Ropne zapalenie zatok przynosowych – przyczyny, objawy i leczenie

Zapalenie zatok to nie tylko katar i ból głowy. Zwykły katar mija po kilku dniach. Jeśli utrzymuje się dłużej, ciągle powraca albo pojawia się ból głowy, prawdopodobnie problem leży w zatokach. Jeśli szybko podejmiesz leczenie, możesz uchronić się przed przewlekłym, nawracającym zapaleniem zatok. Jakie są przyczyny zapalenia zatok?

Spis treści

Zapalenie zatok często pojawia się po banalnym przeziębieniu.

Pierwsze objawy zapalenia zatok mogą nie zwrócić twojej uwagi, bo przecież po chorobie został ci tylko katar.

Ale potem zaczyna pobolewać głowa, szczególnie w okolicy czoła i nasady nosa. Typowe jest także to, że dolegliwość nasila się w godzinach porannych lub przy pochylaniu. 

Leczenie zapalenia zatok jest trudne, choć nie zawsze wymaga pomocy specjalisty. Ale pod warunkiem, że zaczniesz działać natychmiast. Warto to zrobić, bo nieleczone zapalenie zatok to już znacznie poważniejszy problem.

Skutki nieleczonych zatok

Objawy zapalenia zatok

Zatok przynosowych jest kilka. Zapalenie obejmuje najczęściej zatoki czołowe, szczękowe i sitowe. A od tego, gdzie się ono rozwija, zależą dolegliwości.

Ból w okolicy czoła wskazuje na zapalenie zatok czołowych.

Infekcja zatok szczękowych powoduje często ból górnej szczęki, zębów oraz bolesność uciskową policzków.

Obrzęk powiek i okolic oczu to znak, że chorują zatoki sitowe. Ich zapalenie może też powodować zatkanie nosa, bolesność uciskową boków nosa oraz utratę powonienia.

  • bóle zatok nasilają się nad ranem i rano oraz przy pochylaniu głowy
  • bardzo częstym objawem zapalenia zatok jest wydzielina z nosa – wodnista i przezroczysta, jeśli przyczyną zapalenia są wirusy, lub gęsta i ropna, gdy zakażenie wywołane jest przez bakterie

Czasem występują także dolegliwości ogólne, np.:

  • gorączka
  • złe samopoczucie
  • uczucie rozbicia
  • brak apetytu

Spływająca po tylnej ścianie gardła wydzielina z zatok może powodować przewlekły kaszel i chrząkanie.

Zapalenie zatok przynosowych: przyczyny

Zapalenie zatok najczęściej spowodowane jest zakażeniem wirusowym, czasem bakteryjnym, rzadko grzybiczym. Sprzyjają mu nawracające i niedoleczone infekcje górnych dróg oddechowych oraz… próchnica zębów.

 Problemy z zatokami dotykają znacznie częściej alergików i chorych na astmę lub alergiczny nieżyt nosa, osób mających jakieś nieprawidłowości anatomiczne, np.

skrzywienie przegrody nosa, przerost migdałków podniebiennych lub migdałka gardłowego.

Lekarze szacują, że co trzeci Polak przynajmniej raz przeszedł ostre zapalenie zatok, a co piąty cierpi z powodu infekcji przewlekłej, czyli takiej, której objawy utrzymują się ponad 3 miesiące.

Zatoki przynosowe to jamy powietrzne w obrębie czaszki, połączone naturalnymi ujściami z jamą nosa po to, by powietrze i śluz mogły się przemieszczać. Spełniają ważne funkcje: są rodzajem amortyzatorów chroniących delikatne struktury mózgu przed urazami, modulują głos, nawilżają wdychane przez nos powietrze.

Jeżeli w tkance wyściełającej zatoki zacznie toczyć się proces zapalny, wytwarza się wydzielina, która zatyka ujścia zatok. Powietrze nie może się wydostać i naciska na ściany zatok. To z tego powodu odczuwamy ból różnych okolic twarzy lub głowy.

Leczenie zapalenia zatok

Jeśli choroba dopiero się zaczęła, możesz próbować wyleczyć ją domowymi zabiegami. Zadbaj o to, by zatoki mogły się oczyścić. Pomogą w tym inhalacje i rozgrzewające okłady.

Można tez sięgnąć po leki OTC (dostępne bez recepty) o działaniu mukolitycznym i przeciwzapalnym, ale należy przy tym pamiętać, by stosować je zgodnie z ulotką, a gdy ich stosowanie nie przynosi oczekiwanych efektów, zgłosić się do lekarza, który zdecyduje o dalszym sposobie leczenia.

W typowych przypadkach lekarz tylko na podstawie badania i rozmowy z pacjentem podejmuje właściwe leczenie. W razie nawracających lub długo utrzymujących się objawów zwykle konieczne są dodatkowe badania.

Jeśli antybiotyki są nieskuteczne, lekarz może zlecić badania mikrobiologiczne (posiew), czyli hodowlę bakterii znajdujących się w wydzielinie pobieranej z nosa lub z zatok podczas ich punkcji (nakłucia). Na tej podstawie dobiera się lek niszczący te właśnie drobnoustroje.

Zatoki trzeba wyleczyć, bo nieleczone zapalenie może prowadzić do powikłań takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy ropień mózgu.

Zobacz jak wyglądają zatoki

W trudnych do zdiagnozowania przypadkach coraz częściej wykonuje się endoskopię nosa i zatok. Lekarz wprowadza głęboko do nosa cienki wziernik, który umożliwia ocenę niedostępnych w czasie normalnego badania laryngologicznego miejsc, np. ujść zatok, głębszej części przegrody nosowej czy ujścia kanalików łzowych.

Obecnie coraz rzadziej wykonuje się zdjęcie rentgenowskie zatok, bo niezbyt dokładnie pokazuje ono nieprawidłowości. Znacznie doskonalsza jest tomografia komputerowa. Badanie powinno być wykonane w okresie tzw. zdrowia, czyli co najmniej 6 tygodni po zakończeniu ostrej infekcji.

Tomografia zatok wykrywa zmiany zapalne w śluzówce oraz strukturze kostnej zatok, pozwala ocenić, czy stan zapalny nie rozszerza się na okolice sąsiadujące z zatokami (podstawę czaszki, oczodoły, mózg).

Jeśli podejrzewa się tło alergiczne zapalenia zatok, wskazane jest wykonanie badań potwierdzających alergię, np. testów skórnych.

Ropne zapalenie zatok przynosowych – przyczyny, objawy i leczenie

  • Ogranicz kontakt z zanieczyszczeniami (pyły, dym tytoniowy, związki chemiczne), które uszkadzają błonę śluzową nosa.
  • Unikaj alergenów, dbaj o czystość filtrów w klimatyzatorach i oczyszczaczach powietrza. Tkwią w nich bakterie, które błyskawicznie rozprzestrzeniają się z wydmuchiwanym powietrzem.
  • Dużo pij, szczególnie gdy powietrze jest suche. Nawilżona od środka śluzówka nosa stanowi dobrą zaporę dla chorobotwórczych drobnoustrojów utrzymuj prawidłową wilgotność powietrza w mieszkaniu. W sezonie grzewczym bardzo pomocne są nawilżacze powietrza.

Leczenie zapalenia zatok: operacja

Niekiedy jedynym sposobem uwolnienia się od przewlekłych i nawracających zapaleń zatok jest przeprowadzenie zabiegu. Oto najczęściej wykonywane:

  • Funkcjonalna endoskopowa operacja zatok (FEOZ). To obecnie najnowocześniejsza i najbardziej skuteczna operacja zatok. Dzięki zastosowaniu endoskopu i bardzo precyzyjnych instrumentów mikrochirurgicznych możliwe jest dokładne usunięcie zmian chorobowych i poszerzenie naturalnych ujść zatok.
  • Septoplastyka, czyli korekcja przegrody nosa. Operację przeprowadza się wtedy, gdy lekarz stwierdzi skrzywienie przegrody nosa (wrodzone lub w wyniku urazu). Niewielkie skrzywienie zwykle nie upośledza drożności nosa czy zatok, ale gdy dołączy się obrzęk błony śluzowej nosa wywołany infekcją lub procesem alergicznym, może to utrudniać oddychanie przez nos i blokować ujścia zatok przynosowych. Wtedy wskazana jest septoplastyka.
  • Polipektomia. Zabieg polega na usunięciu polipów nosa i zatok. Polipy to patologiczne narośla błony śluzowej. Wypełniają one jamy nosowe oraz zatoki, blokując ich ujście i drożność. Operacja najczęściej wykonywana jest przez otwory nosowe, ale czasem trzeba też nakłuć lub naciąć skórę nad zatoką.

Domowe sposoby na zapalenie zatok

  • Sól lub gorczyca w woreczkach – do woreczków uszytych z gęsto utkanego płótna nasyp soli kuchennej. Podgrzej je (np. na patelni lub w piekarniku) i przyłóż do policzków i czoła. Sól nie może być za gorąca, by nie poparzyła skóry. Woreczki możesz też napełnić gorczycą. Jej przyjemny zapach przyśpiesza udrożnienie dróg oddechowych. W zależności od potrzeb okłady powtarzaj nawet kilka razy dziennie. Gdy śluz zacznie spływać, delikatnie oczyść nos – dmuchaj, zatykając jedną dziurkę.
  • Inhalacje – świetne efekty przynoszą inhalacje pary wodnej z dodatkiem odrobiny soli oraz ewentualnie ziół, np. rumianku. Możesz też dodać kilka kropli olejku kamforowego. Pochyl się nad miseczką (nakryj głowę cienkim ręcznikiem lub płótnem) i wdychaj opary. Po 5 minutach inhalacji zdejmij ręcznik z głowy i staraj się delikatnie wydmuchać nos. Gdy idzie to opornie, znów schowaj głowę pod ręcznik. Inhalacje powinno się stosować 3 razy dziennie po około 10 minut. Wskazane są także ciepłe kąpiele lub przebywanie w saunie.

Czytaj: Płukanie zatok w domu – jak płukać zatoki w domu?

Endoskopowe płukanie zatok i Hydrodebrider

Endoskopowe płukanie zatok jest od dawna stosowane jako terapia wspomagająca leczenie, ale dopiero nowe technologie (np. Hydrodebrider) umożliwiają bardzo dokładne oczyszczenie zatok w czasie zabiegów operacyjnych.

Z dotychczasowych amerykańskich badań wynika, że metoda ta może ograniczyć występowanie biofilmów bakteryjnych w zatokach o 99 proc., a jednocześnie jest bezpieczna dla pacjenta.

Takie urządzenie ma dwa rodzaje końcówek – jedna do zatok szczękowych, sitowych i klinowych (umożliwia płukanie obrotowe o zasięgu 270 stopni), druga do zatok czołowych (obrót o zasięgu 80 stopni).

Płukanie odbywa się z użyciem roztworu soli fizjologicznej, który wyrzucany jest w postaci spreju pod ciśnieniem 5 ml na sekundę i jednocześnie odsysany. Taka konstrukcja sprawia, że Hydrodebrider może usunąć zmiany zapalne z wszelkich zachyłków zatok, nawet tak trudno dostępnych jak przyśrodkowa ściana i dno zatok szczękowych.

Czytaj: Guz Potta powstaje w wyniku bakteryjnego zapalenia zatok

Porady ekspertów

Jakiś czas temu pobolewała mnie górna trójka. Ból ustąpił, ale w okolicach korzenia zęba zaczęłam wyczuwać małą kulkę, która po naciśnięciu bolała i promieniowała. Po jakimś czasie ona prawie zanikła, ale ból po naciśnięciu pozostał.

Miesiąc temu lekarz stwierdził u mnie zapalenie zatok. Wydzielina spływa mi po tylnej ścianie gardła tylko z tej strony co ta pobolewająca wcześniej górna trójka, podrażniając je. Żadne leki nie pomagają. Teraz kończę kurację antybiotykiem, który też prawie w ogóle nie pomógł.

Dodam też, że nie mam innych objawów towarzyszących zapaleniu zatok, takich jak: ból głowy przy schylaniu, brak powonienia, zatkany nos czy gorączka. Czy to możliwe, że to jest zapalenie zatoki przynosowej spowodowane prze ten ząb? Bo 1 i 2 mam wyleczone kanałowo rok temu i nic się nie działo, a ta trójka jest żywa, ale nie widać żadnej zmiany na powierzchni.

Leia também:  Urazy jąder i moszny

Odpowiada prof. dr hab. med. Antoni Krzeski

Profesor dr hab. med. Antoni Krzeski jest kierownikiem Kliniki Otorynolaryngologii Wydziału Lekarsko-Dentystycznego Uniwersytetu Medycznego w Warszawie, która mieści się w Szpitalu Czerniakowskim.

Aniu miła, w medycynie wszystko jest możliwe, a zęby bezpośrednio przylegają do zatok. Istnieje więc możliwość, że stan zapalny dotyczący zębów rozszerzył się na zatoki. Ale czy tak jest można będzie powiedzieć dopiero po zbadaniu pacjenta i obejrzeniu tomografii zatok. Proszę zaufać swojemu dentyście lub poszukać takiego, do którego będzie Pani miała zaufanie. Pozdrawiam, Prof. A. Krzeski

miesięcznik “Zdrowie”

Ropne zapalenie zatok przynosowych – przyczyny, objawy i leczenie Agnieszka Paculanka

Zapalenie zatok przynosowych

Co to jest zapalenie zatok przynosowych i jakie są jego przyczyny?

Zatoki przynosowe są powietrznymi jamami zlokalizowanymi wewnątrz kości czaszki. Człowiek posiada 4 pary zatok:

  • zatoki szczękowe – znajdujące się tuż za policzkami,
  • zatoki czołowe,
  • zatoki sitowe,
  • zatokę klinową (dwie ostatnie znajdujące się wewnątrz czaszki, za jamą nosową).

Każda zatoka ma połączenie z jamą nosową, dzięki czemu wydzielina przez nie produkowana może się ewakuować, a powietrze z zewnątrz dostaje się do środka i wentyluje wnętrze zatok. To zapewnia brak bakterii wewnątrz zatok przynosowych w stanie fizjologicznym.

Ropne zapalenie zatok przynosowych – przyczyny, objawy i leczenie

W przypadku infekcji zatok stan zapalny i obrzęk dotyczy błony śluzowej, która je wyściela.

Powoduje to zablokowanie kompleksu ujściowo-przewodowego (czyli ujścia zatok do jamy nosowej) i brak możliwości ewakuacji wydzieliny z zatok, co sprzyja jej gromadzeniu.

W ostatnim czasie częściej operuje się pojęciem zapalenia błony śluzowej zatok i nosa (rhinosinusitis), ponieważ infekcja błony śluzowej w jednym miejscu szybko się rozprzestrzenia, obejmując całość jamy nosowej.

Ze względu na okres trwania możemy wyróżnić zapalenie zatok przynosowych ostre, podostre lub przewlekłe. Ostre zapalenie zatok przynosowych ma gwałtowny początek i trwa nie dłużej niż 4 tygodnie. W przypadku stanu podostrego okres chorobowy trwa od 4 do 8 tygodni, a jeśli przekracza 8 tygodni lub często nawraca mówimy o przewlekłym zapaleniu zatok przynosowych.

Przyczyna każdego rodzaju zapalenia zatok, podobnie jak większości infekcji górnych dróg oddechowych, może być wirusowa, bateryjna, grzybicza lub alergiczna. Najczęstszą przyczyną ostrego zapalenia zatok są wirusy, np. rynowirusy, koronawirusy, adenowirusy czy wirus grypy.

Do kolonizacji przez bakterie (trzy najczęściej spotykane to Streptococcus pneumoniae, Haemofilus influenzaeMoraxella catarrhalis) dochodzi zazwyczaj na skutek nadkażenia w trakcie infekcji wirusowej lub reakcji alergicznej.

Grzybicze zapalenie zatok może występować u osób z upośledzoną odpornością (po przeszczepieniach, z chorobami szpiku kostnego, AIDS) lub z cukrzycą.

Obecnie coraz częściej przyczynę stanowi nierozpoznana czy źle kontrolowana alergia. Czasami zapalenie zatok może być spowodowane przewlekłym drażnieniem błony śluzowej przez czynniki fizyczne (np.

dym papierosowy) albo infekcją zęba pochodzenia korzeniowego. Również znacznego stopnia skrzywienie przegrody nosa może przyczynić się do częstych zapaleń zatok przynosowych, szczególnie jednostronnych.

Jak się objawia zapalenie zatok przynosowych?

Wśród objawów ostrego zapalenia zatok należy wymienić utrudnione oddychanie przez nos, bóle głowy, twarzy u nasady nosa oraz po jego obu stronach, które ulegają nasileniu po schyleniu głowy. Dodatkowo obecna jest wydzielina z nosa, która może spływać po tylnej ścianie gardła, powodując kaszel.

Może się również pojawić obrzęk tkanek miękkich w okolicy oczu i pogorszenie węchu. Przy zapaleniu zatok szczękowych, szczególnie szerzącym się z zębodołu, u pacjenta może występować ból zębów i nieświeży zapach z ust. Infekcji często towarzyszy gorączka.

Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych charakteryzuje się bardzo podobnymi objawami, choć o nieco mniejszym natężeniu.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie zapalenia zatok przynosowych?

Lekarz ustala rozpoznanie zapalenia zatok przynosowych na podstawie dokładnie zebranego wywiadu, badania laryngologicznego i badań dodatkowych.

Na początku lekarz bada dotykiem twarz i szyję pacjenta w celu wykrycia bolesności dotykowej. W badaniu laryngologicznym wykonuje się rynoskopia przednią (oglądanie jamy nosa wziernikiem z użyciem lampy czołowej), w której szuka się obecności wydzieliny, polipów oraz ocenia błonę śluzową pod kątem cech stanu zapalnego.

W trakcie badania można również ocenić stan przegrody nosa. W razie potrzeby w celu lepszej widoczności można wykorzystać endoskop giętki lub sztywny, dzięki którym można zajrzeć również do zatok. Do pełnej oceny choroby często konieczne jest wykonanie badań obrazowych.

Kiedyś bardzo popularne było zdjęcie rentgenowskie, które obecnie straciło na znaczeniu wobec powszechnej dostępności tomografii komputerowej (TK). Pozwala ona na dokładne zobrazowanie wszystkich zatok, kompleksu ujściowo-przewodowego, jamy nosa oraz wszystkich otaczających tkanek.

Dzięki TK można określić zakres zmian patologicznych, zaplanować leczenie (także operacyjne), a nawet ustalić prawdopodobną przyczynę choroby. Podobne zastosowanie ma rezonans magnetyczny, choć z racji ceny i gorszej dostępności nie jest tak popularny jak tomografia komputerowa. Przy ostrym zapaleniu zatok czasem pobiera się materiał biologiczny (np.

wydzielinę lub popłuczyny z zatok) i wysyła do laboratorium mikrobiologicznego w celu wykonania posiewu. Jeżeli lekarz podejrzewa tło alergiczne zapalenia zatok, pomocne mogą być testy alergiczne.

Jakie są metody leczenia zapalenia zatok przynosowych?

Chory na ostre zapalenie zatok przynosowych w początkowym okresie choroby może próbować leczyć się domowymi sposobami, ponieważ w przypadku choroby wirusowej leczenie jest objawowe.

Zaleca się codzienne kilkukrotne inhalacje (wystarczy nad miską z gorąca wodą), picie dużej ilości płynów, okłady z gorącego ręcznika i nawilżanie błony śluzowej nosa, np. roztworem soli fizjologicznej.

W aptece można zakupić zestaw do samodzielnego płukania zatok, który również może przynieść poprawę dolegliwości.

W początkowym okresie zapalenia zatok przynosowych leczeniem może zajmować się lekarz rodzinny. Zaleca się stosowanie leków przeciwzapalnych i przeciwbólowych z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (np. ibuprofen).

Dodatkowo wskazane są leki o działaniu obkurczającym na błonę śluzową nosa i zatok. Można je przyjmować doustnie oraz w postaci kropli do nosa.

Trzeba pamiętać, że takich kropli nie można stosować dłużej niż 5–7 dni, gdyż grozi to uzależnieniem błony śluzowej od ich działania i jej nawracający obrzęk.

W przypadku infekcji z wysoką gorączką (>39°C), znacznym obrzękiem tkanek okołooczodołowych lub trwającej powyżej dwóch tygodni należy rozważyć włączenie antybiotykoterapii. Terapia trwa zwykle 10–14 dni.

Nawet jeśli objawy ustępują wcześniej, należy doprowadzić leczenie do końca, żeby zabezpieczyć się przed przewlekłym zapaleniem zatok przynosowych.

W razie braku poprawy po 7 dniach lekarz rozważy zmianę antybiotyku.

Jeśli zapalenie zatok ma etiologię grzybiczą, można stosować leki przeciwgrzybicze, choć jest to istotne wskazanie do leczenia operacyjnego.

W przypadku podejrzenia tła alergicznego i/lub u pacjentów z przewlekłym stanem zapalnym zaleca się stosowanie glikokortykosteroidów donosowych.

Nawracające, przewlekłe zapalenie zatok, w tym także grzybica zatok, są wskazaniem do leczenia operacyjnego. Obecnie najczęściej stosowaną metodą jest endoskopowa mikrochirurgia wewnątrznosowa z użyciem kamery i źródła światła oraz mikronarzędzi chirurgicznych.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie zapalenia zatok przynosowych?

Całkowite wyleczenie zapalenia zatok przynosowych jest możliwe. Powikłania ostrego zapalenia zatok nie są częste, a najczęstszym z nich jest przejście choroby w stan przewlekły. Zdarza się, że zapalenie zatok choroba wyzwala atak astmatyczny lub towarzyszy mu zapalenie ucha środkowego.

Infekcja może się szerzyć do okolicznych tkanek, np. oczodołu, kości czy okolic mózgowia, powodując zapalenie opon. Grozi to zapaleniem tkanek okołooczodołowych i skóry nad oczodołem, co może wpływać na jakość wzroku.

Istnieje również ryzyko zapalenia opon mózgowych oraz zakrzepicy w obrębie okolicznego spływu żylnego.

Jak można zapobiegać zapaleniu zatok przynosowych?

Zapalenie zatok przynosowych to choroba, która dotyczy osób w każdym wieku w różnych porach roku.

Można zredukować ryzyko wystąpienia zapalenia zatok poprzez unikanie osób z zakażeniami górnych dróg oddechowych oraz nadmiernej ekspozycji na różnego rodzaju dymy (papierosy) i różnego rodzaju zanieczyszczenia powietrza.

Ważne jest leczenie różnego rodzaju alergii, szczególnie wziewnych oraz odpowiedni stopień nawilżenia powietrza w pomieszczeniach, w których przebywamy na co dzień. Ma to ogromne znaczenie w miesiącach, w których korzystamy z ogrzewania pomieszczeń.

Ropne zapalenie zatok: objawy i leczenie. Jest zaraźliwe?

Ropne zapalenie zatok – nieprzyjemne, bolesne, a na dodatek niebezpieczne. Zobacz, jakie są przyczyny i objawy ropnego zapalenia zatok, w jaki sposób leczy się chorobę, czy jest ona zaraźliwa, a także z jakimi możliwymi powikłaniami należy się liczyć.

Co to jest ropne zapalenie zatok?

Ropne zapalenie zatok jest infekcją występującą przede wszystkim na skutek zakażeń bakteryjnych różnego typu, których wspólnym mianownikiem jest objaw w postaci produkcji znacznych ilości cuchnącej, ropnej wydzieliny.

Najczęściej schorzenie jest wynikiem bakteryjnego nadkażenia infekcji wirusowych rozwijających się w jamie nosowej i zatokach.

Inną ewentualność stanowią zakażenia zębopochodne, będące konsekwencją nieleczonej próchnicy, zabiegów leczenia kanałowego oraz ekstrakcji zębów, w szczególności górnych szóstek.

Ropne zapalenie zatok może się rozwinąć także na skutek wad anatomicznych (np. skrzywienie przegrody nosowej) oraz polipów.

W większości z opisanych sytuacji dochodzi do upośledzenia mechanizmu opróżniania zatok z produkowanej w nich wydzieliny śluzowej, skutkiem czemu zaczyna się ona gromadzić w nadmiernych ilościach, stanowiąc idealne podglebie dla kolonizacji ze strony bakterii. W sytuacji, gdy dojdzie do bakteryjnego zakażenia, charakter wydzieliny zmienia się z czysto śluzowego na śluzowo-ropny.

Jakie bakterie powodują ropne zapalenie zatok?

Ropne zapalenie zatok najczęściej powodowane jest przez jedną z trzech bakterii. Wymienia się w tym kontekście przede wszystkim takie drobnoustroje, jak:

  • streptococcus pneumoniae – pod tą łacińską nazwą kryje się dwoinka zapalenia płuc, czyli Gram-dodatnia bakteria należąca do grupy paciorkowców alfa-hemolizujących,
  • haemophilus influenzae – bakteria Gram-ujemna, względnie beztlenowa, przenoszona drogą kropelkową, wywołująca między innymi zakażenia układu oddechowego,
  • moraxella catarrhalis –bakteria Gram-ujemna, beztlenowa, bytująca w błonach śluzowych układu oddechowego oraz moczowo-płciowego. Odpowiada za ropne zapalenie zatok w szczególności u dzieci w wieku niemowlęcym.
Leia também:  Paraliż przysenny – co to jest i jak leczyć paraliż senny?

Objawy ropnego zapalenia zatok

Objawy ropnego zapalenia zatok w większości przypadków są nasilone względem zwykłej infekcji wirusowej o przebiegu ostrym lub przewlekłym. Do typowych symptomów należą:

  • gęsta wydzielina z nosa o nieprzyjemnym zapachu i barwie żółtawej, pomarańczowej lub zielonkawej,
  • uczucie silnej niedrożności nosa,
  • spływanie wydzieliny po tylnej ściance gardła, powodujące uczucie niesmaku oraz prowokujące kaszel,
  • nasilony ból twarzoczaszki, często jednostronny, w szczególności przy nachylaniu się i ruchach poprzecznych głowy,
  • zwiększona tkliwość twarzoczaszki w rejonie zainfekowanych zatok – nieprzyjemne doznania związane z dotykaniem lub masowaniem głowy,
  • wysoka gorączka – powyżej 38-39 stopni Celsjusza,
  • objawy ogólne: ból gardła, katar, silne bóle mięśniowo-stawowe, dreszcze, uczucie rozbicia, osłabienie, pogorszenie nastroju,
  • ból zębów i tkanek przyzębia w przypadku tzw. zębopochodnego zapalenia zatok.

Bakteryjne, ropne zapalenie zatok zazwyczaj rozwija się po kilku – kilkunastu dniach zakażenia wirusowego, co łącznie przedłuża czas trwania choroby znacznie powyżej 10 dni. Charakterystyczne są też nawroty nasilonych objawów następujące po fazach względnej poprawy stanu zdrowia.

Czy ropne zapalenie zatok jest zaraźliwe?

Czy ropne zapalenie zatok jest zaraźliwe? Mimo, że powodowane jest przez bakterie, samo w sobie nie jest uznawane za chorobę, którą można się zarazić w sposób bezpośredni.

W zdecydowanej większości przypadków, zakażenie bakteryjne skutkujące wystąpieniem ropnej wydzieliny, ma charakter endogenny, związany z wytworzeniem się specyficznego środowiska w nieoczyszczanych, zatkanych zatokach.

Nie znaczy to jednak w żadnym przypadku, że ropne zapalenie zatok należy lekceważyć. Wręcz przeciwnie – jest to poważne schorzenie, które nieleczone może doprowadzić do ciężkich powikłań, takich jak zapalenie opon mózgowych, czy ropień mózgu lub oczodołu.

Leczenie ropnego zapalenia zatok

Leczenie ropnego zapalenia zatok wymaga zastosowania antybiotyków.

Lekiem pierwszego rzutu jest amoksycylina, czyli półsyntetyczna ampicylina, niezwykle uniwersalna, wykazująca skuteczność przeciw wielu różnym szczepom bakterii.

Natomiast do leków II rzutu zalicza się takie antybiotyki, jak amoksycylina z klawulanianem, cefuroksym, ceftriakson, cefotaksym, moksifloksacyna oraz lewofloksacyna.

Antybiotyki powinny być podawane przez 7 do 10 dni, w zależności od zaleceń lekarza miejscowo lub ogólnoustrojowo.

Należy pamiętać, że mimo dużej skuteczności, przy tak skomplikowanym schorzeniu, jak ropne zapalenie zatok, możliwe jest wykształcenie się wskutek antybiotykoterapii szczepów odpornych na działanie tego typu preparatów. Konsekwencją tego może być rozwój choroby w postaci przewlekłej.

Oprócz antybiotyków, w leczeniu ropnego zapalenia zatok stosuje się także:

  • miejscowe glikokortykosteroidy, czyli środki o silnym działaniu przeciwzapalnym, podobnie jak antybiotyki, dostępne na receptę,
  • leki mukolityczne, rozrzedzające wydzielinę, zmniejszające lepkość śluzu,
  • niesteroidowe leki przeciwzapalne,
  • środki nawilżające do płukania zatok na bazie soli fizjologicznej lub wody morskiej,
  • inhalacje z użyciem soli fizjologicznej, olejków eterycznych oraz ziół.

Dodatkowo należy pamiętać o intensywnym nawilżaniu organizmu pacjenta oraz powietrza w pomieszczeniu, w którym przebywa osoba chora. Bardzo istotne jest też regularne przedmuchiwanie nosa i zatok, aczkolwiek ze względu na obrzęk i wydatnie zmniejszoną drożność, może to być utrudnione, nieprzyjemne, a wręcz bolesne.

Czytaj też:

Zapalenie zatok – przyczyny, objawy, leczenie

Zapalenie zatok to problem, który może pojawić się u każdego – zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Niegroźna infekcja czy przeziębienie może spowodować niedrożność zatok, skutkującą dużym dyskomfortem i wystąpieniem charakterystycznego bólu.

Najczęściej przyczyną stanów zapalnych zatok są wirusy, bakterie i grzyby, próchnica oraz nieleczone przeziębienie. Zapalenie zatok nierzadko związane jest z nietrafioną diagnozą i niewłaściwym leczeniem, co może skutkować przewlekłym problemem, któremu towarzyszą nieprzyjemne dolegliwości.

Jakie są zatem objawy zapalenia zatok, jak je rozpoznać? Jak i czym leczyć chore zatoki? Ile trwa zapalenie zatok?

Budowa zatok

Zatoki to przestrzenie znajdujące się w obrębie głowy – nosa i oczu, wypełnione powietrzem, które łączą się z jamą nosa. Zatoki oboczne nosa, zwane potocznie przynosowymi, stanowią cztery parzyste zatoki: zatoki czołowe, zatoki szczękowe, które są największe spośród wszystkich zatok, komórki sitowe oraz zatoki klinowe, umiejscowione w okolicy ucha.

Wnętrze zatok wysłane jest błoną śluzową, która jest przedłużeniem błony śluzowej jamy nosa. W warunkach fizjologicznych we wnętrzu zatok nie powinno być bakterii, są one jałowe.

Prawidłowe funkcjonowanie nabłonka rzęskowego zatok umożliwia systematyczne przesuwanie powstającej wydzieliny w kierunku jamy nosowej, dzięki czemu zabezpiecza zatoki przed drobnoustrojami z gardła czy nosa.

Klasyfikacja zapalenia zatok 

  • Zapalenie zatok to choroba błony śluzowej, wyściełającej zatoki przynosowe i nos, obejmujące jedną bądź kilka zatok przynosowych. W zależności od czasu trwania i zmian w błonie śluzowej, można wyróżnić rodzaje zapalenia zatok:
  • • ostre zapalenie zatok, które po wyleczeniu nie pozostawia zmian w błonie śluzowej, rozpoczyna się nagle, objawy utrzymują się zwykle nie dłużej niż 4 tygodnie,
  • • nawracające ostre zapalenie zatok, stanowią powracające, co najmniej 4 epizody ostrego zapalenia w ciągu roku, trwają średnio 7 dni, prawidłowo leczone nie skutkują trwałymi zmianami, zwykle stanowi etap przejściowy, który prowadzi do przewlekłego zapalenia zatok,
  • • podostre zapalenie zatok, infekcja w tym przypadku trwa od 4 do 12 tygodni, zaś po ustąpieniu nie przechodzi w proces przewlekły,
  • • przewlekłe zapalenie zatok, w tym przypadku stanu zapalnego nie można wyeliminować leczeniem zachowawczym, zazwyczaj jest wynikiem niewłaściwego leczenia bądź jego braku w okresie ostrym zapalenia, zaś czas trwania zapalenia jest dłuższy niż 12 tygodni.

Przyczyny zapalenia zatok

Do zakażenia dochodzi najcześciej bezpośrednio przez błonę śluzową jamy nosowej, jednak możliwa jest również droga krwiopochodna lub zębopochodna.

Zapalenie zatok, które objawia się nieżytem i przewlekle cieknącym nosem oraz zatkanymi zatokami, może pojawić się w wyniku zwykłego przeziębienia, infekcji górnych dróg oddechowych, grypy lub sezonowej alergii. Dodatkowo przyczynami zapalenia zatok mogą być suche, zanieczyszczone powietrze, polipy oraz wady anatomiczne (np.

skrzywienie przegrody nosowej, zmiany pourazowe nosa i zatok przynosowych).

Podstawowym mechanizmem, który prowadzi do zapalenia zatok jest upośledzenie usuwania wydzieliny z zatok, które może być wynikiem uszkodzenia nabłonka rzęskowego, obecności przeszkody w ujściu zatok do jamy nosowej bądź skutkiem palenia papierosów (w tym przypadku dochodzi do toksycznego upośledzenia nabłonka rzęskowego).

Sytuacja ta, skutkuje zaleganiem śluzu, co sprzyja rozmnażaniu się bakterii i nadkażeniom bakteryjnym. Zapalenie zatok może być również wynikiem przejścia procesu zapalnego z sąsiedztwa, najczęściej dotyczy to zatoki szczękowej. Ostre zapalenia zatok najczęściej powodują pneumokoki i pałeczki Haemophilus influenzae, zaś przewlekłe zapalenie spowodowane jest przeważnie przez gronkowce złociste, pneumokoki oraz bakterie beztlenowe z jamy ustnej.

Objawy zapalenia zatok

Objawem chorych zatok przynosowych jest pogorszenie stanu zdrowia, które następuje po kilku dniach trwania ostrego nieżytu nosa. Charakterystycznym objawem jest katar oraz pojawienie się żółtej lub zielonkawej wydzieliny z nosa lub spływającej po tylnej ścianie gardła.

Wydzielina z nosa staje się coraz gęstsza, co wiąże się z uczuciem zatkanego nosa, powodując trudności w oddychaniu i koniecznością oddychania przez usta. Typowym objawem jest również gorączka (około 38ºC), ból głowy nasilający się przy pochylaniu, zmianach ciśnienia bądź nacisku na okolice zatok.

Występują także inne dolegliwości w postaci bólu głowy, odczucia wzrostu ciśnienia bądź ucisku, a także bólu, tkliwości i obrzęku policzków, czoła i nosa przy dotyku lub nawet przy oddychaniu. Zatkane zatoki wpływają na zmniejszenie poczucia węchu i smaku.

Co ważne, objawy te nasilają się w porze zwiększonej aktywności, zaś zmniejszają się bądź ustępują samoistnie późnym popołudniem. Należy podkreślić, że objawy zapalenia zatok są zróżnicowane w zależności od tego, które zatoki (lub zatoka) zostały zajęte przez proces zapalny:

  1. • zapalenie zatok szczękowych, wiąże się z odczuwaniem ucisku bądź rozpierania w miejscu zatoki, które może promieniować do zębów, uszu bądź okolicy czołowej, dodatkowo może pojawić się obrzęk policzka, ból górnej szczęki, ból zęba oraz ropna wydzielina z nosa,
  2. • zapalenie zatok sitowych, związane jest z bólem, który umiejscowiony jest u nasady nosa bądź za okiem,
  3. • zapalenie zatok czołowych, skutkuje bólem w okolicy czoła,
  4. • zapalenie zatok klinowych, wiąże się z bólem, który promieniuje ku tułowi głowy.

Z zapaleniem zatok często związany jest przykry zapach z ust (tzw. halitosis), kaszel, zmęczenie, a także mowa „przez nos”. Objawy chorych zatok mogą utrzymywać się od tygodnia, w przypadku wirusowego zapalenia zatok, nawet do powyżej dwunastu tygodni, w sytuacji przewlekłego zapalenia zatok, wywołanego zazwyczaj reakcją alergiczną.

Powikłania zapalenia zatok

Do powikłań zapalenia zatok, według statystyk, dochodzi raz na pięćdziesiąt zachorowań. Zazwyczaj występują w konsekwencji przewlekłego zapalenia zatok, jednak mogą pojawić się również po ostrym zapaleniu zatok. Wśród powikłań wymienia się: 

  • • obrzęk powiek,
  • • zaostrzenie astmy oskrzelowej,
  • • zapalenie ucha,
  • • zapalenie kości czaszki,
  • • powikłania wewnątrzczaszkowe, które mogą skutkować m.in zapaleniem mózgu, ropni mózgu, opon mózgowych,

• powikłania oczodołowe, które wywołują choroby oczu m.in. ropnia oczodołu i zaburzenia widzenia,

Leia também:  Kaszel suchy i mokry – jakie są przyczyny i sposoby leczenia kaszlu mokrego i suchego?

• zakrzepowe zapalenie zatoki jamistej.

Rozpoznanie zapalenia zatok

Diagnoza zapalenia zatok stawiana jest na podstawie prawidłowo przeprowadzonego wywiadu lekarskiego i badania fizykalnego jam nosa przez lekarza. Zazwyczaj przeprowadzane są również badania laboratoryjne, w morfologii krwi obwodowej pojawia się leukocytoza oraz można oznaczyć OB, które przy zapaleniu osiąga wyższą wartość.

Stan zatok najlepiej obrazują tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny, które uwidaczniają zmiany w postaci utraty napowietrzenia zatok, płynu w zatoce, polipy błony śluzowej oraz ewentualne powikłania. W przypadku ostrego zapalenia zatok przydatne mogą być również zdjęcia rentgenowskie (RTG).

Niekiedy, celem dokładnego określenia patogenu, ewakuacji ropy bądź podania leku do zatoki wykonuje się nakłucie zatoki. Podczas zabiegu pobierany jest płyn na badanie mikrobiologiczne, dodatkowo możliwa jest ocena pojemności zatoki. W przypadku przewlekłego zapalenia zatok czasami wykonywana jest endoskopia nosa.

Niekiedy wykonywane są także testy alergiczne w celu poszukiwania alergenu, który jest odpowiedzialny za zapalenie.

W przypadku zapalenia zatok leczenie pierwszego rzutu polega na podaniu leków przeciwzapalnych, przeciwgorączkowych (np. ibuprofen), przeciwbólowych (np. paracetamolu, niesteroidowych leków przeciwzapalnych) oraz płukaniu nosa fizjologicznym roztworem soli lub roztworem wody morskiej.

Rozpoczęcie farmakologicznego leczenia przewlekłego zapalenia zatok wiąże się z wizytą u laryngologa, który wystawiając trafną diagnozę, przepisuje odpowiedni antybiotyk. Antybiotykoterapia trwa zazwyczaj nie krócej niż 3 tygodnie. Istotne jest to, aby przy leczeniu antybiotykami nie zapominać o lekach osłonowych.

Suplementacja probiotykami, prebiotykami bądź synbiotykami uchroni przed wyjałowieniem dobroczynnej flory bakteryjnej organizmu oraz wzmocni układ odpornościowy. Dodatkowo, prowadzone jest także leczenie objawowe, którego celem jest eliminacja nieprzyjemnych dolegliwości, zwalczenie stanu zapalnego i obrzęku śluzówki zatok.

W leczenie włączone są również kroki, które umożliwiają usunięcie zalegającej w zatokach wydzieliny. Nierzadko stosowane są także krople do nosa, aerozole i irygatory celem rozrzedzenia wydzieliny i oczyszczenia zatok.

W sytuacji, kiedy stwierdzona zostanie infekcja o podłożu alergicznym do leczenia włączane są także leki przeciwhistaminowe oraz glikokortykosteroidy.

Domowe sposoby na ból i zatkane zatoki

Zapaleniu zatok towarzyszą nieprzyjemne dolegliwości, które mogą być łagodzone domowymi sposobami. Często stosowanymi zabiegami, które można przeprowadzić w warunkach domowych są płukanki i irygacje, warto skorzystać ze specjalnych zestawów, które dostępne są w aptekach.

Za pomocą urządzenia, wyglądem przypominającego konewkę, do nosa wtłaczana jest sól fizjologiczna, która oczyszcza nos i zatoki z zalegających wydzielin. Istotnym elementem domowej kuracji jest także przeprowadzanie inhalacji z wykorzystaniem izotonicznego roztworu słonej wody z dodatkiem np.

kropli eukaliptusowych lub miętowych, które złagodzą ból i zniwelują potrzebę zażywania środków przeciwbólowych. Warto stosować ciepłe okłady na twarz, gdyż redukują uczucie bólu. Ważne jest picie dużej ilości wody, gdyż utrzymanie dobrze nawilżonej błony śluzowej zatok ułatwia rozrzedzenie i pozbycie się śluzu.

Należy unikać napojów, które zawierają kofeinę lub alkohol, gdyż przyczyniają się do odwodnienia. Co więcej, z pozoru prozaiczne czynności mogą przynieść ulgę, żucie gumy czy wdychanie olejków eterycznych (miętowego, eukaliptusowego czy z drzewa herbacianego) przyczyniają się do udrożnienia nosa.

Chore zatoki bez kataru, czy to możliwe?

Wiele osób, szczególnie w okresie jesienno-zimowym, uskarża się na ból zatok bez kataru. Sytuacja ta, może być spowodowana nagłą zmianą temperatury między tą, panującą w pomieszczeniach, a na zewnątrz. Należy również wskazać, że niektóre osoby, ze względu na wady anatomiczne w budowie, są z natury skłonni do chorób zatok.

Katar uznawany jest za nieodłączny element zapalenia zatok, jednak poza wydzieliną z nosa, zapaleniu towarzyszą również inne objawy wskazujące na problem. Dlatego też konieczne jest wykonanie badań, których celem jest określenie ogólnego stanu zdrowia, gdyż ból zatok może wynikać nie z zapalenia zatok lecz np.

z występowania narośli bądź polipów w zatokach.

Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych

Rozpoznanie przewlekłego zapalenia zatok jest możliwe, kiedy proces zapalny, pomimo prawidłowego leczenia, utrzymuje się przez 8-12 tygodni. Schorzenie to może pojawić się zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Zazwyczaj chroniczne zapalenie zatok dotyczy zatoki szczękowej oraz komórek sitowych, rzadziej zaś zatoki czołowej.

Schorzenie to może mieć różne przyczyny, najczęściej jednak wynika ze stanów zapalnych nosa i zatok przynosowych, które są długotrwałe (trwają dłużej niż dwanaście tygodni). Schorzenie objawia się występującą z nosa wydzieliną: śluzową, ropną, mieszaną bądź wodnistą, która stanowi przeszkodę w swobodnym oddychaniu.

Charakterystyczne dla przewlekłego zapalenia zatok są naprzemiennie pojawiające się okresy zaostrzenia i remisji choroby. Ponadto, schorzeniu mogą towarzyszyć również inne dolegliwości w postaci alergii, zapalenia oskrzeli bądź nieżytu krtani.

Leczenie przewlekłego zapalenia zatok polega na przyjmowaniu antybiotyków (antybiotykoterapia nie powinna trwać krócej niż 3 tygodnie). Co więcej, konieczne jest leczenie objawowe, które polega na zwalczaniu obrzęku śluzówki i usuwaniu zalegającej w zatokach wydzieliny.

W rozrzedzeniu wydzieliny pomocne jest stosowanie kropli do nosa, aerozoli lub płukanek. Należy podkreślić, że przewlekłe zapalenie zatok jest chorobą, która może skutkować pojawieniem się trwałych zmian w śluzówce zatok. Leki i antybiotykoterapia w przypadku przewlekłego zapalenia zatok, mogą okazać się nieskuteczne.

W takiej sytuacji konieczne jest wdrożenie leczenia chirurgicznego, które poprzedzone jest diagnostyką obrazową (tomografią komputerową), celem analizy przebiegu i umiejscowienia zatok oraz ustalenia zakresu zabiegu.

Leczenie chirurgiczne polega na usunięciu zaatakowanych i zmienionych chorobowo tkanek, a także wytworzenie drożnego połączenia zatok z jamą nosową. 

Podsumowując w leczeniu przewlekłego zapalenia zatok niezwykle istotna jest trafna diagnoza, gdyż zwykłe zapalenie zatok, które jest niewłaściwie leczone lub nieleczone wcale, może skutkować pojawieniem się przewlekłego zaplenia zatok. Dlatego też, w przypadku pojawienia się charakterystycznych objawów, należy udać się do lekarza bądź farmaceuty celem uzyskania informacji, jaki lek będzie najlepszy w przypadku występujących dolegliwości.

Bibliografia:

Krzeski A., Janczewski G., Choroby nosa i zatok przynosowych, Wyd. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2003

Krzeski A., Gromek I., Zapalenie zatok przynosowych, Wyd. Via Medica, Gdańsk 2008

Zapalenie zatok, ból zatok – objawy i leczenie – Aspirin

Zwykłego kataru i zapalenia zatok przynosowych zwykle nie jesteśmy w stanie odróżnić jedynie na podstawie objawów.

Jest tak, ponieważ zapalenie zatok przynosowych zwykle występuje razem z katarem (nieżytem nosa).

W medycynie określa się to jako ostre zapalenie zatok przynosowych lub zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Pacjenci często skarżą się na:

  • Zatkany nos
  • Katar
  • Ograniczoną zdolność oddychania przez nos i osłabiony węch
  • Ogólne złe samopoczucie
  • Ból głowy
  • Ucisk w twarzy wywołujący ból, który nasila się przy schylaniu

Umiejscowienie bólu wywołanego uciskiem często pozwala określić, w których zatokach rozwinął się stan zapalny wywołany przeziębieniem.

Na przykład ból w okolicy czoła i oczu sugeruje zapalenie zatok czołowych. Ból skupiony wokół szczęki lub policzków oznacza prawdopodobnie zapalenie zatok szczękowych. Objawy można łatwo pomylić z bólem zęba.

Najczęściej mamy do czynienia z zapaleniem zatok szczękowych i czołowych.

Nos i zatoki przynosowe połączone są wąskimi kanałami łączącymi, zwanymi ujściami. W przypadku zapalenia błony śluzowej nosa infekcja może przejść przez ujścia do zatok przynosowych i spowodować zapalenie zatok. Obecnie zakłada się, że każda infekcja błony śluzowej nosa w pewnym stopniu rozprzestrzeni się na zatoki przynosowe.

Rozwojowi zapalenia zatok sprzyja obrzęk błony śluzowej nosa prowadzący do gromadzenia się wydzieliny. W tym przypadku ujścia są zablokowane, a zatoki niedostatecznie wentylowane, co tworzy idealne środowisko dla patogenów.

Zapalenie zatok może dotknąć wszystkich zatok. Zatoki są to jamy w czaszce wyścielone błoną śluzową. Istnieją cztery rodzaje zatok. Idąc od góry, są to: zatoki czołowe, zatoki sitowe, zatoki klinowe i zatoki szczękowe.

Zapalenie zatok objawia się nasilonymi bólami głowy oraz uczuciem ucisku w zatokach przynosowych.

Rozwój choroby

Infekcja błony śluzowej nosa rozprzestrzenia się do zatok przez ujścia.

Leczenie

Leki ze składnikiem obkurczającym naczynia krwionośne, np. chlorowodorek pseudoefedryny mają działanie udrażniające nos i zatoki. Lekiem takim jest Aspirin® Complex Zatoki.

Domowe sposoby

Inhalacja parowa oraz stosowanie światła podczerwonego mogą pomóc złagodzić zapalenie zatok.

Zatoki zablokowane przez stan zapalny wymagają przede wszystkim leczenia pomagającego zmniejszyć obrzęk błony śluzowej dróg oddechowych. Dzięki temu łatwiej będzie można pozbyć się wydzieliny, co wpłynie na lepszą wentylację zatok przynosowych.

Do leczenia zapalenia zatok stosuje się m.in. leki zawierające chlorowodorek pseudoefedryny, który zwęża naczynia krwionośne. Substancja ta działa obkurczająco na błonę śluzową nosa, zatoki przynosowe oraz ujścia, do których trudno jest dotrzeć zwykłym sprayom do nosa.

Umożliwia to lepsze odprowadzanie nagromadzonej wydzieliny oraz zmniejsza uczucie ucisku. Chlorowodorek pseudoefedryny zawarty jest m.in. w Aspirin® Complex Zatoki.

Lek ten zawiera dodatkowo kwas acetylosalicylowy, który łagodzi ból głowy oraz działa przeciwzapalnie.

Poza lekami, skuteczna w złagodzeniu objawów zapalenia zatok jest również inhalacja parowa, która pomaga także zwalczyć katar i kaszel.

Dla wielu pacjentów przyjemne jest również stosowanie światła podczerwonego, choć dowody na jego skuteczność nie są jednoznaczne.

Dodatkowo także nieznaczny wzrost wilgotności w pomieszczeniu pomaga upłynnić lepką wydzielinę i zapobiega zbyt szybkiemu wysychaniu śluzówki.

Innowacyjna Aspirin® Pro, musująca Aspirin® C czy saszetki Aspirin® Complex Hot? Który produkt będzie dla mnie odpowiedni?

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*