Gorączka Q – objawy, leczenie, szczepionka

Gorączka Q (kozia grypa) jest mało znaną chorobą bakteryjną, którą opisano po raz pierwszy w latach 30. ubiegłego wieku.

Do zakażenia może dojść między innymi poprzez kontakt z zainfekowanym kleszczem, spożywanie mleka pochodzącego od chorych osobników lub drogą wziewną.

Każdego roku w państwach Unii Europejskiej gorączka Q jest identyfikowana u blisko tysiąca osób, dlatego warto poznać drogi zakażenia, objawy, sposoby leczenia i diagnostyki tej choroby.

Gorączka Q jest wywoływana przez bakterie Coxiella burnetti, których nosicielami mogą być: bydło, owce, kozy, psy oraz inne zwierzęta domowe. Częstym wektorem są zarażone kleszcze. Patogeny identyfikowane są też u ptactwa, gadów oraz pierwotniaków, mogących stanowić specyficzny rezerwuar Coxiella burnetti w przyrodzie. 

Bakterie Coxiella burnetti – charakterystyka:

  • są odporne na niekorzystne warunki środowiska, takie jak susza czy wysoka temperatura,
  • po przedostaniu się do organizmu zwierzęcia lokują się w macicy i gruczole mlekowym,
  • ich obecność w organizmie zwierzęcia może być przyczyną poronień,
  • mogą unosić się w powietrzu w formie aerozolu,
  • identyfikowane są w mleku zainfekowanego zwierzęcia,
  • w Unii Europejskiej nie zarejestrowano szczepionek chroniących przed zakażeniem, natomiast taki preparat dostępny jest w Australii.  

Stosowane w łagodzeniu bólu

Gorączka Q jest spotykana na całym świecie oprócz Nowej Zelandii. W grupie ryzyka znajdują się głównie hodowcy zwierząt, pracownicy rzeźni i weterynarze. Najwięcej chorych odnotowywanych jest we Francji, Holandii i Australii. 

W Unii Europejskiej w 2017 roku potwierdzono aż 928 przypadków tej tajemniczej choroby, z których część zakończyła się śmiercią pacjentów (w Hiszpanii, Niemczech, Portugalii oraz na Węgrzech).

Należy zaznaczyć, że Polska jest zagrożona potencjalnym wystąpieniem gorączki Q, dlatego w naszym kraju istnieje obowiązek rejestracji każdego przypadku choroby wywołanej przez Coxiella burnetti.

Najczęstsze drogi zakażenia u ludzi to:

  • wdychane powietrze, w którym unoszą się komórki bakteryjne,
  • ukąszenie przez zarażonego kleszcza, 
  • kontakt z materiałem biologicznym podczas poronień lub porodów u zwierząt,
  • spożycie mleka i produktów mlecznych pochodzących od zainfekowanych osobników,
  • rzadko: podczas porodu u zainfekowanej kobiety lub podczas transfuzji zakażonej krwi.

Gorączka Q – objawy, leczenie, szczepionka

Gorączka Q – objawy

U blisko połowy zakażonych gorączka Q przebiega bezobjawowo, natomiast u pozostałych pacjentów obserwowane są poniższe symptomy.

Łagodna postać choroby: 

  • gorączka i dreszcze,
  • kaszel i zapalenie płuc,
  • bóle głowy i mięśni,
  • zapalenie wątroby,
  • zapalenie pęcherzyka żółciowego,
  • wzrost aktywności transaminaz i fosfatazy zasadowej we krwi.

Ciężka postać choroby (u około 2% pacjentów): 

  • gorączka trwająca kilka tygodni,
  • zapalenie płuc z niewydolnością oddechową,
  • zapalenie wątroby, 
  • żółtaczka, 
  • marskość wątroby,
  • biegunka i wymioty,
  • zapalenie mięśnia sercowego, 
  • zapalenie osierdzia z wysiękiem w worku osierdziowym,
  • wysypka skórna, 
  • zapalenie mózgu i opon mózgowych,
  • śpiączka.

Do nietypowych manifestacji klinicznych należą: niedokrwistość hemolityczna, zapalenie trzustki oraz zapalenie tarczycy.

Naszą uwagę powinno zwrócić też przewlekłe zmęczenie, drżenie i bóle mięśni, szybkie męczenie się podczas wysiłku fizycznego, niewyraźne widzenie i powiększenie węzłów chłonnych.

Jeśli do zakażenia dojdzie u kobiety ciężarnej, to niestety występuje ryzyko poronienia lub urodzenia dziecka z niską masą ciała. 

Gorączka Q – diagnostyka i leczenie

Istnieje szereg trudności diagnostycznych związanych z bakteriami Coxiella burnetti. Przede wszystkim nie rosną one na podłożach mikrobiologicznych, a jednie w zarodkach kurzych i liniach komórkowych. Izolacje patogenu muszą być przeprowadzane tylko w wysoce specjalistycznych laboratoriach, gdyż stanowią wyjątkowo zakaźny materiał biologiczny. 

Rozpoznanie choroby u ludzi możliwe jest po wykonaniu:

  • testów immunoenzymatycznych z wykorzystaniem specyficznych przeciwciał (ELISA),
  • testów genetycznych w oparciu o reakcję łańcuchową polimerazy (PCR), 
  • metod serologicznych, opartych między innymi na odczynie immunofluorescencji (IFA). 

Ponadto w przypadku rozpoznania zakażeń u zwierząt możliwe jest wykonanie mikroskopowej analizy wybarwionego materiału biologicznego, np. fragmentu tkanki macicy po poronieniu.

Po rozpoznaniu choroby musi być wprowadzone długotrwałe leczenie. U pacjentów stosowane są antybiotyki, takie jak:

  • doksycyklina,
  • fluorochinolony,
  • sulfonamidy. 

Spore problemy stwarza profilaktyka występowania gorączki Q, gdyż patogeny mogą znajdować się we wdychanym powietrzu i spożywanych produktach mlecznych.

Ważne jest, by dbać o dobry stan zdrowia zwierząt domowych i nie bagatelizować nawet błahych objawów choroby. Konieczne jest też rozpowszechnianie wiedzy na temat tzw.

“koziej grypy”, gdyż dla wielu osób jest ona nadal chorobą zupełnie nieznaną. 

Źródła:

  • European Food Safety Authority and European Centre for Disease Prevention and Control (EFSA and ECDC). (2018). The European Union summary report on trends and sources of zoonoses, zoonotic agents and food‐borne outbreaks in 2017. EFSa Journal, 16(12), e05500,
  • Kaba J., Czopowicz M., Platt-Samoraj A. (2010), Czy „kozia grypa” to nowa choroba?. Życie Weterynaryjne, 85(04),
  • Madej M., Sliwa L. (2014). Kleszcze – nie tylko borelioza. Wszechświat, 115(07-09),
  • Osek J., Wieczorek K., (2019). Choroby odzwierzęce oraz występowanie ich bakteryjnych czynników etiologicznych u zwierząt iw żywności w krajach Unii Europejskiej w 2017 r. Życie Weterynaryjne, 94(03),
  • https://www.pzh.gov.pl.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Gorączka Q

Przeczytaj raport abcZdrowie

Gorączka Q, nazywana także “kozią grypą”, to zoonoza, co oznacza, że jest zakaźną chorobą odzwierzęcą. Jest to choroba bakteryjna, wywołana przez bakterie Gram-ujemne Coxiella burnetti. Gorączka Q najczęściej pojawia się we Francji i Australii.

Może jednak wystąpić wszędzie, z wyjątkiem Nowej Zelandii. Uważana jest za jedną z najbardziej zakaźnych chorób na świecie, ze względu na to, że do wywołania objawów chorobowych wystarczy już jedna bakteria. W jej przebiegu występują objawy grypopodobne.

Pojawia się nagła wysoka gorączka, utrata apetytu, kaszel i inne.

1. Jak rozprzestrzenia się gorączka Q?

Gorączkę Q wywołuje bakteria Coxiella burnetii. Atakuje ona przede wszystkim zwierzęta parzystokopytne (owce, krowy, kozy), zwierzęta domowe i ludzi. Zdarzało się, że wykrywano tę bakterię także u ptaków, gadów i kleszczy, ale były to odosobnione przypadki.

Coxiella burnetii jest obecna w mleku, moczu i kale zakażonych zwierząt. Po wyschnięciu, bakteria zaczyna unosić się w powietrzu i zarażać drogą inhalacyjną. Bakterie gorączki Q długo pozostają żywe.

Nie potrzeba ich wiele, aby zarazić kolejny organizm, co sprawia, że choroba jest bardzo zakaźna.

Drogi zakażenia to przede wszystkim droga inhalacyjna, ale także poprzez kontakt z zarażonym zwierzęciem, kontakt z krwią zarażonej osoby lub kontakt seksualny (ale przypadki zarażenia się człowieka od człowieka są dużo rzadsze).

2. Objawy postaci ostrej gorączki Q

Gorączka Q dzieli się na dwie postaci tej choroby: ostrą i przewlekłą.

Okres inkubacji ostrej postaci gorączki Q to 2-6 tygodni. Ma często przebieg bezobjawowy. Jeśli pojawią się objawy, są to zazwyczaj:

  • gwałtowne i nagłe objawy grypopodobne,
  • gorączka (u 88-100 proc. chorych), która przechodzi po 5-14 dniach,
  • zmęczenie (u 97-100 proc. chorych),
  • bóle mięśni (u 47-69 proc. chorych),
  • bóle głowy (u 68-98 proc. chorych),
  • dreszcze (u 68-88 proc. chorych),
  • suchy kaszel (u 24-90 proc. chorych),
  • zapalenie płuc, o raczej łagodnym przebiegu,
  • zapalenie wątroby.

Do rzadziej występujących objawów ostrej postaci gorączki Q należą:

  • dezorientacja,
  • bóle w klatce piersiowej,
  • duszności,
  • mdłości,
  • wymioty,
  • biegunka.

U 1% chorych pojawiają się także objawy związane z układem sercowo-naczyniowym oraz objawy neurologiczne:

  • zapalenie osierdzia,
  • zapalenie mięśnia sercowego,
  • zapalenie mózgu,
  • zapalenie rdzenia kręgowego.
Leia também:  Kto Może Zgłosić Alkoholika Na Leczenie?

U 20 proc. chorych we Francji pojawiały się zmiany skórne, zazwyczaj był to rumień guzowaty.

3. Objawy postaci przewlekłej gorączki Q

Przewlekła postać gorączki Q występuje dużo rzadziej niż postać ostra. Postać ostra u kilku procent chorych przeradza się w postać chroniczną. Może się to stać po miesiącach, a nawet latach od zakażenia.

Osoby najbardziej narażone na rozwój choroby do postaci chronicznej to:

  • osoby z wadami serca,
  • osoby, u których układ immunologiczny nie działa poprawnie (chorzy na AIDS, zażywający kortykosterydy).

Głównym objawem postaci chronicznej gorączki Q jest zapalenie wsierdzia. U chorych mogą też pojawić się objawy:

  • niewysoka gorączka,
  • zmęczenie,
  • dreszcze,
  • bóle stawów,
  • pocenie się nocne.

U 10 proc. chorych pojawił się zespół chronicznego zmęczenia.

Inne objawy gorączki Q to objawy ogólnoustrojowe:

4. Zapobieganie i leczenie gorączki Q

W celu rozpoznania choroby wykonuje się kilka badań. Są to RTG klatki piersiowej i konsultacja kardiologiczna, w celu wykazania zapalenia wsierdzia, a także testy serologiczne, wykazujące obecność przeciwciał przeciw Coxiella burnetti.

Najlepszym sposobem zapobiegania gorączce Q to zaszczepienie się. W Australii, gdzie najczęściej dochodzi do zachorowań, została wynaleziona szczepionka przeciw gorączce Q. Szczepią się osoby mające bezpośredni kontakt ze zwierzętami:

  • weterynarze oraz personel weterynaryjny,
  • rolnicy,
  • osoby zajmujące się transportem zwierząt,
  • pracownicy laboratoriów,
  • pracownicy rzeźni.

Gorączka Q u ludzi w postaci ostrej zazwyczaj przechodzi sama po ok. 2 tygodniach. Antybiotyki mogą skrócić czas choroby, szczególnie jeśli zastosuje się je do 3 dni po pojawieniu się pierwszych objawów.

W przypadku chronicznej postaci choroby zazwyczaj stosuje się hospitalizację. W postaci ostrej głównie stosuje się oksycyklinę, natomiast w postaci przewlekłej doksycyklinę i hydroksychlorochinę, które podaje się nawet przez 3 lata.

W przypadku wystąpienia uszkodzeń mięśnia sercowego przeprowadza się także leczenie chirurgiczne.

Aby zapobiec zakażeniu bakterią, należy pasteryzować mleko, unikać kontaktu z zakażonymi zwierzętami, a także przeprowadzać szczepienia zwierząt i ich rutynowe badania.

Potrzebujesz konsultacji z lekarzem, e-zwolnienia lub e-recepty? Wejdź na abcZdrowie Znajdź Lekarza i umów wizytę stacjonarną u specjalistów z całej Polski lub teleporadę od ręki.

Anna Szozda,  18.03.2015 09:19

  • Virella G. Mikrobiologia i choroby zakaźne, Urban & Partner, Wrocław 1999, ISBN 978-83-85842-59-0
  • Cianciara J., Juszczyk J., Choroby zakaźne i pasożytnicze, Czelej, Lublin 2007, ISBN 978-83-60608-34-0
  • Magdzik W., Naruszewicz-Lesiuk D., Zieliński A., Choroby zakaźne i pasożytnicze – epidemiologia i profilaktyka, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2007, ISBN 978-83-7522-010-0
  • Kokot F. (red.), Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3368-3

Szczepionka na COVID-19. Gorączka nie jest objawem niepożądanym

  1. – Będziemy się czuli chorzy – pierwszego, drugiego, czasem trzeciego dnia. Ludzie postrzegają to jako objawy niepożądane, a one właśnie wpisane są w szczepienie – ma ono wywołać odpowiedź zapalną – tłumaczy dr Jursa-Kulesza

  2. Jak wyjaśnia lekarka, jednym z najczęstszych objawów po przyjęciu szczepionki jest wzrost temperatury. Zwykle mieści się ona w przedziale od 36,7 do ok. 37,9 st. C

  3. Mogą pojawić się też wysypka, złe samopoczucie, obrzęk, zaczerwienienie czy ból w miejscu wkłucia. Są one niegroźne i wręcz wskazane – tłumaczy lekarka

  4. Dr Jursa-Kulesza wymienia też objawy, które powinny zaniepokoić nas i skłonić do kontaktu z lekarzem. O jakich symptomach mowa?

  5. Chcesz żyć dłużej? Zrób prosty test i dowiedz się jak!

  6. Więcej takich historii znajdziesz na stronie głównej Onet.pl

– Szczepienie nie jest niczym innym jak wywoływaniem odpowiedzi immunologicznej, co wiąże się z uruchomieniem reakcji prozapalnej.

Stąd pojawiająca się po szczepieniu gorączka czy ból mięśni w miejscu wkłucia – powiedziała PAP mikrobiolog, kierująca Samodzielną Pracownią Mikrobiologii Lekarskiej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego i przewodnicząca zespołu kontroli zakażeń szpitala wojewódzkiego w Szczecinie dr n. med. Joanna Jursa-Kulesza.

Podkreśliła, że są to objawy przejściowe, które najczęściej ustępują w ciągu 24 godzin od szczepienia, choć mogą utrzymywać się do 72 godzin. Jednym z najczęstszych objawów, jak dodała lekarka, jest wzrost temperatury – od 36,7 do ok. 37,9 st. C, rzadziej temperatura jest wyższa.

  1. Pfizer, Moderna, AstraZeneca, J&J – jakie mają skutki uboczne?

Oprócz gorączki może pojawić się: wysypka, złe samopoczucie, obrzęk, zaczerwienienie czy ból w miejscu wkłucia, są one niegroźne i wręcz wskazane. Wiadomo wtedy, że szczepionka zaczęła działać. Objawy te najczęściej same ustępują w ciągu kilku godzin czy dni.

– Mamy też uczucie, jakbyśmy mieli jakąś chorobę: bolą mięśnie, stawy, czujemy się bardzo rozbici. Możemy to łagodzić w bezpieczny i odpowiedzialny sposób. Można brać różnego rodzaju środki przeciwgorączkowe. Najbezpieczniejszym lekiem jest paracetamol, ale można też przyjmować ibuprofen, składniki leków będą łagodziły skutki szczepienia – wskazała dr Jursa-Kulesza.

Zaznaczyła, że całkowity brak odpowiedzi organizmu na szczepienie “także nie jest dobrą reakcją”: celem szczepienia jest wywołanie odporności, organizm musi zostać pobudzony na antygen.

– Będziemy się czuli chorzy – pierwszego, drugiego, czasem trzeciego dnia. Ludzie postrzegają to jako objawy niepożądane, a one właśnie wpisane są w szczepienie – ma ono wywołać odpowiedź zapalną – podkreśliła mikrobiolog.

Wskazała, że odpowiedź immunologiczna może być różna, w zależności od organizmu.

– Młodsi ludzie mają odczyny poszczepienne bardziej nasilone, odpowiedź jest bardziej burzliwa, organizm szybciej wytwarza odporność.

U osób starszych ze względu na fizjologiczny proces starzenia się układu immunologicznego odczyny poszczepienne najczęściej mają bardzo łagodny charakter.

Bardzo często takie osoby w punkcie szczepień mówią, że nic takiego się nie wydarzyło po podaniu zastrzyku, nie musiały przyjmować żadnych leków na złagodzenie objawów – wyjaśniła dr Jursa-Kulesza.

O czym warto pamiętać przed rozpoczęciem suplementacji witamin?

Podkreśliła, że nie oznacza to, iż u osób, które nie miały żadnych objawów szczepionka nie zadziałała – najprawdopodobniej odporność wytwarza się u nich wolniej. Zaznaczyła jednak, że ok. 10 proc. populacji, niezależnie od wieku, nie odpowiada na szczepienia – to tzw. grupa anergiczna. Podanie szczepionki nie kończy się u tych osób wytworzeniem odporności.

– Dlatego, jeśli ktoś nie zauważył u siebie żadnej reakcji po podaniu szczepionki czy też jest osobą często chorującą, dobrze byłoby, aby po ok.

sześciu tygodniach od zakończenia szczepienia zmierzył poziom przeciwciał przeciwko białku S w laboratorium analityczno-mikrobiologicznym – powiedziała lekarka. Dodała, że należy takie badanie przeprowadzić dopiero po drugiej dawce szczepionki.

Jak wskazała, nie jest to wymóg, ale bardziej zaspokojenie własnej ciekawości; towarzystwa wakcynologiczne nie zalecają rutynowego badania poziomu przeciwciał po szczepieniu.

  1. Kobiety częściej doznają niepożądanych skutków szczepionek. Dlaczego?

Lekarka podkreśliła, że tuż po szczepieniu także należy cały czas stosować zasady DDM. Odporność nie pojawia się od razu – przeciwciała IgM (tzw. wczesne, humoralne) pojawiają się ok. 7-10 doby od zakażenia. Przeciwciała “późne”, swoiste – IgG, precyzyjnie identyfikujące wirusa w krwi, powstają natomiast w 10-14 dobie.

Leia também:  Ile Może Kosztować Leczenie Kanałowe Zęba?

– Przekładając to na szczepienie, dopiero po dwóch tygodniach mamy miano, które można by było nazwać ochronnym. Gdybyśmy zatem wcześniej zostali zakażeni, mielibyśmy niewystarczającą ilość przeciwciał, aby tego wirusa we krwi zneutralizować – wyjaśniła dr Jursa-Kulesza.

Jak zaznaczyła, sygnałem do kontaktu z lekarzem będzie gorączka utrzymująca się powyżej trzech dni i nie obniżająca się po zastosowaniu leków przeciwgorączkowych – może to oznaczać, że podczas szczepienia pacjent był w okresie wylęgania choroby. Innymi niepokojącymi objawami są też duszności, silne zawroty głowy i ostry ból w klatce piersiowej, a także wysypka na ciele, a więc objawy, które nie występowały wcześniej.

  1. Skutki uboczne szczepionki. Kiedy zgłosić się do lekarza?

– Dobrze byłoby, aby w takich przypadkach zobaczył nas lekarz, abyśmy nie bagatelizowali tych objawów. Szczepimy bardzo dużą populację z bardzo różnymi skłonnościami, także genetycznymi, może nawet z ukrytymi chorobami, o których jeszcze nie wiemy – mówiła dr Jursa-Kulesza.

Mikrobiolog zwróciła uwagę, że niezwykle ważne jest, aby poinformować lekarza kwalifikującego do szczepienia o wszystkich przyjmowanych lekach, co pozwoli uniknąć niepożądanych reakcji, jak stany zakrzepowo-zatorowe.

– U kobiet, szczególnie po 35. roku życia bardzo ważne jest, aby powiedziały, czy biorą doustne leki antykoncepcyjne, które będą zwiększały ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej, przy każdym szczepieniu, ale też każdej infekcji – powiedziała lekarka. Dodała, że istotna dla lekarza będzie też informacja o występowaniu choroby naczyń żylnych.

Autorka: Elżbieta Bielecka

Przeczytaj także:

Treści z serwisu medonet.pl mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny.

Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie. Potrzebujesz konsultacji lekarskiej lub e-recepty? Wejdź na halodoctor.

pl, gdzie uzyskasz pomoc online – szybko, bezpiecznie i bez wychodzenia z domu. Teraz z e-konsultacji możesz skorzystać także bezpłatnie w ramach NFZ.

  • COVID-19
  • epidemia
  • pandemia
  • koronawirus
  • szczepionka na koronawirusa
  • Jak poprawnie mierzyć temperaturę? Wzrost temperatury ciała to jeden z podstawowych wskaźników informujących o infekcji. Pojawienie się gorączki to objaw, który może wskazywać na zakażenie…
  • Ból, skaleczenie, gorączka, rozwolnienie. Cztery zmory mogące skutecznie przeszkodzić nam w beztroskim spędzeniu wiosenno-letnich wycieczek Wiosenno-letnia aura za oknem sprzyja wycieczkom i czasie spędzonym na łonie przyrody. Pieszym i rowerowym przygodom często towarzyszą jednak drobne wypadki, w…
  • Co robić, gdy infekcji koronawirusem towarzyszy gorączka? [WYJAŚNIAMY] Infekcja koronawirusem często przebiega w sposób łagodny lub umiarkowany. Wiele osób przebywających w domach już na początku choroby zaczyna gorączkować lub ma…
  • Trzydniówka (gorączka trzydniowa) – objawy, leczenie, powikłania Gorączka trzydniowa, inaczej nazywana rumieniem nagłym, jest niegroźną chorobą wieku dziecięcego. Schorzenie to określane jest często trzydniówką, którą wywołuje… Roma Roemer-Ślimak
  • Gorączka krwotoczna ebola – objawy, leczenie, profilaktyka Złe informacje napływają z Afryki. Podczas gdy cały świat walczy z pandemią COVID-19, w Gwinei i Demokratycznej Republice Kongo potwierdzono kilka przypadków…
  • Siedem najgroźniejszych wirusów świata Od wybuchu epidemii na początku lat 80-tych ludzki wirus niedoboru odporności (HIV) zabił ok. 40 mln osób na całym świecie. Nie jest jednak jedyną cząsteczką…
  • Tajemniczy wirus z Boliwii przenosi się z człowieka na człowieka. Czym grozi i jak można się zarazić? Wywołujący gorączkę krwotoczną wirus Chapare wciąż skrywa wiele tajemnic. Nie wiadomo, skąd się wziął, co dokładnie jest jego źródłem. Naukowcy odkryli jednak, że… Monika Mikołajska
  • Ciąża łagodzi objawy COVID-19. Gorączka i bóle mięśni występują rzadziej Czy kobiety ciężarne są szczególnie narażone na zakażenie koronawirusem? Czy ciąża zmienia przebieg choroby i wpływa na objawy? I czy wirus zagraża dziecku? Wiele…
  • Gorączka Zachodniego Nilu w Hiszpanii U 13 osób z regionu Sewilli w Hiszpanii potwierdzono gorączkę Zachodniego Nilu. To choroba wirusowa, którą przenoszą komary. PAP
  • Eksperyment mikrobiologa pokazał, dlaczego warto nosić maseczkę i zachować dystans społeczny Mikrobiolog dr Rich Davis zrobił eksperyment, który pokazuje, w jaki sposób noszenie maseczki chirurgicznej oraz zachowanie dystansu może wpływać na roznoszenie… Magda Ważna

Anaplazmoza

Anaplazmoza, a właściwie ludzka anaplazmoza granulocytarna (ang. human granulocytic anaplasmosis – HGA; łac.

anaplasmosis), zwana dawniej ludzką ehrlichiozą granulocytarną jest ogólnoustrojową chorobą zakaźną przenoszoną przez kleszcze a wywoływaną przez małe, Gram-ujemne bakterie Anaplasma phagocytophilum, które są wewnątrzkomórkowymi drobnoustrojami chorobotwórczymi atakującymi krwinki białe, głównie granulocyty wielojądrzaste (granulocyty obojętnochłonne, neutrofile). Na anaplazmozę chorują ludzie i liczne gatunki zwierząt (np. kleszczowa gorączka przeżuwaczy, anaplazmoza owiec, koni i psów).

Ludzką anaplazmozę granulocytarną zidentyfikowano na początku lat 90. XX wieku w USA. Występowanie anaplazmozy pokrywa się z występowaniem kleszczy z rodzaju Ixodes i obejmuje obszary Ameryki Północnej, Europy i Azji. Choroba występuje endemicznie w regionie północno-wschodnim i północno-środkowym Stanów Zjednoczonych oraz w północnej Kalifornii.

Rocznie zgłaszanych jest w USA ponad 1000 przypadków anaplazmozy, u 3% populacji tego kraju stwierdza się swoiste przeciwciała przeciwko Anaplasma phagocytophilum.

W Europie tereny endemicznego występowania anaplazmozy obejmują obszary na terenie Belgii, Bułgarii, Chorwacji, na Cyprze, w Czechach, Danii, Estonii, Finlandii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Holandii, w Luksemburgu, na Łotwie, w Mołdawii, Niemczech, Norwegii, Polsce, Portugalii, Serbii i Czarnogórze, Słowacji, Słowenii, Szkocji, Szwecji, Szwajcarii, na Ukrainie, na Węgrzech, we Włoszech, oraz w Wielkiej Brytanii. Ponadto anaplazmoza występuje w Azji i na Bliskim Wschodzie, w tym w Chinach, Izraelu, Jordanii, Korei, Mongolii, Rosji i Turcji.

Częstość zachorowań na anaplazmozę i ryzyko cięższego przebiegu choroby znacznie wzrasta w populacji osób starszych i z osłabionym układem odpornościowym.

Bakteria Anaplasma phagocytophilum ma zdolność utrzymywania się w organizmie kleszcza w trakcie jego przeobrażeń z larwy w nimfę i postać dorosłą, co pozwala na utrzymywanie się w środowisku oraz zakażanie kolejnych żywicieli – kręgowców.

Głównym rezerwuarem choroby są gryzonie (myszy, ryjówki, nornice) oraz dzika zwierzyna płowa (jelenie, sarny). Natomiast ludzie, podobnie jak konie, kozy i psy, są prawdopodobnie zakażani przypadkowo.

Wspólny rezerwuar i wektor powoduje, iż anaplazmoza zwykle występuje na tych samych terenach, co borelioza z Lyme, babeszjoza i kleszczowe zapalenie mózgu. W południowych Niemczech 2–4% kleszczy jest zakażonych anaplazmozą.

W Europie choroba jest rzadko rozpoznawana (kilkadziesiąt przypadków rocznie), jednakże badania wykazały, że około 2–6% populacji niemieckiej ma dodatnie przeciwciała przeciwko Anaplasma phagocytophilum, co dowodzi kontaktu z tym drobnoustrojem, natomiast aż 30% Belgów podejrzewanych o chorobę przenoszoną przez kleszcze miało dodatnie swoiste przeciwciała, co oznacza, że anaplazmoza jest zbyt rzadko rozpoznawana nawet w bogatych krajach Europy Zachodniej. W Polsce, według statystyk PZH, zgłaszane są pojedyncze przypadki anaplazmozy.

W jaki sposób dochodzi do zachorowania na anaplazmozę?

Źródłem zakażenia są kleszcze, a choroba szerzy się przez ich ugryzienia. Możliwe są, choć bardzo rzadkie, zakażenia za pośrednictwem przetaczanej krwi. Okres wylęgania anaplazmozy waha się od 5 do 30 dni, najczęściej wynosi 1–2 tygodni.

Leia também:  Co Na Objawy Poszczepienne?

W jaki sposób bakterie wywołują anaplazmozę?

Po przedostaniu się do wnętrza organizmu chorobotwórczy drobnoustrój Anaplasma phagocytophilum rozprzestrzenia się drogą naczyń krwionośnych i chłonnych oraz atakuje krwinki białe, komórki układu krwiotwórczego oraz siateczkowo-śródbłonkowego.

W wątrobie, śledzionie i wielu innych narządach, w tym nerkach, sercu, oponach mózgowo-rdzeniowych i płucach pojawiają się okołonaczyniowe nacieki limfocytarne. Rozpad zakażonych komórek prowadzi do uwolnienia drobnoustrojów do krwi i wtórnego rozsiania zakażenia. Skutkiem naciekania wątroby może być cholestaza wewnątrzwątrobowa.

Bakterie Anaplasma phagocytophilum można wykryć we krwi obwodowej, śledzionie, węzłach chłonnych, nerkach, płucach oraz, o ile dojdzie do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, także w płynie mózgowo-rdzeniowym. Infekcja Anaplasma phagocytophilum wiąże się z silnym odczynem gorączkowym i immunosupresją.

Leukopenia czyli zmniejszona liczba krwinek białych oraz małopłytkowość należą do nieprawidłowości w obrazie krwi typowych dla zakażenia Anaplasma phagocytophilum.

Jak często występuje anaplazmoza?

W Polsce anaplazmoza występuje sporadycznie. Według statystyk PZH zgłaszane są pojedyncze przypadki anaplazmozy rocznie. Jest jednak bardzo prawdopodobne, że oficjalnie odnotowana liczba przypadków choroby jest zaniżona, ze względu na niecharakterystyczne objawy kliniczne oraz ograniczony dostęp do diagnostyki laboratoryjnej anaplazmozy w Polsce.

Jak się objawia się anaplazmoza?

Przebieg anaplazmozy i nasilenie objawów jest niecharakterystyczne i zmienne: począwszy od bezobjawowej serokonwersji (ujemne wyniki badań serologicznych w kierunku anaplazmozy stają się dodatnie), po bardzo ciężkie, zagrażające życiu zakażenia przebiegające z gorączką.

W większości przypadków anaplazmoza ma przebieg bezobjawowy lub łagodny i samoograniczający się. Zwykle występują nieswoiste objawy ostrego zakażenia: wysoka gorączka (>39°C), dreszcze, bóle głowy, mięśni i stawów, nadmierne pocenie się, a także ogólne osłabienie i brak apetytu.

Mogą wystąpić zaburzenia żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha.

W przebiegu choroby zwykle obserwuje się powiększenie wątroby i śledziony. Zajęcie układu oddechowego objawia się suchym kaszlem i atypowym zapaleniem płuc. Najczęstsze objawy to gorączka, dreszcze, bóle głowy i bóle mięśniowe.

Rzadziej występują: kaszel, nudności, wymioty, biegunka i bóle brzucha. Około 1/3 chorych na anaplazmozę ma wysypkę. Ciężki przebieg choroby jest rzadkością, jednakże anaplazmoza może przebiegać jako sepsa z zaburzeniami czynności narządów.

Do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego dochodzi rzadko, ale gdy do niego dojdzie pojawiają takie objawy jak: bóle głowy, sztywność karku i zaburzenia świadomości.

Ciężki przebieg dotyczy zwykle chorych z zaburzeniami odporności (osoby zakażone HIV, pacjenci po przeszczepieniu narządów) oraz przy licznych pogryzieniach przez kleszcze.

Jakie powikłania może powodować anaplazmoza?

Objawy kliniczne anaplazmozy najczęściej ustępują samoistnie w ciągu kilku dni bez pozostawienia następstw. Powikłania są rzadkie i zwykle dotyczą chorych ze współistniejącymi problemami zdrowotnym, którzy byli nieodpowiednio leczeni. Jako powikłania mogą wystąpić: zawroty głowy, porażenie nerwu twarzowego, neuropatia obwodowa i nerwobóle.

Ponieważ dla anaplazmozy charakterystyczna jest małopłytkowość, może dojść do zaburzeń krzepnięcia w postaci plamicy małopłytkowej z towarzyszącą anemią hemolityczną oraz ryzykiem krwawień do przewodu pokarmowego i krwotoków wewnętrznych.

Przy braku odpowiedniego leczenia antybiotykiem, u niewielkiego odsetka chorych mogą wystąpić ciężkie powikłania anaplazmozy, takie jak: zapalenie mięśnia sercowego, niewydolność nerek, zespół ostrej niewydolności oddechowej, zespół rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego (DIC), rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych, wtórne zakażenia grzybicze i wirusowe wywołane przez drożdżaki Candida albicans, Cryptococcus neoformans oraz wirus opryszczki pospolitej (Herpes simplex).

Jak się leczy anaplazmozę?

Leczenie anaplazmozy polega na właściwej antybiotykoterapii oraz leczeniu objawowym (leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe). Lekiem z wyboru są antybiotyki z grupy tetracyklin, zwykle doksycyklina. Lekiem drugiego rzutu jest ryfampicyna. Wyraźna poprawa powinna nastąpić już po 1–2 dnach leczenia.

Jak lekarz ustala rozpoznanie anaplazmozy?

Podejrzenie anaplazmozy można wysunąć na podstawie objawów klinicznych, zwłaszcza jeżeli osoba podejrzewana o zachorowanie została ugryziona przez kleszcza.

Jeżeli wysoko gorączkujący chory, podający w wywiadzie ugryzienie przez kleszcza, ma typowy wynik morfologii krwi z granulocytopenią, „odmłodzeniem” granulocytów krwi obwodowej i małopłytkowością oraz towarzyszącą miernie zwiększoną aktywnością aminotransferaz, to należy wziąć pod uwagę anaplazmozę.

Podstawą rozpoznania anaplazmozy jest wykrycie morul (wtrętów w krwinkach białych) w preparacie rozmazu krwi obwodowej lub szpiku kostnym barwionym metodą Wrighta lub Giemsy. Zmiany te stwierdza się w ostrej fazie choroby u ponad połowy pacjentów.

Pośrednim dowodem jest wykrycie swoistych przeciwciał metodą immunofluorescencji pośredniej (IFA) lub stwierdzenie serokonwersji albo przynajmniej 4-krotnego zwiększenia miana swoistych przeciwciał. Możliwe są reakcje krzyżowe z innymi drobnoustrojami (E.

chaffeensis, riketsje, gorączka Q, zakażenie wirusem Epsteina i Barr) oraz fałszywie dodatnie wyniki badań serologicznych w obecności autoprzeciwciał antyleukocytarnych. W diagnostyce stosuje się ponadto immunoblotting, testy ELISA oraz metody PCR. Jednoznacznym potwierdzeniem choroby jest wyhodowanie drobnoustroju A. phagocytophilum z materiału pobranego od chorego na kulturach tkankowych ludzkich komórek promielocytarnych.

Czy jest możliwe całkowite wyleczenie anaplazmozy?

Całkowite wyleczenie anaplazmozy jest możliwe. Objawy kliniczne choroby ustępują najczęściej samoistnie w ciągu kilku dni, jedynie w rzadkich przypadkach dochodzi do ciężkiego przebiegu choroby i rozwoju powikłań. Antybiotyki są bardzo skuteczne.

Co robić w przypadku wystąpienia anaplazmozy?

W przypadku podejrzenia anaplazmozy należy się zgłosić do lekarza. Samodzielnie można doraźnie zastosować leczenie objawowe łagodzące gorączkę (paracetamol, niesteroidowe leki przeciwzapalne). U zdecydowanej większości chorych na anaplazmozę wystarcza leczenie ambulatoryjne.

Chociaż anaplazmoza występuje w Polsce bardzo rzadko, osoby pogryzione przez kleszcze są narażone na realne ryzyko zakażenia.

W razie podejrzenia zachorowania na anaplazmozę do lekarza powinny się niezwłocznie zgłosić kobiety ciężarne, osoby z zaburzeniami odporności, w tym zakażeni HIV i osoby po przeszczepieniu narządów, chorzy z rozsianymi nowotworami oraz osoby z anatomicznym lub czynnościowym brakiem śledziony.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia anaplazmozy?

Jeżeli anaplazmoza przebiegała łagodnie i była właściwie leczona antybiotykiem, zwykle wymaga jedynie oszczędzającego trybu życia do czasu powrotu dobrego samopoczucia. W rzadkich przypadkach ciężkich powikłań powrót do pełni zdrowia może wymagać długotrwałej rehabilitacji.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na anaplazmozę?

Profilaktyka anaplazmozy polega na zapobieganiu ugryzieniom przez kleszcze oraz jak najszybszym mechanicznym usuwaniu kleszczy. Zapobieganie ugryzieniom przez kleszcze obejmuje unikanie pobytu na terenach zwiększonego ryzyka, gdzie kleszcze występują często.

W razie pobytu na terenie występowania kleszczy ważne jest szczelne osłonięcie skóry za pomocą odpowiedniego ubrania z długimi rękawami i nogawkami, założenie wysokich skarpet naciągniętych na nogawki, butów z wysoką cholewką i czapki z daszkiem lub kapelusza które chronią przed ukąszeniami.

Zalecane są ubrania w jasnym kolorze, bo wówczas łatwiej zauważyć kleszcze. Wskazane jest także stosowanie repelentów czyli środków odstraszających kleszcze, najlepiej zawierających DEET lub permetrynę, które należy rozpylać na ubranie i odsłoniętą skórę, z wyjątkiem twarzy (permetrynę stosuje się tylko na ubranie).

Po każdym powrocie z terenów występowania kleszczy obowiązuje dokładna kontrola całej skóry, zwłaszcza pachwin, pach, okolic za małżowinami usznymi i fałdów skórnych.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*