Torbiel skórzasta jajnika (dermoidalna) – jakie są objawy i jak leczyć?

Potworniak to jeden z rodzajów nowotworów germinalnych. Rozwija się on z tzw. wielopotencjalnych komórek zarodkowych, czyli takich, które mogą dać początek każdej tkance, jaka tworzy ludzki organizm. Przyczyny ich powstania nie zostały do końca wyjaśnione, jednak podejrzewa się, że w patogenezie biorą udział zaburzenia cyklu podziałów komórkowych. 

W procesie embriogenezy, czyli w okresie formowania zarodka, komórki te zstępują w kierunku swojego miejsca docelowego, jakim są gonadyjajniki u kobiet lub jądra u mężczyzn. Dlatego właśnie potworniaki najczęściej lokalizują się w tej okolicy.

Zdarza się jednak, że w czasie swojej wędrówki komórka zabłądzi i znajdzie się np. w jamie brzusznej, klatce piersiowej, w obrębie głowy i szyi lub jakimkolwiek innym miejscu. Dlatego też lokalizacje potworniaków bywają bardzo zróżnicowane, niekiedy wręcz niezwykłe.

Jeśli chodzi o budowę, potworniaki składają się z komórek, które mogą dać początek każdemu rodzajowi tkanki. Guzy często przybierają nietypowe formy. Mogą mieć postać tworu z zębami i włosami lub torbieli jajników wypełnionych łojem, które osiągają nieraz znaczne rozmiary.

Zdarza się również, że potworniak przyjmuje postać guza zbudowanego z pętli jelitowych, mózgu, chrząstki lub kości.

  Potworniaki mogą być również zbudowane z komórek, które w prawidłowych warunkach budują tarczycę lub nadnercza, dzięki czemu ich obecność może mieć wpływ na gospodarkę hormonalną organizmu.

Potworniaki – podział

Potworniaki możemy podzielić na dwie główne grupy:

  • potworniaki dojrzałe – najczęstsza postać tych guzów i jednocześnie jeden z najczęstszych nowotworów jajnika. Występują głównie u kobiet w wieku rozrodczym, choć można je też spotkać u dziewczynek przed okresem dojrzewania i kobiet po menopauzie. Utworzone są z tkanek, które są w pełni zróżnicowane i dojrzałe morfologicznie. Potworniaki dojrzałe zwykle przyjmują budowę torbielowatą, a ich najczęstszą odmianą jest torbiel skórzasta. Jest to rodzaj cysty zbudowanej z komórek skóry i jej przydatków. Może przez to przyjmować przeróżne postaci, a jej światło mogą wypełniać włosy, łój, fragmenty naskórka, a nawet paznokcie. Potworniaki dojrzałe to zwykle nowotwory łagodne, jednak w niektórych przypadkach mogą ulec zezłośliwieniu. Transformacja złośliwa występuje w ok. 1-2% przypadków i zwykle dotyczy kobiet po 40. roku życia, u których potworniak przybrał postać guza litego.
  • potworniaki niedojrzałe – są zbudowane z tkanek niedojrzałych morfologicznie, które nie posiadają określonych funkcji. Stopień zróżnicowania komórek może być różny, przy czym im jest on niższy, tym większe jest ryzyko zezłośliwienia guza. Występują głównie u dziewczynek i młodych kobiet. Zwykle lokalizują się jednostronnie.

Szczególną postacią potworniaka jest tzw. struma ovarii, czyli wole jajnikowe. Jest to guz zbudowany z komórek tarczycy zlokalizowany w jajniku. Tkanki te mogą ulegać podobnym przemianom, jak te, które zachodzą w tarczycy. Dlatego potworniak niedojrzały może powodować:

  • objawy nadczynności,
  • chorobę Gravesa-Basedova, 
  • Hashimoto,
  • nowotwory.

Potworniak – objawy

Potworniaki często nie dają żadnych objawów i długo pozostają niezdiagnozowane. Mogą jednak prezentować różnorodne symptomy, zależne od ich lokalizacji, wielkości i tkanki, z której są zbudowane. 

Najczęstszą lokalizacją tego typu guza jest jajnik, a nowotwór zlokalizowany w tym miejscu może powodować objawy takie jak:

  • ból,
  • uczucie pełności w brzuchu,
  • zaburzenia miesiączkowania i nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych,
  • problemy z oddawaniem moczu lub stolca.

Część guzów jest aktywna hormonalnie. Oznacza to, że tworzące je komórki wydzielają hormony, które w prawidłowych warunkach produkowane są jedynie przez gruczoły wydzielania wewnętrznego. Mogą przez to powodować różne zespoły chorobowe, np.:

  • zespół Cushinga,
  • nadczynność tarczycy,
  • zespół rakowiaka.

Znane są również przypadki, w których guz zlokalizował się w drogach oddechowych, dając objawy krwioplucia i odkrztuszania włosów.

Torbiel skórzasta jajnika (dermoidalna) – jakie są objawy i jak leczyć?

Potworniak – diagnostyka

Potworniaki wykrywane są zazwyczaj przypadkowo podczas badań profilaktycznych. Niekiedy pacjenci zgłaszają się do lekarza z nietypowymi dolegliwościami i podczas diagnostyki wykrywa się odchylenia w badaniach laboratoryjnych lub obrazowych, które ukierunkowują dalsze postępowanie.

Pomocne, choć niejednoznaczne diagnostycznie, bywają podwyższone stężenia niektórych markerów nowotworowych, m.in. CA 125, CEA i CA 19-9. Innymi substancjami chemicznymi, które mogą wytwarzać niektóre postaci potworniaków, są alfa-fetoproteina i gonadotropina kosmówkowa.

Należy pamiętać o tym, że ze względu na fakt, iż najczęstszą lokalizacją potworniaka są gonady, szczególnie ważne są regularne kontrole u lekarza ginekologa wraz z przezpochwowym badaniem USG. 

Potworniak – leczenie 

W zależności od zaawansowania guza dostępne są różne metody leczenia. Podstawę stanowi leczenie operacyjne, które polega na usunięciu nowotworu. Zabieg może być wykonywany drogą laparoskopową lub klasycznie. Po usunięciu guza wykonuje się badanie histopatologiczne celem potwierdzenia jego pochodzenia i określenia złośliwości.

W przypadku potwierdzenia występowania potworniaka i wykluczenia transformacji złośliwej odstępuje się od poszerzenia zakresu zabiegu, zachowując tym samym sąsiadujące narządy i tkanki.

W przypadku, gdy struktura potworniaka naruszyła utkanie jajnika lub jajowodu, konieczne może się okazać usunięcie tych narządów. Ponadto w leczeniu stosuje się również chemio- i radioterapię, które są metodami uzupełniającymi dla leczenia zabiegowego.

Źródła:

  • Liszka J., Szady T., Musiał-Sieroń M., Finik M., Potworniak śródpiersia uciskający drogę odpływu prawej komory serca u 26-letniej kobiety, Kardiologia po Dyplomie 2010; 9 (10): 50-54,
  • Domagała W., Patologia znaczy słowo o chorobie, Tom 2; s. 1047-1049,
  • Bal J., Gabryś M.S., Jałocha I., Wybrane szlaki molekularne komórki w patogenezie potworniaków jajnika, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej 2009; 63 : 242-249.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

???????????????????????????? ???????????????????????????? – rodzaje, przyczyny, leczenie. Sprawdź!

Torbiel jajnika jest zmianą, która jak sama nazwa wskazuje, powstaje w obrębie jajnika. Jest to patologiczna przestrzeń (w formie pęcherzyka), którą od prawidłowej tkanki oddziela ściana. Co ważne, torbiel jajnika może być łagodna, ale może mieć także charakter złośliwy – rak jajnika.

Torbiel skórzasta jajnika (dermoidalna) – jakie są objawy i jak leczyć?

W wielu przypadkach torbiel jajnika, inaczej nazywana cystą, nie daje żadnych niepokojących objawów. Stąd też często wykrywa się ją podczas rutynowych badań. Zmianę może wyczuć ginekolog, który w celu dalszej diagnostyki zleca wykonanie USG dopochwowego (inaczej transvaginalnego, które od 35. roku życia każda kobieta powinna wykonywać raz w roku).

To właśnie badanie ultrasonograficzne jest podstawowym narzędziem diagnostycznym patologii jajników. Ważne stają się w tym przypadku także wykonywane z krwi badania hormonalne, m.in. poziom estrogenów i progesteronu, ale też oznaczenia markerów nowotworowych.

Co ważne, torbiele spotyka się u kobiet w każdym wieku, a znaczna ich część to zmiany łagodne.

Sprawdź także: Nadżerka szyjki macicy – objawy, leczenie, rodzaje

Jeśli jednak torbiel ma duże rozmiary (które wciąż narastają) lub też uciska okoliczne tkanki, mogą pojawić się symptomy, takie jak:

Co ważne, może nastąpić także pęknięcie torbieli. Jej zawartość przedostaje się wtedy do jamy otrzewnej, co wiąże się z wystąpieniem objawów tzw. ,,ostrego brzucha” – narastający ból, wymioty, nudności.

Może dojść wtedy także do krwawienia do jamy brzusznej, co w dużym nasileniu wiąże się nawet z zagrożeniem życia.

Niezbędna jest wtedy interwencja chirurgiczna, podobnie jak w przypadku skręcenia torbieli, które może skutkować martwicą jajnika.

1 Rodzaje torbieli jajnika: 2 Leczenie torbieli jajnika

Rodzaje torbieli jajnika:

Zalicza się do nich torbiel pęcherzykową oraz torbiel ciałka żółtego. W obu przypadkach ich powstanie wiąże się z przebiegiem cyklu menstruacyjnego, w trakcie którego tworzy się pęcherzyk Graffa.

W momencie owulacji pęcherzyk pęka, a komórka jajowa wędruje do jajowodu. Jeśli nie dojdzie do jego pęknięcia (w związku z zaburzeniami hormonalnymi), pęcherzyk wypełnia się płynem i rośnie – tym samym tworzy się torbiel pęcherzykowa.

Jest to najczęstszy rodzaj torbieli jajnika, który przede wszystkim pojawia się u nastolatek i młodych kobiet.

Idąc tym tropem, pęcherzyk Graafa po pęknięciu zmienia się w ciałko żółte. Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte zanika. Zdarza się jednak, że owy zanik nie następuje, a w środku ciałka żółtego powstaje torbiel.

W ich skład wchodzą torbiele endometrialne, które inaczej nazywa się czekoladowymi, torbiele dermoidalne (skórzaste) oraz torbiele powstałe w związku z występowaniem zespołu policystycznych jajników (PCOS). 

Torbiele czekoladowe pojawiają się w przebiegu endometriozy, czyli choroby, w trakcie której endometrium występuje poza jamą macicy i umiejscawia się w innych tkankach. Mogą to być zarówno tkanki w okolicach miednicy, jak i np. płuc.

Występujące wtedy cysty wypełnia ciemnobrunatna, gęsta krew. Torbiele skórzaste wypełniają zaś np. komórki naskórka, tkanka tłuszczowa, kostna, a nawet włosy i zęby.

Jeśli zaś chodzi o cysty pojawiające się w przebiegu PCOS, najczęściej występuje wtedy zjawisko wielotorbielowatości.

Zaburzenia hormonalne powodują, że pęcherzyki Graafa nie mogą dojrzeć, a w jajniku znajdują się bardzo liczne drobne cysty dając charakterystyczny objaw w badaniu USG. Nie dochodzi wtedy do owulacji, a w związku z tym, znacznie utrudnione staje się m.in. zajście w ciążę.

Leczenie torbieli jajnika

Wiele z nich zanika samoistnie, co oczywiście należy mieć pod kontrolą. Najczęściej dzieje się to po upływie kilku cykli miesiączkowych. Do leczenia niektórych z nich mogą być wykorzystane także tabletki antykoncepcyjne (co wiąże się z hormonoterapią).

Leia também:  Objawy Zatrucia Co?

Leczenie operacyjne wskazane jest w przypadku dużego ryzyka pęknięcia cysty, co wiąże się z jej rozmiarem. Wskazaniem może być także znaczny ucisk na znajdujące się obok torbieli narządy lub tkanki oraz ryzyko endometriozy czy raka jajnika.

W określonych przypadkach lekarz może zlecić także badanie mające na celu oznaczenie markerów nowotworowych – marker CA 125, który jest markerem właśnie raka jajnika lub test ROMA.

W leczeniu operacyjnym zazwyczaj stosuje się metodę laparoskopową, co nie wiąże się z długą lub wymagającą rekonwalescencją. Może jednak wystąpić także taka sytuacja, w której pojawi się konieczność usunięcia całego jajnika.

Jeśli jednak drugi jajnik pozostaje w prawidłowym stanie, ciąża metodą naturalną wciąż pozostaje możliwa.

Warto wziąć też pod uwagę czynniki, które mogą być przyczyną gorszych rokowań w procesie leczenia. Jest to m.in. znaczna grubość ściany cysty i nieregularność jej budowy, ale też obecność zmian, wielu komór i silne unaczynienie torbieli. Wszystkie te cechy można zaobserwować w trakcie badania USG. 

Usuwanie torbieli – Szpital Medfemina | Wrocław

Torbiel skórzasta jajnika (dermoidalna) – jakie są objawy i jak leczyć?

Dr Agata Tyc-Bobryk:

Co to jest torbiel jajnika?

Torbiel jajnika jest zmianą strukturalną, najczęściej okrągłą, o cienkich ścianach i w zależności od rodzaju torbieli wypełnioną:

  • klarowną treścią surowiczą, w przypadku torbieli czynnościowej
  • gęstą ciemną krwią, dotyczy to torbieli endometrialnej (tzw. torbiel czekoladowa)
  • treścią płynną z domieszką łoju, z elementami zębów, włosów, charakterystyczne dla torbieli skórzastej (tzw. potworniak)

Torbiele jajników często rozpoznawane są przypadkowo, podczas rutynowej kontroli ginekologicznej i nie dają żadnych objawów.

Duże zmiany, które uciskają sąsiadujące struktury mogą dawać objawy bardzo niespecyficzne, takie jak: kłucie w podbrzuszu, ciągnięcie dołem brzucha, wzdęcia, parcie na pęcherz moczowy, powiększenie obwodu brzucha.

Ostry ból podbrzusza, nieustępujący po leczeniu przeciwbólowym, może być objawem skręcającej się torbieli jajnika lub krwawienia do jamy brzusznej w wyniku pęknięcia torbieli ciałka żółtego jajnika.

Kiedy należy operować?

Torbiele jajników nie zawsze wymagają leczenia operacyjnego. W przypadku torbieli czynnościowej często następuje samoistne wyleczenie poprzez pęknięcie torbieli.

Zatem torbiele czynnościowe jajników zwykle albo obserwujemy, regularnie wykonując USG narządu rodnego co 3 miesiące, albo rozpoczynamy leczenie tabletkami antykoncepcyjnymi, które blokując czynność jajników hamują wzrost torbieli. Wówczas również wskazana jest regularna ocena torbieli w USG.

Jeśli średnica torbieli przekroczy 6 cm lub jeśli torbiel daje objawy np. ból brzucha, jest to wskazaniem do leczenia operacyjnego.

Stwierdzając torbiel endometrialną, czyli torbiel wypełnioną ciemną krwią powstającą w przebiegu endometriozy, decyzję o leczeniu operacyjnym uzależniamy od dodatkowych czynników:

  • wielkości torbieli (operowane powinny być torbiele powyżej 3cm średnicy)
  • planów prokreacyjnych pacjentki (torbiele endometrialne/endometrioza często są przyczyną niepłodności kobiecej, wówczas wskazana jest konsultacja w poradni leczenia niepłodności, gdyż każda operacja wykonywana w obrębie jajników potencjalnie zmniejsza rezerwę jajnikową, a tym samym może wpływać negatywnie na płodność kobiety).

Jeśli w badaniu USG podejrzewamy torbiel skórzastą, wówczas wskazane jest leczenie operacyjne zmiany celem usunięcia guza i otrzymania wyniku badania histopatologicznego.

Bezwzględnym wskazaniem do leczenia zabiegowego są silne bóle podbrzusza, które mogą być objawem:

  • skręcających się przydatków (dochodzi do zaciskania naczyń krwionośnych odżywiających jajnik, co może doprowadzić do martwicy jajnika i jajowodu)
  • pęknięcia torbieli ciałka żółtego jajnika (powoduje to obfite krwawienie do jamy brzusznej)

Częstą przyczyną bólu podbrzusza jest tzw. torbiel krwotoczna jajnika, czyli sytuacja w której dochodzi do owulacji ale bez pęknięcia pęcherzyka owulacyjnego. Wówczas pęcherzyk jajnika wypełnia się krwią, zwiększa swoją objętość dając objawy bólowe podbrzusza. Nie stanowi to wskazania do leczenia operacyjnego a jedynie do wzmożonego nadzoru nad pacjentką.

W każdej sytuacji ostrego bólu brzucha wymagana jest konsultacja lekarza i decyzja o dalszym postępowaniu.

Na czym polega zabieg usunięcia torbieli jajnika?

Operacja usunięcia torbieli jajnika polega na wyłuszczeniu torbieli z tkanki jajnikowej, jednocześnie zachowując jajnik.

W niektórych przypadkach operator podejmuje decyzję o usunięciu torbieli wraz z jajnikiem i jajowodem.

Usunięty materiał tkankowy wysyłany jest do badania histopatologicznego czyli dokładnej oceny budowy torbieli przy pomocy mikroskopu. Dalsze postępowanie jest uwarunkowane wynikiem badania histopatologicznego.

Rekomendowaną metodą usuwania torbieli jajnika jest laparoskopia. Laparoskop jest urządzeniem składającym się z długich i cienkich narzędzi ( tzw. trokarów) oraz optyki połączonej z monitorem zewnętrznym. Optyka wraz z trokarami jest wprowadzana do jamy brzusznej poprzez małe nacięcia w powłokach brzusznych.

Jeden otwór dla optyki zlokalizowany jest na poziomie pępka, a dwa otwory w podbrzuszu służą wprowadzeniu do jamy brzusznej dwóch trokarów, którymi operator wykonuje dany zakres operacji.

Alternatywą do leczenia laparoskopowego jest laparotomia czyli nacięcie powłok brzusznych cięciem poprzecznym w podbrzuszu, podczas której operator wykonuje zabieg usunięcia torbieli jajnika.

Operacja zarówno drogą laparoskopową czy poprzez laparotomię odbywa się w znieczuleniu ogólnym, więc pacjentka podczas całego zabiegu pozostaje w uśpieniu, nie odczuwając bólu.

Zalety leczenia zabiegowego

Leczenie operacyjne torbieli jajnika ma wiele zalet. Jedną z nich jest możliwość całkowitego usunięcia torbieli jajnika i w większości przypadków doprowadzenie do całkowitego wyleczenia. Inną, bardzo ważną zaletą, jest uzyskanie wyniku histopatologicznego usuniętej zmiany, dzięki czemu lekarz może zlecić dalsze postępowanie w okresie pooperacyjnym.

Jakie są możliwe powikłania zabiegu?

Niestety mimo zalet leczenia zabiegowego torbieli jajnika istnieje również wiele powikłań, czyli zdarzeń niepożądanych, będącej skutkiem takiego leczenia. Zdarza się to niezwykle rzadko, ale pacjentka podpisując świadomą zgodę do operacji, musi zostać poinformowana o tychże możliwych powikłaniach. Do powikłań leczenia operacyjnego torbieli jajnika należą między innymi:

  • uszkodzenie sąsiadujących narządów jamy brzusznej (moczowód, pęcherz moczowy, jelita)
  • niedrożność pooperacyjna jelit
  • krwawienie śródoperacyjne, pooperacyjne, powstawanie krwiaków powłok brzusznych
  • powikłania infekcyjne ( zapalenie otrzewnej, zapalenie pęcherza moczowego, zakażenie rany pooperacyjnej)
  • powikłania zakrzepowo-zatorowe (zator tętnicy płucnej, udar mózgu, zawał serca, zakrzepowe zapalenie żył kończyn dolnych)
  • powstanie zrostów w jamie brzusznej, możliwość przewlekłych dolegliwości bólowych brzucha, bolesnych stosunków płciowych
  • powikłania anestezjologiczne
  • niektóre z tych powikłań mogą doprowadzić do zgonu pacjentki

Jaki jest czas powrotu do zdrowia po zabiegu?

Czas rekonwalescencji po operacji usunięcia guza jajnika jest zazwyczaj krótki.

Jeśli operacja odbyła się drogą laparoskopową, zakres operacji ograniczył się do wyłuszczenia torbieli lub usunięcia torbieli z przydatkami, to wypis pacjentki do domu odbywa się w 1.dobie po operacji czyli kolejnego dnia po operacji.

Odczuwanie bólu jest niewielkie albo średnie, wymagające krótkotrwałego leczenia przeciwbólowego. Uogólniając, pacjentka do 2 tygodni po zabiegu może wrócić bezpiecznie do poprzedniego trybu życia.

Jeśli zabieg odbył się drogą laparotomii, wówczas czas pobytu pacjentki w szpitalu wydłuża się do 2-3 dni. Odczuwanie bólu jest większe, potrzeba leczenia przeciwbólowego również. Czas powrotu do poprzedniego trybu życia jest kwestią indywidualną (zazwyczaj do miesiąca czasu).

Jednakże należy zachować ostrożność z rozpoczęciem intensywnego wysiłku fizycznego, z uwagi na gojącą się ranę powłok brzusznych i możliwość rozejścia się brzegów rany.

Wysiłek należy wprowadzać stopniowo, w 3 miesiącu można go zwiększyć, aby po 6 miesiącach móc całkowicie wrócić do formy.

Jak przygotować się do zabiegu?

Jeśli pacjentka została zakwalifikowana do zabiegu operacyjnego, musi się do niego odpowiednio przygotować.

Należy wykonać badania laboratoryjne zgodnie z wytycznymi lekarza anestezjologa. W razie konieczności pacjentka powinnaś dostarczyć również opis zdjęcia rentgena klatki piersiowej, zaświadczenie od lekarza internisty o ogólnym stanie zdrowia i braku dodatkowych obciążeń internistycznych.

Pacjentka powinna zgłosić się w dniu zabiegu na czczo ( czyli co najmniej przez 8 godzin nie jeść i nie pić). Jeśli pacjentka przyjmuje leki w godzinach rannych, powinna przyjąć leki jak zwykle popijając niewielką ilością wody.

Podsumowując, torbiel jajnika jest zmianą o charakterze łagodnym, która w niektórych przypadkach wymaga leczenia operacyjnego.

Rekomendowaną metodą leczenia zabiegowego jest technika laparoskopowa, podczas której w optymalnym zakresie zostaje wyłuszczona torbiel jajnika.

Czas powrotu do zdrowia jest krótki, odczuwanie bólu niewielkie, a dalsza postępowanie zależy od wyniku histopatologicznego.

tagi: torbiel jajnika Wrocław, torbiele jajników Wrocław, usuwanie torbieli jajnika Wrocław, operacja torbiel jajnika Wrocław

Czy torbiel na jajniku jest groźna?

Czym grozi torbiel na jajniku?

Torbiele są grupą zmian strukturalnych dla których charakterystyczna jest obecność płynu ogrodzonego łącznotkankową otoczką. Przyczyny torbieli jajnika są różne – od błahych do bardzo poważnych.

Cechą wspólną dużych torbieli jest ryzyko skrętu jajnika, czyli obrotu jajnika wokół swojej osi blokującego napływ krwi i w konsekwencji powodującego niedotlenienie i martwicę narządu.

Skręt jajnika objawia się na początku pulsującym a później tępym bólem w podbrzuszu i wymaga natychmiastowej interwencji, którą wykonuje ginekolog. W większości przypadków wymagane jest usunięcie jajnika.

Torbiel na jajniku – przyczyny

Najczęstszymi torbielami u dziewczynek i u kobiet miesiączkujących są torbiele proste, widoczne w USG przestrzenie płynowe otoczone gładką torebką. U dziewczynek, które jeszcze nie zaczęły miesiączkować wynikają z okresowego wydzielania gonadotropin przez rozwijającą się przysadkę.

Leia também:  Jakie Są Objawy Raka Czerniaka?

U kobiet miesiączkujących najczęstszą przyczyną torbieli prostych jest niepęknięty podczas owulacji pęcherzyk Graffa – tzw. torbiel czynnościowa/ torbiel pęcherzykowa.

Innymi przyczynami mogą być krew wylewająca się do pękniętego podczas owulacji pęcherzyka – torbiel krwotoczna, czy nieprawidłowo zanikające po owulacji ciałko żółte – torbiel ciałka żółtego.

U kobiet cierpiących na endometriozę, czyli chorobę polegającą na nieprawidłowym (ektopowym) umiejscowieniu endometrium mogą tworzyć się torbiele endometrialne jajnika. Inną przyczyną licznych torbieli jajnika jest zespół policystycznych jajników, choroba o nie poznanej znanej etiologii.

Torbieli, jakich najbardziej się obawiamy są zmiany nowotworowe. Mają one niepokojące cechy w obrazie USG jak: nieregularny kształt zmiany, zmiana wielokomorowa, obfite unaczynienie czy obecność wyrośli brodatkowatych. Obecnie stosujemy w ocenie ultrasonograficznej tzw. proste reguły IOTA, które ułatwiają nam różnicowanie zmian łagodnych od nowotworowych.

Torbiel na jajniku – objawy

Torbiele jajników w około 50% przypadków są bezobjawowe. Do objawów mogących wskazywać na torbiel jajnika zalicza się:

  • bóle w podbrzuszu
  • dyspareunia czyli bóle podczas stosunku
  • problemy z wypróżnieniem się
  • częsta potrzeba oddawania moczu
  • nieregularne miesiączki
  • wzdęcia
  • wyczuwalny guz w podbrzuszu
  • wczesne uczucie sytości poposiłkowej

Torbiele mogą być wyczuwane przez ginekologa podczas badania ginekologicznego, natomiast najlepiej uwidocznić je w USG ginekologicznym transwaginalnym.

Torbiel na jajniku – leczenie

Leczenie torbieli jajnika zależy od ich przyczyny i statusu menopauzalnego pacjentki. U kobiet miesiączkujących, badanie USG ginekologiczne należy powtórzyć po miesiączce.

Najczęstsze torbiele (pęcherzykowe) zwykle wchłaniają się same, niektórzy ginekolodzy mogą dodatkowo zalecić pacjentkom przyjmowanie progesteronu w 2 fazie cyklu.

Jeśli torbiel o wielkości do 5 cm nie zniknie w ciągu 3 kolejnych miesiączek lub powiększy się świadczy to o niefizjologicznym charakterze zmiany i może być wskazaniem do leczenia laparoskopowego.

U kobiet po menopauzie postępowanie jest inne – w wypadku guzów poniżej 5 cm w największym wymiarze należy zbadać markery nowotworowe towarzyszące rakowi jajnika (CA-125 i HE-4- algorytm ROMA). Jeśli markery są prawidłowe, torbiel należy bacznie obserwować. W wypadku nieprawidłowych wyników markerów, torbieli powodujących objawy czy zmiany podejrzanej rekomendowane jest chirurgiczne usunięcie zmiany.

Torbiel na jajniku – operacja

Zgodnie z zaleceniami towarzystw ginekologicznych, operacje torbieli jajnika powinny być wykonywane metodą laparoskopową.

Badania pokazują, że lapraskopowe usunięcie torbieli jajnika pozwalają na szybsze uruchomienie pacjentek po operacji, są związane z mniejszym bólem pooperacyjnym i pozwalają na szybsze wyzdrowienie.

W wypadku podejrzenia procesu nowotworowego lub torbieli zbyt dużej by ją usunąć laparoskopowo przeprowadza się „otwarte” operacje chirurgiczne.

Żródła:

  1. K. Szyłło, Leśniak N. Zasady postępowania w przypadku niezłośliwych guzów jajnika. Forum Ginekologii i Położnictwa.
  2. Postępowanie w przypadku torbieli jajnika u kobiet po menopauzie. Wytyczne Royal College of Obscetricians and Gynaecologists Gree-top No 34, July 2016.
  3. A. Basta, M. Bidziński i wsp. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczące diagnostyki i leczenia raka jajnika 2017.

Torbiel na jajniku – jakie są objawy torbieli jajnika?

Torbiel jajnika jest najczęstszą przyczyną powiększenia się tego narządu. Cysty mogą być w różnych rozmiarach i pojawić się u kobiet w każdym wieku.

Jak objawia się torbiel jajnika? Często są bezobjawowe, wykrywane przypadkowo podczas rutynowego badania ginekologicznego, USG jamy brzusznej czy też USG ginekologicznego.

Niestety torbiele mogą pęknąć lub skręcić się, co w konsekwencji może doprowadzić do niedokrwienia jajnika i rozwoju martwicy. Jak wygląda leczenie tej choroby?

Źródło: 123RF

Torbiel (inaczej cysta) to przestrzeń otoczona przez cienką ścianę, wypełniona płynem lub treścią galaretowatą. Wyróżniamy torbiele prawdziwe i rzekome.

Torbiel prawdziwa wyścielona jest tkanką nabłonkową, natomiast ściana torbieli rzekomej nie zawiera nabłonka, utworzona jest z tkanki budującej narząd, w którym rozwija się cysta.

Torbiele mogą powstawać w wielu narządach (np. w trzustce, w nerce lub jajniku).

Torbiel jajnika to najczęstsza przyczyna powiększenia tego narządu. Cysty mogą przybierać różne rozmiary, od niewielkich kilkumilimetrowych do dużych, o średnicy kilkunastu centymetrów. Występują u kobiet w każdym wieku. Szacuje się, że około 95% wszystkich torbieli stwierdzanych w jajnikach ma charakter łagodny.

Budowa jajnika

Jajnik to parzysty narząd zlokalizowany w miednicy, który jest gruczołem dokrewnym (gdyż produkuje hormony płciowe). U dorosłej kobiety każdy jajnik waży około 5-8 g i ma wymiary 2,5-5,0 na 1,5-3,0 cm.

W jajniku wyróżniamy 2 części:

Zewnętrzna warstwa (kora) zawiera komórki jajowe na różnych etapach rozwoju zamknięte w obrębie pęcherzyków jajnikowy, natomiast warstwa wewnętrzna (rdzeń) zawiera m.in.

komórki wnękowe, które produkują hormony sterydowe, głównie androgeny (męskie hormony płciowe). Jajnik pokryty jest jedną warstwą nabłonka powierzchniowego (tzw.

mezotelialnego), pod nim znajduje się tkanka łączna włóknista, która tworzy tzw. błonę białawą.

W jajniku dojrzałej, zdrowej kobiety pod wpływem hormonów przysadkowych dochodzi do szeregu przemian, które powtarzają się co 28-30 dni i tworzą tak zwany cykl jajnikowy. Wyróżniamy 3 fazy cyklu jajnikowego:

  • Faza folikularna (proliferacyjna, zawarta pomiędzy 6-13 dniem cyklu). Pod wpływem FSH (folikulotropina produkowana w przysadce) dochodzi do rozwoju kilku pęcherzyków, z których ostatecznie jeden (tzw. pęcherzyk dominujący) przekształci się w pęcherzyk Graafa. Pęcherzyk jajnikowy zbudowany jest z komórek ziarnistych i tekalnych (osłonki). W dojrzewającym pęcherzyku namnażają się komórki ziarniste, które zaczynają wydzielać estrogeny. Znajdująca się tam komórka jajowa również ulega ostatecznym podziałom. Przysadka zaczyna wydzielać LH (luteinotropinę).  
  • Owulacja. Pod wpływem zwiększonego stężenia LH, tzw. piku LH, dojrzały pęcherzyk Graafa uwalnia komórkę jajową, która przemieszcza się w stronę jajowodu.  
  • Faza luteinotropowa (wydzielnicza, zawarta pomiędzy 15-28 dniem cyklu). Pęknięty pęcherzyk Graafa przekształca się w ciałko żółte, które intensywnie produkuje różne hormony, m.in. progesteron. Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia uwolnionej komórki jajowej około 10-11 doby po owulacji ciałko żółte zaczyna zanikać. Spada również stężenie hormonów płciowych.

Pod wpływem hormonów jajnikowych błona śluzowa macicy również ulega cyklicznym przemianom. Wszystkie zmiany, które zachodzą co miesiąc w organizmie kobiety, tworzą cykl menstruacyjny.

Objawy torbieli jajnika

Torbiele jajnika bardzo często nie dają żadnych objawów klinicznych i są diagnozowane przypadkowo podczas badań ultrasonograficznych wykonywanych z innych powodów. Objawy związane z obecnością torbieli mogą wynikać z nieprawidłowej produkcji hormonów lub być spowodowane uciskiem na otaczające narządy (jeśli torbiel osiąga znaczne rozmiary).

Do najczęstszych objawów zaliczamy:

  • Bóle brzucha, miednicy, pleców występujące stale lub tuż przed i w trakcie miesiączki. Ból i dyskomfort może pojawiać w trakcie stosunku płciowego. Nagły silny ból może być spowodowany skrętem lub pęknięciem torbieli (patrz niżej).
  • Uczucie pełności i dyskomfortu w jamie brzusznej, wzdęcia. Mogą im towarzyszyć zaburzenia w oddawaniu stolca (np. zaparcia) lub moczu (trudności z całkowitym opróżnieniem pęcherza moczowego).
  • Uczucie osłabienia, zmęczenia, nagły spadek masy ciała lub szybkie powiększenie obwodu brzucha mogą być spowodowane rozwojem torbieli nowotworowej.
  • Zaburzenia miesiączkowania. Rzadkie lub zbyt obfite miesiączki, nieprawidłowe krwawienie lub plamienie z macicy (pomiędzy miesiączkami), bolesność piersi, trudności z zajściem w ciążę lub jej utrzymaniem mogą wynikać z nieprawidłowej syntezy hormonów płciowych.
  • Objawy hiperandrogenizacji wynikają z nadmiernej produkcji androgenów w torbieli. Zaliczamy do nich hirsutyzm (pojawienie się nadmiernego owłosienia w miejscach typowych dla mężczyzn np. na klatce piersiowej, udach, twarzy) oraz wirylizację (pogrubienie głosu, przerost łechtaczki i warg sromowych). Wirylizacja może dotyczyć również płodów żeńskich, które w okresie życia w macicy narażone były na działanie nadmiaru androgenów. Zmiana wyglądu narządów płciowych może stwarzać trudności w określeniu płci dziecka.

Torbiele jajnika mogą ulec skręceniu lub pęknięciu. Skręcenie torbieli prowadzi do zaciśnięcia naczyń krwionośnych. Może to prowadzić do niedokrwienia jajnika i rozwoju martwicy. Pęknięcie torbieli prowadzi do rozlania się płynu w jamie brzusznej i podrażnienia otrzewnej.

Jeśli torbiel była dobrze unaczyniona, może również wystąpić krwawienie. Dominującym objawem tych powikłań jest nagły, silny ból podbrzusza. Mogą towarzyszyć mu nudności oraz wymioty i pogorszenie stanu ogólnego. Torbiel może pęknąć samoistnie lub na skutek urazu (np.

uderzenia w brzuch).

Wystąpienie nagłego, silnego bólu brzucha, który nie ustępuje lub nasila się wymaga szybkiego zgłoszenie się do lekarza! Niezbędna jest szybka diagnostyka i wdrożenie odpowiedniego leczenia, zwykle chirurgicznego, gdyż powyższe objawy (tzw. „ostrego brzucha”) mogą być spowodowane przez różne choroby (np. zapalenie wyrostka robaczkowego lub pęknięcie ciąży pozamacicznej).

Rodzaje torbieli na jajniku

Wyróżniamy następujące rodzaje torbieli jajnika:

  • Torbiel surowicza – wynika z wpuklenia się nabłonka powierzchniowego jajnika.  
  • Torbiel pęcherzykowa – należy do najczęstszych torbieli występujących w jajnikach. Może występować w jednym lub obydwu jajnikach. Tworzy się, gdy wzrastający pęcherzyk jajnikowy nie pęka i nie uwalnia komórki jajowej (nie dochodzi do owulacji). Torbiel wyścielona jest komórkami ziarnistymi, które mogą w nadmiarze produkować estrogeny.  
  • Torbiel ciałka żółtego – jest spowodowana opóźnionym zanikiem ciałka żółtego. Komórki wyścielające torbiel mogą w nadmiarze produkować progesteron. Torbiel ciałka żółtego jest bogato unaczyniona. Pęknięcie tego typu cysty może powodować obfite krwawienie, wymagające leczenia operacyjnego.  
  • Mnogie torbiele luteinowe. Dotyczą głównie kobiet ciężarnych i mogą wystąpić w każdym trymestrze ciąży. Ściana torbieli utworzona jest przez komórki ziarniste i tekalne (osłonki). W ciąży wrasta poziom ludzkiej gonadotropiny ciążowej (hCG), która jest niezbędna do podtrzymania ciąży. Nadmiar hCG lub nadmierna wrażliwość komórek na jego działanie prowadzi do rozwoju tego typu torbieli. Zwiększone stężenie hCG występuje m.in. w ciąży bliźniaczej lub w zaśniadzie groniastym. Torbiele luteinowe mogą produkować androgeny i powodować objawy hiperandrogenizacji u matki oraz u płodów żeńskich.  
  • Torbiel endometrialna. Endometrioza to choroba, w której fragmenty błony śluzowej macicy wraz z gruczołami znajdują się poza macicą. W 80% przypadków ogniska endometriozy spotykane są w jajnikach. Jeśli ogniska są duże, prowadzą do rozwoju torbieli w jajniku. Fragmenty błony śluzowej, podobnie jak błona śluzowa w macicy, ulegają cyklicznym zmianom pod wpływem hormonów. W czasie krwawienia miesiączkowego dochodzi również do krwawienia w obrębie torbieli, która wypełnia się gęstą treścią barwy czekoladowej. Tworzy się tzw. torbiel czekoladowa.  
  • Zespół wielotorbielowatych jajników. Na skutek zaburzonej produkcji hormonów w jajniku mimo początkowego wzrostu kilku pęcherzyków jajnikowych nie dochodzi do selekcji pęcherzyka dominującego. W związku z tym w jajnikach znajduje się duża liczba pęcherzyków o wymiarach 4-7 mm, które w nadmiarze wydzielają androgeny. Prowadzi to do szeregu zaburzeń, m.in. braku owulacji i niepłodności.  
  • Torbiele nowotworowe. Mogą mieć charakter złośliwy (np. rak jajnika). Około 65-70% wszystkich nowotworów jajnika wywodzi z nabłonka powierzchniowego i podścieliska. Występują zwykle u kobiet po 20. roku życia. Nowotwory jajnika mogą mieć wygląd i budowę torbielowatą. 20-30% nowotworów jajnika stanowią tzw. guzy zarodkowe, które częściej występują u młodszych kobiet i dziewczynek. Najczęstszy guz zarodkowy (aż 95% przypadków!) to torbiel skórzasta, czyli tzw. potworniak dojrzały. Torbiel skórzasta jajnika jest guzem łagodnym, który może być zbudowany z włosów, gruczołów łojowych lub potowych (stąd jej nazwa).
Leia também:  Opalanie a rak skóry

Czym są trobiele czynnościowe?

Torbiele pęcherzykowe i ciałka żółtego należą do tzw. torbieli czynnościowych. To najczęściej występujące torbiele w jajnikach. Pojawiają się zwykle u dziewcząt w okresie dojrzewania oraz u młodych kobiet.

Związane są z dojrzewaniem osi podwzgórzowo–przysadkowej, kontrolującej pracę jajników.

Nieprawidłowa stymulacja jajnika przez FSH i LH (najczęściej wynikająca z zaburzonych proporcji poszczególnych hormonów) może prowadzić do rozwoju tego typu torbieli.

Torbiel jajnika – diagnostyka

Wizyta u lekarza ginekologa powinna mieć następujący przebieg:

Lekarz zbiera wywiad, tzn. zapyta o:

  • dotychczasowy stan zdrowia pacjentki,
  • przebyte przez nią choroby,
  • hospitalizacje,
  • zabiegi operacyjne,
  • ogólne samopoczucie,
  • występowanie problemów ze snem,
  • apetytem,
  • wypróżnianiem się,
  • uczulenia (w tym także na leki),
  • stosowane używki (papierosy,
  • alkohol,
  • substancje psychoaktywne, czyli np. narkotyki.

Lekarz zapyta również o choroby, które występowały w najbliższej rodzinie (u rodziców, dziadków, rodzeństwa). W wywiadzie pojawią się również pytania dotyczące objawów obecnej choroby, a także o czas ich trwania, stopień nasilenia.

Lekarz ginekolog dodatkowo skupi się na wywiadzie ginekologicznym, w którym spyta o:

  • wiek, w którym wystąpiła pierwsza miesiączka,
  • regularność i długość cykli miesięcznych,
  • obfitość i czas trwania krwawienia miesięcznego,
  • występowanie krwawień i plamień między miesiączkami,
  • obecność skrzepów w krwi miesiączkowej,
  • zespół napięcia przedmiesiączkowego,
  • datę pojawienia się ostatniej miesiączki,
  • przebyte ciąże (w tym także te zakończone poronieniem),
  • ich czas trwania,
  • sposób rozwiązania (naturalny, cięcie cesarskie),
  • występujące powikłania.

Padną również pytania dotyczące przebytych zabiegów ginekologicznych, aktywności seksualnej i chorób przenoszonych drogą płciową.

Jakie badania wykonuje się przy torbiela?

Następnie lekarz powinien przystąpić do tzw. badania ogólnego. Jego wygląd różni się istotnie w zależności od wieku i ogólnego stanu zdrowia danego pacjenta.

Lekarz zwraca szczególną uwagę na części ciała i narządy, których wygląd bądź funkcja ulegają zmianie pod wpływem danej choroby.

Do niezbędnego minimum badania należy: dokładne obejrzenie ciała pacjenta, zbadanie dotykiem głowy, szyi, brzucha, pachwin i kończyn.

Kolejnym etapem badania powinno być badanie gruczołów sutkowych (piersi). Polega ono na oglądnięciu i badaniu dotykiem piersi i ich okolic w różnych pozycjach ciała przyjmowanych przez pacjentkę.

Podczas badania lekarz poszukuje zaczerwienienia, zsinienia, owrzodzeń czy innych uszkodzeń skóry pokrywającej piersi.

Następnie poszukuje guzków, zgrubień lub stwardnień wewnątrz gruczołu piersiowego, mogących świadczyć o toczącym się tam procesie nowotworowym.

Badanie dotykiem pachy umożliwia wykluczenie powiększenia węzłów chłonnych (które następuje m.in. w przypadku zapalenia piersi lub rozwoju w nich zmian nowotworowych).

Lekarz uciśnie też brodawki sutkowe – sprawdzi w ten sposób, czy nie pojawia się wyciek, który (poza okresem ciąży i laktacji) świadczyć może o schorzeniu rozwijającym się w gruczołach piersiowych (np.

zapalenie, zmiany nowotworowe).

Następnie lekarz przystępuje do badania ginekologicznego. Przeprowadza się je na fotelu ginekologicznym – kobieta znajduje się w pozycji leżącej z podpartymi i rozchylonymi nogami. Pacjentka przed badaniem powinna oddać mocz, a także – w miarę możliwości, wypróżnić się.

Lekarz kolejno: obejrzy narządy płciowe zewnętrzne, zbada ściany pochwy i szyjkę macicy z pomocą wziernika (niewielkiego plastikowego urządzenia służącego do rozchylenia warg sromowych i ścian pochwy), a także przeprowadzi badanie narządów płciowych wewnętrznych (pochwy, macicy, jajników). Dokona tego za pomocą dwóch rąk – dwa palce jednej ręki wprowadzi do pochwy, drugą ręką natomiast będzie badał brzuch (u dziewic palec jednej ręki wprowadzany jest do odbytnicy zamiast do pochwy).

Końcowym elementem badania powinno być badanie ultrasonograficzne (USG). Badanie to odbywa się za pomocą sondy, którą wprowadza się przez pochwowo lub przez odbytniczo – umożliwia ona pokazanie na ekranie aparatu wyglądu niektórych narządów wewnętrznych.

Po zakończeniu badania ginekologicznego, jeżeli lekarz podejrzewa rozwój raka jajnika, skieruje pacjentkę na dodatkowe badania.

Podstawowe znaczenie w diagnostyce torbieli jajnika ma USG transwaginalne. Badanie pozwoli dokładnie określić wielkość i umiejscowienie torbieli, grubość jej ściany i stopień unaczynienia.

Służy również do monitorowania zmian jej wielkości w trakcie cyklu miesiączkowego lub pod wpływem zastosowanego leczenia.

Jeśli lekarz podejrzewa, że torbiel może mieć charakter nowotworowy lub jest związana z endometriozą lub zespołem policystycznych jajników, zleci odpowiednie badania dodatkowe.

Jak leczy się torbiel na jajniku?

Torbiele czynnościowe wymagają obserwacji. Najczęściej zanikają samoistnie lub na skutek zablokowania wydzielania FSH i LH. W tym celu podaje się doustne środki antykoncepcyjne, które zawierają estrogen oraz progestagen i hamują wydzielanie FSH oraz LH w przysadce. Dzięki temu nie dochodzi do wzrostu pęcherzyków jajnikowych.

Kontrolne USG przezpochwowe najlepiej wykonać pomiędzy 5. a 7.

dniem kolejnego cyklu (gdyż w tym okresie torbiele powinny samoistnie się zmniejszyć) lub po jednym cyklu stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych.

Brak zmian wielkości lub zwiększenie rozmiarów torbieli wymaga poszerzenia diagnostyki w celu wykluczenia nowotworu. W niektórych przypadkach leczenie hormonalne trzeba stosować przez kilka miesięcy.

Jeśli dojdzie do pęknięcia torbieli ciałka żółtego i wystąpienia obfitego krwawienia konieczne jest leczenie chirurgiczne. Zabieg wykonuje się zwykle techniką laparoskopową. 

Mnogie torbiele luteinowe u kobiet ciężarnych również wymagają obserwacji, leczenie chirurgiczne jest niezbędne w przypadku powikłań (np. skrętu torbieli).

Leczenie torbieli w przebiegu zespołu policystycznych jajników i endometriozy opisane jest w artykułach poświęconych tych zagadnieniom.

Skręt torbieli – leczenie i operacja

Skręt torbieli wymaga zwykle wykonania pilnego zabiegu operacyjnego. Torbiel należy jak najszybciej usunąć, a skręcone przydatki odkręcić, aby przywrócić krążenie krwii i nie dopuścić do rozwoju martwicy.

Operację wykonuje się techniką klasyczną (przez rozcięcie powłok brzucha) lub metodą laparoskopową.

Pęknięcie małej czynnościowej torbielki nie wymaga przeprowadzania zabiegu operacyjnego, wylany płyn ulega samoistnemu wchłonięciu.

W przypadku pęknięcia dużej torbieli, może wystąpić obfite krwawienie, które trzeba zaopatrzyć chirurgicznie. Operacja jest zwykle konieczna w przypadku pęknięcia torbieli endometrialnej (żeby nie dopuścić do powstania nowych ognisk endometriozy) lub zakażonej (w celu uniknięcia rozszerzenia się procesu zapalnego na całą jamę brzuszną).

Leczenie operacyjne niezbędne jest również w przypadku obecności dużych torbieli, które uciskają na sąsiednie narządy i powodują zaburzenia w oddawaniu stolca i moczu. Również w przypadku podejrzenia procesu nowotworowego niezbędne jest doszczętne usunięcie torbieli i wykonanie badania histopatologicznego usuniętej zmiany, które dokładnie określi jej charakter.

Operację wykonuje się techniką klasyczną lub laparoskopową. W przypadku podejrzenia torbieli nowotworowej, zwłaszcza złośliwej, preferuje się operację techniką klasyczną, która umożliwi dokładną ocenę całego jajnika i jego otoczenia oraz przeprowadzenie radykalnego leczenia chirurgicznego.

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*