Zapalenie jelita cienkiego – objawy, rodzaje, leczenie, dieta

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) jest chorobą z autoagresji, w której układ odpornościowy wytwarza przeciwciała skierowane przeciwko własnym tkankom, niszcząc błonę śluzową jelita grubego. Działanie to skutkuje przewlekłym stanem zapalnym o różnym stopniu nasilenia.

U około 10-20% pacjentów choroba ma ciężki przebieg, powoduje różne powikłania jelitowe oraz pozajelitowe i wymaga leczenia szpitalnego. WZJG cechuje się naprzemiennie występującymi okresami zaostrzeń i remisji. Rzuty choroby mogą być wywoływane m.in.

przez silny stres psychiczny, zmiany w diecie, stosowanie leków przeciwbólowych czy zakażenia jelit lub inne problemy zdrowotne wymagające leczenia antybiotykami.

Statystyki pokazują, że choroba ta dotyka głównie osoby w wieku od 20 do 40 lat. Rodzinne występowanie WZJG odnotowuje się u około 15% krewnych pierwszego stopnia osób chorych na nieswoiste choroby zapalne jelit.

Charakterystycznym objawem WZJG jest biegunka, często z domieszką śluzu i krwi. Jest ona efektem aktywnego zapalenia błony śluzowej odbytnicy, przebiegającego z zaburzeniami wchłaniania wody i elektrolitów w jelicie grubym. Biegunka może się pojawić nagle lub zmiana rytmu wypróżnień może postępować stopniowo.

Innymi objawami towarzyszącymi chorobie mogą być: przewlekłe zmęczenie, osłabienie, niedokrwistość, bóle i skurcze w dolnej części brzucha, nagłe parcie na stolec, obniżona odporność, gorączka, brak łaknienia, wymioty i zmniejszenie masy ciała. Objawy te początkowo mogą przypominać zatrucie pokarmowe i bywają bagatelizowane przez chorego. Dlatego w przypadku utrzymywania się lub nawracania tego rodzaju dolegliwości należy skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu.

Wpływ mikrobiomu jelitowego na rozwój WZJG

Ekosystem mikroorganizmów zasiedlających jelito grube, nazywany mikrobiomem, ma ogromne znaczenie dla odporności i ogólnej kondycji zdrowotnej organizmu.

Bakterie jelitowe chronią organizm człowieka przed patogenami, rozkładają nieprzyswajalne cukry pochodzenia roślinnego (polisacharydy), odpowiadają za syntezę witamin (biotyny, kwasu foliowy, witaminy K), przyswajanie jonów magnezu, wapnia i żelaza oraz wytwarzanie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych SCFA (ang. short-chain fatty acids) odżywiających komórki nabłonka jelitowego.

Integralną częścią prawidłowego funkcjonowania organizmu jest właściwa proporcja między drobnoustrojami korzystnymi dla organizmu a mikroflorą patogenną zasiedlającą jelita. Zaburzenie tej proporcji określane jest mianem dysbiozy jelitowej.

Przewaga w jelitach Gram ujemnych beztlenowców (Enterobacteriaceae, Clostridium, Salmonella, Pseudomonas czy Shigella) obniża odpowiedź immunologiczną i przyczynia się do wytwarzania endotoksyn o właściwościach prozapalnych.

Natomiast bakterie z rodzaju Bacteroides, Firmicutes, Ruminococcus, Prevotella, Actinobacteria i Lactobacillus zaliczane są do korzystnych bakterii jelitowych i odpowiadają za zachowanie równowagi organizmu.

Skład mikroflory jelitowej jest u każdego człowieka specyficzny i niejednorodny.

Ilość i rodzaj drobnoustrojów zależy od wielu czynników, w tym od sposobu odżywania przez cały okres życia, aktywności fizycznej, płci, wieku, poziomu stresu, pracy układu hormonalnego, przyjmowania leków, spożywania alkoholu a nawet rodzaju porodu (w przypadku cesarskiego cięcia mikroflora zaczyna tworzyć się u dziecka później niż wskutek porodu naturalnego).

Dotychczasowe obserwacje wpływu diety na skład mikrobiomu jelitowego wykazały mniejszą ilość korzystnych bakterii Firmicutes w kale u osób stosujących dietę bogatą w białko i tłuszcze zwierzęce.

Natomiast u tych, których dieta była bogata w produkty o wysokiej zawartości węglowodanów złożonych (niskoprzetworzonych produktów zbożowych, warzyw, owoców, nasion roślin strączkowych), przeważały korzystne bakterie z rodzaju Prevotella.

Dieta zawierająca znaczne ilości włókna pokarmowego również modyfikuje mikroflorę jelitową.

Fermentacja błonnika pokarmowego przez bytujące w jelitach bakterie powoduje powstawanie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które mają zdolność do wyciszania reakcji zapalnych, odpowiedzialnych m.in. za rozwój chorób autoimmunologicznych czy alergii.

Błonnik pokarmowy – niedoceniane lekarstwo w procesie starzenia się, mgr Paula Nagel

Dieta wysokokaloryczna, oparta o produkty wysokoprzetworzone (duża zawartość cukru, soli, nasyconych kwasów tłuszczowych i tłuszczów trans) jest związana z mniejszą różnorodnością mikrobiomu w przeciwieństwie do diety bazującej na warzywach, owocach, nasionach roślin strączkowych, zbożowych produktach pełnoziarnistych i niskotłuszczowych produktach mlecznych.

Coraz liczniejsze badania potwierdzają, że zaburzenia składu flory jelitowej (zwłaszcza przewaga szczepów Escherichia coli i Baceroides vulgatus) może predysponować do rozwoju nieswoistych chorób zapalnych jelit.

W badaniu opublikowanym w 2014 w British Society of Gastroenterology wykazano, że długoterminowe wysokie spożycie żywności bogatej w kwasy tłuszczowe trans (występujących m.in.

w żywności typu fast food, wyrobach cukierniczych, słodyczach, sosach w proszku, kostkach, daniach instant) wiązało się z wyższa częstością występowania WZJG wśród badanych aż o 34%.

W zapobieganiu oraz w terapii wrzodziejącego zapalenia jelita grubego w okresie remisji spore znaczenie przypisuje się więc żywności bogatej w błonnik pokarmowy oraz zawierającej probiotyki i prebiotyki, która korzystnie wpływa na namnażanie się naturalnej mikroflory jelitowej. Modyfikacja ekosystemu jelitowego i przywrócenie równowagi mikrobiologicznej w jelitach uznawane jest skuteczną formą terapii wspomagającej leczenie WZJG.

Żywienie w okresie remisji WZJG

Cechą charakterystyczną przebiegu WZJG jest przeplatanie się okresów wyciszenia z okresami zaostrzenia objawów. Osoby chorujące na WZJG mają zazwyczaj zwiększone zapotrzebowanie energetyczne i mogą być narażone na niedobory żywieniowe, zwłaszcza: antyoksydantów, żelaza, wapnia i białka.

Niedobory te wynikają bardzo często z restrykcji żywieniowych, które narzucają sobie pacjenci w obawie przed dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego. W okresie remisji ważne jest, aby dieta była możliwie jak najbardziej urozmaicona i dostosowana do indywidualnej tolerancji chorego.

Żywienie w okresie remisji nie powinno istotnie odbiegać od zaleceń żywieniowych zawartych w Piramidzie Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej.

Ponieważ jednak tolerancja różnych produktów może być odmienna u każdego chorego na WZJG, najlepszym rozwiązaniem jest prowadzenie dzienniczka żywieniowego, który w prosty sposób pomoże wyeliminować pokarmy nasilające dyskomfort żołądkowo-jelitowy.

Zalecane jest skonsultowanie się z doświadczonym dietetykiem, który weźmie pod uwagę każdy aspekt choroby, dominujące dolegliwości, stosowaną farmakoterapię i ustali prawidłowo zbilansowany jadłospis, uwzględniający preferencje żywieniowe chorego, zgodne z jego indywidualnym zapotrzebowaniem energetycznym.

Tab.1 Produkty zalecane i niezalecane w okresie remisji WZJG

Zapalenie jelita cienkiego – objawy, rodzaje, leczenie, dieta

Inne ważne zalecenia dla osób chorujących na WZJG w okresie remisji:

U części osób z WZJG mogą występować objawy gastryczne w postaci wzdęć, gazów, uczucia przelewania lub biegunki po spożyciu mleka lub produktów mlecznych. Może to oznaczać nietolerancję laktozy – cukru zawartego w mleku i/lub jego przetworach lub dysbiozę jelitową.

U części osób wystarczy wyeliminować mleko i zastąpić je fermentowanymi produktami mlecznymi (jogurt, kefir, maślanka), które mają mniej laktozy. W sprzedaży coraz więcej jest dostępnych produktów mlecznych bezlaktozowych, które warto w takiej sytuacji wykorzystać.

Rozwiązaniem może być również dodawanie preparatów zawierających enzym laktazę przy okazji spożycia produktów mlecznych (dostępne w aptece).

Jeśli nie występują przykre objawy ze strony przewodu pokarmowego, eliminacja mleka i jego przetworów nie jest wskazana. Osoby z WZJG są bardziej narażone na ryzyko osteoporozy, a produkty mleczne są najlepszym źródłem wapnia.

Innym sposobem uzupełniania wapnia u osób nietolerujących produktów mlecznych może być spożywanie napojów roślinnych wzbogacanych wapniem i witaminą D (sojowy, ryżowy, migdałowy, owsiany). Należy pamiętać, że naturalne fermentowane produkty mleczne (kefir, maślanka, jogurt, zsiadłe i acidofilne mleko) zawierają korzystne bakterie probiotyczne, wspomagające mikroflorę jelitową.

Zastosowanie zaleceń dietetycznych wraz z leczeniem farmakologicznym zazwyczaj pozwala chorym na wrzodziejące zapalenie jelita grubego na opanowanie rzutów choroby, zapobieganie powstawaniu niedoborów żywieniowych i poprawę jakości życia. Niezbędny jest także bieżący kontakt pacjenta z lekarzem i z dietetykiem celem ustalenia postępowania w przypadku zaostrzeń choroby.

Rak jelita cienkiego – objawy, przyczyny i leczenie

Nowotwory jelita cienkiego występują dość rzadko. W Polsce raka jelita cienkiego rozpoznaje się u blisko 200 osób rocznie. Rak jelita cienkiego stanowi 1% ogółu złośliwych nowotworów przewodu pokarmowego. Zachorowalność na ten typ nowotworu jest najwyższa w Ameryce Północnej i Europie Zachodniej. Choroba występuje rzadziej w Azji.

Najczęściej spotykanymi typami histologicznymi wśród złośliwych nowotworów jelita cienkiego są:

  • gruczołowy rak jelita cienkiego (50%)
  • rakowiak
  • chłoniak
  • mięsak

Jelito cienkie to drugie po żołądku najczęstsze miejsce występowania nowotworów GIST. Rak gruczołowy najczęściej zlokalizowany jest w dwunastnicy i jelicie czczym, natomiast rakowiaki i mięsaki w jelicie biodrowym.

Rak jelita cienkiego – objawy

Rak jelita cienkiego długo przebiega bezobjawowo, dlatego we wczesnych stadiach rozpoznaje się go najczęściej przypadkowo. Z upływem czasu połowa złośliwych i większość niezłośliwych nowotworów jelita cienkiego staje się guzami objawowymi.

Objawy raka jelita cienkiego są przez długi czas niespecyficzne, co powoduje opóźnione postawienie prawidłowej diagnozy.

Nowotwory jelita cienkiego często powodują zwężenie światła jelita, a także wgłobienie i niedrożność, rzadziej – napadowe i poposiłkowe bóle brzucha oraz jawne lub utajone krwawienia do przewodu pokarmowego.

U części chorych na raka jelita cienkiego występuje utrata wagi, a w badaniu przedmiotowym wyczuwa się ruchomy guz w jamie brzusznej. U około 10% chorych objawem związanym z rozwojem nowotworu  w jelicie cienkim jest perforacji guza.

ZOBACZ: OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO

Nowotwór jelita cienkiego – diagnostyka

W diagnostyce endoskopowej raka jelita cienkiego od niedawna dostępne są dwie metody: kapsułka endoskopowa oraz enteroskopia balonowa.

Badanie jelita cienkiego z wykorzystaniem kapsułki endoskopowej polega na połknięciu kapsułki, która wykonuje 4-16 zdjęć na sekundę i wysyła obrazy drogą radiową do czytnika umieszczonego przy chorym.

Kapsułka przemieszcza się ponad 10 godzin przez przewód pokarmowy. Z wykonanych zdjęć powstaje film obrazujący jelito cienkie.

Warto wyjaśnić, że entereskopia dwubalonowa raka jelita cienkiego to inwazyjny zabieg endoskopowy przeprowadzony za pomocą długiego endoskopu z systemem balonowym na końcu, który umożliwia wprowadzenie aparatu przez znaczną część jelita cienkiego.

Endoskop pozwala uwidocznić całe jelito cienkie, pobrać wycinek, usunąć polipy oraz tamować krwawienia. Procedura jest trudna technicznie i wymaga znieczulenia. W Polsce obie metody diagnostyki raka jelita cienkiego są dostępne.

Jednym z najczęściej stosowanych badań obrazowych w przypadku podejrzenia raka jelita cienkiego jest tomografia komputerowa TK. Obszar badania powinien obejmować jamę brzuszną i miednicę.

Istotne dla dobrego uwidocznienia ściany jelita cienkiego jest zastosowanie środka kontrastowego (w praktyce jest to najczęściej woda) podawanego przez cewnik położony w dwunastnicy lub doustnie (enterografia KT).

Badania tomografem komputerowym jelita cienkiego należy wykonać w hipotonii farmakologicznej (podanie hioscyny) oraz po dożylnym podaniu środka kontrastowego. W wyspecjalizowanych ośrodkach podobne wyniki diagnostyczne można osiągnąć stosując metodę rezonansu magnetycznego.

Zapalenie jelita cienkiego – objawy, rodzaje, leczenie, dieta

Rak jelita cienkiego – przyczyny

Czynniki ryzyka i przyczyny mające wpływ na rozwój choroby jaką jest rak jelita cienkiego są słabo poznane. Najczęściej wymienia się znaczne spożycie tłuszczu i białka zwierzęcego oraz rafinowanych węglowodanów. Wskazano również związek pomiędzy otyłością a ryzykiem raka jelita cienkiego.

Kilkukrotnie podwyższone ryzyko wystąpienia nowotworu jelita cienkiego towarzyszy chorobie Leśniowskiego-Crohna. Jest ono również podwyższone u chorych z polipami sporadycznymi, zespołem polipowatości rodzinnej, zespołem Lyncha, zespołem Peutz-Jeghersa oraz chorobą trzewną i AIDS.

Do czynników zwiększających prawdopodobieństwo zachorowania na raka jelita cienkiego należą przebyta cholecystektomia, palenie tytoniu i spożywanie alkoholu.

Leczenie raka jelita cienkiego

Całkowita duodenektomia z zaoszczędzeniem trzustki jest zalecana jako leczenie pojedynczych polipów dwunastnicy o wysokim ryzyku (niemożliwych do wycięcia miejscowego) oraz polipowatości dwunastnicy u chorych z zespołem FAP.

Leia também:  Ile Trwa Rehabilitacja Po Szyciu Łąkotki?

Jedyną metodą leczenia radykalnego raka jelita cienkiego jest leczenie operacyjne: endoskopowe w przypadku polipów lub raka w polipie bądź chirurgiczne wycięcie jelita cienkiego na drodze laparotomii albo laparoskopowo.

Wykonanie resekcji R0 jest możliwe u 40-65% chorych i powinno obejmować zmieniony odcinek jelita cienkiego wraz z guzem i marginesami zdrowych tkanek oraz regionalnym układem chłonnym. Rokowanie zależy głównie od zaawansowania raka jelita cienkiego oraz resekcyjności guza. Odsetek 5-letnich przeżyć po resekcji wynosi 10-30%.

  • Dane dotyczące leczenia raka jelita cienkiego za pomocą chemioterapii pochodzą głównie z analiz retrospektywnych obejmujących niewielkie grupy chorych.
  • Jak wskazują eksperci – nie wykazano również korzyści ze stosowania radioterapio uzupełniającej lub chemioradioterapii u chorych na raka jelita cienkiego.
  • Warto dodać, że w niektórych ośrodkach stosuje się uzupełniające napromienianie u chorych z niekorzystnymi czynnikami rokowniczymi (naciekanie trzustki, niski stopień zróżnicowania guza jelita cienkiego, przerzuty do węzłów chłonnych), ponieważ może to zmniejszyć ryzyko nawrotu miejscowego nowotworu, ale wpływ takiego postepowania na wydłużenie czasu przeżycia jest niepewny.

Przerzutowy rak jelita cienkiego

Zastosowanie skojarzenia FY, mitomocyny C i doksorubicyny (schemat FAM) umożliwia uzyskanie około 20% odpowiedzi obiektywnych. Pewną korzyść, zwłaszcza w odniesieniu do czasu wolnego od progresji oraz odsetka odpowiedź bezpośrednich w przypadku leczenia przerzutowego raka jelita cienkiego, może przynieść dołączenie do FU analogu platyny, przede wszystkim cisplatyny.

W jednym z przeprowadzonych  badań klinicznych, które dotyczyło małej grupy chorych, gdzie rak jelita cienkiego był nieoperacyjny lub dotyczył brodawki Vatera – zastosowano skojarzenie kapecytabiny z oksaliplatyną. U połowy chorych uzyskano odpowiedź obiektywną. Mediana czasu wolnego od progresji wyniosła 13 miesięcy, a mediana czasu przeżycia całkowitego 20 miesięcy.

Nowotwór jelita cienkiego leczenie uzupełniające

  1. U chorych z przerzutami do węzłów chłonnych, będących w dobrym stanie sprawności ogólnej oraz niemających przeciwwskazań do chemioterapii, można rozważać zastosowanie leczenia uzupełniającego zawierającego fluoropirymidynę.
  2. ZOBACZ: SYMPTOMY I OBJAWY INNYCH NOWOTWORÓW
  3. RAK JELITA GRUBEGO – INFORMACJE

Zespół jelita drażliwego – czym się objawia ta uciążliwa choroba?

Co to jest zespół jelita drażliwego? Schorzenie, które jest nazywane także zespołem jelita nadwrażliwego to przewlekła choroba jelita cienkiego i grubego, która objawia się nawracającym bólem brzucha o różnym nasileniu oraz zaburzeniami właściwego rytmu wypróżnień, na które nie mają wpływu zmiany organiczne lub biochemiczne.

Zapalenie jelita cienkiego – objawy, rodzaje, leczenie, dieta

Konkretna przyczyna powstawania i rozwoju choroby nie jest znana.

Wśród prawdopodobnych przyczyn zespołu jelita drażliwego wymienia się zaburzenia czynności motorycznej i wydzielniczej jelit, zaburzenia składu mikrobioty jelitowej, przebycie biegunki infekcyjnej, zaburzenia regulacji osi mózg-jelito oraz wzmożone czucie trzewne. U ponad połowy osób występują jednocześnie zaburzenia psychiczne, takie jak niepokój, depresja czy zaburzenia osobowości.

Zespół jelita drażliwego – badania i diagnostyka

W ustaleniu przyczyny dolegliwości i postawieniu trafnej diagnozy przy podejrzeniu  zespołu jelita drażliwego pomocne są badania laboratoryjne.

Podstawowymi badaniami, które służą wykluczeniu innych chorób, są morfologia krwi, stężenie CRP w surowicy lub w przypadku biegunki – kalprotektyna w kale, rutynowe badania biochemiczne krwi poziom stężenia TSH,  gdy istnieje podejrzenie chorób tarczycy.

W odpowiedzi na pytanie, jak leczyć zespół jelita drażliwego pomogą też badania serologiczne w kierunku celiakii, badania kału w kierunku zakażeń pasożytniczych i bakteryjnych, a także test oddechowy w kierunku zespołu rozrostu bakteryjnego.

Lekarz może także zlecić wykonanie testu tolerancji laktozy, u osób powyżej 50 roku życia wskazana może być kolonoskopia (badanie przeprowadza się także u młodszych pacjentów z objawami alarmującymi lub gdy biegunka utrzymuje się, pomimo leczenia).

Jeśli u chorego zdiagnozowano dyspepsję, pomocne może być wykonanie badania endoskopowego górnego odcinka przewodu pokarmowego. O pozostałych, uzupełniających badaniach, decyduje lekarz.

Zespół jelita drażliwego – objawy i przyczyny

Objawy zespołu jelita drażliwego mogą  być trudne do rozpoznania i mylone z symptomami innych chorób jelit.

Co to jest zespół jelita drażliwego i kiedy zwrócić się o pomoc do specjalisty? Wyróżnia się kilka postaci tej choroby: z biegunką, z zaparciem, mieszaną oraz nieokreśloną.

Powszechnym objawem jest ból brzucha, stały lub nawracający, w podbrzuszu oraz lewej dolnej części brzucha. Charakterystyczną cechą opisywanego bólu jest fakt, że niemal nigdy nie występuje on w nocy. Może być ostry i kurczowy.

Drugim częstym objawem bywa biegunka. Stolec jest wodnisty lub półpłynny, rzadko jego objętość jest zwiększona. Kolejne wypróżnienia następują najczęściej po zjedzonym posiłku i w znacznym stresie.

Objawy zespołu jelita drażliwego to także zaparcia. Stolec bywa twardy, bryłowaty, w postaci bryłek – oddawany jest niekiedy z bólem i wysiłkiem.

Chory po oddaniu stolca miewa uczucie niepełnego wypróżnienia.

Gdy lekarz zdiagnozuje zespół jelita drażliwego, objawy i przyczyny mogą być podobne jak przy zatruciu pokarmowym lub długotrwałym stresie – sygnałem alarmowym bywają wzdęcia brzucha, domieszka śluzu w kale, nudności, wymioty i zgaga. Dolegliwości mogą utrzymywać się ciągle i w różnym stopniu nasilenia. Czasem nawracać lub intensyfikować się, jednak choroba ma zazwyczaj łagodny przebieg i nie powoduje poważniejszych następstw.

Co to jest zespół jelita drażliwego – leczenie

Jak leczyć zespół jelita drażliwego? Podstawą do osiągnięcia sukcesu w leczeniu jest dobra współpraca i zaufanie między lekarzem i chorym.

Gdy objawy choroby utrzymują się dłużej niż pół roku, nasilają się w momentach dużego zmęczenia lub znacznego stresu, wskazane może być włączenie terapii u psychologa, np.

terapii poznawczo-behawioralnej lub treningu relaksacyjnego.

Czy dieta przy zespole jelita drażliwego jest istotna? To jeden z elementów profilaktyki i skutecznego leczenia.

Chory powinien przyjmować posiłki regularnie – nie spieszyć się, zjadać pokarmy, które lubi i których jedzenie sprawia mu przyjemność.

Pomóc może zwiększenie podaży błonnika rozpuszczalnego w pokarmach oraz unikanie produktów, które zawierają dużo węglowodanów nierozkładających się w przewodzie pokarmowym, takich jak groch, fasola, kapusta, brukselka oraz kalafior.

Zespół jelita wrażliwego, a dieta

Dieta przy zespole jelita drażliwego – jak leczyć zespół jelita drażliwego pożywieniem? U niektórych chorych objawy choroby łagodzi dieta bezglutenowa, ograniczenie podaży fruktozy, sacharozy i laktozy oraz ograniczenie ilości kawy i herbaty.

W określonych przypadkach konieczne jest włączenie leczenia farmakologicznego – leków przeciwdepresyjnych (w postaci z zaparciem leków przeczyszczających), a w postaci z biegunką – leków ograniczających liczbę wypróżnień, np. loperamidu lub ryfaksyminy. Mogą to być preparaty łagodzące wzdęcia, np.

symetykon lub naturalny olejek miętowy. Teraz, kiedy już wiesz, co to jest zespół jelita drażliwego i podejrzewasz u siebie chorobę, koniecznie skonsultuj się z lekarzem i wykonaj odpowiednie badania.

Nigdy nie lecz się sam – nieodpowiednie przyjmowanie leków i ignorowanie niepokojących objawów może przyczynić się do zaostrzenia choroby.

Bibliografia:

  1. Zespół jelita drażliwego [w:]  Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 602-604.
  2. Krystian Adrych, Zespół jelita drażliwego w świetle najnowszych wytycznych, Forum Medycyny Rodzinnej 2018, tom 12, nr 6, 224–233.

Jelito cienkie

Jelito cienkie stanowi ponad 2/3 długości przewodu pokarmowego i znajduje się między żołądkiem a jelitem grubym, od którego oddziela je zastawka krętniczo-kątnicza.  Anatomicznie dzieli się na trzy odcinki: dwunastnicę, jelito czcze oraz jelito kręte.  Do najważniejszych funkcji jelita cienkiego należy trawienie oraz wchłanianie składników odżywczych.

Nowotwory jelita cienkiego, pomimo znacznych rozmiarów tego narządu, występują sporadycznie i stanowią zaledwie ok. 2% wszystkich nowotworów układu pokarmowego.

  • Według Krajowego Rejestru Nowotworów w Polsce w 2009 roku zarejestrowano 220 zachorowań na nowotwory tego narządu.
  • W jelicie cienkim mogą lokalizować się zarówno nowotwory łagodne, jak i złośliwe.
  • Nowotwory łagodne są zazwyczaj dobrze ograniczone, rosną powoli, rozprężająco, nie penetrują otaczających tkanek ani nie rozprzestrzeniają się do innych narządów. Nowotwory łagodne spotykane w jelicie cienkim to:
  • ● gruczolaki (adenoma) występujące w postaci polipów
  • ● guzy pochodzące z mięśniówki gładkiej,
  • ● tłuszczaki,
  • ● włókniaki,
  • ● naczyniaki.

Nowotwory złośliwe charakteryzują się odmienną budową niż tkanka, z której się wywodzą, dynamicznymi i szybkimi podziałami komórkowymi, naciekaniem otaczających tkanek, wznowami oraz zdolnością tworzenia przerzutów. Nieleczone prowadzą do śmierci pacjenta.

  1. Nowotwory złośliwe najczęściej występujące w jelicie cienkim to:
  2. ● gruczolakoraki (adenocarcinoma) 30-50%,
  3. ● nowotwory neuroendokrynne przewodu pokarmowego (GEP-NET) 20-50%,
  4. ● chłoniaki 15%,
  5. ● nowotwory podścieliskowe przewodu pokarmowego (GIST) 7%,
  6. ● mięsaki, najczęściej mięśniakomięsak gładkokomórkowy (leyomiosarcoma),
  7. ● przerzuty nowotworowe z innych narządów.

Pierwszy typ, czyli raki gruczołowe, przeważnie zlokalizowane są w dwunastnicy w okolicy miejsca ujścia do niej żółci, a chłoniaki w jelicie czczym i krętym. Jelito kręte jest drugim po wyrostku robaczkowym najczęstszym miejscem występowania guzów neuroendokrynnych.

Tematem tego rozdziału są przede wszystkim raki jelita cienkiego. Pozostałe nowotwory zostaną opisane w innych miejscach portalu.

Zapalenie jelita cienkiego – objawy, rodzaje, leczenie, dieta

Czynniki ryzyka

  • Z powodu niewielkiej liczby zachorowań na nowotwory jelita cienkiego trudne jest zidentyfikowanie czynników zwiększających ryzyko wystąpienia tej choroby. Poznane dotychczas czynniki ryzyka to przede wszystkim dziedziczone zespoły genetyczne, takie jak:
  • ● rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP),
  • ● dziedziczny rak jelita grubego bez polipowatości (HNPCC) – zespół Lyncha II,
  • ● zespół Peutz-Jeghersa.

U pacjentów z rozpoznaniem rodzinnej polipowatości gruczolakowatej, czyli rzadkiej choroby genetycznej, w której jelito całe usiane jest polipami, względne ryzyko wystąpienia raka jelita cienkiego jest ponad 300% większe niż w populacji ogólnej i jest to główna przyczyna zgonu u chorych po wcześniejszym usunięciu jelita grubego z tego samego powodu. U tych pacjentów można rozważyć wykonanie profilaktycznego usunięcia dwunastnicy.

  1. Do wystąpienia raka jelita cienkiego predysponuje również:
  2. ● wcześniejsze zachorowanie na raka jelita cienkiego lub grubego,
  3. ● choroba Leśniowskiego-Crohna, czyli długotrwałe, ciężkie zapalenie występujące w tej części układu pokarmowego,
  4. ● celiakia (choroba trzewna),
  5. ● wiek; ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem, ponad 85% zachorowań odnotowuje się po 50. roku życia,
  6. ● palenie tytoniu, spożywanie alkoholu,
  7. ● dieta.

Objawy, wczesne wykrycie

We wczesnych stopniach zaawansowania nowotwory jelita cienkiego są wykrywane przypadkowo, ponieważ przez długi czas pozostają bezobjawowe. Pierwsze symptomy choroby są niespecyficzne. Na podstawie amerykańskich badań okres od wystąpienia pierwszych objawów do postawienia prawidłowej diagnozy wynosi od 4 do 7 miesięcy.

Pacjenci zgłaszają bóle brzucha nasilające się po posiłku, nudności, wymioty, utratę masy ciała i osłabienie. Nowotwory jelita cienkiego mogą prowadzić do niedrożności przewodu pokarmowego. Opisywane są przypadki perforacji (przedziurawienia) ściany jelita, najczęściej u pacjentów z rozpoznaniem chłoniaka lub mięsaka.

Nowotwory zlokalizowane w dwunastnicy w okolicy ujścia żółci mogą uniemożliwiać fizjologiczny jej przepływ, powodując żółtaczkę mechaniczną.

Wraz z rozwojem choroby mogą pojawić się nowe symptomy związane z przerzutami do innych narządów. Przerzuty do wątroby mogą powodować następujące objawy: powiększenie wątroby, ból w nadbrzuszu oraz prawym podżebrzu, żółtaczkę, wodobrzusze, nudności i wymioty.

Tylko u ok. 50% pacjentów udaje się ustalić rozpoznanie choroby przed zabiegiem operacyjnym, u  pozostałych rozpoznanie następuje w trakcie operacji z powodu nagłych wskazań, np. niedrożności bądź perforacji jelit, poddawania zabiegom diagnostycznym.

Leia também:  Zapalenie Brzegów Powiek Ile Trwa Leczenie?

Stadium zaawansowania

Podział na stadia zaawansowania pozwala lekarzowi określić, czy i jak daleko rozprzestrzenił się nowotwór.  Jest to wiedza niezbędna do podjęcia właściwego leczenia i wyboru najlepszej metody.

Przy niewielkim stopniu zaawansowania operacja może być w pełni wystarczająca, przy wyższych stopniach konieczne może okazać się stosowanie metod uzupełniających, takich jak radio- czy chemioterapia.

  • Zaawansowanie nowotworu określa się na podstawie systemu TNM zgodnie z klasyfikacją Union for International Cancer Control / American Joint Comittee on Cancer (UICC/AJCC).
  • System TNM polega na ocenie trzech składowych:
  • ● cecha T (tumor) – wielkość i rozległość pierwotnego guza,
  • ● cecha N (lymph nodes) – brak lub obecność przerzutu do regionalnych węzłów chłonnych,
  • ● cecha M (metastasis) – brak lub obecność przerzutów nowotworu do odległych narządów.

Zaawansowanie kliniczne procesu według systemu TNM (lub cTNM) określa się na podstawie badania przedmiotowego, badań obrazowych i endoskopowych, biopsji oraz innych badań diagnostycznych. Klasyfikację patologiczną pTNM oznacza się na podstawie badania histopatologicznego materiału pooperacyjnego.

Po skompletowaniu informacji i określeniu wszystkich cech nowotworu lekarz może zakwalifikować chorego do danego stopnia zaawansowana. Stopnie określa się cyframi rzymskimi od najmniej (I stopień) do najbardziej zaawansowanego (IV stopień).

W bardzo dużym uproszeniu stopnie I i II są to synonimy miejscowego rozrostu guza, stopień III mówi o zajęciu węzłów chłonnych, a stopień IV oznacza już przerzuty do innych narządów.

W celu dokładniejszego omówienia stopniowania choroby zawsze należy skonsultować się z lekarzem.

Typy morfologiczne

  1. Klasyfikacja raków jelita cienkiegowg WHO:
  2. ● rak gruczołowy (adenocarcinoma),
  3. ● rak gruczołowy śluzotwórczy (mucinous adenocarcinoma),
  4. ● rak sygnetokomórkowy (signet-ring cell carcinoma),
  5. ● rak gruczołowo-płaskonabłonkowy (adenosquamosus carcinoma),
  6. ● rak rdzeniasty (medullary carcinoma),
  7. ● rak płaskonabłonkowy (squamous cell carcinoma),
  8. ● rak niezróżnicowany (undifferentiated carcinoma).

Diagnostyka

Rozpoznanie choroby nowotworowej stawiane jest na podstawie badania cytologicznego lub histopatologicznego (badań mikroskopowych) materiału uzyskanego np. podczas badania lub w trakcie zabiegu.

Badania laboratoryjne

  • Badania laboratoryjne mogą wskazywać na nieprawidłowości, które są często stwierdzane u pacjentów z chorobami nowotworowymi, takimi jak:
  • ● Pewien rodzaj niedokrwistości (niedokrwistość mikrocytarna) – powstaje na skutek przewlekłego krwawienia z guza do światła jelita oraz niedoboru żelaza.
  • ● Hiperbilirubinemia, czyli podwyższone stężenie bilirubiny (głównego składnika żółci) lub zwiększenie aktywności enzymów rozkładających żółć w surowicy – może być stwierdzone u pacjentów, u których guz uciska na drogi żółciowe.
  • ● Zwiększenie aktywności enzymów świadczących o niewydolności wątroby w surowicy –może wystąpić u chorych z przerzutami do tego narządu.

● Nie opisano markerów nowotworowych, czyli substancji charakterystycznych dla guzów jelita cienkiego.

W przebiegu choroby może wystąpić zwiększenie stężenia markerów CEA i CA19-9, ale nie jest to specyficzne dla tej jednostki chorobowej; stężenie tych substancji może wzrastać również w innych schorzeniach.

Badania endoskopowe

Badania te polegają na wprowadzeniu do przewodu pokarmowego urządzenia ze źródłem światła i kamerą. W diagnostyce endoskopowej jelita cienkiego obecnie wykorzystuje się endoskopię kapsułkową oraz enteroskopię dwubalonową.

Pierwsza metoda polega na połknięciu przez pacjenta specjalnej kapsułki (wielkości tabletki) zawierającej kamerę, która przemieszczając się wzdłuż przewodu pokarmowego, wykonuje zdjęcia. Badanie trwa około 10 godzin i umożliwia zobrazowanie wewnętrznej powierzchni jelita.

Enteroskopia dwubalonowa to zabieg polegający na wprowadzeniu długiego endoskopu z systemem balonowym na końcu, umożliwiającego uwidocznienie jelita cienkiego. Opisywana metoda jest inwazyjna, czasochłonna oraz wymaga znieczulenia.

Jej zaletą jest możliwość pobrania wycinków, usuwania polipów i tamowania krwawień.

Badania obrazowe

Badania obrazowe (tomografia komputerowa, rzadziej rezonans magnetyczny) służą do określenia lokalizacji oraz oceny stopnia zaawansowania choroby. W celu właściwego zobrazowania narządu badanie jest wykonywane po podaniu środków farmakologicznych hamujących napięcie i ruch jelita oraz po dożylnym zastosowaniu kontrastu, a następnie po wypełnieniu jelita cienkiego środkiem kontrastowym.

Leczenie

Jedyną metodą radykalnego leczenia raka jelita cienkiego jest zabieg chirurgiczny. Rodzaj i zakres operacji zależy przede wszystkim od wielkości, lokalizacji guza, stopnia zaawansowania choroby oraz od stanu ogólnego pacjenta.

W trakcie badania endoskopowego możliwe jest usunięcie polipów. Przy pojedynczych polipach o wysokim ryzyku przemiany nowotworowej, niemożliwych do wycięcia miejscowego, oraz przy występowaniu mnogich polipów w dwunastnicy w przebiegu zespołu FAP zalecane jest całkowite jej usunięcie.

Przy rozpoznaniu raka, gdy istnieje możliwość całkowitego wycięcia guza, rutynowo stosuje się resekcję chorobowo zmienionego fragmentu jelita z marginesami zdrowych tkanek i regionalnego układu chłonnego.

W przypadkach nowotworów zlokalizowanych w dwunastnicy, szczególnie w okolicy brodawki wyprowadzającej żółć (brodawki Vatera), zalecane jest na usunięcie fragmentu trzustki, dwunastnicy, pęcherzyka żółciowego, odcinka przewodu żółciowego wspólnego oraz odźwiernikowej części żołądka.

Ze względu na duże ryzyko powikłań operacja ta powinna być przeprowadzana w ośrodkach dysponujących odpowiednim doświadczeniem.

Operacje paliatywne wykonywane są w celu zmniejszenia dolegliwości wynikających z przebiegu choroby, gdy nie ma możliwości przeprowadzenia zabiegu radykalnego, czyli niemożliwe jest doszczętne usunięcie nowotworu.

Chemioterapia

Z powodu sporadycznego występowania nowotworów jelita cienkiego wartość uzupełniającego leczenia systemowego nie jest określona. Dane dotyczące korzyści po zastosowaniu chemioterapii w postaci wydłużenia czasu wolnego od choroby pochodzą z badań na niewielkich grupach chorych.

Nie ma ujednoliconych zaleceń dotyczących leczenia przerzutowego raka jelita cienkiego.

Nie ma też danych potwierdzających skuteczność terapii celowanej u chorych na raka jelita cienkiego.

Radioterapia

Nie jest rutynowo stosowana w leczeniu raka jelita cienkiego, ponieważ nie udowodniono jej wpływu na czas przeżycia chorych. Uzupełniająca radioterapia może zmniejszyć ryzyko wznowy miejscowej nowotworu u wybranych chorych z niekorzystnymi czynnikami rokowniczymi, np. naciekaniem trzustki, niskim stopniem zróżnicowania raka, przerzutami do węzłów chłonnych.

Po leczeniu (jakość życia, grupy wsparcia)

W Polsce nie ma zaleceń określających schemat opieki nad pacjentami po leczeniu z powodu raka jelita cienkiego.

Regularne wizyty kontrolne umożliwiają wcześniejsze wykrycie wznowy choroby oraz łagodzenie dolegliwości związanych z przebytym leczeniem. Często niezbędna jest pomoc psychologiczna w celu ułatwienia akceptacji stanu zdrowia.

W ostatnich latach coraz więcej uwagi poświęca się roli pielęgniarek, rehabilitantów oraz dietetyków w trakcie i po terapii onkologicznej.

Adresy internetowe organizacji wspierających pacjentów z nowotworami jelita cienkiego:

● Polska Koalicja Organizacji Pacjentów Onkologicznych www.pkopo.pl,

● Polskie Towarzystwo Stomijne POL-ILKO www.polilko.pl,

● Stowarzyszenie Wspierania Chorych na Guzy Neuroendokrynne www.rakowiak.pl,

● Stowarzyszenie Pomocy Chorym na GIST www.gist.pl.

Prewencja

Obecna wiedza na temat kancerogenezy guzów jelita cienkiego nie umożliwia wdrożenia działań profilaktycznych zabezpieczających przed rozwojem tej choroby.

Do podstawowych metod zmniejszających ryzyko wystąpienia większości nowotworów należą: walka z uzależnieniem od nikotyny, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, odpowiednia aktywność fizyczna, zdrowa dieta z dużą zawartością produktów pochodzenia roślinnego oraz ograniczenie spożywania alkoholu.

Choroba Zapalna Jelit (IBD)

Czym jest choroba zapalna jelit, inaczej IBD (ang. Inflammatory Bowel Disease)
Choroba zapalna jelit, inaczej IBD, powoduje stan zapalny przewodu pokarmowego.

Stan zapalny to odpowiedź organizmu na uraz, infekcję lub podrażnienie i może powodować zaczerwienienie, obrzęk i ból. IBD to choroba przewlekła, co oznacza, że trwa przez całe życie.

Choć nie ma obecnie na nią lekarstwa, istnieją terapie, które pomagają w kontrolowaniu IBD.

Istnieją dwa powszechne rodzaje IBD: choroba Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego, inaczej UC (ang. Ulcerative Colitis). Ich objawy mogą się ze sobą pokrywać, lecz dotyczą one różnych części przewodu pokarmowego. 

Czym jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego?
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego, inaczej UC (ang. Ulcerative Colitis), powoduje stan zapalny wyściółki jelita grubego na rozległym odcinku. Oprócz stanu zapalnego mogą też występować wrzody błony śluzowej, które mogą krwawić i produkować wydzielinę.

Istnieją różne rodzaje UC nazywane na podstawie obszaru zajęcia jelita grubego:

  • zapalenie odbytnicy – dotyczy tylko odbytnicy.
  • postać lewostronna – zapalenie odbytnicy i lewej części jelita grubego.
  • postać rozległa – dotyczy całego jelita grubego. 

Czym jest choroba Leśniowskiego-Crohna?
Choroba Leśniowskiego-Crohna to rodzaj choroby zapalnej jelit występującej w dowolnej części jelit, ale najczęściej w części jelita cienkiego o nazwie jelito kręte lub w jelicie grubym.

Inaczej niż w przypadku rozległego stanu zapalnego u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, stan zapalny u pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna jest często punktowy, z występowaniem po drodze zdrowych obszarów.

W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna stan zapalny może się rozprzestrzeniać do głębokich warstw ścian jelita, inaczej niż w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, gdzie stan zapalny jest ograniczony do powierzchni ścian jelita.

Czynna choroba Leśniowskiego-Crohna może wpływać na zdolność organizmu do trawienia pożywienia, wchłaniania składników odżywczych i usuwania produktów przemiany materii.

Jakie są czynniki ryzyka wystąpienia IBD?
Nie wiadomo co powoduje chorobę Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choć istnieje kilka połączonych ze sobą czynników ryzyka. Niektóre z nich to:

  • Genetyka:
    • dziedziczenie genów, które predysponują osobę do rozwinięcia się choroby Leśniowskiego-Crohna.
    • Osoby, których bliski krewny (np.: rodzic, brat/siostra lub dziecko) ma chorobę Leśniowskiego-Crohna lub UC, są obciążeni większym ryzykiem rozwinięcia się tej choroby.
  • Nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego na bakterie jelitowe.
  • Czynniki środowiskowe – w tym wirusy, bakterie, dieta, palenie tytoniu, stres i niektóre leki.
  • Zamieszkiwanie obszarów zurbanizowanych (miasta i miasteczka) lub krajów bardziej rozwiniętych półkuli północnej.
  • Rasa – IBD częściej występuje u rasy kaukaskiej.
  • Wiek – IBD częściej występuje po raz pierwszy między 10 a 40 rokiem życia, ale może pojawić się w dowolnym wieku.

Jakie są objawy choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego?
Objawy podmiotowe obu chorób mogą się znacząco różnić wśród pacjentów, częściowo z powodu różnego nasilenia stanu zapalnego oraz miejsca jego występowania.

W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego może się zdarzyć, że objawy będą bardzo skąpe lub nie będą występować. Może się też zdarzyć, że choroba stanie się bardziej aktywna, a objawy nasilą się.

Nazywa się to zaostrzeniem.

Najczęstsze objawy choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego obejmują krwawienie z odbytu (szczególnie w przypadku UC), ból brzucha, biegunkę, zmęczenie, ogólne złe samopoczucie, gorączkę, afty jamy ustnej, utratę apetytu, utratę masy ciała i niedokrwistość (zmniejszona liczba czerwonych krwinek).

Osoby z chorobą Leśniowskiego-Crohna mogą doświadczyć innych problemów, jak zwężenia lub przetoki. Zwężenia to zwężone części jelit z powodu tkanki bliznowatej na skutek wielokrotnych stanów zapalnych, które uległy zagojeniu. Przetoki to nieprawidłowe kanały lub przejścia powstające pomiędzy dwoma narządami wewnętrznymi lub na zewnątrz powierzchni ciała.

U osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego mogą pojawić się dziury (perforacje) w ścianie jelita w przypadku bardziej aktywnego zapalenia lub niedrożności, co może prowadzić do przeciekania zawartości jelita. Rzadkim i zagrażającym życiu powikłaniem UC jest ostre rozdęcie okrężnicy, czyli rozległe i ciężkie nagromadzenie się gazów jelitowych powodujące rozdęcie jelita, co grozi zakażeniem i wstrząsem.

Choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego mogą też powodować problemy poza przewodem pokarmowym. Najczęstsze to:

  • zapalenie stawów (artretyzm).
  • Zapalenie i zaczerwienienie oczu.
  • Pęcherze, zaczerwienienie i obrzęk płatów skóry.
  • Afty jamy ustnej.
  • Słabe kości (osteoporoza).
  • Kamienie nerkowe.
Leia também:  Como ajustar o selim de sua bicicleta: 7 passos

W jaki sposób rozpoznaje się IBD?
Lekarz może podejrzewać IBD na podstawie objawów podmiotowych pacjenta. Badania, jakimi lekarz może się posłużyć do rozpoznania IBD, obejmują:

  • Badanie krwi lub kału – stosowane rutynowo do oceny występowania stanu zapalnego w organizmie i czy jest on spowodowany określoną chorobą.
  • Endoskopia – cienki przewód z kamerą wprowadzany do odbytu (aby obejrzeć odbytnicę i jelito grube) lub jamy ustnej (aby obejrzeć przełyk i żołądek). Endoskopię wykonuje się, jeśli wyniki badania krwi lub kału sugerują występowanie stanu zapalnego.
  • Endoskopia kapsułkowa – pacjent połyka małą kapsułkę z kamerą i światełkiem, która fotografuje wnętrze przewodu pokarmowego. Stosowana rzadziej niż zwykła endoskopia. Może nie być odpowiednia dla niektórych pacjentów z powodu umiejscowienia choroby lub zwężenia jelit.
  • Rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa i ultrasonografia – stosowane do oceny umiejscowienia i rozległości IBD, np.: czy występują przetoki.

Badania te trzeba będzie wykonywać regularnie, aby sprawdzać stan choroby i skuteczność leczenia.

Jakie są opcje leczenia IBD?
Choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego to choroby przewlekłe, co oznacza, że występują przez całe życie i nie da się ich wyleczyć.

Dostępne są terapie, które pozwalają na kontrolowanie objawów i stanu zapalnego.

Celem leczenia jest kontrolowanie stanu zapalnego i wyeliminowanie objawów (uzyskanie remisji), a następnie utrzymanie stanu braku objawów dzięki regularnemu leczeniu pozwalającemu na kontrolowanie choroby (leczenie podtrzymujące).

Główną przyczyną objawów przy IBD jest stan zapalny, dlatego celem większości terapii jest jego ograniczenie. Chodzi tu o leki przeciwzapalne obejmujące kortykosteroidy, immunosupresanty i leki biologiczne.

Pacjenci mogą też otrzymać lek wycelowany przeciwko określonym objawom, jak biegunka. Jeśli choroba u danej osoby jest wyjątkowo nasilona lub potrzebuje ona szybkiego działania, musi przyjmować jednocześnie więcej niż jeden lek.

Nazywa się to leczeniem skojarzonym i pomaga niektórym lekom działać lepiej.

Operacja chirurgiczna jest także opcją leczenia choroby Leśniowskiego-Crohna i UC. Najczęstsze operacje chirurgiczne u osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna polegają na usunięciu zwężeń przewodu pokarmowego (stricturoplastyka) oraz usunięciu objętych ciężkim stanem zapalnym odcinków jelit (resekcja).

Operacja chirurgiczna jest częstsza w przypadku UC, gdzie maksymalnie 1 na 4 pacjentów ostatecznie wymaga operacji. Najczęściej u osób tych występuje bardzo nasilona postać UC z regularnymi zaostrzeniami, częściej w postaci rozległej.

Najczęstszą operacją chirurgiczną w przypadku UC jest całkowite usunięcie jelita grubego i odbytnicy (proktokolektomia) lub usunięcie fragmentu jelita grubego (proktokolektomia odtwórcza z zespoleniem pomiędzy zbiornikiem krętniczym a odbytem [IPAA]).

W badaniach klinicznych szukamy nowych opcji leczenia dla pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, którzy nie odpowiadają lub przestali odpowiadać na aktualnie przyjmowane leki przeciwzapalne. 

Przygotowane na podstawie ogólnodostępnych treści, aktualnych na dzień tworzenia materiałów.

Nieswoiste zapalne choroby jelit

Nieswoiste zapalne choroby jelit (NZChJ) to grupa przewlekłych schorzeń przewodu pokarmowego. NZChJ charakteryzują się obrzękiem i uszkodzeniami tkanek wyścielających przewód pokarmowy. Nasilenie choroby różni się osobniczo i może zmieniać się w czasie. W chorobie występują naprzemiennie okresy progresji i remisji.

W czasie trwania stanu zapalnego wystąpić może często nawracająca wodnista i/lub krwista biegunka, bóle brzucha, utrata wagi oraz gorączka. Pomiędzy okresami zaostrzenia objawy często ustępują. U wielu osób przed nawrotem choroby następuje długotrwała remisja.

Przyczyna NZCHJ nie jest znana, jednak uważa się, że zaburzenia te są wynikiem procesu autoimmunizacyjnego wywołanego predyspozycjami genetycznymi lub chorobą powodowaną przez wirusy i/lub czynniki środowiskowe. Nieswoiste zapalne choroby jelit najczęściej występuje u osób rasy białej obu płci, mieszkających w krajach uprzemysłowionych.

Najczęściej występujące rodzaje zapalenia jelit to choroba Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Obie choroby mogą wystąpić u osób w każdym wieku, jednak najczęściej rozpoznaje się je u pacjentów w przedziale wiekowym 15 -35 lat oraz u niewielkiej liczby osób między 50., a 70. rokiem życia.

U dzieci z chorobą Crohna lub wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, oprócz objawów żołądkowo-jelitowych mogą wystąpić opóźnienia w rozwoju i spowolnienie wzrostu. Pacjenci, u których jedną z tych chorób rozpoznano w młodym wieku, są w grupie podwyższonego ryzyka wystąpienia raka okrężnicy.

W chorobie Crohna stwierdzić można zmiany na całej długości przewodu pokarmowego – od jamy ustnej po odbyt – jednak w większości przypadków zmiany stwierdza się w obrębie końcowego odcinka jelita cienkiego (jelito kręte) i/lub okrężnicę. W chorobie Crohna zajęte odcinki jelita mogą występować naprzemiennie z odcinkami jelita prawidłowego.

Stan zapalny może przenikać w głąb tkanek jelit/okrężnicy tworząc wrzody lub przetoki (kanały pomiędzy jelitami pozwalające na przemieszczanie się mas kałowych do innych obszarów). Inne możliwe powikłania to między innymi niedrożność jelit, niedokrwistość spowodowana krwawieniem z tkanek oraz zakażenia.

Według danych amerykańskiej fundacji wspierającej osoby z chorobą Crohna i zapaleniem okrężnicy, u około 2/3 do 3/4 pacjentów konieczne może być chirurgiczne leczenie zrostów i przetok lub usunięcie uszkodzonych odcinków jelita cienkiego/okrężnicy.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego dotyka głównie powierzchownych warstw błony śluzowej okrężnicy. Wprawdzie objawy są podobne jak w chorobie Crohna, jednak we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego stan zapalny tkanek ma charakter ciągły. Zapalenie rozpoczyna się zazwyczaj w okolicach odbytu i przesuwa w górę, w stronę okrężnicy.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego znacznie częściej objawia się krwistymi biegunkami, natomiast najpoważniejszym, choć rzadko występującym powikłaniem jest toksyczne rozdęcie okrężnicy -ostry stan porażenia odcinka okrężnicy. Powoduje to zastój mas kałowych, ich nagromadzenie oraz poszerzenie okrężnicy. Może to powodować bóle brzucha, gorączkę oraz osłabienie.

Nieleczone, może stanowić zagrożenie życia.

Nieswoiste zapalne choroby jelit rozpoznaje się głównie na podstawie biopsji, jednak wykonanie badań laboratoryjnych jest istotne w celu wykluczeniu innych możliwych przyczyn biegunki, bólu brzucha oraz zapalenia okrężnicy.

Przyczyny te to na przykład zakażenia wirusowe lub bakteryjne, pasożyty, przyjmowane leki, radioterapia w obrębie jamy brzusznej lub miednicy, rak okrężnicy oraz szereg chorób przewlekłych, takich jak celiakia czy mukowiscydoza.

  • BADANIA LABORATORYJNE
  • Badania zlecane w celu wykluczenia innych przyczyn biegunki i stanów zapalnych to między innymi:
  • Badania, które nie są swoiste dla NZChJ, lecz można je wykonać w celu wykrycia i oceny stanu zapalnego oraz niedokrwistości związanej z nieswoistym zapaleniem jelit, to między innymi:

Istnieje również szereg badań, które nie mają szerszego zastosowania klinicznego. Ich wyniki są czasami pomocne w diagnostyce różnicowej wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i choroby Crohna. Badania te nie są wystarczająco czułe ani swoiste, aby na ich podstawie móc rozpoznać te schorzenia, lecz mogą one stanowić dodatkowe źródło informacji. Należą do nich:

  • Badanie na obecność przeciwciał przeciw cytoplazmie granulocytów obojętnochłonnych typu około jądrowego (pANCA) – występują u 60% do 70% osób z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, lecz jedynie u około 5% do 20% osób z chorobą Crohna
  • Badanie w kierunku przeciwciał przeciw drożdżom Saccharomyces cerevisiae (ASCA), klasy IgG oraz IgA. Przeciwciała ASCA IgG są obecne u 80% pacjentów z chorobą Crohna i u około 20% z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Przeciwciała ASCA IgA występują u 35% osób cierpiących na chorobę Crohna i zaledwie u 1% osób dotkniętych wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego
  • Anti-CBir1 (przeciwciała przeciwko Clostridium species) – przeciwciała  ta występują u około 50% pacjentów z choroba Crohna
  • Anti-Omp C (przeciwciała przeciwko Escherichia coli) – te przeciwciała związane są szybko postępującą chorobą Crohna
  • Anti-I-2 (przeciwciała przeciwko  Pseudomonas fluorescens)
  • Powyższe przeciwciała mogą być oznaczane w łącznie panelu w celu odróżnienia choroby Crohna od wrzodziejącego zapalenia jelit.

BADANIA POZALABORATORYJNE‍Badania te służą rozpoznaniu i monitorowaniu choroby Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.

Można je wykonać w celu wykrycia określonych zmian w budowie oraz tkankach przewodu pokarmowego, w tym w celu wykrycia zwężeń.

Wykonując te badania w trakcie ostrego ataku lub stanu zapalnego należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ istnieje niewielka możliwość perforacji jelita.

  • Prześwietlenie jamy brzusznej – zastosowanie baru (Ba) jako kontrastu umożliwia ocenę stanu jelit.
  • Wziernikowanie esicy – za pomocą cienkiej rurki poddaje się badaniu końcowe 60 cm okrężnicy
  • Kolonoskopia (wziernikowanie okrężnicy) – za pomocą cienkiej rurki światłowodowej wyposażonej w oświetlenie i kamerę oraz narzędzie do wykonania biopsji, poddaje się badaniu całą okrężnicę.
  • Biopsja – pobiera się próbkę tkanki z okrężnicy, którą bada się w kierunku stanu zapalnego i nieprawidłowości w strukturze komórek.

Celem leczenia zespołu jelita drażliwego jest zmniejszenie stanu zapalnego, łagodzenie objawów takich jak ból i biegunka, kontrolowanie i ewentualne leczenie powstałych uszkodzeń, rozpoznanie i leczenie powikłań, jak również uzupełnianie wszelkich niedoborów pokarmowych.

Przebieg nieswoistych zapalnych chorób jelit polegający zazwyczaj na naprzemiennym występowaniu stanów zapalnych oraz okresów remisji powoduje osobnicze zróżnicowanie wymagań.Pacjenci z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego lub chorobą Crohna muszą być pod stałą kontrolą oraz współpracować z lekarzem prowadzącym.

Zmiany trybu życia, takie jak zmiana diety, odpoczynek czy unikanie sytuacji stresowych mogą okazać się pomocne w poprawie jakości życia pacjenta oraz przedłużeniu okresów remisji, jednak nie zapobiegają nawrotom zapalenia. Ostre objawy leczy się przy pomocy różnorodnych leków.

Są one skuteczne, jednak, ze względu na swoje skutki uboczne, wiele z nich można podawać jedynie przez krótki okres. Obecnie w leczeniu wykorzystuje się kortykosteroidy, inne leki przeciwzapalne, leki immunosupresyjne oraz antybiotyki W chorobie o szczególnie ciężkim przebiegu, gdy zawodzą powszechnie stosowane leki, stosuje się leczenie biologiczne.

W terapii tej wykorzystuje się przeciwciała przeciwko czynnikowi martwicy guzów – TNF- alfa, który odgrywa kluczową rolę w reakcji zapalnej. Czasami jednak  w celu usunięcia uszkodzonych tkanek, leczenia przetok oraz usunięcia zwężeń i niedrożności mogą okazać się konieczne jedna lub więcej operacji chirurgicznych.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*