Progestageny – czym są, jak działają tabletki hormonalne, wskazania i przeciwwskazania

Planowanie rodziny wiąże się między innymi z doborem najlepszej metody antykoncepcji w czasie, który nie jest według decyzji partnerów odpowiednim na zajście w ciążę. Dotyczy to także osób aktywnych seksualnie, które nie pozostają w związkach partnerskich i chcą zabezpieczyć się przed nieplanowanym zapłodnieniem.

Jedną z najskuteczniejszych metod antykoncepcji dla kobiet są od lat 60-tych XX wieku tabletki antykoncepcyjne. Niestety na przestrzeni dziesięcioleci wokół doustnych środków hormonalnych narosło wiele mitów, również tych związanych z ciążą.

Tabletki antykoncepcyjne a ciąża – jaka jest między nimi zależność? Czy tabletki mogą wpłynąć negatywnie na starania o dziecko i sam przebieg ciąży? W artykule postaramy się obalić kilka najczęściej powielanych mitów.

Tabletki antykoncepcyjne – co to i jak działają?

Doustne środki hormonalne pojawiły się po raz pierwszy w amerykańskich aptekach w 1960 roku, a na polski rynek weszły sześć lat później.

W powstanie pierwszej pigułki Enovid-10 zaangażowane były filantropka Katherine McCormick oraz pielęgniarka Margaret Sanger, dla której kontrola urodzeń w latach 50-tych XX wieku była kwestią priorytetową.

Początki tabletki hormonalnej były powiązane z zaburzeniami menstruacyjnymi, jednak wskutek dużego zainteresowania ich działaniem zapobiegającym ciąży, zostały dopuszczone do sprzedaży jako doustny środek antykoncepcyjny.

Trzeba w tym miejscu wspomnieć, że pierwsze pigułki powodowały u kobiet szereg niepożądanych skutków ubocznych, takich jak nudności, wymioty, migrenowe bóle głowy, a także bóle żołądka. Późniejsze udoskonalenia pozwoliły znacznie zniwelować lub całkowicie wykluczyć odczuwanie tych dolegliwości.

Współczesne tabletki antykoncepcyjne dzielą się na jednoskładnikowe oraz dwuskładnikowe, a ich działanie oparte jest o czasowe wstrzymanie naturalnie występującej owulacji.

Efekt ten uzyskuje się za pomocą podawania doustnie syntetycznych odpowiedników hormonów – estrogenu z progestagenem lub samego progestagenu. Oczywiście, ich stężenie w preparatach antykoncepcyjnych dobierane jest przez lekarza ginekologa w odniesieniu do konkretnej pacjentki.

Tym niemniej doustne środki hormonalne przyjmuje się codziennie przez 21 dni, by przez kolejne 7 zrobić przerwę na krwawienie z odstawienia. Niektóre preparaty zawierają na ten czas 7 tabletek placebo, które wspomagają nawyk regularnego przyjmowania pigułki.

Ważne, aby pamiętać, że działanie doustnych środków hormonalnych nie tylko czasowo wstrzymuje owulację, ale także zagęszcza śluz szyjkowy. Obydwa te skutki są oczywiście w pełni odwracalne.

Tabletki antykoncepcyjne a ciąża – szanse, skutki

Doustne środki hormonalne często przyjmowane są celem uregulowania cyklu miesięcznego lub poprawy stanu skóry, jednak zdecydowana większość stosujących je kobiet robi to w celach antykoncepcyjnych.

Głównym powodem popularności tej metody zapobiegania niechcianej ciąży, jest jej skuteczność, która według skali Pearla wynosi od 0,2 do 0,5. Klasyfikacja ta przyjmuje, że metody antykoncepcji, którym została przypisana wartość do 2, są niezawodne.

Oznacza to, że przy regularnym współżyciu przy zastosowaniu wybranego środka antykoncepcyjnego, w nieplanowaną ciążę zaszło mniej niż 2 na 100 kobiet.

Skuteczność doustnych środków antykoncepcyjnych i ich wpływ na układ hormonalny sprawia, że wiele kobiet boi się przedłużenia efektów ich działania nawet po zakończeniu przyjmowania pigułek.

Okazuje się jednak, że po odstawieniu tabletek antykoncepcyjnych około 50% kobiet skutecznie zachodzi w ciążę w ciągu pierwszych 3 miesięcy. Zdecydowana większość, bo aż 83% czeka na ten moment około 12 miesięcy od zaprzestania przyjmowania doustnej antykoncepcji hormonalnej.

Trzeba pamiętać, że nowoczesne pigułki zawierają niewielkie ilości syntetycznych odpowiedników hormonów, co sprawia, że istnieje naprawdę minimalne ryzyko wystąpienia problemów z płodnością wynikających z uprzedniego stosowania tabletek antykoncepcyjnych.

Oznacza to, że właściwie jedynym wpływem pigułek na późniejszą płodność kobiety, jest ewentualne opóźnienie momentu zajścia w ciążę.

Ważnym aspektem, a rzadko omawianym w kontekście płodności po odstawieniu doustnej antykoncepcji hormonalnej, jest możliwość zajścia w ciążę jeszcze w trakcie przyjmowania pigułek. Już sam ten fakt wskazuje na często znikomy wpływ tabletek na ewentualne problemy z płodnością po ich odstawieniu.

Oprócz braku stuprocentowej skuteczności antykoncepcji hormonalnej w trakcie jej prawidłowego przyjmowania, istnieje wiele czynników mogących znacząco wpływać na obniżenie tejże skuteczności.

Należą do nich między innymi pominięcie jednej bądź kilku pigułek, zaburzenia procesu ich wchłaniania, a także równoczesne przyjmowanie substancji mogących wpływać na metabolizowanie hormonów.

Kiedy należy odstawić tabletki?

Decyzja o gotowości do posiadania dziecka jest oczywiście indywidualną sprawą partnerów. Może się zatem okazać, że zanim kobieta poczuje, że chce zostać matką, będzie uprzednio przyjmowała tabletki antykoncepcyjne przez kilka, a nawet kilkanaście lat.

Przygotowania do ciąży zawsze warto omówić z lekarzem ginekologiem i w konsultacji z nim wybrać najlepszy moment na odstawienie antykoncepcji hormonalnej.

Warto wiedzieć, że już w pierwszym naturalnym cyklu kobieta może zajść w ciążę, choć w niektórych przypadkach ustabilizowanie gospodarki hormonalnej zajmuje kilka miesięcy.

Kluczowym jest tu rodzaj stosowanej antykoncepcji hormonalnej, wiek kobiety, okres zażywania pigułek, a także indywidualne cechy osobnicze. Szczególnie istotna w kontekście płodności i ewentualnych problemów z zapłodnieniem jest rezerwa jajnikowa, jaką posiada przyszła mama. Tu główną rolę odgrywa jej wiek, dlatego warto skonsultować swój stan zdrowia z lekarzem.

Zaleca się, aby tabletki antykoncepcyjne odstawić na trzy miesiące przed planowanym poczęciem. Czas ten ma pozwolić kobiecie na powrót do naturalnej równowagi hormonalnej. Są to jednak oficjalne zalecenia, od których nowoczesna medycyna coraz częściej odchodzi.

Ciekawym natomiast jest fakt, że zaraz po odstawieniu pigułek antykoncepcyjnych wzrasta w niektórych przypadkach szansa na wystąpienie ciąży mnogiej.

Dzieje się tak w wyniku uwolnienia w pierwszych naturalnych cyklach większej ilości komórek jajowych, które do tej pory było hamowane czasowym zatrzymaniem owulacji. Większa ilość komórek jajowych w cyklu podnosi z kolei szansę na zajście w ciążę mnogą.

Warto wziąć ten aspekt pod uwagę planując powiększenie rodziny po odstawieniu doustnej antykoncepcji hormonalnej.

Ciąża po tabletkach

W kontekście uzyskania i przebiegu samej ciąży po przyjmowaniu tabletek antykoncepcyjnych, narosło wiele przekonań, często nie mających zupełnie pokrycia w rzeczywistości.

Jednym z nich jest pogląd, że długotrwałe zażywanie pigułek powoduje u kobiety niepłodność, a czasem nawet bezpłodność.

Dodatkowo, niektórzy uważają, że hamowanie owulacji i ogólny wpływ antykoncepcji hormonalnej na organizm kobiety sprawia, że sama ciąża może być zagrożona różnymi negatywnymi skutkami z poronieniem włącznie.

Tymczasem warto w tym kontekście wiedzieć, że nowoczesne tabletki antykoncepcyjne zawierają minimalne stężania hormonów, które są na bieżąco metabolizowane w organizmie i nie są w nim gromadzone. Aspekty te sprawiają, że nie jest możliwym, aby przyjmowanie pigułek mogło mieć wpływ na późniejszy przebieg ciąży.

Istotnym z punktu widzenia kobiet zażywających doustną antykoncepcję hormonalną celem uregulowania cykli miesięcznych jest natomiast fakt, że próby zapłodnienia warto podjąć już w pierwszych miesiącach po odstawieniu pigułek.

Kluczowym aspektem jest tu konieczność wystąpienia cyklu owulacyjnego, który w zaburzeniach miesiączkowania najczęściej pojawia się właśnie zaraz po rezygnacji z przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych.

Oczywiście w takim przypadku konieczne jest badanie i konsultacja z lekarzem specjalistą.

Mity: tabletki antykoncepcyjne a ciąża

Wspomniane wcześniej przekonania dotyczące wpływu tabletek antykoncepcyjnych na ciążę są najczęściej mitami, które potrafią być niezwykle szkodliwymi dla samoświadomości kobiet w kontekście ich zdrowia i płodności.

Leia também:  Trzaski w kolanie (trzeszczące i strzelające kolana)

Weryfikacja wszelkich poglądów na ten temat za pomocą specjalistycznej wiedzy dostępnej w mediach lub konsultacji z lekarzem ginekologiem, jest pierwszym aspektem, o którym powinna pomyśleć kobieta odczuwająca lęk przed przyjmowaniem antykoncepcji hormonalnej.

Jakie zatem mity najczęściej pojawiają się w kontekście ewentualnego wpływu pigułek na ciążę i jej przebieg?

Po odstawieniu tabletek antykoncepcyjnych trzeba odczekać kilka miesięcy z zajściem w ciążę

Jeszcze do niedawna zalecano, aby po odstawieniu antykoncepcji hormonalnej (nie tylko pigułek) odczekać minimum 3 miesiące, dając organizmowi kobiety czas na ustabilizowanie gospodarki hormonalnej.

Tymczasem okazuje się, że w przypadku większości kobiet przyjmujących tabletki antykoncepcyjne, do skutecznego zapłodnienia może dojść już w pierwszym miesiącu po ich odstawieniu i wcale nie trzeba z tym zwlekać.

Co więcej, nie istnieją żadne medyczne przeciwwskazania do zachodzenia w ciążę tuż po zaprzestaniu stosowania antykoncepcji hormonalnej.

Tabletki antykoncepcyjne trwale obniżają płodność kobiety

Jest to jeden z najczęściej powielanych mitów, szczególnie w dobie szybkiego przepływu informacji drogą online.

Trzeba pamiętać, że wieloletnie stosowanie pigułek antykoncepcyjnych nie przyczynia się do późniejszych problemów z płodnością, ale może to robić wiek kobiety pragnącej zajść w ciążę.

Z tego powodu problemy z poczęciem po odstawieniu antykoncepcji hormonalnej często przypisywane są właśnie jej z pominięciem faktu, że kobieta przekroczyła np. 35 rok życia.

Rzeczywiście zdarza się natomiast, że u niektórych kobiet występują czasowe zaburzenia cykli owulacyjnych, które najczęściej mijają do 6 miesięcy od odstawienia pigułek. Trzeba jednak pamiętać, że jest to cecha indywidualna i w żadnym przypadku nie może być traktowana jako powszechnie występujący skutek stosowania tabletek antykoncepcyjnych.

Podczas przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych nie można zajść w ciążę

Nie istnieje (poza wstrzemięźliwością seksualną i chirurgiczną ingerencją w narządy rozrodcze kobiety lub mężczyzny) metoda, która dawałaby stuprocentową ochronę przed zapłodnieniem. Tabletki antykoncepcyjne również nie są taką metodą. Dość wspomnieć, że w ciążę zachodzą kobiety, które regularnie i sumiennie przyjmują pigułki.

Jest to bardzo niewielki odsetek, ale jednak istniejący. Ponadto na skuteczność środków antykoncepcyjnych wpływa wiele czynników takich, jak pominięcie pigułki z blistra, czy zaburzenia we wchłanianiu lub metabolizowaniu zawartych w niej hormonów.

Możliwość zajścia w ciążę podczas przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych jedynie potwierdza, że nie upośledzają one trwale płodności kobiety.

Wcześniejsze przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych powoduje problemy z donoszeniem ciąży

Nie istnieją żadne potwierdzenia naukowe, aby nawet wieloletnie przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych mogło mieć negatywny wpływ na przebieg ciąży.

Wciąż powielane są niestety mity o możliwości wystąpienia wad wrodzonych u płodu, problemów z donoszeniem ciąży, a nawet z jej poronieniem.

Wspomniane wcześniej stężenie hormonów w nowoczesnych tabletkach antykoncepcyjnych jest tak niewielkie, że nie ma możliwości, aby stanowiły one przyczynę do wystąpienia wskazanych wyżej komplikacji.

Tabletki antykoncepcyjne przyjmowane podczas ciąży mogą powodować wady u płodu

Zdarzają się sytuacje, w których podczas przyjmowania doustnej antykoncepcji hormonalnej kobieta zachodzi w ciążę i nie jest tego świadoma. Mitem jest natomiast przekonanie, że przyjmowanie w pierwszych tygodniach niewykrytej ciąży tabletek antykoncepcyjnych, może negatywnie wpłynąć na rozwój płodu lub powstanie u niego wad wrodzonych. Nie ma ku temu przesłanek naukowych.

Powielanie mitów dotyczących związku “tabletki antykoncepcyjne a ciąża” może być niezwykle szkodliwe dla procesu planowania rodziny.

Doustna antykoncepcja hormonalna jest obecnie jedną z najbardziej skutecznych metod zapobiegania ciąży i pozwala na podjęcie świadomej decyzji dotyczącej czasu, w którym partnerzy czują się gotowi do zostania rodzicami.

Dlatego tak ważne jest poszukiwanie sprawdzonych i specjalistycznych źródeł informacji w tym obszarze. Zawsze najlepszym wyjściem jest jednak szczera rozmowa z lekarzem ginekologiem.

Progestageny – czym są, jak działają tabletki hormonalne, wskazania i przeciwwskazania

Antykoncepcja hormonalna — co warto wiedzieć?

Antykoncepcja hormonalna opiera się na wykorzystaniu estrogenów i progestagenów. Estrogenami najczęściej występującymi w preparatach antykoncepcyjnych jest etynyloestradiol oraz estradiol. W grupie progestagenów natomiast wyróżnić możemy wiele substancji, m.in. lewonorgestrel, dienogest, drospirenon, czy gestoden.

To właśnie składnik progestagenny umożliwia personalizację terapii pacjentki, uwzględniając efekt pozantykoncepcyjny danego progestagenu.

Dostępne są metody antykoncepcji hormonalnej, które zawierają oba rodzaje hormonów – zarówno estrogen, jak i progestagen, jak również metody opierające się na wykorzystaniu jedynie składnika progestagenowego [1,2].

Rolą składnika progestagenowego jest przede wszystkim zahamowanie owulacji. Mechanizm ten oparty jest na ujemnym sprzężeniu zwrotnym, które przyczynia się do zmniejszenia stężenia hormonu luteinizującego (LH).

Ponadto, progestageny przyczyniają się do hamowania perystaltyki jajowodów, zmniejszają przepuszczalność śluzu szyjkowego dla plemników poprzez jego zagęszczenie oraz zmniejszają grubość błony śluzowej macicy (endometrium). Składnik estrogenowy natomiast, przyczynia się do zmniejszenia poziomu hormonu luteinizującego (LH) oraz hormonu folikulotropowego (FSH).

Zmniejszenie poziomu FSH przyczynia się do zahamowania dojrzewania pęcherzyka dominującego. Ponadto, estrogeny regulują krwawienia z macicy, jak również wywierają pozytywny wpływ estrogenowy na organizm kobiety [2,3].

Metody antykoncepcji hormonalnej

Idealna metoda antykoncepcyjna powinna być:

  • całkowicie bezpieczna,
  • całkowicie skuteczna,
  • odwracalna, a więc powinna umożliwiać jak najszybszy powrót do płodności po zaprzestaniu jej stosowania,
  • dostępna,
  • stosunkowo tania,
  • łatwa w użyciu,
  • bez bezpośredniego wpływu na akt płciowy [1,2].

Żadna z dostępnych metod antykoncepcji nie odpowiada w pełni wyżej wymienionym wymaganiom, jednak to właśnie antykoncepcja hormonalna wydaje się być najbliższa ideałowi.

Szczególnie że w tej grupie dostępnych jest wiele metod.

Różnią się one między sobą zarówno składem hormonalnym, dawkami hormonów, jak i sposobem użycia, co umożliwia dobranie metody odpowiadającej preferencjom danej kobiety.

Do metod antykoncepcji hormonalnej zalicza się:

  • doustne tabletki antykoncepcyjne (jedno- lub dwuskładnikowe),
  • systemy transdermalne, popularnie nazywane plastrami antykoncepcyjnymi,
  • pierścień (krążek) dopochwowy,
  • domięśniowe wstrzyknięcia progesteronu o przedłużonym działaniu,
  • wewnątrzmaciczny system uwalniający progesteron, bardziej znany pod nazwą wkładka domaciczna,
  • antykoncepcja postkoitalna [2].

Tabletki antykoncepcyjne

To najpopularniejsza metoda antykoncepcji hormonalnej. Mogą być dwuskładnikowe i zawierają wówczas zarówno składnik estrogenowy, jak i progestagenowy oraz jednoskładnikowe, zawierające tylko progestagen.

Najpopularniejsze są tabletki dwuskładnikowe. Stosowane są one w schemacie 21 + 7 lub 24 +4, co oznacza, ze przez 21 lub 24 dni stosuje się tabletki zawierające hormony, a następnie przez 7 lub 4 dni nie stosuje się tabletek, lub zażywa się tabletki placebo. W okresie przerwy występuje krwawienie. Dostępne są preparaty, które zawierają 21 lub 28 tabletek.

Przy preparatach 21-tabletkowych przez 7 dni przerwy nie zażywa się tabletki, natomiast w preparatach 28-tabletkowych znajdują się również tabletki placebo, więc zażywa się je codziennie. Pamiętaj, że tabletki antykoncepcyjne powinny być zażywane o stałej porze dnia.

Ich stosowanie rozpoczyna się w pierwszym dniu cyklu, czyli w pierwszym dniu krwawienia miesięcznego.

Jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne, nazywane inaczej mini pigułkami, zawierają jedynie składnik progestagenowy. Zażywane są one w sposób ciągły, to znaczy bez przerwy pomiędzy kolejnymi opakowaniami.

Wykazują one nieco niższą skuteczność w porównaniu do dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych i wymagają większego reżimu stosowania. Podczas zażywania mini pigułek nie występuje krwawienie miesięczne, mogą jednak występować plamienia.

Ten rodzaj antykoncepcji stosowany jest przede wszystkim przez kobiety karmiące piersią [1,2].

Tabletki antykoncepcyjne wykorzystywane są nie tylko w celu zapobiegania ciąży, ale również w innych przypadłościach, jak np. bolesne miesiączkowanie. Więcej na ten temat przeczytasz tutaj: Bardzo bolesne miesiączki — jak złagodzić bóle miesiączkowe? Skąpe i obfite miesiączki.

Leia também:  Kobieta po czterdziestce – jakie zmiany zachodzą w organizmie?

Plastry antykoncepcyjne

Fachowo nazywane systemami transdermalnymi zawierają dwa rodzaje hormonów. Metoda ta wymaga mniejszej systematyczności w porównaniu do tabletek antykoncepcyjnych, ponieważ plaster nakleja się raz w tygodniu. Pamiętaj, że zmiana plastra powinna następować zawsze w tym samym dniu tygodnia, np. zawsze w czwartek.

Metoda ta przeznaczona jest głównie dla kobiet, u których obecne są przeciwwskazania do stosowania tabletek antykoncepcyjnych ze względu na dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wzdęcia), schorzenia wątroby i dróg żółciowych.

Warto pamiętać, że metoda ta wykazuje niższą skuteczność u kobiet otyłych [1,2,4].

Krążek dopochowowy (pierścień dopochwowy)

Może być dobrą metodą dla kobiet, które mają problem z systematycznością. Zaaplikowany do pochwy krążek pozostawia się na 3 tygodnie. Po upływie tego czasu należy krążek wyjąć, po czym występuje krwawienie. Nowy krążek należy zaaplikować po 7-dniowej przerwie [1,2,5].

Domięśniowe wstrzyknięcie progesteronu o przedłużonym działaniu

Gwarantuje zachowanie efektu antykoncepcyjnego przez 3 miesiące. Działanie tej metody może utrzymywać się jeszcze kilka miesięcy później. Jeśli w najbliższej przyszłości nie planujesz ciąży, ta metoda może być odpowiednia dla Ciebie. Pełna płodność powraca po 6-9 miesiącach.

Wewnątrzmaciczny system uwalniający progesteron

To inaczej wkładka domaciczna uwalniająca miejscowo niewielką dawkę progestagenu (lewonorgestrelu). Ze względu na lokalne uwalnianie hormonu, ta metoda antykoncepcji hormonalnej nie wywołuje ogólnoustrojowych skutków działania hormonu.

Wkładka domaciczna charakteryzuje się bardzo wysoką skutecznością oraz długotrwałym działaniem (do 5 lat). Założenie oraz późniejsze usunięcie wkładki odbywa się na wizycie u ginekologa. U większości kobiet stosujących tę metodą antykoncepcji zachowany jest rytm miesiączkowy, jednak u części z nich miesiączki mogą być bardzo skąpe, a u ok.

20% nie występują w ogóle. Wkładka domaciczna może być stosowana u kobiet karmiących piersią [1,2,6].

Antykoncepcja postkoitalna

Antykoncepcja awaryjna, stosowana po stosunku. Polega ona na zastosowaniu wysokiej dawki lewonorgestrelu lub octanu uliprystalu.

Pamiętaj, że największą skuteczność preparatu z lewonorgestrelem zachowasz, jeśli zażyjesz tabletkę do 72 godzin po stosunku, natomiast preparat z octanem uliprystalu powinnaś zażyć do 120 godzin.

Należy jednak pamiętać, że preparaty te powinny być stosowane jedynie wyjątkowo, gdy doszło do stosunku płciowego bez zabezpieczenia, bądź zastosowana metoda antykoncepcji zawiodła [1,2,7,8].

Przeciwwskazania do stosowania antykoncepcji hormonalnej

Należy jednak pamiętać, że jak każdy środek farmakologiczny, również preparaty zawierające estrogeny i progestageny, są przeciwwskazane do stosowania u pewnych grup osób. Przeciwwskazaniami do stosowania antykoncepcji hormonalnej są:

  • ciąża lub podejrzenie ciąży,
  • żylna choroba zakrzepowo-zatorowa,
  • rak sutka,
  • niezdiagnozowane krwawienia z dróg rodnych,
  • niewydolność wątroby,
  • palenie papierosów u kobiet powyżej 35. roku życia.

HTZ – hormonalna terapia zastępcza w menopauzie

Menopauzie towarzyszy wiele dokuczliwych objawów, nazywanych przez specjalistów objawami wypadowymi. Zaliczamy do nich: uderzenia gorąca, kołatanie serca, zimne poty w nocy, problemy z koncentracją, nadmierną nerwowość oraz depresję.

Więcej na temat menopauzy i leczenia znajdziesz w tym artykule.

Czym jest hormonalna terapia zastępcza?

Hormonalna terapia zastępcza to nic innego, jak uzupełnienie estrogenów, których w związku z wygasaniem funkcji jajników zaczyna brakować w organizmie kobiety.

W terapii HTZ wykorzystuje się różne typy estrogenu:

  • estrogeny naturalne, np. beta-estradiol, estriol, estron,
  • estrogeny zwierzęce, np. ekwilina, ekwilenina, hipulina – są to estrogeny końskie, pozyskiwane z moczu źrebnych klaczy.

HTZ to obecnie najskuteczniejsza metoda redukcji objawów menopauzy. Stosuje się ją również w profilaktyce chorób związanych z okresem przekwitania, takich jak np. osteoporoza, czyli odwapnienie kości.

Hormony w hormonalnej terapii zastępczej można podawać:

  • dopochwowo w postaci maści, kremów lub globulek i tabletek (np. Oekolp, Oekolp Forte, Gynoflor, Ovestin globulki),
  • domięśniowo w formie zastrzyku (np. Gynodian Depot),
  • doustnie w postaci tabletek (np. Activelle, Cyclo–Progynova, Estrofem, Estrofem Mitte, Kliogest, Angeliq i inne),
  • przez skórę w postaci aerozolu (Lenzetto) lub w postaci plastrów transdermalnych (np. Systen Conti, Systen Senqui, Systen 50, Estroplast, Climara).

Najbezpieczniejsze formy HTZ

Stosując leczenie estrogenami dąży się do tego, by ich dawki były jak najmniejsze, gdyż ogranicza to możliwe działania niepożądane.

Nowoczesnymi lekami zawierającymi estrogeny są plastry, pierścienie dopochwowe oraz wkładki domaciczne z progestagenem.

Pozwala to ominąć przewód pokarmowy (substancja czynna leku jest uwalniana bezpośrednio do krwiobiegu), co jest istotne w przypadku zaburzeń wchłaniania czy choroby wrzodowej.

Zastosowanie wymienionych postaci leków hormonalnych daje możliwość uwalniania się bardzo małych dawek estrogenów w stałych odstępach czasu, co zwiększa bezpieczeństwo terapii. Ma to duże znaczenie u kobiet z problemami zatorowo–zakrzepowymi, nadwagą, chorobami tarczycy lub nadciśnieniem.

Osobom z podwyższonym poziomem cholesterolu zaleca się stosowanie tabletek doustnych, które korzystnie wpływają na profil lipidowy.

Jakie są korzyści ze stosowania HTZ?

Hormonalna terapia zastępcza, gdy dawka i droga podania hormonu jest właściwie dobrana, daje kobiecie wiele korzyści zdrowotnych.

Przede wszystkim uzupełnienie niedoborów estrogenów wpływa znacząco na poprawę ogólnego samopoczucia, gdyż znosi całkowicie lub w dużym stopniu eliminuje objawy wypadowe. Wpływa też na stan skóry. Poprawie ulega również profil lipidowy – wzrasta stężenie tzw.

dobrego cholesterolu (HDL), a zmniejsza się poziom LDL (złego cholesterolu), którego nadmiar przyczynia się do rozwoju miażdżycy naczyń krwionośnych.

Estrogeny działają kardioprotekcyjnie (ochronnie na serce), a także eliminują wolne rodniki. Odgrywają również bardzo ważną rolę w utrzymaniu prawidłowego stanu kości. Zapobiegając utracie masy kostnej, znacznie zmniejszają ryzyko wystąpienia osteoporozy (odwapnienia kości).

Wykazano, że u kobiet w podeszłym wieku, które stosowały HTZ, rzadziej dochodzi do złamania szyjki kości udowej, pęknięcia trzonów kręgów oraz chorób zwyrodnieniowych stawów.

Warto też przypomnieć, że stosowanie estrogenów w okresie przekwitania, wpływa korzystnie na błonę śluzową pochwy i układu moczowego, eliminując takie objawy jak: suchość pochwy, świąd, częste infekcje dróg moczowych, a także nietrzymanie moczu. U wielu kobiet poprawia to znacznie jakość życia seksualnego.

Zmniejszona produkcja estrogenów w okresie klimakterium bywa powodem występowania objawów depresyjnych. Przy niewielkim nasileniu tych dolegliwości HTZ pozwala całkowicie wyeliminować dyskomfort psychiczny. W przypadku ciężkich depresji konieczna jest wizyta u specjalisty i zastosowanie leków przeciwdepresyjnych.

Ponadto estrogeny pobudzając wydzielanie melatoniny przez szyszynkę pomagają walczyć z bezsennością oraz poprawiają jakość snu.

Istnieją przypuszczenia, chociaż naukowo nie jest to jeszcze dokładnie udowodnione, że suplementacja estrogenowa chroni przed niektórymi chorobami neurologicznymi i psychicznymi, takimi jak schizofrenia czy choroba Alzheimera.

Kiedy zacząć hormonalną terapię zastępczą?

Hormonalną terapię zastępczą należy wdrożyć jak najwcześniej, to znaczy ok. 45 roku życia, już przy pierwszych objawach przekwitania i stosować przez ok. 8 lat.

Zastosowanie leczenia hormonalnego zbyt późno, tj. po 60 roku życia, może zwiększyć ryzyko epizodów sercowo–naczyniowych, takich jak udar mózgu, zmiany miażdżycowe, zawał mięśnia sercowego.

Bezwzględnym wskazaniem do stosowania HTZ jest całkowite usunięcie narządów rodnych kobiety. W tym przypadku terapia hormonalna powinna być prowadzona bez względu na wiek pacjentki.

Leia também:  Drżenie samoistne – przyczyny, badania, leczenie

Jakie są działania niepożądane HTZ?

  • Hormonalna terapia zastępcza oprócz zalet ma też wady.
  • Ryzyko i działania niepożądane, jakie mogą wystąpić podczas leczenia, wynikają z samej natury związków sterydowych, do których zalicza się estrogeny.
  • Do możliwych działań niepożądanych HTZ, należą:
  • zwiększone ryzyko wystąpienia choroby zakrzepowo-zatorowej i udaru mózgu,
  • zastój żylny, niewydolność żylna,
  • nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych,
  • zwiększenie masy ciała,
  • tkliwość piersi,
  • bóle i zawroty głowy,
  • migrena,
  • ból i napięcie w podbrzuszu.

Czy HTZ przyczynia się do rozwoju nowotworów?

Wiele kobiet rezygnuje z hormonalnej terapii zastępczej z obawy przed chorobami nowotworowymi.

Wykazano, że HTZ zmniejsza ryzyko zachorowania na raka jelita grubego, raka wątroby i dróg żółciowych, natomiast nieznacznie zwiększa ryzyko wystąpienia nowotworów zależnych od estrogenów, takich jak rak piersi, rak trzonu macicy oraz guzy mózgu (oponiaki).

Naukowcy w dalszym ciągu badają wpływ hormonalnej terapii zastępczej na powstawanie i rozwój zmian nowotworowych w organizmie kobiety w okresie przekwitania. Dotychczas wykazano, że leczenie estrogenami nie powoduje powstania nowego nowotworu sutka, przyczynia się natomiast do rozwoju już istniejących zmian chorobowych.

Niestety utarty pogląd, że stosowanie preparatów hormonalnych zawierających estrogeny, powoduje nowotwory sutka i macicy sprawia, że wiele kobiet odmawia stosowania HTZ, nawet gdy dolegliwości klimakterium są u nich bardzo nasilone.

W praktyce najczęściej stosuje się preparaty zawierające estrogeny w połączeniu z gestagenami, co zapobiega zmianom nowotworowym śluzówki macicy.

Preparaty zawierające same estrogeny stosuje się rzadko, np. u kobiet po zabiegu usunięcia macicy.

O czym należy pamiętać stosując HTZ?

Aby HTZ była skuteczna i bezpieczna, należy pamiętać o następujących zasadach:

  • przed zastosowaniem HTZ należy indywidualnie rozważyć korzyści z jej stosowania, uwzględniając wszystkie możliwe przeciwwskazania (ciąża, nieuzasadnione krwawienia z dróg rodnych, udar mózgu, choroba zakrzepowa, nowotwór piersi, nowotwór narządów rodnych),
  • leki stosować w najmniejszych skutecznych dawkach,
  • stosując HTZ należy regularnie poddawać się badaniom lekarskim: badanie ginekologiczne (raz w roku); ocena gruczołów piersiowych przez lekarza, USG lub mammografia piersi (raz w roku); badanie cytologiczne śluzówki pochwy (raz na trzy lata),
  • warto też nauczyć się samodzielnie kontrolować piersi i robić to systematycznie, np. podczas codziennych zabiegów higienicznych,
  • wszelkie uwagi dotyczące samopoczucia oraz objawów ubocznych występujących podczas stosowania HTZ należy zgłaszać lekarzowi prowadzącemu leczenie.

Alternatywa dla HTZ

Jako alternatywę dla hormonalnej terapii zastępczej stosuje się syntetyczny steroid o nazwie tibolon (np. Livial). Jego przewagą nad tradycyjnymi hormonami jest to, że nie powoduje zaniku błony śluzowej macicy. Może być więc stosowany u kobiet genetycznie obciążonych ryzykiem wystąpienia nowotworu macicy lub raka sutka.

Tibolon znosi wszystkie objawy menopauzy, działając podobnie do estrogenów. Jest też wykorzystywany w leczeniu chorób towarzyszących menopauzie.

Ocenia się, że w Polsce tylko ok. 5-7% kobiet korzysta z hormonalnej terapii zastępczej, chociaż poważne dolegliwości klimakterium odczuwa dużo większa liczba pań. Wynika to niestety ze zbyt małej wiedzy Polek na temat samej menopauzy, jak i skutecznych metod jej leczenia.

Dla porównania w krajach Europy Zachodniej w okresie menopauzy preparaty hormonalne stosuje ok. 50% kobiet.

Leki hormonalne stosowane w okresie okołomenopauzalnym, w celu uzupełnienia poziomu estrogenów w organizmie kobiety, są stale udoskonalane. Obecnie dobierając odpowiednio postać leczniczą preparatu można podawać estrogeny w bardzo małych dawkach, co znacznie zmniejsza ryzyko działań niepożądanych.

Rezultaty leczenia

Z hormonalnej terapii zastępczej nie wszystkie kobiety mogą korzystać ze względu na ogólny stan zdrowia. Wiadomo natomiast, że u osób, u których można w ten sposób uzupełnić niedobór estrogenów, leczenie przynosi bardzo dobre rezultaty.

Warto więc zainteresować się hormonalną terapią zastępczą i poznać dokładniej zasady jej stosowania, a także wskazania i przeciwwskazania, by z pełną świadomością korzystać z osiągnięć medycyny, do których z pewnością można zaliczyć terapię estrogenową.

Polub nasz profil

Mini-pill

Szeroki dostęp do preparatów antykoncepcyjnych powoduje, że ich popularność stale rośnie. Gama preparatów jest obecnie ogromna, gwarantując lekarzowi możliwość doboru najbardziej odpowiedniego z nich dla danej pacjentki.

Wybór ten powinien być zawsze poprzedzony wnikliwym wywiadem lekarskim, dzięki któremu lekarz określi ewentualne ograniczenia i przeciwwskazania do stosowania np. antykoncepcji dwuskładnikowej.

Co wtedy? Czy istnieje możliwość zabezpieczenia się przed ciążą, jeśli występują przeciwwskazania do terapii estrogenowo-progestagenowej?

W takich przypadkach możemy skorzystać z antykoncepcji gestagennej – zawierającej tylko jeden składnik antykoncepcyjny w budowie zbliżony do naturalnego progesteronu. Takim preparatem jest właśnie mini-pill czyli tabletka zawierająca możliwie niską zawartość hormonu.

Działanie hormonalne takiego preparatu polega głównie na zmianie charakteru śluzu szyjkowego i endometrium (błony śluzowej jamy macicy). Śluz staje się gęsty i nieprzepuszczalny dla plemników, a endometrium cienkie i niepodatne na zagnieżdżenie zapłodnionej komórki jajowej.

JAK?

Skuteczność takiego preparatu jest  wysoka – index Pearla to 0,5-3.

Podkreślana jest tu przede wszystkim konieczność przyjmowania tabletek o względnie stałych porach – najczęściej w południe, żeby moment przyjęcia tabletki (lub nieznaczne jego przesunięcie) nie wystąpił w godzinach wieczornych (statystycznie częściej kontakty seksualne mają miejsce wieczorem).

  Jak każdy preparat, również mini-pill zaczynamy przyjmować w pierwszy dzień miesiączki i rozpoczęciu tej metody powinno towarzyszyć, przez pierwsze 7 dni, dodatkowe zabezpieczenie mechaniczne (np. prezerwatywa). Co ważne, tę terapię można rozpocząć bezpośrednio po porodzie czy poronieniu.

  • KTO?
  • Mini-pill polecana jest dla:
  • – kobiet w okresie karmienia piersią;

– kobiet, u których stwierdzono przeciwwskazania do stosowania preparatów złożonych (dwuskładnikowych), np. palaczki po 35. roku życia, kobiety obciążone internistycznie – cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi, choroby reumatologiczne, choroby układu sercowo-naczyniowego itd.;

  1. – kobiet, u których w czasie stosowania doustnej dwuskładnikowej antykoncepcji doszło do spadku libido;
  2. – kobiet, u których w czasie stosowania doustnej dwuskładnikowej antykoncepcji wystąpiły nieakceptowane działania niepożądane – zaburzenia żołądkowo-jelitowe, tkliwość piersi, bóle głowy;
  3. – kobiet z bolesnymi i obfitymi miesiączkami.
  4. WADY?

Głównym problemem zgłaszanym przez kobiety stosujące mini-pill jest nieregularność krwawienia miesiączkowego, co jest efektem niejasnego wpływu środka na owulację. Rzadko powodować one mogą również występowanie tzw. czynnościowych torbieli jajników, dlatego że nie wpływają one na pracę jajników.

Nieznacznie wyższe jest także ryzyko ciąży ektopowej (pozamacicznej) w okresie stosowania mini-pill. Preparaty zawierające lewonorgestrel powodować mogą częstsze występowanie trądziku.

Niekomfortowa (w ocenie pacjentek największa wada) jest konieczność przyjmowania leku o względnie stałej porze (wskazana jest dokładność co do godziny) – duże zmiany w systematyczności ich stosowania mogą niestety zwiększać ryzyko zajścia w ciążę.  

Jak każda metoda antykoncepcji, tak i mini-pill ma swoje zalety i wady.

Jej wysoka skuteczność i bezpieczeństwo dla zdrowia często przegrywa jednak z brakiem wygody jej stosowania (konieczna ścisła systematyczność ) i zdarzające się nawet u 40% pacjentek nieregularne krwawienia miesiączkowe. Mimo tego jest ona dobrym rozwiązaniem dla kobiet, u których nie można zastosować preparatów złożonych.  

Lek. ginekolog-położnik Maciej Chojnacki

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*