Zapalenie błony naczyniowej a zapalenie stawów

Specjalizacje, Kategorie, Działy

Partner serwisu

Zapalenie błony naczyniowej a zapalenie stawów

Źródło: RheumNow/AK

Autor: Alicja Kostecka |Data: 06.04.2018

Europejska grupa ekspertów sformułowała oparte na konsensusie zalecenia dotyczące leczenia młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów MIZS związane z zapaleniem błony naczyniowej oka.

Zalecenia zostały opracowane przez dziewięciu ekspertów w zakresie reumatologii dziecięcej i trzech w okulistyce. Zapalenie błony naczyniowej oka związane z MIZS zwykle jest przewlekłym stanem nawracającym, który zwykle zaczyna się jako zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej i może utrzymywać się przez kilka lat. Zazwyczaj uderza w dzieci w wieku od 3 do 7 lat i często przebiega bezobjawowo. Czynniki ryzyka obejmują wczesne wystąpienie zapalenia stawów oraz obecność przeciwciał przeciwjądrowych, a także potencjalne powikłania mogące prowadzić do utraty wzroku obejmujące jaskrę, zaćmę, obrzęk plamki i zespół rogowacenia naskórka. Pierwsze zalecenie dotyczyło tego, że wszyscy pacjenci, u których rozpoznano MIZS powinni być badani pod kątem zapalenia błony naczyniowej oka. Powinno to odbywać się lokalnie, a nie w oczekiwaniu na skierowanie do pediatrycznego ośrodka reumatologicznego, ponieważ jeśli uszkodzenie już występuje, konieczne jest wczesne i agresywne leczenie. Częstotliwość monitorowania powinna być określana na podstawie ciężkości choroby i w porozumieniu z ekspertem okulistą. Ponadto, odstawienie jakiegokolwiek ogólnoustrojowego środka immunosupresyjnego powinno prowadzić do badania przesiewowego w kierunku nowego lub nawracającego zapalenia błony naczyniowej oka co 3 miesiące przez co najmniej rok. W celu leczenia, eksperci zauważyli, że miejscowe sterydy – najlepiej octan prednizolonu lub deksametazon – należy uznać za terapię pierwszego rzutu. Jednakże, ponieważ wysokie dawki tych leków są związane z rozwojem zaćmy, sugerują, że należy stosować dawki wyższej niż 3 krople dziennie. Miejscowe i ogólnoustrojowe niesteroidowe leki przeciwzapalne (NSAID) nie przynoszą korzyści, gdy stosuje się je jako monoterapię, ale można je stosować uzupełniająco. W przypadku pacjentów z utrzymującym się zapaleniem oka pomimo miejscowych sterydów lub pacjentów o złych wskaźnikach prognostycznych obecnych na początku leczenia zaleca się ogólnoustrojową immunosupresję, przy czym metotreksat jest wyborem pierwszej linii. Systemowe leczenie immunosupresyjne jest również zalecane, jeśli nie można uzyskać nieaktywnej choroby w ciągu 3 miesięcy od miejscowej sterydoterapii lub jeśli zwiększa się stan zapalny. Jeżeli metotreksat jest nieskuteczny lub źle tolerowany, możliwe jest leczenie biologiczne. Nie ma jednoznacznych badań na temat, który z leków biologicznych jest skuteczniejszy, zalecenia faworyzują jednakże adalimumab jako pierwszy środek biologiczny, a następnie infliksymab, a następnie golimumab. Etanercept nie jest zalecany, ponieważ wykazuje wysokie wskaźniki nawrotów i rzutów choroby. Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że leki biologiczne inne niż TNF, takie jak abatacept (Orencia) i tocilizumab (Actemra), mogą mieć pewne zastosowanie w leczeniu. Trwa badanie tocilizumabu u dzieci z zapaleniem błony naczyniowej oka, które nie zareagowały na zahamowanie choroby TNF w Wielkiej Brytanii.

Autorzy sugerują ponadto, że w przypadku braku skuteczności leczenia należy rozważyć test na obecność przeciwciał przeciwnowotworowych i obniżyć dawki leku. Jeśli nie ma przeciwciał można zwiększyć dawkę lub skrócić odstęp między dawkami.

Reaktywne zapalenie stawów

Kwiecień 22, 2021 Zapalenie błony naczyniowej a zapalenie stawów

Reaktywne zapalenie stawów to zapalenie stawów powstające w odpowiedzi na zakażenie. Najczęściej poprzedza je choroba przewodu pokarmowego lub zakażenie narządów rodnych drobnoustrojami przenoszonymi drogą płciową (SARA – sexually acquired reactive arthritis). Dawna nazwa schorzenia “zespół Reitera” jest obecnie coraz rzadziej używana, ze względu na powiązania Hansa Conrada Juliusa Reitera z Adolfem Hitlerem i partią nazistowską. Podczas I wojny światowej opisał on charakterystyczną dla reaktywnego zapalenia stawów triadę objawów – zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie stawów współistniejące z zapaleniem okolicy narządów płciowych. Uważał on, że za owe manifestacje odpowiedzialne jest zakażenie bakterią podobną do Treponema pallidum, wywołującego kiłę. Nie był on jednak pierwszym lekarzem który opisał taką asocjację objawów. Najstarszy opis pochodzi z przełomu XIX i XVIII wieku. Jego autorem był angielski chirurga Sir Benjamin Collins Brodie. Jednak pierwsze doniesienia pochodzą już z XVI wieku. Obecnie wiadomo, że samo zakażenie jest tylko początkiem złożonej reakcji naszego układu immunologicznego. Dodatkowo w większości przypadków (nawet w 96%) obecna jest predyspozycja genetyczna. Osoby posiadające antygen HLA-B27 mają 50-krotnie większe ryzyko zachorowania na reaktywne zapalenie stawów. Jest on również związany z innymi chorobami z grupy spondyloartropatii, do których zalicza się ZZSK (Zesztywniające Zapalenie Stawów Kręgosłupa), MIZS (Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów) czy Łuszczycowe Zapalenie Stawów. Choroby te wykazują wiele objawów zbliżonych do reaktywnego zapalenia stawów, dotyczące nie tylko samego układu ruchu, ale też narządu wzroku a także skóry czy serca.

Objawy reaktywnego zapalenia stawów

Początkowo objawy związane są z występującym zakażeniem, acz jego przebieg może być łagodny. Infekcja występuje na około 4 tygodnie przed wystąpieniem manifestacji ze strony stawów. Może im towarzyszyć złe samopoczucie i gorączka. Często infekcja dotyczy przewodu pokarmowego, mogąc przebiegać z biegunką lub bez.

Wśród bakterii odpowiedzialnych za zakażenie wyróżnia się należące do grupy Enterobacteriaceae (Salmonella, Yersinia, Shigella, oraz bardzo często będące przyczyną biegunek Campylobacter). Innym, rzadszym patogenem jest Clostridium difficile, który jest przyczyną rzekomobłoniastego zapalenia jelit będącego powikłaniem antybiotykoterapii.

Zakażenie układu pokarmowego odpowiada za około 40% przypadków reaktywnego zapalenia stawów. Drugą grupę chorych, nawet ponad 60% przypadków stanowią infekcje drobnoustrojami przenoszonymi drogą płciową. Są to głównie bakterie z rodzaju Chlamydia trachomatis.

Zakażenie może przebiegać bez objawów, co ma miejsce znacznie częściej u kobiet, które mogą też być bezobjawowymi nosicielkami u których choroba się nie rozwinie. Zakażenie Chlamydia u kobiet często rozpoznawane jest przypadkowo podczas wizyty u ginekologa.

Jest groźne, gdyż nieleczone może szerzyć się na narządy miednicy mniejszej (jajowody, jajniki), czego skutkiem może być bezpłodność. U mężczyzn objawy są częstsze. Pojawia się ropna wydzielina z cewki moczowej i ból przy oddawaniu moczu. Może też występować zapalenie gruczołu krokowego, jądra i najądrza.

Charakterystyczne są pęcherzyki i nadżerki o czerwonym zabarwieniu w okolicy ujścia cewki moczowej. Nie są one bolesne i ulegają wygojeniu bez pozostawienia blizn. Po upływie 4 tygodni pojawiają się obrzęki stawów. Zazwyczaj dotyczą kończyn dolnych. Typowe jest zajęcie jednego, dużego stawu, np. kolana, po którym pojawiają się bóle ze strony kręgosłupa i zajęcie kończyn górnych.

Zazwyczaj stawy są obrzęknięte, bolesne przy dotyku. Często, bo u połowy pacjentów współistnieje sztywność kręgosłupa, o największym nasileniu w godzinach porannych. Ustępuje w ciągu dnia po “rozruszaniu” – w przeciwieństwie do choroby zwyrodnieniowej stawów, gdzie dolegliwości ulegają nasileniu w ciągu dnia. Może wystąpić ból przy chodzeniu, związany z zapaleniem ścięgna Achillesa, z towarzyszącym obrzękiem pięty.

Zmiany dotyczące skóry i błon śluzowych przybierają formę nadmiernego rogowacenia stóp, zwanego keratoderma blenorrhagicum. W przewlekłym reaktywnym zapaleniu stawów zmiany dotyczą też paznokci.

Występują w formie przebarwień o barwie szarej bądź żółtawej, oraz nadmiernych zgrubień lub wgłębień płytki paznokciowej.

Mogą też wystąpić niebolesne afty na języku i podniebieniu, błonie śluzowej policzków i warg.

W przebiegu reaktywnego zapalenia stawów może wystąpić zapalenie spojówek, które ma tendencję do przewlekania się, acz najczęściej zaczerwienienie, łzawienie i obrzęk powiek ustępują na przestrzeni tygodnia. Zapalenie przedniej błony naczyniowej oka – manifestacja charakterystyczna dla chorych posiadających antygen HLA-B27 zwykle trwa dłużej (2-4 miesiące), i wiąże się z bólem oka, zaczerwienieniem i dodatkowo zaburzeniami widzenia oraz nadwrażliwością na światło.Inne objawy występują stosunkowo rzadko – są to zapalenie osierdzia i aorty wstępującej (mogąc powodować ból w klatce piersiowej), mikroskopowe zapalenie jelit z dyskomfortem lub bólem w jamie brzusznej oraz biegunkami lub zaparciami. Obraz ten przypomina zespół jelita drażliwego. Wyjątkowo rzadko występuje zapalenie opon mózgowo rdzeniowych.Badania laboratoryjne są mało przydatne w diagnostyce. Pozwalają wykryć markery zapalenia (CRP i OB są często podwyższone) i towarzyszącą zakażeniu leukocytozę (wzrost liczby krwinek białych). Najważniejsze są badania mikrobiologiczne, pozwalające zidentyfikować patogen odpowiedzialny za zakażenie. Wykonuje się oznaczanie poziomu przeciwciał we krwi oraz posiew kału (w przypadku infekcji przewodu pokarmowego), badanie wymazu z cewki moczowej, moczu i płynu stawowego. W płynie pobranym w trakcie punkcji stawu mogą być obecne charakterystyczne dla tej choroby komórki Reitera. Wczesne zmiany w stawach wykrywane są za pomocą rezonansu magnetycznego. W formie przewlekłej zapalenia, uwidaczniają się również na zdjęciach RTG.

Leia também:  Choroba von Recklinghausena – nerwiakowłókniakowatość

Jakie są przyczyny reaktywnego zapalenia stawów

Do wystąpienia reaktywnego zapalenia stawów potrzebne jest współistnienie dwóch czynników – zakaźnego, oraz zaburzenia układu odpornościowego. Bakterie odpowiedzialne za reaktywne zapalenie stawów to powodujące objawy z układu pokarmowego Salmonella, Shigella, Campylobacter, Yersinia oraz Clostridium, a także przenoszone drogą płciową Chlamydia trachomatis.

Do rzadkich przyczyn zalicza się Mycobacterium bovis – które podawane jest osobom chorym na raka pęcherza moczowego w formie szczepionki BCG i powoduje powstanie objawów u części chorych oraz, wedle niektórych autorów – Mycobacterium tuberculosis czyli prątek gruźlicy.

Przyczyną leżącą u podłoża reaktywnego zapalenia stawów jest nieprawidłowa odpowiedź naszego układu immunologicznego na białka bakterii. U większości chorych występuje antygen HLA-B27, którego rola w reaktywnym zapaleniu stawów oraz wielu innych nie jest znana.

Jego obecność wskazuje jednak tylko na predyspozycję do choroby, znacznie zwiększając ryzyko jej wystąpienia (blisko 50 razy). W początkowym etapie komórki układu odpornościowego uwalniają wiele substancji, które odpowiedzialne są za pobudzanie limfocytów pomocniczych T, biorących udział w regulacji odpowiedzi immunologicznej.

Te ostatnie zaczynają produkować w dużej ilości interleukinę 17, której wysokie stężenie wykrywane jest w płynie stawowym w tym schorzeniu. Ta substancja odgrywa dużą rolę w innej chorobie u której podłoża leży stan zapalny – astmie, w której jest jednym z czynników powodujących przebudowę tkanki oskrzeli i płuc.

Leczenie reaktywnego zapalenia stawów

Leczenie obejmuje trzy kierunki – opanowanie dolegliwości ze strony stawów, zakażenia i zmniejszenie stanu zapalnego. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NSLPZ) oraz sterydy w formie wstrzyknięć dostawowych lub, w cięższych przypadkach, podawane doustnie pozwalają na zmniejszenie bólu stawów i zmniejszają stan zapalny.

Są podstawą leczenia w początkowym okresie choroby. W razie ich nieskuteczności używane są leki używane w reumatoidalnym zapaleniu stawów (m.in. metrotreksat, sulfasalazyna). Zmiany skórne ustępują samoistnie i nie wymagają stosowania leków, jeśli nie są bardzo nasilone. W przeciwnym przypadku zastosowanie mają maści z lekiem sterydowym.

W formie kropli podawane są przy dolegliwościach ze strony oka. Jeżeli zakażenie wciąż jest aktywne w momencie zdiagnozowania choroby, konieczna jest antybiotykoterapia. W chorobach przenoszonych drogą płciową istotne jest leczenie nie tylko osoby chorej, ale również jest partnera.

Stosuje się antybiotyki z grupy tetracyklin (doksycyklina), makrolidów (azytromycyna, erytromycyna) i fluorochinolonów. W zakażeniach przewodu pokarmowego wybór leku zależy od czynnika odpowiedzialnego za infekcję. Jednak wyleczenie infekcji nie zapobiega rozwojowi reaktywnego zapalenia stawów.

Pomocne mogą być też probiotyki zawierające Lactobacillus i Saccharomyces bouladrii. Leki spowalniające perystaltykę jelit mogą być przeciwwskazane, ponieważ uniemożliwiają wydalanie toksyn bakteryjnych i przedłużają ich kontakt z błoną śluzową jelit, wydłużając czas choroby.

W aktywnej fazie choroby rehabilitacja w formie ćwiczeń biernych a później – czynnych zapobiega usztywnieniu stawów, poprawia ich ruchomość oraz przeciwdziała zanikom mięśni. Jednak w ostrym okresie aktywność fizyczna, szczególnie chodzenie, powinna być ograniczona. Rokowanie jest zazwyczaj dobre. Nawet ciężkie zmiany ustępują w trakcie leczenia bez pozostawienia śladów.

Jednak u 15% chorych, w skutek agresywnego przebiegu choroby rozwija się niepełnosprawność ruchowa. Nieodpowiednie, lub zbyt późne leczenie zapalenia przedniej błony naczyniowej oka może prowadzić do zaćmy i ślepoty. Wyjątkowo rzadko powikłaniem jest wtórna skrobiawica, towarzysząca przede wszystkim długotrwałemu i przewlekłemu zapaleniu.

Profilaktyka

Ogólne zachowanie zasad higieny – mycie rąk przed każdym posiłkiem i przy jego przygotowywaniu, dokładne oczyszczenie spożywanych owoców i warzyw ma istotne znaczenie w przypadku zakażeń przewodu pokarmowego.

Szczególnie w przypadku podróży zagranicznych nie należy spożywać nieprzegotowanej wody i pokarmów z nieznanego źródła. Pozwala to uniknąć większości infekcji.

Częste zmiany partnerów seksualnych, nieużywanie antykoncepcji w formie prezerwatywy lub innej bariery chroniącej przed narażeniem na wydzielinę z dróg rodnych sprzyjają infekcjom narządów płciowych.

Zaliczane są do nich odpowiedzialne za reaktywne zapalenie stawów Chlamydia trachomatis, ale również rzeżączka, wirusy HIV i WZW typu B i C oraz krętek blady (powodujący kiłę). Prezerwatywa chroni przed większością tych zakażeń. U kobiet, ponieważ zakażenie przebiega często w sposób bezobjawowy, ważne są regularne kontrole u ginekologa, pomagające wykryć toczącą się infekcję.

Podsumowanie

Reaktywne zapalenie stawów jest chorobą zapalną stawów, poprzedzoną przez zakażenie przewodu pokarmowego lub narządów płciowych. U większości pacjentów obecny jest antygen HLA-B27, obecny również w innych chorobach zapalnych narządu ruchu, w tym zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa.

Najczęściej czynnikiem zakaźnym są wywołujące biegunkę bakterie Salmonella, Schigella czy Campylobacter. Natomiast Chlamydia powoduje dolegliwości ze strony układu moczowego (ból przy oddawaniu moczu, ropny wyciek z cewki moczowej). U kobiet zakażenie często ma niemy przebieg i wykrywane jest przypadkowo.

Zajęcie stawów manifestuje się jako ból i obrzęk występujący po 4 tygodniach od zakażenia. Zazwyczaj dotyczy jednego, dużego stawu – głównie kolanowego. Może też wystąpić ból przy chodzeniu i obrzęk pięty, zajęcie stawów kręgosłupa i kończyn górnych.

Towarzyszyć temu mogą nadmierne rogowacenie podeszwy stóp, oraz zmiany skórne w okolicy prącia, które są bezbolesne i ustępują bez pozostawiania śladów. Do wykrywania zakażenia potrzebne są badania przeciwciał, posiew kału i badanie wydzieliny z cewki moczowej, moczu i płynu stawowego, w zależności od zgłaszanych dolegliwości.

Badania obrazowe, jak rezonans magnetyczny i RTG umożliwiają uwidocznienie zmian strukturalnych w stawach. Leczenie ukierunkowane jest na zmniejszenie objawów i eliminację współistniejącego zakażenia. Stosuje się leki przeciwzapalne (z grupy NSLPZ i leki sterydowe), oraz antybiotyki.

Istotną rolę w usprawnianiu odgrywa kinezyterapia i fizykoterapia, które zmniejsza również dolegliwości bólowe. W leczeniu zakażeń przenoszonych drogą płciową istotne jest by leczyć wszystkich partnerów seksualnych osoby chorej. Ważne jest zapobieganie narażeniu na zakażenie. Zachowywanie zasad ogólnej higieny przy spożywaniu i przygotowywaniu posiłków oraz niepodejmowanie ryzykowanych zachowań seksualnych minimalizują ryzyko wystąpienia reaktywnego zapalenia stawów.

Autor: lek Martyna Hordowicz

Zapalenie błony naczyniowej oka – wykrycie opóźnia trudny dostęp do okulisty

Zapalenie błony naczyniowej oka (łac. uveitis) obejmuje około 30 chorób zapalnych tej błony, na które chorują pacjenci w każdym wieku, jednak szczyt zachorowań przypada na 20.-40. rok życia. Nieleczone przypadki tych chorób mogą doprowadzić do utraty wzroku, dlatego kluczowe jest wczesne rozpoznanie i jak najszybsze wdrożenie właściwego leczenia.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

„Zapalenie błony naczyniowej oka (ZBNO) jest trzecią przyczyną ślepoty w krajach rozwiniętych. Częstość jego występowania waha się od 52 do 93 przypadków na 100 tys. osób na rok.

Leia também:  Como alargar as costas (com imagens)

Schorzenie to niestety jest w Polsce zbyt późno rozpoznawane, co wiąże się z opóźnieniem rozpoczęcia leczenia” — podkreśla dr hab. n. med.

Agnieszka Kubicka-Trząska z Kliniki Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Katedry Okulistyki CM UJ w Krakowie.

Zapalenie błony naczyniowej oka – przyjęte podziały i etiologia stanu zapalnego

W zależności od tego, która część oka objęta jest procesem zapalnym, wyróżnia się zapalenie przedniego, środkowego lub tylnego odcinka błony naczyniowej albo całej błony naczyniowej.

Inny podział związany jest z przebiegiem klinicznym choroby.

Zgodnie z nim zapalenia błony naczyniowej dzieli się na ostre — o gwałtownym przebiegu, nawracające — charakteryzujące się nawracającymi co jakiś czas epizodami ostrego zapalenia oraz przewlekłe — trwające co najmniej trzy miesiące. 

Zapalenia błony naczyniowej mogą być infekcyjne, spowodowane przez wirusy, grzyby lub pasożyty, bądź nieinfekcyjne, stanowiące 70-90 proc. wszystkich zapaleń błony naczyniowej w krajach rozwiniętych.

Niektóre z nich mogą występować w przebiegu chorób ogólnoustrojowych, takich jak: stwardnienie rozsiane, sarkoidoza, gruźlica, borelioza, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, wrzodziejące zapalenie jelita czy łuszczycowe zapalenie stawów. 

Leczenie nieinfekcyjnych ZBNO wyzwaniem dla lekarzy

W opinii okulistów, łatwiej dobrać skuteczne leczenie pacjentowi, u którego rozpoznano zapalenie infekcyjne. „Problemy terapeutyczne stwarzają zapalenia nieinfekcyjne.

Na szczęście, w ostatnich dwóch latach pojawiły się skuteczne metody ich leczenia” — mówi prof. dr hab. n. med.

Marta Misiuk-Hojło, kierownik Katedry i Kliniki Okulistyki Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, która zagadnieniem uveitis zajmowała się w pracy habilitacyjnej.

Zdaniem prof. Misiuk-Hojło, w leczeniu nieinfekcyjnego zapalenia błony naczyniowej najważniejsza jest znajomość leków immunosupresyjnych i modulujących odpowiedź immunologiczną.

„Bezwzględnymi wskazaniami do stosowania tych terapii są: choroba BehcĢeta z zajęciem siatkówki, zespół Vogta-Koyanagiego-Harady, ziarniniak Wegenera, zapalenie błony naczyniowej na tle młodzieńczego zapalenia stawów, martwicze zapalenie twardówki, zapalenie twardówki w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów i sarkoidoza.

W leczeniu zawsze należy kierować się zasadą „nie szkodzić”, rozważyć z pacjentem oraz jego rodziną korzyści i działania niepożądane wynikające z zastosowanego leczenia, jak również wykluczyć infekcje przed wprowadzeniem leku” — podkreśla szefowa Kliniki Okulistyki UM we Wrocławiu. 

Dodaje, że terapia powinna być prowadzona przez zespół współpracujących ze sobą wykwalifikowanych specjalistów. Niezbędne jest monitorowanie pacjenta pod kątem działań niepożądanych i przekazywanie przez okulistę informacji o wielkości stanu zapalnego w celu zwiększenia dawki lub częstości podawanego leku.

Zapalenie błony naczyniowej oka – farmakoterapia podstawowa i uzupełniająca

Lekami pierwszego rzutu są zazwyczaj kortykosteroidy doustne, podawane w dawce dobowej 1-1,5 mg/kg masy ciała. Wskazaniem do ich stosowania jest brak poprawy po leczeniu miejscowym oraz choroby wymagające terapii systemowej. Stopniowe odstawianie dawek steroidów powinno się odbywać co 1-2 tygodnie do czasu ustąpienia stanu zapalnego.

Przed wprowadzeniem leczenia doustnego należy wykluczyć infekcyjne choroby zapalne i zaburzenia metaboliczne oraz omówić z pacjentem krótko- i długoterminowe działania niepożądane steroidoterapii.

Profilaktycznie stosuje się inhibitory pompy protonowej, a u osób starszych i kobiet w okresie menopauzalnym, zagrożonych osteoporozą również suplementację wapnia i witaminy D.

„W sytuacji gdy steroidy nie są skuteczne lub źle tolerowane przez pacjenta bądź gdy próba zmniejszenia długotrwałego stosowania ich wysokich dawek kończy się nawrotem stanu zapalnego, należy włączyć leczenie dodatkowe: antymetabolity (metotreksat, azatioprynę lub mykofenolan mofetylu), inhibitory kalcyneuryny (cyklosporyna, takrolismus) oraz leki alkilujące (cyklofosfamid, chlorambucyl). Są to substancje działające wolno, dlatego pierwsze efekty leczenia mogą być widoczne dopiero po 4-6 tygodniach ich stosowania” — tłumaczy prof. Marta Misiuk-Hojło.

Terapie biologiczne i nowe metody leczenia ZBNO

W leczeniu nieinfekcyjnego ZBNO stosuje się również leki biologiczne, działające na cytokiny, chemokiny oraz receptory komórkowe aktywujące i nasilające stan zapalny.

Wykazują one skuteczność jako leki pierwszego lub drugiego rzutu oraz leki uzupełniające (pozwalają na zmniejszenie dawek steroidów).

Do leków tych należą inhibitory TNF-alfa: adalimumab — rekombinowane ludzkie przeciwciało monoklonalne, infiksymab — chimeryczne ludzko-mysie przeciwciało monoklonalne oraz daklizumab — antagonista receptora interleukiny 2. 

Jedynym lekiem biologicznym zarejestrowanym do stosowania w nieinfekcyjnym zapaleniu błony naczyniowej (odcinka pośredniego, tylnego i całej błony naczyniowej) jest adalimumab.

Podaje się go podskórnie w dawce 20-40 mg co 2 tygodnie, iniekcje mogą być wykonywane przez pacjenta samodzielnie w domu.

Z kolei infliksymab to lek stosowany w postaci wlewu dożylnego, podaje się go w dawce 3-10 mg/kg masy ciała.

Przed zastosowaniem leczenia biologicznego wskazane jest dokładane badanie pacjentów, ponieważ inhibitory TNF-alfa predysponują do reaktywacji gruźlicy oraz innych zakażeń oportunistycznych, wywołują polekowy zespół toczniopodobny, zatorowość płucną i zastoinową niewydolność krążenia.

„Konieczne jest wykonanie próby tuberkulinowej i RTG klatki piersiowej, rutynowych badań biochemicznych i morfologii krwi.

Ze względu na zwiększone ryzyko ujawnienia się lub powstania de novo chorób demielinizacyjnych, u pacjentów z podejrzeniem schorzeń neurologicznych zaleca się wykonanie rezonansu magnetycznego” — podkreśla prof. Marta Misiuk-Hojło.

W terapii zapaleń błony naczyniowej stosowany jest obecnie również syrolimus (rapamycyna), wykazujący działanie przeciwzapalne.

Trwają badania nad technologią jonoforezy, która powinna ułatwić proces penetracji leków i jonów do gałki ocznej w celu zwiększenia ich stężenia i minimalizacji działań niepożądanych.

Dzięki temu leczenie zapaleń błony naczyniowej mogłoby być skuteczniejsze i bezpieczniejsze dla pacjentów.

Niska wykrywalność zapalenia błony naczyniowej oka – zbyt długa droga do okulisty

W opinii dr Agnieszki Kubickiej-Trząski, poziom usług okulistycznych w Polsce jest bardzo dobry, porównywalny ze standardami europejskimi, natomiast głównym problemem pacjentów jest słaba dostępność tych usług, wynikająca z długiego okresu oczekiwania na wizytę u specjalisty. 

„Według światowych wytycznych, leczenie zapalenia błony naczyniowej powinno się rozpocząć zaraz po pojawieniu się pierwszych objawów choroby.

Brak podjęcia leczenia lub jego opóźnienie prowadzi do nieodwracalnego pogorszenia widzenia, a nawet jego utraty, jako wynik toczącego się zapalenia, jak również rozwijających się w jego przebiegu poważnych miejscowych powikłań” — przypomina dr Kubicka-Trząska.

Małgorzata Pacholec, dyrektor Instytutu Tyflologicznego Polskiego Związku Niewidomych, jest przekonana, że rozwiązaniem problemu leczenia chorób oczu w Polsce, w tym niskiej wykrywalności zapalenia błony naczyniowej oka, może być wdrożenie zintegrowanej strategii postępowania w okulistyce, łączącej adekwatną profilaktykę, diagnostykę i terapię.

Według WHO kompleksowa opieka okulistyczna może zapobiec upośledzeniu i utracie wzroku aż u 80 proc. chorych na zapalenie błony naczyniowej oka. 

Objawy nieinfekcyjnego zapalenia błony naczyniowej oka

  • ból oka,
  • światłowstręt,
  • pogorszenie widzenia,
  • ruchome punkciki w polu widzenia (tzw. męty)
  • rzadko – zaburzenia widzenia barwnego.

Jeśli zapalenie zlokalizowane jest na obwodzie siatkówki, może przebiegać bezobjawowo.

Przyczyny stanu zapalnego błony naczyniowej oka

  • zakażenia (bakteryjne, wirusowe, grzybicze lub pasożytnicze),
  • choroby autoimmunologiczne (np. reumatoidalne zapalenie stawów, sarkoidoza, łuszczycowe zapalenie stawów),
  • zabiegi chirurgiczne,
  • urazy,
  • przyjmowane leki,
  • choroby niemające związku ze wzrokiem.

Zdarza się, że zanim zostanie postawione właściwe rozpoznanie, pacjent odwiedza gabinety lekarzy różnych specjalności.

A ponieważ mniej więcej u jednej trzeciej osób z nieinfekcyjnym ZBNO rozpoznaje się też inną chorobę autoimmunologiczną, tych samych pacjentów leczą okuliści, reumatolodzy, gastroenterolodzy i dermatolodzy.

Algorytm leczenia nieinfekcyjnego ZBNO

  • I linia – kortykosteroidy (iniekcje, implanty)
  • II linia – leki immunosupresyjne (antymetabolity, cyklosporyna)
  • III linia – leki biologiczne (inhibitory TNF-alfa, inne)
  • Leczenie wspomagające
  • miejscowe kortykosteroidy
  • iniekcje
  • kortykosteroidy
  • anty-VEGF
  • Mtx, inne
  • implanty doszklistkowe
  • laseroterapia
  • krioterapia
  • chirurgia okulistyczna
Leia também:  Nieśmiałość a relacje z ludźmi

W artykule wykorzystano informacje z raportu Polskiego Związku Niewidomych „Uveitis (zapalenie błony naczyniowej oka, ZBNO) z perspektywy pacjenta”, Warszawa 2017.

HLA-B27

Badanie wykonuje się w celu wykrycia obecności ludzkiego antygenu leukocytarnego B27 (HLA-B27) na powierzchni komórek. Badanie to również wykonuje się w celu określenia prawdopodobieństwa zachorowania na chorobę autoimmunizacyjną, która jest związana z obecnością HLA-B27.

Badanie wykonuje się w przypadku występowania objawów takich jak: przewlekły stan zapalny, ból i uczucie sztywności w plecach, szyi lub klatki piersiowej lub wewnętrznej powierzchni oczu (zapalenie błony naczyniowej oka), zwłaszcza, jeżeli występują one u mężczyzn po 30 roku życia.

Próbka krwi pobrana z żyły łokciowej.

Wynik badania HLA-B27 nie przesądza o rozpoznaniu lub wykluczeniu choroby.

Jest ono wykonywane jako jedno z badań w procesie diagnostycznym i interpretowane w połączeniu z obrazem klinicznym i innymi badaniami laboratoryjnymi, w celu potwierdzenia bądź wykluczenia rozpoznania pewnych chorób autoimmunizacyjnych, takich jak ZZSK i zespół Reitera, młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów (MRZS) lub czasami zapalenie przedniej części błony naczyniowej oka.

Zarówno ZZSK, jak i zespół Reitera są przewlekłymi, postępującymi schorzeniami, które występują częściej u mężczyzn niż kobiet, a pierwsze objawy pojawiają się zwykle przed 30. rokiem życia.

Do objawów ZZSK zalicza się ból, zapalenie i stopniowe sztywnienie stawów kręgosłupa, szyi i klatki piersiowej.

Zespół Reitera stanowi grupą objawów, do której należy zapalenie stawów, zapalenie cewki moczowej, zapalenie spojówek oczu i zmiany skórne.

Pierwsze objawy tych chorób są często bardzo nieznaczne, a charakterystyczne zmiany destrukcyjne kości i stawów mogą uwidocznić się na zdjęciach radiologicznych nawet do piero po kilku latach.

  • Zesztywniającemu zapaleniu stawów towarzyszy ból, stan zapalny i stopniowe sztywnienie kręgosłupa, szyi i klatki piersiowej.
  • Reaktywne zapalenie stawów to zespół objawów takich jak stan zapalny w obrębie stawów, cewki moczowej i oczu oraz zmiany skórne.
  • Młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów jest formą zapalenia stawów występującą u dzieci.

Zapalenie przedniej części błony naczyniowej oka jest związane z nawracającymi stanami zapalnym struktur jednego lub obu oczu.

Badanie HLA-B27 jest zlecane jako jedno z badań laboratoryjnych, wykonywanych w diagnostyce i monitorowaniu schorzeń, w których występuje przewlekły ból, sztywność i zapalenie stawów.

Do tej grupy badań zalicza się także RF (czynnik reumatoidalny), OB (odczyn opadania krwinek) i CRP (białko C-reaktywne).

Badanie obecności antygenu HLA-B27 może zostać zlecone w przypadku ostrych lub przewlekłych dolegliwości bólowych i stanów zapalnych w obrębie kręgosłupa, szyi, klatki piersiowej, oczu i/lub stawów, jeżeli lekarz podejrzewa chorobę autoimmunizacyjną, która jest związana z obecnością tego antygenu. Rozpoznanie ZZSK (i innych chorób związanych z antygenem HLA-B27) często następuje wyłącznie w oparciu o wyniki badania klinicznego i badania obecności HLA-B27, ponieważ charakterystyczne zmiany w kościach mogą być niewykrywalne przez kilka lat. W takim przypadku, pomimo, że ocena HLA-B27 nie stanowi o rozpoznaniu, badanie to dostarcza dodatkowych informacji, pomocnych w określeniu prawdopodobieństwa rozwoju ZZSK u pacjenta. Oznaczenie HLA-B27 można również zlecić w przypadku nawracającego zapalenia błony naczyniowej oka.

Gen kodujący antygen HLA-B27 może być obecny lub nieobecny. Jeśli jest obecny, antygen HLA-B27 (białko) występuje w organizmie na powierzchni białych krwinek i komórek jądrzastych.

Obecność HLA-B27 i objawy takie jak bóle i stany zapalne stawów i/lub zmiany destrukcyjne w kościach (stwierdzone w badaniu radiologicznym), stanowią potwierdzenie rozpoznania ZZSK, zespołu Reitera lub innej choroby autoimmunizacyjnej związanej z obecnością antygenu HLA-B27 zwłaszcza, jeśli pierwsze objawy wystąpiły u młodego mężczyzny przed 40. rokiem życia.Brak HLA-B27 oznacza małe prawdopodobieństwo, że objawy są wynikiem autoimmunizacyjnej choroby związanej z HLA-B27.

HLA-B27 występuje z poniżej podaną częstością w:

  • Zesztywniającym zapaleniu stawów: u około 90% przypadków wynik HLA-B27 jest dodatni
  • Młodzieńczym reumatoidalnym zapaleniu stawów (MRZS): u około 80% przypadków wynik HLA-B27 jest dodatni
  • Reaktywnym zapaleniu stawów: u około 60 -85% przypadków wynik HLA-B27 jest dodatni
  • Ostrym zapaleniu przedniej części błony naczyniowej oka: u około 40 -70% przypadków wynik HLA-B27 jest dodatni

Obecność antygenów HLA jest określona genetycznie. Ich wytwarzanie kontrolują geny przekazywane dzieciom przez rodziców. Jeżeli członek bliskiej rodziny pacjenta cierpi na chorobę związaną z HLA-B27 obejmującą stawy kręgosłupa (ZZSK lub inną), a pacjent dodatkowo ma dodatni wynik HLA-B27, jest on w grupie podwyższonego ryzyka wystąpienia podobnej choroby.

Dla wielu oznaczeń nie ustalono standardowych zakresów referencyjnych.

Ze względu na to, że wartości te zależą od wielu czynników takich jak: wiek, płeć, badana populacja, metoda oznaczenia, wyniki przedstawione jako wartości liczbowe mają różne znaczenie w różnych laboratoriach.

Wynik powinien zawierać zakres referencyjny dla konkretnego oznaczenia. Lab Tests Online zaleca, aby pacjent przedyskutował wyniki testu z lekarzem. Dodatkowe informacje na temat zakresów referencyjnych są dostępne w artykule:

Przedziały referencyjne i ich znaczenie.

Choroby związane z HLA-B27 częściej występują u mężczyzn. Czasami dotykają również kobiet, lecz objawy przedmiotowe i podmiotowe często bywają u nich łagodniejsze.Obecność antygenów HLA jest uwarunkowana genetycznie.

Ich powstawanie jest regulowane przez geny, przekazywane potomstwu przez rodziców.

U pacjentów z antygenem HLA-B27 i dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku spondyloartropatii (ZZSK lub innych podobnych schorzeń) związanych z HLA-B27, ryzyko rozwoju spondyloartropatii wzrasta.

Nowe metody badań genetycznych pozwalają ocenić poszczególne podtypy HLA-B27. Do chwili obecnej zidentyfikowano około 15 różnych podtypów tego antygenu. Najczęstsze w populacji Stanów Zjednoczonych są antygeny HLA-B27*05 i HLA-B27*02. Jak dotąd nie ustalono związku pomiędzy wpływem obecności poszczególnych podtypów HLA-B27, a prawdopodobieństwem rozwoju choroby autoimmunizacyjnej.

1.Jaka jest przyczyna chorób autoimmunizacyjnych wiązanych z występowaniem HLA-B27?

W większości przypadków przyczyna jest nieznana. Jednak w niektórych przypadkach zespołu Reitera odkryto związek pomiędzy przebytą infekcją spowodowaną pewnymi drobnoustrojami, takimi jak Chlamydia, Campylobacter, Salmonella, Ureaplasma czy Yersinia, a wystąpieniem choroby.

Uważa się, że pewne podobieństwa pomiędzy antygenem HLA-B27, a antygenami występującymi na powierzchni mikroorganizmów, wyzwalają odpowiedź obronną ze strony układu odpornościowego, skierowana zarówno przeciwko tym drobnoustrojom, jak i własnym tkankom pacjenta, co zapoczątkowuje chorobę autoimmunizacyjną po wyleczeniu infekcji .

2. Czy oznaczenie HLA-B27 można wykonać w gabinecie lekarskim?

Oznaczenie HLA-B27 wymaga specjalistycznego wyposażenia oraz przeszkolenia personelu. Nie wykonuje się go zazwyczaj w gabinecie lekarskim i również nie w każdym laboratorium. W większości przypadków próbkę wysyła się do laboratorium referencyjnego/ specjalistycznego. Badanie to jest coraz szerzej dostępne w Polsce.

3. Czy każdy powinien wykonać oznaczenie HLA-B27?

Nie zaleca się rutynowego badania populacji, lecz oznaczenia wykonuje się u osób z objawami. Dodatni wynik HLA-B27 u osoby bez objawów lub historii chorób związanych z HLA-B27 w rodzinie nie jest istotny klinicznie.

Nie umożliwia określenia prawdopodobieństwa rozwoju choroby autoimmunizacyjnej.

Czasami badanie wykonuje się u osób, których członek rodziny ma dodatni wynik HLA-B27 i cierpi na chorobę autoimmunizacyjną, lecz wyniku nie należy rozpatrywać jako prognozy rozwoju choroby autoimmunizacyjnej u osoby badanej.

UWAGA: Wymienione poniżej adresy stron internetowych, są źródłami uzupełniającymi. W celu obejrzenia kompletnej listy źródeł wykorzystanych w tworzeniu tej strony, kliknij tu.‍‍

  • Linki na tej stronie:‍Choroby: choroby autoimmunizacyjne, młodzieńcze zapalenie stawów
  • Linki do stron obcojęzycznych:‍Spondylitis Association of AmericaArthritis FoundationAmerican College of Rheumatology: Patient Information
  • Genetics Home Reference: HLA-B gene

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*