy i rozpocząć jego cewnikowanie kilka razy w ciągu dnia (np. 4 razy na dobę).

Obecnie pęcherz wiotki (autonomiczny) zaopatrywany jest przez wszczepienie sztucznych zwieraczy, które umożliwiają pełną kontrolę w oddawaniu moczu. Wykonuje się także próby elektrostymulacji pęcherz – zwieracz

Zespół ogona końskiego rehabilitacja

Celem rehabilitacji w przypadku uszkodzeń rdzenia kręgowego jest utrzymanie prawidłowych funkcji życiowych, zapobieganie wtórnym powikłaniom (infekcje dróg moczowych, odleżyny), wyuczenie i usprawnienie zachowanych zdolności motorycznych, a także adaptacja psychiczna pacjenta i jego rodziny.

Rehabilitację osób z uszkodzeniem rdzenia kręgowego należy rozpocząć jak najwcześniej, w pierwszych dniach po postawieniu diagnozy (uraz, choroba, zapalenie, guz) i w zasadzie proces ten toczy się przez całe życie pacjenta.

Wprowadzenie ćwiczeń biernych, przede wszystkim mięśni porażonych, powinno odbyć się jak najszybciej, bowiem mają one na celu zapobieganie przykurczom torebek stawowych, więzadeł i mięśni oraz utrzymują prawidłowy zakres ruchu w stawach. Ponadto ćwiczenia bierne zapobiegają zanikom mięśni, a także stanowią przygotowanie pacjenta do ewentualnego ruchu czynnego.

Leczenie usprawniające powinno obejmować także te częśc i ciała, które zachowały swe funkcje. Ćwiczenia czynne mięśni nieporażonych: wspomagane, wolne, czynne w odciążeniu, czynne z oporem, mają na celu utrzymanie ogólnej wydolności chorego.

Co więcej, ćwiczenia wzmacniające obręcz barkową oraz mięśnie kończyn górnych są bardzo dobrym przygotowaniem do pionizacji lub – w dalszym etapie usprawniania – do nauki chodu, stanowiąc jednocześnie dużą podporę psychologiczną i motywację pacjenta do ćwiczeń. W procesie rehabilitacji należy również pamiętać o ćwiczeniach izometrycznych, które w najlepszy sposób zapobiegają zanikom mięśni oraz przyspieszają przyrost ich masy i siły.

Rokowanie

Bardzo groźnym powikłaniem, często spotykanym u osób po urazie rdzenia kręgowego są odleżyny. Są to rany powstałe na skutek zaburzeń troficznych skóry, powstające często w okolicach jej uciśnięcia. Pierwsze objawy w postaci blednącego zaczerwienienia można zaobserwować już w kilka godzin po urazie.

U osób z zaburzeniami czucia odleżyny pojawiają się częściej, jak również trudniej się goją. Chorzy z uszkodzeniem rdzenia w odcinku lędźwiowym są mniej narażeni na powikłania płucne i zakrzepowo-zatorowe choroby, w stosunku, do tych pacjentów, u których uraz wystąpił na wyższym poziomie rdzenia, ze względu na zachowanie zwykle większej sprawności fizycznej.

Pełne rokowanie co do wyleczenia zostaje postawione po przeanalizowaniu przyczyny pierwotnej choroby.

Profilaktyka

Profilaktyka wtórna choroby skupia się na niedopuszczeniu do pogorszenia stanu chorego poprzez zaniechanie rehabilitacji bądź zaniedbanie czynności pielęgnacyjnych. Istotną rolę, już w okresie szpitalnym, odgrywa skuteczna profilaktyka przeciwodleżynowa obejmującą przede wszystkim:

  • regularną zmianę pozycji ciała pacjenta, co 2-3h
  • wykonywanie ćwiczeń biernych kończyn porażonych oraz ćwiczeń czynnych tych części ciała, które mają zachowane funkcje
  • używanie sprzętu (wałki, kliny, poduszki, materace przeciwodleżynowe) przy zmianach pozycji ułożenia
  • zachowanie odpowiedniej higieny osobistej pacjenta, zadbanie o odpowiedni stan skóry
  • stosowanie środków przeciwodleżynowych (maści, kremy, płyny)

Podsumowanie

Zespół ogona końskiego to jeden z rodzajów uszkodzeń na poziomie rdzenia kręgowego, do którego dochodzi w wyniku ucisku rdzenia bądź jego urazu. Częstą przyczyną są przepukliny jądra miażdżystego w tym obszarze.

Leia também:  Como alimentar e cuidar de salamandras (com imagens)

Do objawów zespołu zalicza się bóle korzeniowe (typu rwy kulszowej), charakterystyczne zaburzenia czucia w obrębie ud, pośladków i krocza, a także niedowłady i mogące pojawić się z czasem zaniki mięśni w obrębie podudzia i stopy. Chorzy mogą też cierpieć z powodu zaburzeń opróżniania pęcherza moczowego, zaparć czy zaburzeń czynności seksualnych.

Rozpoznanie choroby stawia zwykle lekarz neurolog, posiłkując się badaniami obrazowymi, jak zdjęcie RTG kręgosłupa i/lub rezonans magnetyczny tego obszaru. W części przypadków możliwe jest leczenie operacyjne schorzenia.

Leczenie zachowawcze zespołu ogona końskiego skupia się na odpowiednio dobranej terapii przeciwbólowej, właściwie prowadzonej rehabilitacji oraz stosowaniu profilaktyki: przeciwodleżynowej, jak i zabezpieczającej układ moczowy chorego. Rokowanie w chorobie zależy zwykle ściśle od wywołującej ją przyczyny pierwotnej.

Autor:

Klinika VetriverBlog

– zespołu cauda equina – z zastosowaniem procedury IRAP I i IRAP II

Zespół tzw. cieśni ogona końskiego określa schorzenie mające swoje podłoże w dysfunkcji neurologicznej końcowego odcinka rdzenia kręgowego. Jest wynikiem szeregu procesów patologicznych i manifestuje się zróżnicowanymi objawami.

Ból wywołany jest przez kompresję odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa. Początkowo powoduje dyskomfort motoryczny.

Następnie poprzez nasilanie się procesów zwyrodnieniowych, zmian degeneratywnych i wytwórczych okolicy otworów międzykręgowych uciskających na korzenie nerwów – prowadzi do zaburzeń neurologicznych, które objawiają się pogłębiającą dysfunkcją motoryczną oraz postępującą utratą kontroli nad oddawaniem moczu i kału.

W początkowym stadium właściciel często wskazuje na przeczulicę okolicy lędźwiowo-krzyżowej, postępujący spadek entuzjazmu na spacerach oraz strach przed wchodzeniem na schody.

Kolejnym objawem może być tzw. bujanie zadu w dalszej kolejności przechodzące w niedowłady kończyn, zaniki mięśniowe, nietrzymanie moczu oraz brak kontroli oddawania kału.

W końcowym etapie dochodzi do objawów porażennych.

Typowym pacjentem trafiającym do kliniki jest pies samiec rasy dużej tj. labrador, owczarek, rottweiler, bokser choć również border collie, sznaucerki miniaturowe – rzadziej koty.

Leczenie zwyrodnienia kręgosłupa uzależnione jest od objawów klinicznych i czasu ich trwania. Standardowo stosowane są niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz ich wersje sterydowe z jednoczesnym wprowadzeniem ograniczenia ruchu, fizjoterapią oraz stopniowym zwiększaniem ruchu statycznego.

W przypadku niepowodzenia leczenia zachowawczego i dalszego występowania wyżej wymienionych objawów wskazane jest leczenie operacyjne.

Mniej inwazyjną alternatywą do leczenia operacyjnego jest zastosowanie terapii IRAP. Procedura ta zakłada wykorzystanie przetworzonej krwi pacjenta w celu pozyskania surowicy bogatej w czynniki regeneracyjne oraz przeciwzapalne.

Sam proces pozyskania surowicy jest niezwykle prosty. Polega na pobraniu 60 ml krwi do specjalnej probówki, inkubacji w temperaturze 37 stopni przez 23 h, a następnie odwirowaniu w celu oddzielenia surowicy.

Pozyskany materiał dzielony jest na porcje po 1,5 ml i mrożony w temperaturze -18 stopni. Z jednej procedury jesteśmy w stanie uzyskać od 15 do 18 ml preparatu.

Terapia zakłada 3 – krotne podanie preparatu w odstępie tygodnia dokładnie w miejsce ucisku korzeni nerwów.

Zdecydowana większość właścicieli, bo ponad 90 %, wskazywała na wystąpienie poprawy u swoich zwierząt, choć czas jej uzyskania różnił się u poszczególnych pacjentów.

Zespół ogona końskiego

Zespół ogona końskiego (zwyrodnieniowe zwężenie lędźwiowo-krzyżowe, DLS) jest często występującą chorobą dużych i średniej wielkości psów. Najczęściej występuje u owczarków niemieckich, owczarków belgijskich oraz labrador retrieverów, szczególnie często u psów pracujących.

W przebiegu tej choroby zmiany lokalizują się w obszarze stawu pomiędzy ostatnim kręgiem lędźwiowym a pierwszym kręgiem krzyżowym, a także w obszarze należących do tego stawu więzadeł: więzadła podłużnego grzbietowego, więzadła podłużnego brzusznego, więzadła międzyłukowego, które jest w tym odcinku wyjątkowo długie, ponieważ szpara pomiędzy L7 a S1 jest szeroka, a także więzadeł nadkolczystych oraz międzykolczystych. Na tym obszarze kanał kręgowy jest płaski i leży tutaj tzw. koński ogon. Segmenty rdzenia kręgowego są krótsze niż przynależne segmenty kręgów, dlatego też rdzeń kręgowy kończy się na wysokości L6, natomiast opony- pajęczynówka oraz opona twarda kończą się kawałek dalej. Na ogon koński składają się nerwy: kulszowy, sromowy, miedniczny oraz nerwy ogonowe.

Zaburzenia mechaniczne stawu lędźwiowo-krzyżowego powodują powstawanie mikrourazów, dochodzi do rozrostu tkanki łącznej włóknistej oraz powstania osteofitów.

Następnie dochodzi do zmian rozrostowych oraz zniekształcenia się krążka międzykręgowego- zwyrodnienia dysku typu II Hansena.

W przypadku, gdy dojdzie do zwężenia kanału kręgowego w odcinku lędźwiowo-krzyżowym i ucisku znajdujących się tam struktur- naczyń krwionośnych oraz nerwów- dochodzi do rozwinięcia się objawów zespołu ogona końskiego.

Głównym zjawiskiem dotyczącym tego schorzenia jest ból. Psy mogą wykazywać problemy ze wstawaniem, wchodzeniem po schodach do góry, często obserwowana jest kulawizna oraz bardziej zużyte pazury w wyniku pociągania kończynami.

W bardziej zaawansowanych stanach pojawiają się niedowłady kończyn miednicznych, deficyty pozycjonowania proprioceptywnego lub rzadziej przeczulica okolic krocza i ogona. Dodatkowo ogon często jest opuszczony, a jego uniesienie wraz z uciskiem na region lędźwiowo-krzyżowy wywołuje reakcję bólową.

Czasem stwierdza się również nietrzymanie kału, natomiast pęcherz moczowy dotykają objawy dolnego motoneuronu- pęcherz duży i wiotki, łatwy do opróżnienia.

Spondylopatia lędźwiowo-krzyżowa musi być różnicowana ze schorzeniami, które dają podobne objawy.

Należą do nich urazy, nowotwory, stany zapalne krążka międzykręgowego, ropnie, dysplazja stawów biodrowych, zerwanie więzadeł krzyżowych oraz choroby rdzenia kręgowego np. mielopatia zwyrodnieniowa.

Podstawą rozpoznania są objawy, wnikliwe badanie kliniczne oraz metody diagnostyki obrazowej takie jak rentgenografia, rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa.

Leczenie opiera się na ocenie ciężkości objawów i ich czasu trwania. Czasem może pomóc bezwzględne ograniczenie ruchu w połączeniu z podawaniem niesteroidowych środków przeciwzapalnych, jednak najczęściej pacjenci po zdiagnozowaniu zespołu ogona końskiego wymagają przeprowadzenia zabiegu chirurgicznego.

Rokowanie jest przeważnie dobre, ponieważ koński ogon, w przeciwieństwie do rdzenia kręgowego, szybko wraca do prawidłowego stanu. Rokowanie jest szczególnie dobre u zwierząt, które przed zabiegiem wykazywały tylko objawy bólowe.

Autor: lek. wet. Monika Pryszcz

Bibliografia

Michael D. Lorenz, Joe N. Kornegay, Neurologia weterynaryjna, Wyd. 1, red. wyd. pol. lek. wet.

Marcin Wrzosek, Wrocław, Elsevier Urban & Partner, 2004, ISBN 978-0-7216-8986-9

Richard W. Nelson, C. Guillermo Couto, Choroby wewnętrzne małych zwierząt, t. 3, wyd. 1, red.

wyd. pol. prof. Roman Lechowski, Wrocław, Elsevier Urban & Partner, 2009, ISBN 978-83-7609-

064-1

Andre Jaggy, Atlas i podręcznik neurologii małych zwierząt, Wyd. 1, red. wyd. pol. dr. n wet. Andrzej Pomianowski, Łódź, Galaktyka, 2007, ISBN 978-83-89896-68-1

Uszkodzenia rdzenia kręgowego

Według statystyk Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), każdego roku średnio 350 tysięcy osób na świecie doznaje mniejszego lub większego uszkodzenia rdzenia kręgowego. Blisko 90% przypadków stanowi następstwo tragicznych wypadków telekomunikacyjnych lub aktów przemocy, a zaledwie 10% jest efektem przewlekłych chorób bądź zmian zwyrodnieniowych.

Rdzeniem kręgowym określa się część ośrodkowego układu nerwowego, która ma kształt niezwykle grubego sznura biegnącego w kanale kręgowym wewnątrz kręgosłupa. Przebiega od kręgu szyjnego C1 do górnej części kręgu lędźwiowego L2.

Dolne fragmenty rdzenia po wyjściu z kanału kręgowego tworzą wraz z nicią końcową i stożkiem rdzeniowym strukturę określaną mianem ogona końskiego.

Co ważne, rdzeń kręgowy jest otoczony z zewnątrz przez płyn mózgowo-rdzeniowy oraz charakterystyczne błony łącznotkankowe nazywane oponami mózgowo-rdzeniowymi.

Zewnętrzna powierzchnia rdzenia posiada też dwie bruzdy (pośrodkową przednią i tylną), które przedzielają strukturę na symetryczne połowy. Każda z nich posiada dwie bruzdy boczne (przednią i tylną) stanowiące miejsce wejścia i wyjścia korzeni czuciowo-ruchowych dla nerwów rdzeniowych. Zadaniem powyższych bruzd jest podział połówek rdzenia na trzy tzw.

sznury (przedni, boczny i tylny). Wnętrze rdzenia kręgowego składa się z dwóch warstw. Bardziej powierzchowną część stanowi ułożona na kształt litery H istota szara, która zbudowana jest z ciał komórek nerwowych.

Z kolei głębsza warstwa zbudowana jest z istoty białej, która w głównej mierze jest utworzona przez aksony – pęczki pojedynczych wypustek nerwowych.

Rdzeń kręgowy umożliwia przekazywanie i przenoszenie impulsów nerwowych pomiędzy mózgiem (będącym ośrodkiem centralnym) a obwodowym układem nerwowy. Stanowi punkt wyjścia bilateralnych (tj. obustronnych) nerwów rdzeniowych. Mogą one łączyć się w tzw. sploty (np.

szyjne bądź lędźwiowe) lub występować jako samodzielne struktury nerwowe (np. nerwy międzyżebrowe w obrębie odcinka piersiowego).

Nerwy rdzeniowe zaopatrują czuciowo i ruchowo całe nasze ciało – począwszy od kończyn, przez konkretne narządy wewnętrzne, a także ośrodki zmysłów czy zdolności funkcjonalnych.

Leia também:  Brązowe plamy na twarzy – jakie mogą być przyczyny ciemnych plam na twarzy i jak je usuwać?

Choć wszystkie urazy i uszkodzenia rdzenia kręgowego okazują się poważnym problemem, to warto wiedzieć, że medycyna odpowiednio je klasyfikuje.

Specjaliści właściwie analizując obraz kliniczny pacjenta oraz model patologii mogą w odpowiednio szybki sposób zaplanować proces terapii i zaoszczędzić czas na stosowaniu nieefektywnych rozwiązań.

To natomiast jest niezbędne dla ograniczenia progresji występujących nieprawidłowości w postaci upośledzenia czynności czuciowo-ruchowych.

Najczęstsze przyczyny

Lekarze zgodnie potwierdzają, że większość odnotowywanych przypadków uszkodzenia rdzenia kręgowego odnosi się do osób młodych (zwykle wspomina się o wieku do 30 roku życia).

Na pierwszych miejscach przyczyn zazwyczaj wymienia się wypadki komunikacyjne, „złamanie karku” będące następstwo skoku do zbyt płytkiego zbiornika wodnego oraz napady z pobiciem.

Warto jednak wiedzieć, że patologiczne naruszenie struktury i zaburzenie funkcjonalności rdzenia kręgowego stanowi następstwo szeregu innych czynników. Wśród nich warto wymienić m.in.:

  • martwicę tkanek rdzenia na drodze niedokrwienia bądź niedotlenienia,
  • złamanie pojedynczego kręgu lub kilku kręgów poprzez osłabienie ich masy kostnej w wyniku zmian osteoporotycznych,
  • problemy mechaniczne w obrębie struktur kręgosłupa (np. zaawansowane i poważne dyskopatie),
  • urazy o podłożu jatrogennym (tj. stanowiących następstw powikłań po interwencji medycznej np. punkcji lub biopsji),
  • zmiany nowotworowe na powierzchni i we wnętrzu rdzenia kręgowego,
  • zmiany i choroby zapalne rdzenia kręgowego.

Zespół poprzecznego uszkodzenia

Model poprzecznego uszkodzenia rdzenia zazwyczaj stanowi efekt działania nagłego czynnika – urazu, krwotoku, postępującego procesu rozmiękania rdzenia, pęknięcia guza czy intensywnego stanu zapalnego.

W zależności od wysokości uszkodzenia poszkodowany prezentuje odmienny stopień utraty możliwości ruchowych oraz pozostałych zdolności funkcjonalnych.

Poniżej ogniska uszkodzonego rdzenia następuje całkowite porażenie i zniesienie każdego rodzaju czucia w obrębie kończyn. Początkowo struktury mięśniowe są zwiotczałe oraz odznaczają się obniżonym napięciem.

Po pewnym czasie zaczynają przejawiać patologiczną spastyczność. Pacjenci wielokrotnie borykają się także z problemem zatrzymanego moczu i stolca, co określa się również mianem zespołu Bastiana.

Zespół połowiczego uszkodzenia

Powyższy problem nazywany jest także zespołem Brown-Sequarda, a samo uszkodzenie obejmuje tylko jedną ze stron rdzenia kręgowego. Część, na której znajduje się ognisko problemu charakteryzuje się zaburzonym czuciem głębokim oraz niedowładem piramidowym.

Z kolei po drugiej stronie, przeciwnej do ogniska, pacjent przejawia nieprawidłowe odczuwanie bólu i temperatury. Połowicze uszkodzenie rdzenia kręgowego stanowi najczęściej następstwo urazu zgięciowego, zgięciowo-rotacyjnego lub tępego uderzenia w kręgosłup.

Zespół ogona końskiego

Problem powyższego zespołu powoduje charakterystyczny obraz kliniczny pacjenta, który zazwyczaj stanowi następstwo występującego guza bądź wypadnięcia jądra miażdżystego prowadzących do uszkodzenia ogona końskiego.

Chory intensywnie odczuwa ból w okolicach krocza i kości krzyżowej, pojawiają się „spodenkowe” zaburzenia czucia (obejmujące obszar od pasa do kolan) oraz upośledzenie prawidłowej czynności zwieraczy. Niejednokrotnie dochodzi też do zniesienia odruchów ścięgnistych ze ścięgna Achillesa.

Co niezwykle ważne, zespół ogona końskiego ma charakter asymetryczny! Dlatego objawy występują tylko po jednej stronie ciała.

Urazy rdzenia kręgowego

Uszkodzenia w obrębie kręgów lub więzadeł kręgosłupa mogą powodować rozmaite urazy rdzenia kręgowego. Podobnie jak w innych przypadkach, tak i tutaj wielkość uszkodzenia rzutuje na intensywności następstw przebytego urazu.

Wstrząśnienie rdzenia kręgowego

Wstrząśnienie rdzenia charakteryzuje się mniej bądź bardziej nasilonymi objawami zespołu poprzecznego uszkodzenia rdzenia. Płyn mózgowo-rdzeniowy pacjenta jest prawidłowy, a same objawy cofają się praktycznie bez śladu po kilku godzinach czy maksymalnie paru dniach po przykrym zdarzeniu.

Stłuczenie rdzenia kręgowego

Stanowi znacznie poważniejszy przypadek aniżeli wstrząśnienie. Ten uraz zwykle odnosi się do zniszczenia tkanki rdzeniowej na drodze bezpośredniego uszkodzenia, nadmiernego krwawienia, ucisku bądź drażnienia przez struktury kostne.

Problem objawia się następstwami zespołu poprzecznego uszkodzenia lub Browna-Sequarda, a w samym płynie mózgowo-rdzeniowym występuje krew.

Pojawiające się zmiany i dysfunkcje zazwyczaj mają charakter trwały i wymagają rehabilitacji.

Ucisk oraz zmiażdżenie rdzenia kręgowego

W przypadku ucisku rdzenia kręgowego mówimy o nadmiernej kompresji rdzenia ze strony struktur kostnych kręgosłupa bądź krwiaka nadoponowego.

Chorzy zazwyczaj skarżą się na silne dolegliwości bólowe uciśniętej okolicy, niejednokrotnie pojawiają się też objawy rdzeniowe (związane z konkretnym korzeniem).

Zupełnie inaczej jest w przypadku zmiażdżenia rdzenia, które powoduje nieodwracalne objawy poprzecznego uszkodzenia rdzenia kręgowego.

Przed terapeutami pojawia się nie lada wyzwania, a to z powodu niezwykle istotnej funkcji rdzenia kręgowego. Jak widać każdy uraz czy uszkodzenie stanowi przyczynę mniej lub bardziej uciążliwych dolegliwości, które mogą prowadzić nawet do trwałego inwalidztwa.

W każdym z przypadków fizjoterapia odgrywa niewątpliwie istotną rolę w przywróceniu utraconej funkcjonalności bądź utrzymania optymalnego i możliwego poziomu aktywności poszkodowanego.

Nowoczesna rehabilitacja bazuje na kompleksowej pracy terapeuty z pacjentem.

Nieprawidłowe leczenie przebytego uszkodzenia rdzenia może być poważne w skutkach, którymi zazwyczaj są poważne powikłania. Wśród nich wymienia się np.:

  • zaburzenie prawidłowej postawy ciała,
  • nieprawidłowe funkcjonowanie jelit i zaburzenia w odżywianiu,
  • upośledzenie cyklu chodu wraz z dysfunkcją utrzymania równowagi,
  • nieprawidłową pracę i ucisk klatki piersiowej, które prowadzą problemów z oddychaniem lub snem.

Fizjoterapia pacjentów po uszkodzenia rdzenia kręgowego ma globalny charakter, dlatego prowadzący stara się na bieżąco odbudowywać czucie i zdolności ruchowe.

W tym celu świetnie sprawdzą się wszelkiego rodzaju ćwiczenia sensomotoryczne, oddechowe, a struktury objęte porażeniem należy poddać biernym aktywnościom dla zapobieżenia przed postępującymi procesami zwyrodnieniowymi.

Terapeuta edukuje pacjenta w zakresie prawidłowego ułożenia ciała, a także uczy go samodzielnej zmiany na miarę własnych możliwości.

Postępowanie rehabilitacyjne powinno również obejmować pionizację, naukę chodu, terapię manualną, a przede wszystkim wykorzystanie koncepcji neurofizjologicznych. Metody takie jak PNF czy NDT Bobath stanowią prawdziwą podstawę w procesie przywracania pacjenta do sprawności po przebytym urazie rdzenia kręgowego.

Jeśli powyższy problem dotyczy także Ciebie, skontaktuj się z nami telefonicznie pod numerem 12 342 81 80 bądź wyślij e-maila na adres [email protected]

Centrum rehabilitacji i terapii Open Medical tworzą wysoko wyspecjalizowani lekarze, którzy nie tylko posiadają ogromną wiedzę i lata doświadczenia, a także dbają o ciepłą atmosferę.

Dołącz do grona zadowolonych pacjentów Open Medical i zacznij żyć pełnią życia!

Zespół stożka rdzeniowego i ogona końskiego

Końcowy fragment rdzenia kręgowego potocznie nazywany końskim ogonem to tak naprawdę splot nerwów odchodzących od rdzenia kręgowego wraz ze stożkiem rdzeniowym.

Objawy

Symptomy oznaczające wystąpienie zespołu stożka rdzeniowego mają charakter korzeniowy stąd są stosunkowo kłopotliwe w odczuciu dla pacjenta.Wśród najczęstszych objawów wymienić należy:

  1. Dolegliwości bólowe wzmagają się podczas:
    • kichania
    • kaszlu
    • zmiany pozycji ciała
  2. Charakterystycznym objawem jest tzw. zaburzenie czucia o typie spodenek. Przejawia się ono osłabieniem bądź tez całkowitym zniesieniem czucia  w okolicy krocza, pośladków oraz grzbietowej części ud.
  3. Niedowład wiotki dystalnych części kończyn dolnych.
  4. Upośledzone oddawanie moczu.
  5. Zaburzone oddawanie stolca.
  6. Zniesienie odruchu skokowego.
  7. Zaniki porażonych mięśni.
  8. Zaburzenia potencji.

. Ponadto dochodzi do:

  • uszkodzenia rdzeniowych ośrodków erekcji powodujących u mężczyzn impotencję
  • zaburzeń czucia o charakterze rozszczepiennym w okolicy narządów płciowych i odbytu
  • porażenia kończyn dolnych

Przyczyny

Najczęstszą z przyczyn są zmiany w obrębie lędźwiowo – krzyżowego odcinka kręgosłupa powstałe na skutek zmian dyskopatycznych w tym także powstania przepukliny jądra miażdżystego na poziomie L4 – S1. Ponadto dość duży odsetek stanowią wypadki, urazy oraz guzy w obrębie kręgosłupa.

Rozpoznanie

W pierwszej kolejności należy wykonać badanie neurologiczne a następnie obrazowe w postaci zdjęcia rentgenowskiego. W przypadku wątpliwości należy skierować pacjenta na rezonans magnetyczny.

Postępowanie

W zależności od przyczyn leczenie polega na:

  1. Usunięciu czynnika wywołującego objawy choroby np. guzy.
  2. Leczeniu operacyjnym w przypadku gdy objawy pojawiają się nagle i nie są związane wystąpieniem urazu.
  3. Eliminowaniu dolegliwości bólowych.

Rehabilitacja w przypadku uszkodzenia kręgosłupa w okolicy stożka rdzeniowego polega na zapobieganiu powstania wtórnych powikłań z jednoczesnym utrzymaniem właściwych funkcji życiowych.

Ponadto bardzo istotne jest kształtowanie prawidłowych nawyków ruchowych a także usprawnianie zachowanych zdolności motorycznych. W przypadku porażonych kończyn należy możliwie wcześnie wprowadzić ćwiczenia bierne.

Kończyny oraz pozostały części ciała które zachowały swoją funkcje poddawane sa terapii z udziałem różnego rodzaju ćwiczeń:

  • czynnych
  • czynnych z oporem
  • wspomaganych
  • wzmacniających.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*