Badania w chorobach trzustki

Trzustka to jeden z narządów wchodzących w skład układu pokarmowego u zwierząt. Jest drugim co do wielkości po wątrobie gruczołem wydzielniczym w jamie brzusznej. Trzustka pełni różne funkcje w procesie przemiany materii. Zbudowana jest z dwóch części:

  • zewnątrzwydzielnicza główna część gruczołu, produkuje sok trzustkowy zawierający enzymy trawienne które w jelitach rozkładają pokarm (amylaza, lipaza, trypsyna, chymotrypsyna).
  • wewnątrzwydzielnicza zajmuje się produkcją hormonów- insuliny glukagonu i somatostatyny.

Dysfunkcje gruczołu trzustkowego prowadzą do zaburzeń związanych z trawieniem oraz wchłanianiem ważnych związków odżywczych dla organizmu. Dlatego też głównymi objawami które mogą sugerować problemy z zewnątrzwydzielniczą funkcją trzustki jest:

  • ciągła utrata masy ciała, duży apetyt
  • cykliczne biegunki z jelita cienkiego (tłusty, wodnisty kał)
  • przelewanie w jamie brzusznej, burczenie w brzuchu, bolesność jamy brzusznej
  • gazyBadania w chorobach trzustki

Głównymi powodem zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki jest brak wytwarzania lub niewystarczające wytwarzanie enzymów trawiennych przez trzustkę. Najczęściej jednak zanim dojdzie do zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki pojawia się przewlekłe zapalenie tego gruczołu.

Główną cechą przewlekłego zapalenia są nawracające epizody zaburzeń trawienia podczas których mają miejsce silne wymioty i biegunki. Objawy te ustępują samoistnie.

W następstwie znacznego zniszczenia dużej części tkanki trzustki oraz pojawiania się w jej miejsce tkanki łącznej dochodzi do zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki.

Innymi powodami mogą być również zaniki gruczołów trzustki, nowotwory trzustki, tzw. młodzieńczy zanik trzustki. Problemy te dotykają najczęściej psów młodych i w średnim wieku. Predysponowanymi rasami są m.in. owczarki niemieckie, owczarki szkockie collie, chow – chow.

Często zdiagnozowanie zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki nie jest łatwe. Nie ma bowiem charakterystycznych objawów choroby które jednoznacznie potwierdziłyby ją bez badań laboratoryjnych. W naszym laboratorium przygotowaliśmy specjalne profile trzustkowe w których oznaczane są parametry biochemiczne związane z pracą trzustki:

  • Amylaza enzym rozkładający wielocukry do cukrów prostych. Występuje głównie w trzustce, śliniankach, jelitach, a u psów również w nerkach. Wzrost poziomu może świadczyć o ostrym zapaleniu trzustki, martwicy lub nowotworach trzustki
  • Jony (potas, sód, chlorki)
  • – Potas odgrywa ważną rolę w czynności mięśnia sercowego
  • – Sód występuje śródkomórkowo oraz w przestrzeni pozakomórkowej (odpowiedzialny za ciśnienie osmotyczne płynów pozakomórkowych)
  • – Chlorki najważniejszy anion przestrzeni pozakomórkowej.
  • Wapń występuje głównie w kościach ale jego spadek może być jednym z objawów zapalenia trzustki (martwicze zapalenie)
  • ALT (aminotransferaza alaninowa) enzym wewnątrzkomórkowy, wewnątrzcytoplazmatyczny (wątroba, serce, nerki, mięśnie); świadczy o strukturze narządu. Wzrost poziomu ALT najczęściej świadczyć może o zapaleniu wątroby (ostry rzut), niewydolność krążenia, marskość, uszkodzenie wątroby, zapalenie trzustki.
  • AST (aminotransferaza asparaginianowa) enzym wewnątrzkomórkowy, wewnątrzmitochondrialny (serce, wątroba, mięśnie, nerki, trzustka). Poziom AST najczęściej wzrasta przy uszkodzeniu wątroby (nowotwory, zapalenia – również dróg żółciowych), choroby mięśni szkieletowych, choroby serca, uszkodzenie nerek, zapalenie trzustki.
  • Glukoza to inaczej substrat energetyczny magazynowany w wątrobie w postaci glikogenu. Wzrost stężenia glukozy może występować m.in. przy chorobach trzustki (zapalenia) natomiast utrzymujący się niski poziom przy guzach trzustki.
  • Cholesterol pobierany wraz z pożywieniem oraz syntezowany w wątrobie. Produkt wyjściowy przy syntezie hormonów sterydowych i kwasów żółciowych. Wzrost poziomu występuje przy ostrym zapaleniu trzustki i martwicy trzustki.
  • Lipaza występuje w trzustce, błonie śluzowej żołądka. Jest nieodzownym parametrem przy diagnostyce chorób trzustki- wzrost poziomu przy ostrym zapaleniu trzustki, martwicy trzustki, zatkania przewodu trzustkowego (guzy).

Profil trzustkowym można wykonać również z morfologią lub skorzystać z profilu rozszeżonego dla psów/kotów gdzie oprócz powyższych parametrów oznaczamy również poziom TLI (badanie wykonujemy na specjalnych odczynnikach do oznaczania kociego oraz psiego TLI)

Choroby trzustki. Objawy zapalenia i leczenie

Badania w chorobach trzustki

Trzustka jest organem często niedocenianym. Zwykle nie zauważamy jej pracy w codziennym życiu, jednak gdy zawodzi, całe życie zaczyna kręcić się wokół niej. W dzisiejszym wpisie pragniemy przedstawić m.in. najpopularniejsze objawy zapalenia trzustki oraz inne choroby, które ją dotykają.

Zacznijmy od ustalenia, czym właściwie jest trzustka i jaką rolę pełni w organizmie człowieka. Jest to podłużny narząd, o długości między 12 a 20 centymetrów, znajdujący się tuż za żołądkiem.

Do jej zadań należy produkcja kwasów trzustkowych, które umożliwiają nam trawienie tłuszczów, białek oraz węglowodanów. Jest także odpowiedzialna za dostarczanie do krwi hormonów regulujących poziom glukozy, takich jak insulina i glukagon.

W dalszej części tekstu dowiesz się jak wyglądają najpopularniejsze objawy choroby trzustki.

Najczęściej występującym schorzeniem trzustki jest zapalenie. Rozróżniamy trzy odmiany zapalenia trzustki:

OZTOstre Zapalenie trzustki – Najczęściej ostre zapalenie trzustki pojawia się jako skutek nadmiernego spożycia alkoholu lub w wyniku kamicy żółciowej. Objawy zapalenia trzustki to ostry ból w nadbrzuszu, biegunka, wymioty, nudności, wzmożone pragnienie i przyśpieszone bicie serca.

PZTPrzewlekłe zapalenie trzustki – To choroba, w której częste i nawracające stany zapalne prowadzą do stopniowego zastępowania miąższu trzustki przez tkankę łączną włóknistą. Efektem jest postępująca niewydolność. Przewlekłe zapalenie trzustki objawy ma następujące: wzdęcia, biegunkę tłuszczową, utratę masy ciała i świąd skóry.

AZTAutoimmunologiczne Zapalenie Trzustki – Ma dwa rodzaje. Cechą charakterystyczną 1. typu autoimmunologicznego zapalenia trzustki jest podwyższone stężenie immunoglobulin G4 (IgG4) w surowicy.

Ponadto proces zapalny może w tym typie choroby przechodzić na inne narządy, np. pęcherzyk żółciowy, wątrobę, nerki, gruczoł krokowy.

Autoimmunologiczne Zapalenie Trzustki drugiego typu to choroba, w której nie stwierdza się podwyższonego poziomu IgG4, a stan zapalny ograniczony jest jedynie do trzustki.

Rozwój około 10% przypadków raka trzustki związana jest z predyspozycjami genetycznymi. Jeśli więc przynajmniej dwóch członków w Twojej rodzinie mierzyło się z tym typem nowotworu, powinieneś zwrócić szczególną uwagę na regularne badania tego organu.

Zazwyczaj problemy z trzustką dotyczą osób starszych, po 55. roku życia. Statystycznie częściej chorują mężczyźni niż kobiety, jednak dysproporcje te nie są zbyt duże dlatego, nawet jeśli jesteś trzydziestoletnia kobietą, nie oznacza to, że ryzyko zachorowania na zapalenia i nowotwory trzustki kompletnie cię nie dotyczą.

Udowodniono, że palenie papierosów zwiększa co najmniej dwudziestokrotnie szansę na zachorowanie. Prawdopodobieństwo wzrasta zarówno wraz z liczbą wypalanych papierosów, jak i okresem palenia. Ryzyko to zmniejsza się dopiero po 10-15 latach od zaprzestania palenia! Szacuje się, że około 20-30% przypadków raka trzustki jest spowodowane nikotynizmem.

Na trzustkę mocno wpływa tłusta dieta i waga pacjenta. Osoby otyłe, spożywające dużo czerwonego mięsa, a mało warzyw również znajdują się w grupie ryzyka.

Nie ustalono jednak szczególnych zaleceń dietetycznych wspomagających pracę trzustki. Najrozsądniej będzie, jeśli w codziennym jadłospisie zawrzesz zdrowe, nieprzetworzone produkty z ograniczoną ilością cukrów.

Takie menu wpłynie pozytywnie nie tylko na prace trzustki, ale i innych organów.

Badania laboratoryjne pod kątem chorób trzustki powinny skupiać się na wykryciu bezobjawowych, chronicznych stanów zapalnych gruczołu trzustkowego. Ważne jest również, by wykrywały one ryzyko rozwoju złośliwej choroby trzustki w przyszłości.

Najważniejsze oznaczenia: Lipaza – ocenia aktywności lipazy we krwi pacjenta. Najważniejszą z lipaz jest produkowana w trzustce lipaza trzustkowa, rozkładająca triacyloglicerol do wolnych kwasów tłuszczowych i monoacyloglicerolu.

Lipaza wydzielana jest w przez komórki trzustki w postaci nieaktywnej, a w formę czynną przekształca się w dwunastnicy pod wpływem kwasów żółciowych, fosfolipidów i kolipazy.

Podobnie jak amylaza,  jest markerem ostrego zapalenia trzustki, przy czym wykazuje lepszą od amylazy specyficzność i czułość w stosunku do trzustki.

Amalaza – Amylazy są enzymami należącymi do hydrolaz, rozkładającymi  skrobię i inne polisacharydy, wytwarzanymi głównie w komórkach wydzielniczych trzustki i ślinianek.

Wzrost aktywności amylazy w krwi świadczy o przedostaniu się enzymu do osocza z przewodów wyprowadzających trzustki, przy czym wzrost ten jest wyraźny w przypadku ostrych stanów zapalnych, a nieznaczny w stanach przewlekłych.

  Wzrost aktywności amylazy w surowicy, towarzyszący objawom klinicznym zapalenia trzustki, pozwala  na rozpoznanie zapalenia trzustki z czułością bliską 90%.

CA 19-9 – Oznaczany w surowicy marker raka trzustki, dróg wątrobowo-żółciowych oraz jelita grubego i odbytnicy. Bardzo znaczny wzrost stężenia CA 19-9 występuje w surowicy chorych na raka trzustki (w tym bezobjawowych). Czułość kliniczna testu w przypadku raka trzustki dochodzi do 95%, specyficzność do 100%.

Wszystkie te badania, wraz z pobraniem próbki możesz zamówić do swojego domu. Wystarczy, że na stronie www.upacjenta.pl podasz swój adres i wybierzesz odpowiadający Ci termin. Wykwalifikowany specjalista przyjedzie do Ciebie na domowe badanie krwi, dzięki czemu nie będziesz zmuszony tracić czasu na stanie w kolejkach w punkcie pobrań.

Rola badań laboratoryjnych w diagnostyce chorób trzustki

Wśród chorób trzustki wymienia się m.in. zapalenie narządu, torbiele i nowotwory. Najczęstszymi schorzeniami są choroby zapalne, które mogą przybierać postać ostrą i przewlekłą.

Ostre zapalenie trzustki (OZT) jest poważnym stanem wymagającym szybkiej hospitalizacji.

W przebiegu OZT dochodzi do uszkodzenia trzustki i okolicznych tkanek oraz silnej odpowiedzi zapalnej w wyniku działania enzymów trawiennych zaktywowanych przedwcześnie w obrębie narządu.

Leia também:  Wpływ alkoholu na psychikę

Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) charakteryzuje się natomiast długotrwałym procesem zapalnym, toczącym się w miąższu trzustki, który z czasem może doprowadzić do nieodwracalnych zmian morfologicznych i niewydolności narządu.

Objawy zapalenia trzustki

Czynnikami ryzyka zapalenia trzustki są kamica żółciowa, alkohol, palenie tytoniu, otyłość, zabiegi chirurgiczne, urazy, nadczynność przytarczyc, mukowiscydoza, choroby autoimmunologiczne, leki, a także predyspozycje genetyczne.

Objawy zapalenia trzustki to ból w jamie brzusznej, brak łaknienia, nudności, wymioty, wzdęcia brzucha, brak tolerancji pokarmów tłustych, biegunka. OZT ma charakter gwałtowny, natomiast PZT przebiega powoli.

Oprócz badań obrazowych i objawów klinicznych bardzo ważną rolę w rozpoznaniu i monitorowaniu chorób trzustki pełnią diagnostyczne badania laboratoryjne.

Laboratoryjne badania diagnostyczne w chorobach trzustki

Podstawowymi badaniami służącymi do diagnostyki chorób trzustki są oznaczenie aktywności amylazy i lipazy w surowicy krwi. Enzymy te są wydzielane przez trzustkę do przewodu pokarmowego. Nieznaczna ich ilość przedostaje się do krążenia.

Wskazaniami do wykonania badań są ostre bóle nadbrzusza, podejrzenie ostrego i przewlekłego zapalenia trzustki, guzów trzustki oraz zajęcia narządu w przebiegu chorób jamy brzusznej. Jednym z kryterium rozpoznania OZT jest wykazanie co najmniej 3-krotnego wzrostu aktywności jednego z tych enzymów. W przypadku PZT uzyskane wartości mogą być prawidłowe lub charakteryzować się niewielkim wzrostem.

Nie mniej jednak badania te warto wykonywać w okresach zaostrzenia choroby, przy pojawieniu się napadów bólowych.

W diagnostyce chorób trzustki korzystne jest równoległe badanie obu enzymów. Oznaczenie aktywności amylazy charakteryzuje się wysoką czułością, natomiast lipaza jest enzymem wysoce swoistym dla trzustki. Wzrost aktywności lipazy w surowicy utrzymuje się dłużej niż amylazy.

Korzystne jest oznaczenie aktywności amylazy w surowicy w połączeniu z badaniem w moczu, które najlepiej wykonać 6-10 godzin po wystąpieniu objawów bólowych. Badanie to ma znaczenie w później diagnostyce i potwierdza przebycie zapalenia trzustki.

Wykazanie wysokiej aktywności amylazy w surowicy, bez równoczesnego uzyskania wysokiej wartości w moczu, może świadczyć o innych schorzeniach, np. o niewydolności nerek.

Ocenę aktywności enzymów warto uzupełnić o oznaczenie antygenu towarzyszącego nowotworom przewodu pokarmowego (CA 19-9), uważanego za marker zapalenia i chorób nowotworowych trzustki. CA 19-9 to glikoproteina wytwarzana przez komórki przewodu pokarmowego.

W przypadku zapalenia trzustki stężenie zwykle nie przekracza 500 IU/ml, najczęściej jest mniejsze niż 100 IU/ml. W chorobach nowotworowych wartości stężenia CA 19-9 najczęściej usytuowane są powyżej 1000 U/ml.

W początkowych stadiach nowotworu wartości mogą być niższe, dlatego znaczenie ma wykazanie gwałtownego wzrostu stężenia markera w okresie 0,5-3 miesięcy. Ca 19-9 jest wiarygodnym parametrem do monitorowania odpowiedzi na leczenie raka trzustki.

Warto podkreślić, że wzrost stężenia Ca 19-9 może wystąpić również w innych chorobach układu pokarmowego, np. zespole jelita drażliwego, zapaleniu woreczka żółciowego lub wątroby.

Należy pamiętać, że wynik badania powinien być zinterpretowany przez lekarza, który na podstawie historii choroby, objawów klinicznych i innych badań oceni stan zdrowia pacjenta i skieruje go na dalsze badania diagnostyczne.

Sprawdź e-pakiet trzustkowy

Badania laboratoryjne uzupełniające diagnostykę chorób trzustki.

W przypadku podejrzenia OZT i zaostrzenia PZT należy wykonać badania umożliwiające rozpoznanie stanu zapalnego w tym morfologię krwi, oznaczenie białka C-reaktywnego (CRP) i OB.

Najnowsze badania naukowe wykazały, że wysoka wartość trójglicerydów jest nie tylko jednym z objawów zapalenia trzustki, lecz również czynnikiem predysponującym do rozwoju choroby, dlatego parametr ten powinien być kontrolowany u osób z grupy ryzyka.

Według najnowszych zaleceń przy podejrzeniu PZT rekomenduje się wykonanie oznaczenia wapnia w surowicy. Ponadto u pacjentów cierpiących na choroby trzustki niejednokrotnie dochodzi do rozwoju zaburzenia tolerancji glukozy i cukrzycy.

Innym badaniem proponowanym w diagnostyce chorób trzustki jest oznaczenia enyzmu elastazy w surowicy krwi.

Zaletą badania jest długi okres półtrwania elastazy – jej wysoki poziom utrzymuje się dłużej po wystąpieniu objawów niż wzrost poziomu amylazy i lipazy. Enzym ten oznacza się również w kale.

Badanie charakteryzuje się wysoką czułością i swoistością w łagodnych dysfunkcjach trzustki już w początkowym stadium i jest przydatne w diagnostyce PZT.

Przy podejrzeniu autoimmunologicznego zapalenia trzustki warto oznaczyć miano przeciwciał IgG4. Wysoki wynik badania koreluje z nasileniem objawów klinicznych, cięższym przebiegiem choroby i słabszą odpowiedzią na leczenie.

Diagnostykę w kierunku nowotworów trzustki należy rozszerzyć o markery nowotworowe: Ca 50 oraz antygen karcinoembrionalny CEA (ang. carcinoembrionic antigen). CEA wykazuje wysokie stężenie także w torbielach trzustki.

W diagnostyce neuroendokrynnych guzów trzustki wskazane jest wykonanie oznaczeń hormonów: insuliny, peptydu c, gastryny, glukagonu, somatostatyny, hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), wazoaktywnego peptydu jelitowego (VIP).

Podatność genetyczna na choroby trzustki

Podatność na choroby zapalne trzustki może być dziedziczna. W takich przypadkach choroba może przez długie lata przebiegać łagodnie. Istnieje jednak duże prawdopodobieństwo rozwoju ciężkich powikłań, takich jak niewydolność narządu oraz rak trzustki.

Osoby z grupy ryzyka powinny być objęte czujną opieką lekarską i regularnie kontrolować poziom markerów nowotworowych, w tym Ca 19-9.

W połączeniu z wywiadem rodzinnym i objawami klinicznymi, wykazanie predyspozycji do przewlekłego rodzinnego zapalenia trzustki i ostrego nawracającego zapalenia trzustki jest możliwe po identyfikacji mutacji w genach produkujących białka odpowiedzialne za funkcje trzustki: CFTR, PRSS1 i SPINK1.

mgr Justyna Kata-Bury
Laboratoria Medyczne DIAGNOSTYKA

Piśmiennictwo:

  1. B. Neumeister, I. Besenthal, B.O. Böhm. Diagnostyka laboratoryjna – poradnik kliniczny. Elsevier Urban & Partner. Wrocław 2013.
  2. Dembińska-Kieć A, Naskalski J.W. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii. Edra Urban & Partner. Wrocław 2017
  3. Solnica B. Diagnostyka laboratoryjna. PZWL. Warszawa 2014.
  4. Soborczyk A, Deptała A. Markery nowotworowe w praktyce klinicznej. Choroby Serca i Naczyń 2007, tom 4, nr 4, 184–189
  5. Panek J. Hipertriglicerydemia i ostre zapalenie trzustki. Chirurgia Polska 2001, 3, 2, 97–104.
  6. Bogna G.G, Puszczewicz M.Choroby IgG4-zależne – nowe spojrzenie w reumatologii. Reumatologia 2013; 51, 4: 284-292
  7. Wejnarska K, Kołodziejczyk E, Kierkuś J, Oracz G. Dziedziczne zapalenie trzustki. Postępy Nauk Medycznych, t. XXVII, nr 3, 2014.
  8. Szczepanek M, Goncerz G, Dąbrowski A, Sierżęga M. Rozpoznawanie i leczenie przewlekłego zapalenia trzustki. Omówienie wytycznych europejskich (HaPanEU) 2016. Med. Prakt., 2018; 1: 30–55

Trzustka – bezcenna fabryka enzymów i hormonów. Laboratoryjna diagnostyka schorzeń trzustki

Trzustka to zapracowany organ, podatny na uszkodzenia wywołane przez szkodliwy tryb życia – nadużywanie alkoholu i leków, palenie tytoniu oraz wysokotłuszczową dietę.

Choć waży tylko od 70 do 100 gramów, narząd ten odgrywa kluczową rolę w procesach trawiennych białek, tłuszczów i węglowodanów, pełni funkcję w neutralizacji kwaśnej treści żołądkowej oraz wspomaga utrzymanie prawidłowej gospodarki kwasowo-zasadowej organizmu.

Ponadto wytwarza hormony, które odgrywają ważną rolę w procesie przemiany materii oraz w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy we krwi.

Jest to organ niezwykle wrażliwy i istotny dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu, a choroby, które go dotykają mogą prowadzić do bardzo groźnych powikłań zagrażających nie tylko naszemu zdrowiu, ale także życiu. Trzustka przez długi czas choruje  dyskretnie i „po cichu”, bardzo długo nie dając żadnych objawów.

Potrafi spełniać swoje funkcje nawet wtedy, gdy jest chora, w związku z tym jej uszkodzenia są zbyt późno wykrywane. Oprócz badań obrazowych i objawów klinicznych bardzo ważną rolę w rozpoznaniu i monitorowaniu chorób trzustki pełnią diagnostyczne badania laboratoryjne. Laboratorium MEDICA posiada w swojej ofercie szeroki wachlarz badań podstawowych i specjalistycznych umożliwiających zarówno wczesne wykrycie schorzeń trzustki, jak i monitorowanie skuteczności terapii.

Stany zapalne trzustki

Do najczęstszych schorzeń trzustki zalicza się zapalenia tego narządu, które mogą przybrać postać ostrą lub przewlekłą. Każda z tych postaci choroby przebiega nieco inaczej oraz manifestuje się różnymi objawami.

Przyczyną schorzenia może być nadużywanie alkoholu, spożywanie obfitych i zbyt tłustych posiłków, palenie tytoniu, kamienie żółciowe, niedrożność przewodu żółciowego, przebyte infekcje (np.

wirus świnki, cytomegalowirus), urazy lub operacje w obrębie jamy brzusznej, a także uwarunkowania genetyczne.

Ostre zapalenie trzustki Przewlekłe zapalenie trzustki
  • Ostry stan zapalny gruczołu związany z przedwczesną aktywacją proenzymów trzustkowych oraz uszkodzeniem (w różnym stopniu) sąsiadujących tkanek
  • i niekiedy odległych narządów. 
  1. Przewlekły proces zapalny, powodujący postępujące, nieodwracalne zmiany w miąższu (zanik, włóknienie) oraz stopniowy rozwój niewydolności
  2. zewnątrz- i wewnątrzwydzielniczej  trzustki. 
Najczęściej objawia się: bólem brzucha, który pojawia się nagle i jest bardzo silny, nudnościami, wymiotami, gorączką, bolesnością w nadbrzuszu, osłabieniem
lub brakiem perystaltyki, wzmożonym napięciem powłok brzucha.
Najczęściej objawia się: nawracającymi bólami brzucha, nietolerancją pożywienia (wzdęcia, uczucie pełności w nadbrzuszu, przewlekła biegunka), zaburzeniami trawienia i wchłaniania tłuszczów oraz węglowodanów.

Podstawowe badania laboratoryjne w schorzeniach trzustki

Do podstawowych badań laboratoryjnych służących do diagnostyki schorzeń trzustki  zaliczamy oznaczenie aktywności amylazy i lipazy w surowicy krwi oraz amylazy w moczu. Badania te pozwalają na ocenę funkcji gruczołu trzustkowego oraz wykrycie stanów zapalnych trzustki.

Leia também:  Como aguentar o dia após ficar acordado a noite inteira

Amylaza (dawniej diastaza) jest enzymem hydrolitycznym wydzielanym głównie przez trzustkę i ślinianki. Bierze udział w trawieniu wielocukrów (przede wszystkim skrobi, glikogenu, amylopektyn) do cukrów prostych. Na całkowitą aktywność enzymatyczną składają się: amylaza śliniankowa (S) oraz amylaza trzustkowa (P).

W ostrym zapaleniu trzustki wzrost aktywności amylazy może być nawet 4-6-krotny w porównaniu do wartości referencyjnych. Wzrost ten następuje w ciągu 12-72 od początku objawów i wraca do normy w ciągu 3–5 dni.

Wzrost aktywności amylazy w surowicy, towarzyszący objawom klinicznym zapalenia trzustki, umożliwia rozpoznanie ostrego zapalenia trzustki z czułością bliską 90%. Zwykle podwyższonej aktywności amylazy w surowicy zwykle towarzyszy podwyższona aktywność lipazy.

Przy podejrzeniu ostrego zapalenia trzustki rekomenduje się równoczesne oznaczenie obu tych enzymów. W pacjentów z ostrym zapaleniem trzustki wywołanym hipertriglicerydemią można nie zaobserwować wzrostu aktywności amylazy.

W przewlekłym zapaleniu trzustki wzrost aktywności amylazy jest umiarkowany i często ulega obniżeniu wraz z uszkodzeniem komórek trzustki produkujących ten enzym.

Lipaza trzustkowa jest enzymem hydrolitycznym produkowanym w trzustce, skąd pod wpływem bodźców jest wydzielana do dwunastnicy.

Pod wpływem soli kwasów żółciowych, fosfolipidów i  kolipazy bierze udział w trawieniu tłuszczów pokarmowych w jelicie cienkim – rozkłada trójglicerydy na glicerydy i wolne kwasy tłuszczowe.

Odgrywa również ważną rolę w utrzymaniu przepuszczalności błony komórkowej, umożliwiając komórkom wchłanianie składników pokarmowych oraz usuwanie zbędnych produktów przemiany materii.

Lipaza trzustkowa jest markerem ostrego zapalenia trzustki. W porównaniu do amylazy charakteryzuje się lepszą specyficznością i czułością w stosunku do trzustki.

W ostrym zapaleniu trzustki aktywność lipazy jest bardzo wysoka i zwykle przekracza wartości referencyjne 5-10-krotnie.

Gwałtowny wzrost aktywności tego enzymu w surowicy krwi pojawia się w ciągu 24-48 godzin od wystąpienia ostrych objawów i spada po około 5-7 dniach. W porównaniu do amylazy, aktywność lipazy w surowicy wzrasta wolniej i dłużej się utrzymuje.

W przewlekłym zapaleniu trzustki wzrost aktywności lipazy jest umiarkowany i często ulega obniżeniu wraz z uszkodzeniem komórek trzustki produkujących ten enzym.

Aktywność amylazy w moczu ulega podwyższeniu równolegle do zwiększonej aktywności tego enzymu w surowicy krwi. Wzrost aktywności amylazy w surowicy i w moczu, towarzyszący objawom klinicznym zapalenia trzustki, umożliwia rozpoznanie ostrego zapalenia trzustki z czułością bliską 90%.

Zwykle podwyższonej aktywności amylazy w surowicy i w moczu zwykle towarzyszy podwyższona aktywność lipazy. Przy podejrzeniu ostrego zapalenia trzustki rekomenduje się równoczesne oznaczenie obu tych enzymów.

Równoległego wzrostu aktywności amylazy w moczu i w surowicy krwi nie obserwuje się w przypadku niewydolności nerek i w przypadku makroamylazemii.

Badania laboratoryjne uzupełniające diagnostykę schorzeń trzustki

W diagnostyce stanów zapalnych trzustki rekomenduje się wykonanie badań umożliwiających rozpoznanie stanu zapalnego takich jak: morfologia krwi z obrazem 6 DIFF WBC, OB po 1h, stężenie CRP.

U pacjentów z ostrym zapaleniem trzustki (OZT) stężenie CRP odgrywa istotne znaczenie jako czynnik prognostyczny przebiegu choroby – wysokie wartości stężeń tego białka w surowicy krwi wskazują z wysoką czułością i swoistością na martwiczą postać OZT.

W przypadku podejrzenia przewlekłego zapalenia trzustki dodatkowo zaleca się oznaczenie wapnia całkowitego oraz fosforanów w surowicy krwi.

Dla oceny stanu ogólnego pacjenta oraz próby ustalenia podłoża stanów zapalnych trzustki zaleca się wykonanie następujących badań: aktywność aminotransferaz (AST, ALT), fosfatazy alkalicznej (ALP) i dehydrogenazy mleczanowej (LDH), koagulogram (INR, APTT) oraz jonogram (Sód, Potas, Chlorki)

Najnowsze doniesienia naukowe wskazują, że wysoka wartość trójglicerydów jest nie tylko jednym z objawów zapalenia trzustki, lecz może być czynnikiem predysponującym do rozwoju tego schorzenia. W związku z tym rekomenduje się okresową kontrolę stężenia trójglicerydów w surowicy krwi.

U pacjentów cierpiących na schorzenia trzustki bardzo często dochodzi do rozwoju zaburzenia tolerancji glukozy i cukrzycy, w związku z tym u tych pacjentów rekomenduje się okresową kontrolę stężenia glukozy, insuliny i C-peptydu w surowicy krwi.

Autoimmunologiczne zapalenie trzustki

Autoimmunologiczne zapalenie trzustki (autoimmune pancreatitis – AIP) jest tajemniczym i stosunkowo rzadkim schorzeniem o podłożu autoimmunologicznym z obecnością charakterystycznych zmian biochemicznych, histologicznych i morfologicznych. Obecnie uważa się, że jest ono częścią ogólnoustrojowej choroby autoimmunologicznej.

Objawy choroby są przeważnie łagodne i zazwyczaj są to bóle brzucha. Ataki ostrego zapalenia trzustki są rzadkie. Ponadto może wystąpić utrata masy ciała i cukrzyca, a także objawy innych schorzeń autoimmunologicznych, tzn.

zespołu Sjögrena, reumatoidalnego zapalenia stawów, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, autoimmunologicznego zapalenia tarczycy czy cewkowo-śródmiąższowego zapalenia nerek. 

Za marker specyficzny dla autoimmunologicznego zapalenia trzustki, zwłaszcza w krajach zachodnich, uważa się podwyższony poziom immunoglobuliny G4 (IgG4) w surowicy krwi pacjenta.

Ponadto obecne są typowe zmiany histologiczne oraz charakterystyczny wygląd trzustki w badaniach obrazowych.

Rozpoznanie zapalenia trzustki może potwierdzić korzystna odpowiedź na leczenie kortykosteroidami występująca w ciągu 2-4 tygodni leczenia.

Choroby nowotworowe trzustki

Choroby nowotworowe trzustki to jedne z najpoważniejszych i najgorzej rokujących nowotworów.

Często rozwijają się niezauważone przez dłuższy czas i są rozpoznawane zbyt późno, najczęściej w zaawansowanym stadium oraz w momencie przerzutów do innych narządów.

Diagnostyka chorób nowotworowych trzustki składa się z zebrania szczegółowego wywiadu lekarskiego od pacjenta, badania lekarskiego, wykonania badań laboratoryjnych krwi, badań obrazowych, a także biopsji i badania histopatologicznego.

Wśród specyficznych dla nowotworów markerów oznacza się stężenie antygenu rakowo-płodowego (CEA) oraz markera CA 19-9. Nie są to jednak typowe biomarkery dla raka trzustki.

Podwyższone wartości tych markerów są obserwowane w innych nowotworach oraz w chorobach zapalnych wątroby, dróg żółciowych i trzustki, niezłośliwych chorobach żołądkowo-jelitowych, marskości wątroby oraz w niewydolności nerek.

Ponadto ich stężenie może pozostać prawidłowe pomimo obecności nowotworu, zwłaszcza w przypadkach małych guzów. Przy podejrzeniu guza neuroendokrynnego oznacza się dodatkowo poziom chromograniny A oraz hormonów, które mogą być produkowane przez guz (np.

insuliny, C-peptydu, gastryny, glukagonu, somatostatyny, hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), wazoaktywnego peptydu jelitowego)

Mimo ogromnemu postępowi jaki dokonał się w diagnostyce i leczeniu chorób trzustki, schorzenia te nadal stwarzają niezwykłe wyzwanie dla wielu naukowców i lekarzy praktyków. Ich częste występowanie w populacji związane jest ze stylem życia oraz sposobem odżywiania.

Objawy chorób trzustki są mało charakterystyczne i mogą występować w wielu innych schorzeniach, dlatego też bardzo często pozostają one długo nierozpoznane. Warto pamiętać, że o kondycji trzustki możemy się wiele dowiedzieć badając poziom amylazy, lipazy, trójglicerydów, glukozy oraz leukocytów we krwi.

Badania te umożliwiają wczesne wykrycie wszelkich nieprawidłowości, rozszerzenie diagnostyki o badania obrazowe oraz wdrożenie leczenia. Laboratorium MEDICA dysponuje nowoczesnym sprzętem oraz testami wysokiej jakości służącymi do oceny stanu i funkcji trzustki oraz diagnostyki jej schorzeń.

Pełna oferta dostępna jest w siedzibie laboratorium oraz na stronie internetowej: www.medica.radom.pl

 mgr anal. med. Natalia Bilska

Laboratorium MEDICA

Podobne

Choroby trzustki – objawy, diagnoza

Choroby trzustki objawiają się silnym bólem w podbrzuszu. Często towarzyszy im żółtaczka. Im wcześniej zostaną zdiagnozowane, tym większa szansa na ich szybkie wyleczenie. Jakie badania wykonać, by wykryć choroby trzustki?

Trzustka to podłużny narząd, o długości około 12-20 cm, położony w jamie brzusznej tuż za żołądkiem. W większości składa z gruczołów produkujących substancje służące do trawienia składników pokarmowych (tłuszczów, białek i węglowodanów), w mniejszym stopniu – z komórek wydzielających do krwi hormony odpowiedzialne głównie za regulację poziomu glukozy w organizmie, jak insulina i glukagon).

Objawy chorób trzustki są różne, ale ich wspólnym mianownikiem jest silny ból podbrzusza oraz żółtaczka. Czynnikiem zwiększającym ryzyko rozwoju chorób trzustki jest niezdrowy styl życia: otyłość, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu.

Ostre zapalenie trzustki

Jedną z najbardziej bolesnych i najniebezpieczniejszych chorób jest ostre zapalenie trzustki. (OZT). Wiąże się ono z poważnymi zaburzeniami w produkcji enzymów wewnątrz tego organu.

Trzustka zaczyna trawić się sama, doprowadzając do nieodwracalnych zniszczeń i ostrego stanu zapalnego, niejednokrotnie również ogólnego. Podstawowym objawem choroby jest silny, uporczywy ból w nadbrzuszu, promieniujący do kręgosłupa.

Mogą mu towarzyszyć bardzo silne nudności, wymioty, gorączka, wzdęcia, a w niektórych przypadkach także żółtaczka.

Rak trzustki

Ból brzucha, nudności, utrata apetytu i nagła utrata masy ciała mogą być także objawami raka trzustki. Często pierwszym symptomem nowotworu jest także żółtaczka. Z Krajowego Rejestru Nowotworów wynika, że ponad 80 proc.

przypadków raka trzustki dotyczy osób po 55. roku życia. Niestety, większość nowotworów trzustki jest złośliwa, rozrasta się w miejscu powstania i daje przerzuty.

Tylko niektóre z nich mogą być łagodne, ale i tak z czasem mogą ulegać zezłośliwieniu.

Badania na trzustkę

Choroby trzustki mogą być bardzo niebezpieczne, dlatego z każdym bólem brzucha, który nie ustępuje po kilku dniach, należy zgłosić się do lekarza. W diagnostyce i różnicowaniu chorób trzustki poleca się wykonać badania krwi na lipazę i amylazę.

Leia também:  Dodatkowe skurcze serca – komorowe i nadkomorowe – jakie przyczyny?

Oba enzymy są markerem ostrego zapalenia trzustki, przy czym lipaza wykazuje lepszą od amylazy specyficzność i czułość w stosunku do trzustki. Lipaza jest jednak mniej skuteczna w przypadku diagnostyki przewlekłego zapalenia trzustki i niedrożności dróg żółciowych. W porównaniu do amylazy, aktywność lipazy w surowicy wzrasta wolniej i dłużej się utrzymuje.

Dlatego w przypadku diagnostyki chorób trzustki konieczne jest wykonanie obu badań. Dobrze wykonać również badanie CA 19-9. To oznaczany w surowicy marker raka trzustki, dróg wątrobowo-żółciowych oraz jelita  grubego i odbytnicy. Wynik pomiaru Ca 19-9 układa się w całość z wynikami amylazy i lipazy trzustkowej.

Dlatego warto wykonywać te trzy badania jednocześnie. Pomocne mogą być w tym pakiety badań trzustkowych. Kompleksowe badanie można wykonać w sieci Laboratoriów DIAGNOSTYKA.

Zapalenie trzustki

Trzustka to wąski, płaski narząd umiejscowiony głęboko w jamie brzusznej, za żołądkiem, poniżej wątroby.

Składa się z tkanek zewnątrzwydzielniczych, które wytwarzają enzymy wspomagające trawienie tłuszczów, białek i węglowodanów w jelicie cienkim oraz wodorowęglany, które biorą udział w neutralizacji kwasu żołądkowego.

W skład trzustki wchodzą również wysepki zbudowane z komórek wewnątrzwydzielniczych, wytwarzającej insulinę i glukagon, niezbędne w dostarczaniu glukozy do komórek w organizmie.

W prawidłowych warunkach enzymy trawienne wytworzone w trzustce transportowane są w formie nieaktywnej do dwunastnicy (pierwszy odcinek jelita cienkiego). Uważa się, że podczas ataku zapalenia trzustki enzymy te nie docierają do dwunastnicy, lecz stają się aktywne się one jeszcze w trzustce, gdzie rozpoczynają niszczący ją proces trawienny.

Wyróżnia się ostre i przewlekłe zapalenie trzustki. Ostremu zapaleniu towarzyszy zazwyczaj silny ból brzucha, który promieniuje od nadbrzusza w stronę pleców.

Skutki takiego zapalenia mogą być różne – od niewielkiego obrzęku trzustki po zagrażającą życiu niewydolność narządu.

Przewlekłe zapalenie trzustki to choroba postępująca, która może objawiać się serią ostrych ataków i powodować przerywany lub stały ból, stopniowo uszkadzając trzustkę.

Wprawdzie dokładny mechanizm zapalenia trzustki nie został do końca zbadany, jednak wiadomo, że występuje częściej u mężczyzn i może być związane i nasilane przez alkoholizm oraz kamicę pęcherzyka żółciowego (kamienie żółciowe blokujące przewód żółciowy, który biegnie przez głowę trzustki, w pobliżu ujścia do dwunastnicy). Te dwa stany chorobowe są przyczyną około 80% przypadków ostrego zapalenia trzustki oraz odgrywają znaczącą rolę w zapaleniu przewlekłym. W 10% przyczyna pozostaje nieznana, a pozostałe 10% powodowana jest:

Ostre zapalenie trzustki

Około 75% ataków ostrego zapalenia trzustki uważa się za łagodne, mimo że powodują silny ból brzucha, mdłości, wymioty, osłabienie i żółtaczkę. Ataki te powodują miejscowy stan zapalny, obrzęk i krwawienia, które zazwyczaj ustępują w wyniku odpowiedniego leczenia i nie uszkadzają trzustki, lub uszkodzenie to jest niewielkie.

W około 25% przypadków występują powikłania, takie jak martwica tkanki, zakażenie, niskie ciśnienie krwi, trudności z oddychaniem, udar, niewydolność nerek lub wątroby.

W przypadku objawów wskazujących na zapalenie trzustki należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, ponieważ ich nasilenie nie zawsze odzwierciedla rozległość uszkodzeń, a i inne schorzenia (wymagające innego sposobu leczenia) mogą objawiać się w podobny sposób.

Przewlekłe zapalenie trzustki

U pacjentów z przewlekłym zapaleniem trzustki mogą występować nawracające ataki o objawach podobnych jak w przypadku ostrego zapalenia trzustki. Częstotliwość ataków zwiększa się w miarę postępu choroby.

Z czasem miąższ trzustki bliznowacieje, a komórki wytwarzające enzymy trawienne ulegają zniszczeniu, co powoduje niewydolność trzustki (niemożność wytwarzania enzymów trawiących tłuszcze i białka), utratę wagi, niedożywienie, puchlinę brzuszną, pseudotorbiele trzustki (zbiorniki płynu i uszkodzone tkanki, które mogą zostać zakażone) oraz stolce tłuszczowe. W wyniku niszczenia komórek wytwarzających insulinę i glukagon, pacjent może zachorować na cukrzycę.

W przewlekłym zapaleniu trzustki ból może być silny i ciągły lub okresowy. Może nasilać się po jedzeniu, piciu i spożywaniu alkoholu

BADANIA LABORATOTYJNE

  • Amylaza(enzym trzustkowy odpowiedzialny za trawienie węglowodanów) to najczęściej wykonywane badanie w ostrym zapaleniu trzustki. Jej aktywność wzrasta 2 do 12 godzin po wystąpieniu objawów i jest największa po 12 – 72 godzinach. Stężenie prawidłowe może zostać przekroczone 5 – 10-krotnie i zazwyczaj wraca do normy w ciągu tygodnia. Aktywność amylazy można również monitorować w przewlekłym zapaleniu trzustki – jest ona często umiarkowanie podwyższona do czasu zniszczenia wytwarzających ją komórek. Należy pamiętać, że amylaza jest enzymem, który posiada różne formy zwane izoenzymami: P-amylaza wytwarzana jest w trzustce a S-amylaza w śliniankach. Zazwyczaj oznacza się amylazę całkowitą, chociaż czasami w celu rozróżnienia trzustkowych i pozatrzustkowych przyczyn podwyższonej aktywności amylazy oznacza się izoenzymy.
  • Lipaza(enzym, który, wraz z żółcią z wątroby, trawi tłuszcze) we krwi wzrasta w ciągu 4 – 8 godzin od wystąpienia ostrego ataku, a maksymalną aktywność osiąga w 24. Godzinie. Lipaza jest bardziej czuła i swoista niż amylaza w procesie rozpoznania ostrego zapalenia trzustki. Jednak w przewodzie pokarmowym obecne są inne źródła lipazy. W niektórych badaniach wykrywających lipazę pochodzenia pozatrzustkowego, w chorobach niezwiązanych z trzustką może wystąpić nieznaczne podwyższenie aktywności lipazy.   Stężenie lipazy może wzrosnąć kilkanaście razy i pozostaje podwyższone dłużej niż w przypadku amylazy. W miarę postępu przewlekłego zapalenia trzustki, zniszczeniu ulegają komórki trzustki, wytwarzanie lipazy spada do 10% normy, a u pacjenta pojawia się biegunka tłuszczowa (tłuszczowe, cuchnące stolce).W miarę postępu przewlekłego zapalenia trzustki, aktywność amylazy i lipazy może być prawidłowa lub obniżona nawet podczas ostrych ataków choroby.
  • Trypsyna(odpowiedzialna za trawienie białek) uważana jest za najbardziej czułe badanie krwi w kierunku ostrego zapalenia trzustki, jednak oznaczenie to nie jest powszechnie dostępne ani wykonywane rutynowo. Badania trypsyny w kale wykonywane są w celu wykrycia niewydolności trzustki i mogą stanowić element panelu badań wykonywanych w przewlekłym zapaleniu trzustki, w tym spowodowanego mukowiscydozą.
  • Trypsynogen(trypsyna immunoreaktywna) to badanie krwi, które można wykonać w celu sprawdzenia niewydolności trzustki u pacjentów z przewlekłym zapaleniem.

Inne badania, które wykonać można w celu oceny powikłań spowodowanych ostrym zapaleniem trzustki, to:

Badania, które można wykonać w celu rozpoznania przewlekłego zapalenia trzustki:

  • tłuszcz w kale
  • trypsyna
  • trypsynogen (trypsyna immunoreaktywna)

BADANIA POZA LABORATORIUM:

  • badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej
  • endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ECPW), obejrzenie i czasem usunięcie kamieni żółciowych przy pomocy giętkiego endoskopu
  • tomografia komputerowa (CT)
  • badania przy zastosowaniu sekretyny (o ograniczonej dostępności). W dwunastnicy umieszcza się sondę, przy pomocy której pobiera się wydzielinę trzustki po stymulacji sekretyną podaną dożylnie
  • rezonans magnetyczny (MRI)

Ostre zapalenie trzustki

Zazwyczaj nie ma możliwości zapobiegania pojedynczym atakom ostrego zapalenia trzustki ani ich wczesnego wykrycia.

Jeżeli zapalenie spowodowane jest alkoholizmem (stan taki może wystąpić po kilku latach spożywania średnich lub dużych ilości alkoholu), atak zazwyczaj wywołany jest spożyciem nadmiernej ilości alkoholu w krótkim czasie.

Wprawdzie nie można zapobiec ostremu atakowi (jeżeli pacjent nadal pije), lecz w wielu przypadkach poprzedzają go objawy, które można złagodzić dzięki interwencji lekarskiej. Jeżeli przyczyną ostrego zapalenia trzustki są m.in. kamienie żółciowe, ataku zazwyczaj nie poprzedzają objawy ostrzegawcze.

Leczenie polega na zmniejszaniu bólu, pozostawaniu na czczo i “odciążeniu” trzustki na okres od kilkunastu dni do kilkunastu tygodni, do czasu ustąpienia objawów.

W tym okresie zachodzi konieczność hospitalizacji pacjenta oraz podawania płynów i substancji odżywczych dożylnie. Powikłania monitoruje się i leczy w miarę ich występowania.

Jeżeli przyczyną ostrego zapalenia trzustki są kamienie żółciowe, konieczne może okazać się usunięcie pęcherzyka żółciowego.

Przewlekłe zapalenie trzustki

Terapia polega na zapobieganiu kolejnym atakom, minimalizacji powstających uszkodzeń trzustki i leczeniu uszkodzeń już istniejących. Niezmiernie istotne dla przebiegu kuracji jest powstrzymanie się pacjenta od spożywania alkoholu. Zalecana jest również dieta niskotłuszczowa, pozwalająca odciążyć trzustkę.

W przebiegu leczenia można podać również enzymy trzustkowe, w celu zmniejszenia niedoborów i łagodzenia zaburzeń wchłaniania. Pacjent może również wymagać suplementacji wapnia oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Często monitoruje się stężenie glukozy we krwi, a pacjentom, u których w wprzebiegu choroby rozpoznano cukrzycę podaje się zastrzyki insuliny (leczenie doustne nie zawsze jest w tym przypadku skuteczna).Ważnym elementem terapii jest uśmierzanie bólu, którego pacjent może stale doświadczać w stopniu średnim do ciężkiego.

Z tego powodu podaje się środki narkotyczne i przeciwdepresyjne. Stosuje się również wstrzykiwanie alkoholu do nerwów, co zapobiega przewodzeniu bólu, a w niektórych przypadkach dokonuje się chirurgicznego zabiegu przecięcia połączeń nerwowych. W miarę postępu choroby i zmniejszania się czynności trzustki, poziom bólu może się zmniejszać.

U niektórych pacjentów niezbędne jest chirurgiczne usunięcie trzustki lub jej części i/lub usunięcie czy też obejście zwężeń. Należy pamiętać, że operacje trzustki są niezmiernie trudne i musi je wykonywać specjalista z doświadczeniem w tej dziedzinie.

U pacjentów z przewlekłym zapaleniem występuje podwyższone ryzyko rozwoju raka trzustki. Dlatego też oprócz monitorowania przebiegu choroby, lekarz prowadzący sprawdza objawy nowotworu.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*