Zapalenie zatok a ból i zawroty głowy

Sezon zachorowań na zapalenie zatok obocznych nosa rozpoczyna się jesienią i trwa do wiosny, stwarzając problemy dużej grupie ludzi.

Szybki rozwój laryngologii i farmakologii dają nadzieję na coraz skuteczniejsze leczenie tej choroby, a tym samym poprawę komfortu życia niemałej grupy pacjentów, borykających się z wydawałoby się banalnym katarem.

Natura wyposażyła nas w kilka przestrzeni powietrznych umieszczonych w czaszce, które pełnią szereg ważnych funkcji.

Stanowią one amortyzator ochraniający centralny komputer, jakim jest mózg, co jest szczególnie istotne w momencie urazu. Czynią również całą konstrukcję czaszki lżejszą przynosząc ulgę dla kręgosłupa, dźwigającego jej ciężar.

Czym są zatoki oboczne nosa?

Zatok jest pięć. Są to: dwie zatoki szczękowe, położone po obu stronach nosa, dwie zatoki czołowe nad oczodołami, dwie zatoki sitowe po obu stronach szczytu nosa oraz zatoka klinowa położona w głębi czaszki.

Zdrowe zatoki nie przysparzają żadnego kłopotu, chore czynią życie nieznośnym. Powodem dolegliwości są niedrożne ujścia, stanowiące połączenia zatok z nosem, co pozwala na ich dobrą wentylację i ewakuację wydzieliny, która może się gromadzić w tych zamkniętych puszkach kostnych.

Ujścia zatok sitowych, szczękowych i czołowych znajdują się w nosie pod małżowiną nosową środkową. Stąd tak ważna rola drożności nosa, którą mogą ograniczać skrzywienia przegrody nosa, obrzęki błony śluzowej, przerosty małżowin nosowych czy zalegająca wydzielina. Blokada ujść zatok ma bezpośrednią przyczynę w rejonie tzw.

kompleksów ujściowo-przewodowych, będących drogą wydalania śluzu z dużych zatok.

Ważny element tego układu stanowią rzęski błony śluzowej nosa, przesuwające śluz w kierunku gardła. Upośledzenie ich funkcji powoduje zaleganie w zatokach śluzu wytwarzanego przez specjalne gruczoły.

Jak dochodzi do zapalenia zatok?

Zapalenie zatok to nic innego jak zapalenie błony śluzowej wyścielającej wnętrze zatok oraz towarzyszące mu zapalenie błony śluzowej nosa. Obrzęk lub nieprawidłowe ukształtowanie kompleksów ujściowo-przewodowych, powodują utrudnione usuwanie śluzu i zaleganie wydzieliny w zatokach.

Zmienia to odczyn gęstniejącego śluzu na niższy, co prowadzi do powstania środowiska pozbawionego tlenu. Błona śluzowa i rzęski ulegają uszkodzeniu, a w zamkniętej kostnej puszce zalegająca wydzielina powoduje stan zapalny błony śluzowej. Mnożą się bakterie.

Narastający obrzęk pogłębia upośledzenie odpływu i dochodzi do zamknięcia ujść zatok. Tworzy się tzw. zamknięte koło.

Objawy zapalenia zatok

  • Ból,
  • Wydzielina w nosie,
  • Zatkanie nosa,
  • Podniesiona ciepłota ciała,
  • Uczucie spływania wydzieliny do gardła,
  • Nudności,
  • Brak łaknienia.

Ból umiejscowiony jest zależnie od zajętej zapaleniem zatoki. Rozpieranie w okolicy policzka lub ból w tej okolicy, ból w skroniach, ból zębów bez obecności zmian próchniczych, ból oczodołu to cechy zapalenia zatoki szczękowej.

Ból kącika oczu, oczodołu lub skroni wskazuje na zapalenie sitowia. Ból głowy w okolicy czołowej jest charakterystyczny dla zatok czołowych. Ból zlokalizowany z tyłu czaszki, w skroniach, czole lub oczodole może oznaczać zapalenie zatoki klinowej.

Dolegliwości nasilają się przy niektórych ułożeniach głowy, kaszlu, wzroście ciśnienia w nosie i gardle.

Przebieg choroby

Choroba może mieć przebieg ostry lub przejść w formę przewlekłą.

O ostrej postaci mówimy wówczas, kiedy początek choroby jest nagły i ma związek z przeziębieniem lub wirusową czy bakteryjną infekcją górnych dróg oddechowych. Objawy są typowe takie, jakie tu wymieniliśmy.

Mechanizm ich powstania odpowiada przedstawionemu wcześniej schematowi. Chory skarży się na zatkany nos, katar śluzowy, śluzowy z domieszka ropy lub ropny. Ma uczucie spływania wydzieliny do gardła nawet z objawami nieżytu tego ostatniego.

Występuje ból lub ucisk w miejscu zajętej zatoki czy ból zębów.

Badanie laryngologa może z powodzeniem rozstrzygnąć, z jakim problemem i postacią choroby zatok mamy do czynienia. Jedynie zapalenie zatok czołowych i zatoki klinowej wymaga diagnostyki radiologicznej w tym momencie, a po zinterpretowaniu jej rezultatów może wymagać leczenia w szpitalu.

Ostre zapalenia mogą nawracać. Jednakże, jeżeli epizody ostrych dolegliwości ze strony zatok powtarzają się 4-6 razy w roku, a stosowane leczenie nie jest skuteczne trzeba wykonać tomograficzne badanie zatok. Wynik może zasugerować konieczność zmiany sposobu leczenia na operacyjne, a tym samym uznanie, że proces ostry przeszedł w stan przewlekły.

Przewlekłe zapalenie zatok

O przewlekłym zapaleniu zatok myślimy wówczas, kiedy proces zapalny błony śluzowej nosa i zatok ma charakter procesu trwałego pomimo właściwego leczenia. Objawy choroby utrzymują się przez 8 tygodni w przypadku osób dorosłych, a 12 tygodni u dzieci.

Podobnie uważa się, jeżeli w ciągu roku miały miejsce 4 epizody ostrego nawracającego zapalenia zatok, z których każde trwało co najmniej 10 dni w przypadku pacjentów dorosłych i 6 podobnych epizodów u dzieci. Jeżeli leczenie prowadzone jest niewłaściwie, za proces przewlekły można uznać brak poprawy w ciągu 3 miesięcy.

Te przypadki wymagają na ogół leczenia chirurgicznego w celu usunięcia nieodwracalnych zmian powstałych w zatokach.

Przewlekłe zapalenia mogą latami mieć charakter łagodny z okresami zaostrzeń. Właśnie momenty zaostrzeń sprowadzają pacjenta do lekarza. Skargi pacjenta dotyczą bólów głowy, niedrożności nosa, długotrwałych katarów, spływania wydzieliny do gardła, jego bólu lub pieczenia i wysychania, utraty węchu. Mogą zdarzać się zawroty głowy i zaburzenia widzenia.

Z pewnością komfort życia chorych ulega zdecydowanie pogorszeniu, dołącza się uczucie zmęczenia, rozdrażnienie, blokada nosa będąca wynikiem pojawienia się polipów. U tych pacjentów najczęściej na zdjęciach tomograficznych znajdujemy utrwalone zmiany.

Badanie takie wykonuje się 4 tygodnie po leczeniu zachowawczym, jeżeli w tym czasie nie było nawrotów ostrych objawów choroby.

W przypadku przewlekłych zapaleń zatok uzasadnione jest wykonanie badania endoskopowego zatok w specjalistycznym ośrodku laryngologicznym. Służy ono nie tylko obejrzeniu wnętrza zatok w sposób nieinwazyjny, ale również pozwala na podjęcie decyzji o zabiegu operacyjnym i jego zakresie.

Badaniem koniecznym u pacjentów leczonych z powodu przewlekłego zapalenia zatok jest tomografia komputerowa, która uwidacznia zmiany w budowie anatomicznej, rozległość i charakter zmian chorobowych, ułatwia podjęcie decyzji dotyczących zabiegu operacyjnego. Może pokazać, jaka jest przyczyna niepowodzenia dotychczasowego leczenia.

Jak leczy się zapalenie zatok?

Mając na uwadze mechanizmy prowadzące do powstania zmian chorobowych w przypadku ostrych stanów zapalnych w obrębie zatok obocznych nosa oraz w momentach zaostrzeń w procesie przewlekłym, stosuje się kilka typów leków, co stanowi tzw.

leczenie zachowawcze. Ich zadaniem jest ograniczenie rozwoju zakażenia bakteryjnego, zlikwidowanie obrzęków zamykających ujścia zatok, ułatwienie ewakuacji wydzieliny oraz miejscowe ograniczenie stanu zapalnego błony śluzowej nosa i zatok.

Antybiotyki stosuje się co najmniej przez 14 dni po czym przedłuża się ich stosowanie do 4 tygodni. Nie należy więc się dziwić, kiedy pada taka propozycja. Nie ma konieczności wykonywania badania bakteriologicznego popularnie zwanego posiewem.

Takie postępowanie wdraża się przy niepowodzeniu leczenia po ok.2 tygodniach. U pacjentów z przewlekłym zapaleniem antybiotyki podaje się także przed wykonaniem zabiegu operacyjnego i po nim.

Brak spodziewanego efektu może być wynikiem odporności bakterii na podany antybiotyk, zbyt małą jego dawką lub za krótkim czasem jego stosowania.

Istotną rolę odgrywają leki towarzyszące – rozrzedzające wydzielinę, zmniejszające obrzęk, ograniczające miejscowy stan zapalny. Kontrowersje u chorych może budzić stosowanie kortykosteroidów (sterydów), których wielu pacjentów boi się. W przypadku choroby, o której mówimy, zastosowanie leków z tej grupy jest uzasadnione.

Miejscowe ich podanie ma działanie prowadzące do udrożnienia ujść zatok oraz ograniczenie stanu zapalnego. Duże znaczenie preparaty te mają u pacjentów cierpiących na alergię, a także przed zabiegami endoskopowymi. Niegdyś bardzo popularne inhalacje zastępuje się obecnie płukaniem nosa 3-4 razy dziennie solą fizjologiczną.

Zabieg wykonuje pacjent sam w domu.

Kontrowersyjną metodą jest dzisiaj natomiast punkcja zatok szczękowych ze względu na inwazyjność metody przy wątpliwej jej skuteczności.

Obecnie wykonywana rzadko, głównie w ostrym zapaleniu przy obecności płynu w zatoce, może dostarczać też materiału do badań bakteriologicznych.

Istnieje także rzadko stosowany nieinwazyjny sposób poprawienia drożności nosa i zatok: płukanie ich tzw. metodą Preca.

Dla dobrego oddychania istotne są wilgotność powietrza (70%) i jego temperatura nieprzekraczająca 20oC w pomieszczeniach, gdzie chory spędza najwięcej czasu.

Leczenie operacyjne podejmuje się, kiedy prawidłowe leczenie zachowawcze nie przynosi zahamowania procesu chorobowego w zatokach. Zajmują się tym wyspecjalizowane ośrodki laryngologiczne, dysponujące odpowiednim zapleczem diagnostycznym i nowoczesnym sprzętem endoskopowym.

Obecnie leczenia chirurgicznego dokonuje się tak, aby jak najbardziej oszczędzić błony śluzowe zatok i nosa. Głównym celem działania jest przywrócenie drożności ujść zatok i kompleksów ujściowo-przewodowych, co daje dobrą wentylację zatok i drenaż śluzu.

Tworzy się w ten sposób warunki do regeneracji zniszczonej stanami zapalnymi błony śluzowej.

Leczenie klimatyczne i zabiegi fizjoterapii są nadal stosowane w okresie bez zaostrzeń stanu zapalnego i mogą utrwalić efekty przeprowadzonego dotychczas leczenia.

Niepowodzenia postępowania lekarskiego mogą mieć różną przyczynę i należy zawsze liczyć się z ich wystąpieniem. Choroba ma bowiem tendencje do przechodzenia w stan przewlekły. Dlatego osoby nią dotknięte muszą poddać się pewnej dyscyplinie zdrowotnej, prowadzącej do ograniczenia możliwości wystąpienia kolejnych infekcji.

wróć do bloga czytaj kolejny

  • Zapalenie zatok a ból i zawroty głowy ibuprofen, pseudoefedryna, tabletka, katar 12.49 zł
  • Zapalenie zatok a ból i zawroty głowy ibuprofen, pseudoefedryna, tabletka, ból, gorączka 6.99 zł
  • Zapalenie zatok a ból i zawroty głowy ibuprofen, pseudoefedryna, tabletka, ból 12.99 zł
  • Zapalenie zatok a ból i zawroty głowy fenylefryna, ibuprofen, ból zatok, zatoki, zapalenie zatok, przeziębienie, grypa, niedrożność zatok, ból gardła, bóle mięśniowe, tabletka, gorączka, katar 11.99 zł
Leia também:  Ile Trwa Rehabilitacja Po Operacji Więzadła Krzyżowego?

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

  • Zapalenie zatok a ból i zawroty głowy Słuch jest zmysłem, który pozwala nam kontaktować się ze światem. Dlatego niezmiernie ważne jest, aby zadbać o niego od momentu narodzin, a nawet wcześniej.
  • Zapalenie zatok a ból i zawroty głowy Kto z nas przynajmniej raz w życiu nie poczuł zawrotu głowy? Mogą je powodować na przykład zbyt gwałtowna zmiana pozycji i odwrócenie głowy czy szybkie przyspieszanie samochodem. Ale zawroty głowy mogą też być objawem choroby.
  • Zapalenie zatok a ból i zawroty głowy Nikogo nie trzeba przekonywać, jak ważny dla człowieka jest słuch. W Polsce badania przesiewowe noworodków stoją na bardzo wysokim poziomie i praktycznie zaraz po urodzeniu można stwierdzić ewentualne wady. Jednak o badaniach słuchu nie powinni zapominać także dorośli, nawet wtedy, gdy wydaje im się, że dobrze słyszą.
  • Wraz z rozwojem medycyny metody leczenia niedosłuchów stają się coraz bardziej nowoczesne i skomplikowane. Jednak na razie klasyczne aparaty słuchowe będą nadal odgrywać znaczącą rolę w poprawie komfortu życia osób niedosłyszących.
  • Twoje dziecko coraz głośniej nastawia telewizor czy magnetofon? Musisz kilka razy powtarzać swoje prośby czy polecenia? Możliwe, że pogorszenie słuchu spowodowane jest wysiękowym zapaleniem ucha.
  • Migdałek to fragment tkanki limfatycznej układu odpornościowego człowieka, stanowiący jego obwodową część, który spędza sen z powiek niejednemu lekarzowi, pacjentowi i jego rodzicom. Najczęściej bowiem problemy z nim dotyczą dzieci.
  • Witamina B12 (kobalamina) pełni istotną rolę w organizmie, m. in. reguluje produkcję czerwonych krwinek. Witamina B12 znajduje się głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, nie jest wytwarzana przez ludzki organizm, dlatego niedobór witaminy B12 jest dość częsty. Objawy niedoboru to np. nerwowość, depresja, zaburzenia chodu czy problemy ze wzrokiem. Jak powinna wyglądać dieta i suplementacja u osób z niskim poziomem kobalaminy?
  • Osteopatia zajmuje się diagnostyką oraz leczeniem zaburzeń układu ruchu, narządów wewnętrznych oraz układu współczulnego. Za jej twórcę uznaje się amerykańskiego lekarza Andrewa Taylora Stilla, który stworzył American School of Osteopathy – instytucję zrzeszającą i kształcącą specjalistów z tej dziedziny. Jakie są wskazania do osteopatii? Jakie techniki stosuje osteopata?

Skąd zawroty głowy?

Zapalenie zatok a ból i zawroty głowy

Kiedy należy się zgłosić do specjalisty, jak leczyć zawroty głowy i jakie mogą być przyczyny tych objawów? Ze specjalistami kliniki  My Medyk
– dr. Maciejem Zatońskim, laryngologiem oraz mgr. Krzysztofem Klimkiem, fizjoterapeutą rozmawia Olga Woźniak.

Występowanie zawrotów głowy może mieć różne przyczyny. Często są one związane z poważnymi schorzeniami, dlatego nie powinniśmy ich lekceważyć.

Niezmiernie ważna jest diagnostyka, która doprowadzi do odnalezienia źródła, utrudniających nam życie dolegliwości.

Jeśli często masz wrażenie, że przedmioty wirują, nie możesz utrzymać równowagi, tracisz poczucie orientacji – nie czekaj, tylko zgłoś się do lekarza.

Za prawidłowe utrzymanie równowagi i poczucie orientacji odpowiadają trzy układy receptorowe, które stale przesyłają informacje do mózgu, gdzie są następnie analizowane i rozsyłane. Właściwe napięcie mięśni
i postawa ciała jest możliwa dzięki prawidłowemu funkcjonowaniu wzroku, receptorów dotyku i czucia głębokiego oraz ucha wewnętrznego.

Jakie są najczęstsze przyczyny zawrotów głowy?

dr Maciej Zatoński: Zawroty głowy mogą mieć podłoże neurologiczne, laryngologiczne, ortopedyczne, kardiologiczne, naczyniowe oraz psychiczne. Laryngologiczne przyczyny to przede wszystkim zespół napadowych położeniowych zawrotów głowy, uszkodzenie błędnika (np.

w wyniku infekcji lub urazu), choroba ucha środkowego, choroba Meniere’a, nowotwory ośrodkowego układu nerwowego. Inne przyczyny mogą pojawić się w przypadku cukrzycy, stwardnienia rozsianego, chorób tarczycy, choroby lokomocyjnej. Mogą być one także skutkiem stosowanych leków.

mgr Krzysztof Klimek:Takie objawy, jak zawroty głowy mogą mieć wiele przyczyn. Te jednak, z którymi mają do czynienie fizjoterapeuci najczęściej związane są z dysfunkcjami odcinka szyjnego kręgosłupa. Zaliczyć można do nich hypolordozę, która charakteryzuje się spłaszczeniem lordozy w odcinku szyjnym, co w konsekwencji zmniejsza odporność na wstrząsy.

Kolejnym schorzeniem odcinka szyjnego, wywołującym zawroty głowy jest hiperlordoza szyjna, która powoduje ucisk na tętnice wewnętrzne szyjne, tym samym zmniejszając przepływ krwi do mózgu, doprowadzając do niedotlenienia. Podobne konsekwencje wywołują również urazy typu biczowego.

Źródłem zawrotów głowy mogą być także zaburzenia postawy ciała, skolioza, uraz głowy, udar czy stres.

W jaki sposób odbywa się diagnostyka zawrotów głowy?

dr M.Z.: Diagnostyka obejmuje przede wszystkim dokładne ustalenie charakteru dolegliwości, częstości ich występowania, czasu trwania i nasilenia wraz z dokładną oceną ucha środkowego oraz w razie konieczności prób położeniowych oraz oceny oczopląsu.

W wielu przypadkach diagnostyka musi być rozszerzona o konsultacje innych specjalistów (neurolog, kardiolog, endokrynolog, diabetolog, ortopeda).

Niezbędne może okazać się badanie przy użyciu rezonansu magnetycznego (MRI), tomografii komputerowej (CT), wideonystagmografu (VNG), ultrasonografia (USG) oraz wykonanie potrzebnych badań laboratoryjnych.

mgr K.K.: Każdy pacjent, cierpiący na zawroty głowy, który zgłosi się do fizjoterapeuty zostaje poddany testom funkcjonalnym. Pojawienie się bólu przy teście uciskowym na szczyt głowy świadczy o występowaniu dyskopatii szyjnej.

Prostym ćwiczeniem, które pozwala na sprawdzenie prawidłowości działania błędnika jest test polegający na trafieniu palcem w nos lub inną część ciała przy zamkniętych oczach. Taką próbę z powodzeniem możemy wykonać również sami w domu. Oczywiście czasem okazuje się to niewystarczające.

Wtedy zaleca się wykonanie dodatkowych badań lub konsultacji ze specjalistami.

W jaki sposób możemy leczyć zawroty głowy wynikające z zaburzeń błędnika?

dr M.Z.: Leczenie zależy od charakteru dolegliwości i obejmuje leczenie zachowawcze (dieta, zmiana stylu życia, adaptacja, zmiana dotychczas stosowanych leków), leczenie farmakologiczne oraz rehabilitację. W niektórych przypadkach możliwe jest wykonanie tzw. „zabiegów uwalniających”. W rzadkich przypadkach niezbędne może okazać się leczenie operacyjne.

mgr K.K.: W przypadku wielu schorzeń laryngologicznych, które powodują zawroty głowy bardzo ważna jest współpraca laryngologa z fizjoterapeutą. Często okazuje się, że dzięki dobrze dobranemu programowi ćwiczeń
i terapii pacjent może normalnie funkcjonować. Doskonale sprawdza się w takich przypadkach kinezyterapia oraz kinesiology taping.

Jakie mogą być przyczyny zaburzeń błędnika?

dr M.Z.: Zaburzenia mogą wynikać z urazu błędnika, jego wstrząśnienia lub zapalenia. Nieprawidłowe funkcjonowanie błędnika może być także spowodowane zapaleniem nerwu przedsionkowego, zespołem położeniowych zawrotów głowy, chorobą Meniere’a. Ważne jest to, że u około 25% pacjentów z zawrotami głowy nie udaje się postawić rozpoznania, czyli znaleźć przyczyny dolegliwości.

Czy zawroty głowy mogą wynikać z zapalenia zatok u pacjenta?

dr M.Z.: Nie. Natomiast możliwa jest wspólna przyczyna zawrotów głowy i zapalenia zatok (np. infekcja) lub zawroty mogą pojawić się w reakcji na leki, stosowane w leczeniu zapalenia zatok.

Zapalenie zatok a ból i zawroty głowy

Kiedy osoby cierpiące na zawroty głowy powinny zgłosić się do lekarza?

dr M.Z.: W każdym przypadku. Zawroty głowy mogą być pierwszym lub jedyny objawem, zagrażającej zdrowiu lub życiu choroby.

W szczególności należy udać się do swojego lekarza w następujących przypadkach: pojawienia się po raz pierwszy ostrych ataków zawrotów głowy lub uczucia niestabilności; zawrotów głowy bez uzasadnionej przyczyny (normalną przyczyną może być np. spożycie alkoholu, pobyt na karuzeli, podczas podróży statkiem, itp.

); każdej zmiany lub nasilenia istniejących zawrotów głowy; pogorszenia zawrotów lub przy pojawieniu się nowych objawów; wystąpienia zwrotów głowy po przyjęciu nowo przepisanych leków.

W niektórych przypadkach konieczne może okazać się wezwanie pogotowia. Zawroty głowy mogą być jedynym objawem udaru mózgu lub zawału serca.

Zgłoś się na pogotowie, jeśli napadowi zawrotów głowy towarzyszyła utrata przytomności, bóle w klatce piersiowej, nagłe osłabienie którejś z kończyn lub zaburzenia widzenia, słuchu lub mowy.

Jeśli nie możesz samodzielnie się poruszać i przewracasz się (zwłaszcza na jedną stronę) należy również szybko udać się po pomoc.

Jakie są metody rehabilitacji w przypadku pacjentów cierpiących na zawroty głowy?

mgr K.K.: Przy zawrotach głowy można zastosować wiele metod. Wszystko zależy od tego jakie jest źródło tych objawów. Przydatna może okazać się zarówno terapia manualna, masaż, kinesiology taping czy kinezyterapia. Dlatego tak ważne jest indywidualne podjęcie do każdego pacjenta.

Jaki jest cel rehabilitacji w zaburzeniach układu równowagi?

mgr K.K.: Głównym celem rehabilitacji jest wzmocnienie mięśni posturalnych oraz reedukacja procesów nastawczych. Z tego względu stosuje się również program ćwiczeń izometrycznych i równoważnych.

W jaki sposób odbywa się diagnostyka zawrotów głowy?

dr M.Z.: Diagnostyka obejmuje przede wszystkim dokładne ustalenie charakteru dolegliwości, częstości ich występowania, czasu trwania i nasilenia wraz z dokładną oceną ucha środkowego oraz w razie konieczności prób położeniowych oraz oceny oczopląsu.

W wielu przypadkach diagnostyka musi być rozszerzona o konsultacje innych specjalistów (neurolog, kardiolog, endokrynolog, diabetolog, ortopeda).

Niezbędne może okazać się badanie przy użyciu rezonansu magnetycznego (MRI), tomografii komputerowej (CT), wideonystagmografu (VNG), ultrasonografia (USG) oraz wykonanie potrzebnych badań laboratoryjnych.

Leia também:  Co To Jest Leczenie Onkologiczne?

mgr K.K.: Każdy pacjent, cierpiący na zawroty głowy, który zgłosi się do fizjoterapeuty zostaje poddany testom funkcjonalnym. Pojawienie się bólu przy teście uciskowym na szczyt głowy świadczy o występowaniu dyskopatii szyjnej.

Prostym ćwiczeniem, które pozwala na sprawdzenie prawidłowości działania błędnika jest test polegający na trafieniu palcem w nos lub inną część ciała przy zamkniętych oczach. Taką próbę z powodzeniem możemy wykonać również sami w domu. Oczywiście czasem okazuje się to niewystarczające.

Wtedy zaleca się wykonanie dodatkowych badań lub konsultacji ze specjalistami.

W jaki sposób możemy leczyć zawroty głowy wynikające z zaburzeń błędnika?

dr M.Z.: Leczenie zależy od charakteru dolegliwości i obejmuje leczenie zachowawcze (dieta, zmiana stylu życia, adaptacja, zmiana dotychczas stosowanych leków), leczenie farmakologiczne oraz rehabilitację. W niektórych przypadkach możliwe jest wykonanie tzw. „zabiegów uwalniających”. W rzadkich przypadkach niezbędne może okazać się leczenie operacyjne.

mgr K.K.: W przypadku wielu schorzeń laryngologicznych, które powodują zawroty głowy bardzo ważna jest współpraca laryngologa z fizjoterapeutą. Często okazuje się, że dzięki dobrze dobranemu programowi ćwiczeń
i terapii pacjent może normalnie funkcjonować. Doskonale sprawdza się w takich przypadkach kinezyterapia oraz kinesiology taping.

Jakie mogą być przyczyny zaburzeń błędnika?

dr M.Z.: Zaburzenia mogą wynikać z urazu błędnika, jego wstrząśnienia lub zapalenia. Nieprawidłowe funkcjonowanie błędnika może być także spowodowane zapaleniem nerwu przedsionkowego, zespołem położeniowych zawrotów głowy, chorobą Meniere’a. Ważne jest to, że u około 25% pacjentów z zawrotami głowy nie udaje się postawić rozpoznania, czyli znaleźć przyczyny dolegliwości.

Czy zawroty głowy mogą wynikać z zapalenia zatok u pacjenta?

dr M.Z.: Nie. Natomiast możliwa jest wspólna przyczyna zawrotów głowy i zapalenia zatok (np. infekcja) lub zawroty mogą pojawić się w reakcji na leki, stosowane w leczeniu zapalenia zatok.

Kiedy osoby cierpiące na zawroty głowy powinny zgłosić się do lekarza?

dr M.Z.: W każdym przypadku. Zawroty głowy mogą być pierwszym lub jedyny objawem, zagrażającej zdrowiu lub życiu choroby.

W szczególności należy udać się do swojego lekarza w następujących przypadkach: pojawienia się po raz pierwszy ostrych ataków zawrotów głowy lub uczucia niestabilności; zawrotów głowy bez uzasadnionej przyczyny (normalną przyczyną może być np. spożycie alkoholu, pobyt na karuzeli, podczas podróży statkiem, itp.

); każdej zmiany lub nasilenia istniejących zawrotów głowy; pogorszenia zawrotów lub przy pojawieniu się nowych objawów; wystąpienia zwrotów głowy po przyjęciu nowo przepisanych leków.

W niektórych przypadkach konieczne może okazać się wezwanie pogotowia. Zawroty głowy mogą być jedynym objawem udaru mózgu lub zawału serca.

Zgłoś się na pogotowie, jeśli napadowi zawrotów głowy towarzyszyła utrata przytomności, bóle w klatce piersiowej, nagłe osłabienie którejś z kończyn lub zaburzenia widzenia, słuchu lub mowy.

Jeśli nie możesz samodzielnie się poruszać i przewracasz się (zwłaszcza na jedną stronę) należy również szybko udać się po pomoc.

Jakie są metody rehabilitacji w przypadku pacjentów cierpiących na zawroty głowy?

mgr K.K.: Przy zawrotach głowy można zastosować wiele metod. Wszystko zależy od tego jakie jest źródło tych objawów. Przydatna może okazać się zarówno terapia manualna, masaż, kinesiology taping czy kinezyterapia. Dlatego tak ważne jest indywidualne podjęcie do każdego pacjenta.

Jaki jest cel rehabilitacji w zaburzeniach układu równowagi?

mgr K.K.: Głównym celem rehabilitacji jest wzmocnienie mięśni posturalnych oraz reedukacja procesów nastawczych. Z tego względu stosuje się również program ćwiczeń izometrycznych i równoważnych.

Zapalenie zatok – przyczyny i skutki

Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych (łac.

Rhinosinusitis), nazywane w skrócie po prostu zapaleniem zatok, to uciążliwa i wieloczynnikowa choroba, która potrafi kilka razy w roku skutecznie osłabić nasz organizm.

Nieprzyjemny ucisk i ból głowy, nawracające infekcje, zalegająca wydzielina w jamie nosowej i utrata życiowej energii to tylko niektóre dolegliwości jakie odczuwają osoby z zapaleniem zatok. Jakie są jego przyczyny i skutki?

Problem jest ogromny, bo dotyczy do 10% społeczeństwa, wśród których nawet połowa pacjentów narzeka na nieskuteczne terapie farmakologiczne. To właśnie dlatego tak ważne jest poznanie przyczyn zapalenia zatok i zastosowanie odpowiedniej profilaktyki.

Po co nam zatoki przynosowe?

W twarzoczaszcze znajdują się przestrzenie wyścielone błoną śluzową i wypełnione powietrzem. Są to zatoki przynosowe, które ze względu na umiejscowienie nazywane są: czołowymi, klinowymi, sitowymi oraz szczękowymi.

Ich fizjologiczna rola jest wieloaspektowa – biorą udział w nawilżaniu i ogrzewaniu wdychanego powietrza, wyrównują ciśnienie czaszkowe, pełnią funkcję termoizolacyjną, stanowią przestrzeń rezonacyjną w procesie przewodzenia dźwięku w czaszce oraz chronią ją przed urazami pełniąc rolę swoistych amortyzatorów.

Jeśli dojdzie do zmian chorobowych i stanu zapalnego w obrębie błony śluzowej zatok lub pogorszona zostanie ich drożność, pacjent odczuwa to jako zespół przykrych i uciążliwych dolegliwości.

Zapalenie zatok charakteryzuje się specyficznym uczuciem bólu i ucisku w twarzy, utrudnioną drożnością nosa i zaleganiem wydzieliny (często ropnej), osłabieniem węchu, gorączką, łzawieniem oczu, przykrym zapachem z ust oraz ogólnym złym samopoczuciem.

Obserwowane jest także powiększenie węzłów chłonnych, opuchnięcia powiek oraz spływanie wydzieliny po tylnej części gardła, bez możliwości wcześniejszego wydmuchania jej przez nos.

Osoby cierpiące na zapalenie zatok często zgłaszają całkowity brak energii i chęci do życia podczas każdego epizodu nawracania tej choroby.

Dlaczego chorujemy na zapalenie zatok?

Przyczyny pojawienia się zapalenia zatok są złożone i niejednoznaczne, ale zazwyczaj wymieniane są następujące aspekty:

  • zakażenia wirusowe, które zazwyczaj podaje się jako pierwotną przyczynę występowania choroby
  • zakażenia bakteryjne, wywołane np. przez Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis czy Staphylococcus aureus
  • zakażenia grzybicze powodowane przez Aspergillus, Mucor, Rhizopus, Candida albicans
  • utrata odporności związana z ogólnym osłabieniem organizmu, przeziębieniem i infekcjami
  • wady anatomiczne w budowie przegrody nosowej, wpływające na złą drożność jamy nosowej
  • przerost błony śluzowej zatok
  • nieprawidłowa higiena górnych dróg oddechowych i jamy ustnej
  • alergie i astma
  • przerost migdałka gardłowego (u dzieci)
  • problemy z uzębieniem, wynikające z zakażeń bakteryjnych, próchnicy czy nieprawidłowo przeprowadzonego lub powikłanego leczenia kanałowego zęba
  • suche powietrze w pomieszczeniu, np. w zimowym okresie grzewczym
  • zanieczyszczenia środowiska
  • dym papierosowy
  • choroba refluksowa przełyku i refluks krtaniowo-gardłowy

Postać ostra i przewlekła choroby

Zapalenie zatok może mieć formę ostrą, trwającą do 12 tygodni. Po tym czasie, choroba przyjmuje postać przewlekłego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych.

Uciążliwe polipy

W kontekście zapalenia zatok, dużą uwagę poświęca się występowaniu polipów w jamie nosowej. Są to miejscowe przerosty błony śluzowej, które pojawiają się prawdopodobnie nawet u 5% populacji.

Polipy nie mają charakteru nowotworu, jednak zaburzają drożność nosa i przyczyniają się do zalegania wydzieliny. Ponadto mogą powodować utratę lub osłabienie węchu i uciążliwe bóle głowy.

Zmiany te powstają prawdopodobnie jako efekt przenikania się czynników immunologicznych i genetycznych.

Rozwiązaniem jest zabieg operacyjny określony, jako endoskopowa chirurgia zatok, która umożliwia usunięcie nadmiaru błony śluzowej, utrudniającej odpływ nosowej wydzieliny. Niestety rokowania po takim zabiegu nie są zbyt optymistyczne – istnieje aż 50% ryzyka, że w przyszłości polipy ponownie utrudnią nam życie.

Zapalenie zatok a alergia i astma

Specyficzną grupą pacjentów cierpiących na zapalenie zatok, są osoby ze zdiagnozowaną alergią i astmą. Mechanizmy immunologiczne wywoływane przez alergeny prawdopodobnie wyzwalają też reakcję zapalną prowadzącą do zapalenia zatok.

Dowodem na współistnienie chorób jest podobne stężenie histaminy, prostaglandyny i leukotrienów, rozpoznawane zarówno u osób z zapaleniem zatok, jak i u pacjentów ze zdiagnozowanym alergicznym nieżytem nosa.

Wspomniane substancje są wydzielane w czasie nadmiernego pobudzenia układu odpornościowego i wystąpienia stanu zapalnego. W literaturze fachowej opisywane są badania potwierdzające występowanie pozytywnych alergicznych testów skórnych nawet u 70% osób z nawracającym zapaleniem zatok.

Dostępne są także dane odnośnie niskiej skuteczności leczenia i częstych nawrotów zapalenia zatok u osób ze zdiagnozowaną astmą oskrzelową.

Zapalenie zatok a ból i zawroty głowy

Diagnostyka

Rozpoznania zapalenia zatok dokonuje się przede wszystkim na podstawie objawów zgłaszanych przez pacjenta i szczegółowego wywiadu lekarskiego.

Możliwe jest także przeprowadzenie rynoskopii przedniej, polegającej na ocenie stanu zatok za pomocą specjalnego wziernika. W zaawansowanym stadium choroby lekarz może zlecić wykonanie tomografii komputerowej.

Pomocne bywa też przeprowadzenie posiewu mikrobiologicznego materiału pobranego z zatok, szczególnie jeśli stosowana farmakoterapia nie przynosi spodziewanych skutków.

Leczenie farmakologiczne

Niestety pojawienie się zapalenia zatok wiąże się z wysokim ryzykiem nawrotu objawów. Tylko dobrze przeprowadzone leczenie farmakologiczne oraz odpowiednia profilaktyka mogą na długi czas pozwolić nam zapomnieć o tej przykrej chorobie.

Przy toczącym się zapaleniu zatok należy udać się do swojego lekarza rodzinnego, który przepisze odpowiednie lekarstwa lub skieruje nas do specjalisty, z reguły do laryngologa, w celu przeprowadzenia wnikliwej diagnostyki.

Obecnie w leczeniu zapalenia zatok stosowane są:

  • leki obkurczające błonę śluzową jamy nosa, np. oksymetazolina
  • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, np. ibuprofen
  • roztwory do inhalacji i płukania zatok (np. sól fizjologiczna)
  • nawilżające i regenerujące spraye do nosa (np. roztwory soli morskiej)
  • antybiotyki, np. amoksycylina, klarytromycyna, doksycyklina
  • steroidy donosowe, np. dwupropionian beklometazonu, budezonid, cyklezonid, furoinian mometazonu
  • kortykosteroidy doustne, np. prednizon
Leia também:  Jakie Moga Byc Objawy Chorej Watroby?

Podjęto także próbę stosowania leków przeciwhistaminowych i antyleukotrienowych, jednak nie są one rutynowo stosowane w farmakoterapii zapalenia zatok. Rzadkością są też preparaty działające w oparciu o przeciwciała, np.

przeciwko IgE, interleukinie-4 lub -13, które są czynnikami charakterystycznymi dla alergii i reakcji zapalnych. Przykładem takiego leku jest omalizumab, dopuszczony do obrotu w Polsce zaledwie w 2018 roku.

Daje on nadzieję na lepszy efekt leczenia i poprawę jakości życia wśród osób cierpiących na nawracające zapalenie zatok.

Skutki zapalenia zatok

Zapalenie zatok skutecznie utrudnia normalne funkcjonowanie. Nieleczona choroba prowadzi także do poważnych konsekwencji zdrowotnych, do których można zaliczyć np.:

  • bóle i zawroty głowy
  • brak energii i uczucie ogólnego rozbicia
  • zaleganie wydzieliny w jamie nosowej, która często na przykry zapach; może utrudniać to kontakty społeczne i wpływać na niska samoocenę
  • kaszel i nawracające anginy
  • rozdrażnienie, kłopoty ze snem, osłabiona koncentracja
  • infekcje jamy ustnej, uszu i uzębienia
  • zapalenia kości szczęki
  • powikłania oczodołowe i wewnątrzczaszkowe

Zapalenie zatok to zdecydowanie jedno z najczęściej diagnozowanych schorzeń górnych dróg oddechowych. Choroba ta potrafi skutecznie wyłączyć nas z normalnej aktywności na długie tygodnie, dlatego tak ważne jest stosowanie odpowiedniej profilaktyki.

Choć zapalenie zatok nie jest chorobą zagrażającą życiu, nie wolno jej bagatelizować i już przy pierwszych objawach należy rozpocząć stosowne leczenie.

Pamiętajmy, że skutki zaniedbanego zapalenia zatok mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Przeczytaj również: 10 sposobów na zdrowe zatoki

Źródła:

  • Bielecki, P., Sieśkiewicz, A., Garkowski, M., Rogowski, M., & Kowal, K. (2017). Przewlekłe zapalenie zatok obocznych nosa: spojrzenie alergologa i laryngologa. Alergologia Polska-Polish Journal of Allergology, 4(2), 68-76.
  • Collins, M. M., Loughran, S., Davidson, P., & Wilson, J. A. (2006). Nasal polyposis: prevalence of positive food and inhalant skin tests. Otolaryngology—Head and Neck Surgery, 135(5), 680-683.
  • Georgitis, J. W., Matthews, B. L., & Stone, B. (1995). Chronic sinusitis: characterization of cellular influx and inflammatory mediators in sinus lavage fluid. International archives of allergy and immunology, 106(4), 416-421.
  • Wachnicka-Bąk, A., Lipińska-Opałka, A., Będzichowska, A., Kalicki, B., & Jung, A. (2014). Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych–jedno z najczęstszych zakażeń górnych dróg oddechowych. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 10(1), 25-31.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Zapalenie zatok: przyczyny i rodzaje choroby (objawy i leczenie)

  • Zapalenie zatok to jedna z najczęściej diagnozowanych chorób w Polsce.
  • Wśród objawów najczęściej pojawiają się: silny ból głowy, niedrożność nosa, katar, problemy z oddychaniem; gęsta, ropna wydzielina spływająca po tylnej ściance gardła i powodująca podrażnienie oraz kaszel.
  • Te i inne objawy zapalenia zatok mogą się utrzymywać nawet przez kilka miesięcy, powodując ryzyko groźnych powikłań.
  • Co więcej: powodują też znaczne obniżenie komfortu życia.

Czym jest zapalenie zatok?

  1. Zapalenie zatokstanowi jednoz 10 najczęściej diagnozowanych schorzeń w Polsce.
  2. Dodatkowo jest to jedna z najczęściej leczonych antybiotykami chorób.

  3. Zapalenie zatok, które zaliczane jest do chorób górnych dróg oddechowych, obejmuje błony śluzowe wyściełające rozległe przestrzenie pneumatyczne, zlokalizowane pod powierzchnią twarzoczaszki.

W przebiegu choroby, pod wpływem różnych czynników, dochodzi do obrzęku śluzówki oraz zaburzenia pracy tzw. mechanizmu śluzowo-rzęskowego. Efektem tego jest niedrożność nosa i silny ból głowy.

W zależności od umiejscowienia objawów, wyróżniamy zapalenie zatok:

  • czołowych (jamy położone powyżej linii brwi, blisko osi twarzy),
  • szczękowych (znajdują się poniżej oczodołów, nad kośćmi szczękowymi, po obu stronach nosa),
  • sitowych (leżą między oczodołami, w obrębie kości sitowej, niemal centralnie za nosem),
  • klinowych (znajdują się za zatokami sitowym, położone zdecydowanie najbardziej w głębi czaszki).

Z kolei z uwagi na powody pojawienia się tej choroby (etiologię), zapalenie zatok dzieli się na:

  • infekcyjne, spowodowane zakażeniem wywołanym przez określony typ patogenów, w tym: wirusowe, bakteryjne, grzybicze;

Natomiast ze względu na przebieg choroby, a w szczególności czas jej trwania, wyróżnia się zapalenie zatok:

  • ostre – trwa do 12 tygodni (zazwyczaj kilka-kilkanaście dni);
  • przewlekłe – powyżej 12 tygodni, z niepełnym ustępowaniem objawów i okresami nasilenia oraz osłabienia symptomów.

Objawy zapalenia zatok

Objawy zapalenia zatokróżnią się w zależności od postaci, jaką przybiera choroba. I tak:

Zapalenie zatok czołowych:

  • silny ból głowy na środku czoła, pomiędzy oczami i u nasady nosa, nasilający się w czasie pochylania się oraz uciskania czaszki;
  • niedrożność nosa, katar, gęsta wydzielina w kolorze żółtym, żółto-zielonym, a nawet pomarańczowym;
  • objawy grypopodobne: gorączka, bóle mięśniowo-stawowe, uczucie rozbicia, dreszcze.

Zapalenie zatok szczękowych:

  • w przypadku infekcji wirusowej: ból głowy w okolicach oczodołów, zwiększona ilość patologicznej wydzieliny z nosa, niedrożność;
  • w przypadku infekcji bakteryjnej: jeszcze silniejszy ból głowy, wyraźnie ciemniejszy (pomarańczowy) kolor ropnej wydzieliny, gorączka powyżej 38 stopni Celsjusza, ból gardła, kaszel, uczucie rozbicia, bóle mięśni, stawów i kości. Jeśli choroba ma charakter zębopochodny, możliwy jest ból zębów, dziąseł, kości szczękowych.

Zapalenie zatok sitowych:

  • ból głowy w okolicach wewnętrznych kącików oczu oraz u nasady nosa;
  • obrzęk nasady nosa oraz powiek;
  • zaburzenie ruchomości gałki ocznej, zmniejszenie ostrości widzenia, wytrzeszcz;
  • zwiększona ilość patologicznej wydzieliny, niedrożność nosa;
  • podrażnienie gardła, kaszel;
  • nieświeży, ropny oddech;
  • gorączka, bóle stawowo-mięśniowe, dreszcze.

Zapalenie zatok klinowych:

  • ból głowy odczuwany głęboko wewnątrz czaszki, o niesprecyzowanej lokalizacji, promieniujący w okolice oczodołów oraz potylicy;
  • ograniczenie ruchomości gałek ocznych, osłabienie ostrości widzenia, cienie pod oczami;
  • mdłości, zawroty głowy;
  • niedrożność nosa, duża ilość patologicznej wydzieliny.

Skąd się bierze ból zatok?

Ból zatok, jeden z najbardziej charakterystycznych objawów schorzenia, ma charakter przytępiony, ćmiący, rozlewający się. Stan ten jest efektem szeregu procesów, które kolejno zachodzą w przebiegu choroby, takich jak:

  • obrzęk śluzówek,
  • zwiększenie wydzielania patologicznej wydzieliny śluzowej,
  • obniżenie wydajności rzęsek odprowadzających wydzielinę,
  • niedrożność nosa, brak przepływu powietrza,
  • zwiększenie ciśnienia wewnątrz zatok.

W większości przypadków rozwój choroby jest efektem zakażenia wirusowego, powodowanego przez rinowirusy, adenowirusy, koronawirusy bądź wirusy RS. W przypadku dłuższego zalegania wydzieliny w zatokach, dochodzi do jej bakteryjnych nadkażeń i rozwoju infekcji wywoływanych przede wszystkim przez pałeczki:

  • Streptococcus pneumoniae (dwoinka zapalenia płuc),
  • Haemofilus influenzae,
  • Moraxella catarrhalis.

Niekiedy też źródłem zakażenia są gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus), inne bakterie Gram-ujemne , w tym Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella i Enterobacter, a także Escherichia coli oraz różnego typu bakterie beztlenowe.

Przewlekłe zapalenie zatok

Stanem szczególnym jest przewlekłe zapalenie zatok. Wedle wytycznych Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej, podstawą do jego stwierdzenia jest czas trwania choroby: minimum 12 tygodni bez przerwy.

Przewlekłe zapalenie zatok powodowane jest przez czynniki o zróżnicowanym charakterze, w tym przede wszystkim:

  • wtórne nadkażenia bakteryjne wydzieliny zalegającej w zatokach,
  • wady anatomiczne, polipy oraz zniekształcenia nosa, będące efektem urazów, utrudniające swobodny odpływ wydzieliny z zatok, powodujące jej zaleganie i nadkażanie,
  • alergie wziewne i kontaktowe,
  • różnego typu schorzenia: infekcje górnych dróg oddechowych, próchnicę, mukowiscydozę, refluks żołądkowo-przełykowy, HIV i inne zaburzenia odporności, cukrzycę czy chorobę Leśniowskiego-Crohna.

Objawy przewlekłego zapalenia zatoksą nieco lżejsze, niż ostrej postaci choroby.

Nie zmienia to faktu, że ze względu na czas utrzymywania się mogą być bardziej uciążliwe. Ta postać choroby może być o wiele groźniejsza dla zdrowia – zwłaszcza gdy uwzględni się możliwość ciężkich powikłań, z zapaleniem opon mózgowych czy mięśnia sercowego na czele.

W przebiegu choroby, pacjent z różnym natężeniem odczuwa objawy takie jak:

  • zwiększone wydzielanie patologicznej wydzieliny, w przypadku zakażeń bakteryjnych – o ropnym charakterze,
  • niedrożność nosa, problemy z oddychaniem,
  • chroniczny kaszel będący efektem podrażnienia błon śluzowych przez spływającą do gardła wydzielinę,
  • osłabienie węchu, pogorszenie widzenia, łzawienie oczu,
  • trwałe, utrzymujące się uczucie rozbicia psychicznego i fizycznego, apatia, rozdrażnienie.

Objawy zapalenia zatok u dziecka

Zapalenie zatok jest schorzeniem, które występuje u osób w każdym wieku, od wczesnodziecięcego, po senioralny.

W przypadku dzieci, choroba jest niemal powszechna, przy czym charakterystyczne jest występowanie jedynie dwóch jej postaci – zapalenia zatok szczękowych lub sitowych. Ma to związek z wczesnym rozwojem tych struktur, które zaczynają się wykształcać już w okresie płodowym i jako takie są narażone na infekcje już w pierwszych latach życia.

Dzieci niemal w ogóle nie chorują natomiast na zapalenie zatok czołowych i klinowych, które dojrzałą postać przyjmują dopiero u progu dorosłości.

Objawy zapalenia zatok u dziecka, podobnie jak u dorosłych, są konsekwencją zaburzenia drożności tzw. kompleksu ujściowo-przewodowego i zaleganiem patologicznej wydzieliny. Do najczęściej spotykanych symptomów zapalenia zatok szczękowych u dziecka należą:

  • niedrożność nosa, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, podrażnienie błon śluzowych, kaszel, ból gardła, zaburzenia węchu;
  • gorączka powyżej 39 stopni Celsjusza (przy nadkażeniach bakteryjnych), uczucie rozbicia, bóle stawowo-mięśniowe;
  • bardzo silny ból głowy w różnych lokalizacjach.

Jeśli natomiast zapalenie zatok u dziecka obejmuje także komórki sitowe, możliwe jest wystąpienie takich objawów, jak:

  • obrzęk powiek,
  • zapalenie tkanek miękkich,
  • ropień podokostnowy i ropień oczodołu,
  • zakrzepowe zapalenie zatoki jamistej mózgu.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*