Niedobór magnezu w organizmie – hipomagnezemia

Hipomagnezemia to istotny niedobór magnezu w organizmie. O hipomagnezemii mówimy, gdy gdy poziom magnezu spada poniżej 0,65 mmol/l.

Magnez pełni wiele funkcji w naszym organizmie, między innymi jest jednym z ważniejszych czynników niezbędnych w prawidłowym funkcjonowaniu kości, czy wewnątrzkomórkowych procesów energetycznych.

Niemniej w ostatnim czasie rola magnezu jest przeceniana, upatruje się jego wpływu na koncentrację, uczenie się, czy kondycję psychiczną. Warto dowiedzieć się, w jakich procesach pierwiastek ten jest niezbędny, kiedy może wystąpić istotny niedobór magnezu, jakie są jego objawy oraz jak leczy się niedobór magnezu.

Spis treści

Niedobór magnezu (hipomagnezemia) to niewystarczająca ilość magnezu w organizmie człowieka, stwierdza się ją, gdy stężenie tego pierwiastka w surowicy spada poniżej 0,65mmol/l.

Zapotrzebowanie na witaminy i minerały

Zawartość magnezu w organizmie człowieka szacuje się na ok. 1000 mmol, czyli ponad 24 gramy. Dobowe zapotrzebowanie to około 0,2 mmol/kg masy ciała, czyli przeciętnie 14 mmol, przy czym normalna, zbilansowana dieta dostarcza nam przeciętnie 20 mmol dziennie, czyli w całości pokrywa zapotrzebowanie dorosłego, zdrowego człowieka.

Na gospodarkę magnezową w największym stopniu wpływają nerki regulując jego wydalanie.

Magnez jest jonem głównie wewnątrzkomórkowym, stanowi on tu jeden z głównych kationów. Mniejsza jego ilość występuje w osoczu, gdzie prawidłowe stężenie tego pierwiastka wynosi 0,65-1,2 mmol/l, w tym 1/3 jest związana z albuminami, reszta występuje w postaci zjonizowanej lub jako związki nieorganiczne.

  • Magnez to pierwiastek pełniący wiele funkcji w naszym organizmie, kluczowy z punktu widzenia metabolizmu wewnątrzkomórkowego oraz przesyłania bodźców w układzie nerwowym.
  • W ostatnim czasie rola magnezu w występowaniu wielu objawów jest przeceniana, warto pamiętać, że objawy jakich występowanie jednoznacznie związane jest z niedoborem magnezu to zaburzenia rytmu serca oraz zaburzenia pobudliwości nerwowej.
  • Przyczynami tych zaburzeń mogą być jednak również inne stany, a jeżeli przyczyną jest hipomagnezemia, pojawiają się one, jeśli niedobór tego pierwiastka jest bardzo nasilony.

Przyczyny niedoboru magnezu 

Wśród przyczyn hipomagnezemii wymienia się:

  • niedobór magnezu w diecie 
  • zaburzenia wchłaniania prowadzące do niedoborów różnych elektrolitów i wielu substancji odżywczych, w tym magnezu np. choroby jelita cienkiego – zespół krótkiego jelita, zapalenia, choroby tętnic krezkowych; rzadziej do niedoboru magnezu prowadzić może nadmierne stosowanie inhibitorów pompy protonowej stosowanych np. w leczeniu wrzodów żołądka
  • nadmierna utrata przez nerki: 
  • tubulopatie wrodzone (choroby nerek, w których upośledzone jest wchłanianie zwrotne lub wydzielanie w cewkach nerkowych, są to np.: zespół Gitelmana, zespół Barttera, hipomagnezemia rodzinna z hiperkalciurią, hipomagnezemia z wtórną hipokalcemią, mutacja aktywująca receptor wapniowy)
  • zaburzenia hormonalne: hiperaldosteronizm pierwotny (nadczynnośc nadnerczy)- zaburzenia elektrolitowe: hiperkalcemia (nadmiar wapnia), hipokaliemia (niedobór potasu)- stosowanie niektórych leków: leki moczopędne, niektóre antybiotyki (aminoglikozydy), chemioterapeutyki (cisplatyna, amfoterycyna B, cyklosporyna, takrolimus)
  • nadmierna utrata przez przewód pokarmowy: biegunka, wymioty, leki wiążące magnez, co uniemożliwia jego wchłanianie
  • przemieszczenie magnezu do komórek lub do kości lub do wnętrza komórek – zdarza się to bardzo rzadko, np. po leczeniu nadczynności przytarczyc, w ostrym zapaleniu trzustki, czy w czasie leczenia kwasicy

Objawy niedoboru magnezu 

  1. Objawy niedoboru magnezu występują rzadko i są mało swoiste, to znaczy mogą występować w wielu różnych chorobach, a należą do nich między innymi:
  2. Wymienione objawy występują w istotnym niedoborze magnezu, jeśli jego stężenie jest nieznacznie obniżone lub w dolnej granicy normy, najczęściej nie występują poważne, dokuczliwe dolegliwości.

  3. Coraz częściej mówi się o udziale hipomagnezemii w wielu innych objawach, które mogą mieć również odmienne przyczyny, a w przypadku których nie udowodniono jednoznacznie, że to niedobór magnezu jest czynnikiem sprawczym.

     Należą do nich na przykład:

  4. W związku z tym, że magnez jest dostępny w wielu pokarmach, jego istotny niedobór występuje rzadko i najczęściej jest skutkiem innych chorób.

  5. W ostatnim czasie wiele reklam promuje preparaty magnezu podając wiele różnych objawów jego niedoboru, wymienia się między innymi:
  • zmęczenie
  • brak koncentracji
  • czy obniżenie nastroju

Objawy te są bardzo niespecyficzne i mogą wynikać nie tylko z hipomagnezemii, ale też z wielu różnych chorób, np. chorób tarczycy, czy anemii.

  • Warto pamiętać, że trudno jest jednoznacznie stwierdzić, czy są one spowodowane zaburzeniem gospodarki magnezowej, głównie z powodu opisanych wcześniej problemów z dokładną oceną stężenia tego pierwiastka w organizmie.
  • Zanim zacznie się zażywać suplementy magnezu warto zwrócić uwagę na odpowiednio zbilansowaną dietę i w ten sposób zacząć uzupełniać ewentualne jego braki, ale zacząć prowadzić zdrowszy styl życia.
  • Oczywiście w pewnych chorobach dodatkowe dawki magnezu są konieczne w kompleksowym leczeniu, w takich wypadkach lekarz jednoznacznie zaleca suplementację tego pierwiastka.
  • Jeśli stan zdrowia i jakiekolwiek dolegliwości skłaniają nas do zażywania jakichkolwiek suplementów diety, warto wcześniej zgłosić się do lekarza, aby wykluczyć częstsze przyczyny niepokojących objawów.

Objawy niedoboru magnezu:

Niedobór magnezu w organizmie – hipomagnezemia

Na czym polega diagnozowanie niedoboru magnezu? 

Niedobór magnezu jest trudny do zdiagnozowania, ponieważ prawidłowe jego stężenie w surowicy nie wyklucza niedoboru. Jest to związane z tym, że jon ten występuje głównie w komórkach, a osocze zawiera niewielki jego odsetek.

  1. Może więc dojść do sytuacji, w której ilość magnezu w surowicy jest prawidłowa, ale zawartość wewnątrzkomórkowa jest zbyt mała.
  2. Niestety nie mamy możliwości zmierzenia stężenia magnezu w komórkach, normy laboratoryjne dotyczą tak zwanej wolnej puli, czyli magnezu zjonizowanego zawartego w osoczu.
  3. Dlatego też zdarza się, że w przypadku występowania stanu sprzyjającego hipomagnezemii, suplementuje się ten pierwiastek nawet pomimo właściwych jego wartości we krwi.
  4. Pewne rozpoznanie hipomagnezemii stawia się na podstawie badania laboratoryjnego – oznaczenia stężenia magnezu we krwi, jeśli ilość spadnie poniżej 0,65 mmol/l diagnozujemy niedobór magnezu.
  5. Poza oznaczaniem stężenia tego pierwiastka, zawsze warto sprawdzić stężenia pozostałych jonów – potasu oraz sodu, a także wyniki gazometrii, aby upewnić się czy gospodarka elektrolitowa i kwasowo-zasadowa jest właściwie zbilansowana, a w razie zaburzeń wprowadzić odpowiednią korekcję.
  6. Rzadziej stosuje się ocenę dobowej utraty magnezu z moczem, jest ona jednak pomocna w wykluczeniu nerkowej przyczyny hipomagnezemii.
  7. Jeśli dobowe wydalanie magnezu z moczem wynosi powyżej 1 milimola, wskazuje to na nerkową przyczynę tego zaburzenia.

Wyjątkowo stosowanym badaniem pozwalającym na stwierdzenia niedoboru magnezu z prawidłowym jego stężeniem w surowicy jest tak zwana próba obciążeniowa, w której podaje się kroplówkę z magnezem, a następnie ocenia wydalanie tego pierwiastka z moczem. Jeśli wydalana ilość jest niewielka, wskazuje to na niedobór magnezu.

Leczenie niedoboru magnezu 

Podobnie do innych zaburzeń elektrolitowych, leczenie hipomagnezemii polega przede wszystkim na ustaleniu przyczyny niedoboru tego pierwiastka i wyeliminowaniu jej.

W pierwszej kolejności należy podjąć diagnostykę całej gospodarki elektrolitowej, nerek, a w kolejnym etapie także przewodu pokarmowego i układu krążenia.

Jeśli hipomagnezemia wywołuje poważne objawy, np. zaburzenia rytmu serca, czy drgawki, należy jak najszybciej uzupełnić poziom pierwiastka podając siarczan magnezu.

Jeśli niedobór magnezu został odkryty w rutynowych badaniach krwi i nie towarzyszą mu żadne objawy, wtedy warto zacząć przyjmować preparaty doustne, ale ich zażywanie wiąże się z ryzykiem biegunki.

Oczywiście w trakcie terapii należy monitorować stężenie magnezu oraz innych jonów i korygować ewentualne zaburzenia:

  • hipokaliemię
  • hipokalcemię
  • hipofosfatemię

ponieważ mogą one być przyczyną oporności hipomagnezemii na leczenie.

Rola magnezu w organizmie

Magnez spełnia wiele funkcji: jest katalizatorem procesów energetycznych, wchodząc w skład enzymów biorących udział w glikolizie (pierwszym etapie utleniania komórkowego), ponadto uczestniczy w syntezie kwasów nukleinowych, będących składnikiem DNA oraz w procesie translacji, czyli wewnątrzkomórkowej syntezy białek.

W ostatnim z wymienionych procesów jon magnezu umożliwia połączenie podjednostek rybosomu i zapoczątkowanie tworzenia łańcucha polipeptydowego. Niemniej istotna jest rola tego pierwiastka w układzie krzepnięcia, a właściwie w hamowaniu tego procesu.

W warunkach prawidłowych, gdy nie dochodzi do krwawienia, jon magnezu stabilizuje płytki krwi, co uniemożliwia ich aktywację i adhezję, czyli “zlepianie” ze sobą. Jest to bardzo istotne, ponieważ konglomeraty krwinek mogłyby stać się materiałem zatorowym stanowiąc przyczynę np. udaru mózgu.

  • Ponadto dzięki temu, że jon magnezu ma dodatni ładunek elektryczny, uczestniczy w przekazywaniu sygnałów w układzie nerwowym, a także w skurczu włókien mięśnia sercowego oraz mięśni szkieletowych.
  • W związku z zaangażowaniem tego pierwiastka w pracę mięśni, są one jednym z większych jego magazynów.
  • Co więcej magnez odgrywa istotną rolę w zapewnieniu odpowiedniego ciśnienia osmotycznego, dzieje się tak, dlatego jest on jednym z głównych (obok potasu) jonem wewnątrzkomórkowym.
  • Warto także pamiętać, że pierwiastek ten jest także składnikiem kości i to one są największym magazynem magnezu w organizmie człowieka.

Naturalne źródła magnezu a suplementy z magnezem 

Magnez zawarty jest przede wszystkim w zielonych częściach roślin, a więc na przykład w szczawiu, szpinaku, czy botwince, ale także w pestkach dyni, kakao, fasoli czy kaszy gryczanej.

Utracie magnezu sprzyja kilka czynników: substancje wzmagające oddawanie moczu, czyli np. picie kawy, czy alkoholu, rzadziej mówi się w tym aspekcie o stresie czy nadmiernej potliwości.

  1. Czynniki te bardzo rzadko powodują jednak na tyle nasiloną utratę magnezu, by stała się ona przyczyną jego niedoboru.
  2. Warto także pamiętać, że najbardziej wartościowe są naturalne źródła magnezu, ponieważ to w nich zawarte są związki najlepiej przyswajalne przez człowieka.
  3. Suplementy diety powinno się stosować, kiedy to co jemy nie zapewnia odpowiedniej ilości tego pierwiastka.

W wyborze suplementu magnezu warto zwrócić uwagę na procentową i bezwzględną zawartość samego pierwiastka, a nie jego związku, a także wybierać łatwo rozpuszczalne związki magnezu, np. cytrynian, czy mleczan.

Magnez w organizmie – znaczenie oraz skutki niedoboru i nadmiaru magnezu

Magnez to jeden z najważniejszych dla prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu pierwiastków chemicznych. Jego zawartość w ustroju dorosłego człowieka wynosi przeciętnie 1000 mmol[1], a zapotrzebowanie dobowe waha się od 0,15 do 0,2 mmol/kg masy ciała[1].

Magnez pełni szereg ważnych funkcji – aktywuje kilkaset enzymów w przemianach wewnątrzkomórkowych, uczestniczy w syntezie białka, przewodzeniu impulsów nerwowych i skurczu mięśni, bierze udział w procesach termoregulacji i regulacji ciśnienia tętniczego krwi oraz ma istotne znaczenie w mineralnej gospodarce kości.

Niedobór magnezu prowadzi do zaburzeń metabolicznych, sercowo-naczyniowych i nerwowo-mięśniowych. Jego nadmiar ma negatywny wpływ na przewodnictwo nerwowo-mięśniowe.

Niedobór magnezu w organizmie – hipomagnezemia

Magnez w organizmie – jakie pełni funkcje?

Magnez to pierwiastek chemiczny niezbędny do życia wszystkich organizmów żywych. W organizmie człowieka większość magnezu, bo około 60%, zdeponowane jest w układzie kostnym.

W mięśniach szkieletowych znajduje się około 20% tego pierwiastka, a pozostała ilość rozmieszczona jest w innych tkankach i narządach, takich jak: nerki, wątroba czy przewód pokarmowy. Jedynie 1% magnezu znajduje się w przestrzeni zewnątrzkomórkowej.

Jego prawidłowe stężenie w osoczu krwi wynosi 0,65-1,2 mmol/L[1], z czego około 2/3 występuje w postaci zjonizowanej, a 1/3 związana jest z albuminami.

Magnez w organizmie ludzkim pełni bardzo istotne funkcje. Jest aktywatorem ponad 300 reakcji enzymatycznych, katalizuje reakcje szlaku oddechowego, syntezy kwasów nukleinowych oraz przemian białkowych, tłuszczowych i węglowodanowych.

Wpływa na przepuszczalność i stabilność błon komórkowych, stabilizuje również strukturę kwasów nukleinowych oraz płytki krwi, zapobiegając ich nadmiernej aktywacji. Uczestniczy w procesie skurczu komórek mięśnia sercowego i regulacji ciśnienia tętniczego krwi. Pełni istotną rolę w metabolizmie kości i gospodarce wapniowej, wpływając na aktywność parathormonu.

Bierze udział w termoregulacji, hydroksylacji witaminy D i regulacji stężenia glukozy we krwi. Uczestniczy w przewodzeniu impulsów nerwowych i wpływa na działanie układu immunologicznego.

Dobowe zapotrzebowanie na magnez waha się od 0,15–0,2 mmol/kg masy ciała[1]. Zapotrzebowanie na magnez rośnie wraz ze wzrostem organizmu oraz podczas ciąży, przy silnym wysiłku fizycznym i psychicznym, w stresie i przy nadużywaniu alkoholu.

Zalecane dobowe dawki magnezu wynoszą 350 mg/ dobę dla dorosłych, zdrowych mężczyzn i 300 mg/ dobę dla dorosłych, zdrowych kobiet. Dla niemowląt w wieku 7-11 miesięcy optymalna dawka wynosi 80 mg/ dobę, dla dzieci do 2 roku życia – 170 mg/ dobę, a do 9 roku życia – 230 mg/ dobę.

Zalecana dobowa dawka dla nastoletnich chłopców wynosi 300 mg/ dobę, a dla dziewczynek 250 mg/ dobę[2].

Badanie poziomu magnezu we krwi

Za prawidłowe stężenie magnezu w osoczu krwi uznaje się 0,65-1,2 mmol/L[1]. Badanie polega na pobraniu krwi żylnej, w optymalnych warunkach rano oraz na czczo. Przy ocenie poziomu magnezu, warto wykonać także inne badania: poziom wapnia, potasu, sodu i fosforanów oraz stężenie kreatyniny. Badanie poziomu magnezu we krwi oraz innych jonów i kreatyniny możesz wykonać w Diagnostyce.

Niedobór magnezu – objawy i skutki niedoboru magnezu

Objawy niedoboru magnezu są niecharakterystyczne, a łagodna hipomagnezemia może nie wywoływać żadnych objawów.

Najczęściej pojawiają się zaburzenia metaboliczne pod postacią hipokalcemii (zbyt małe stężenie wapnia we krwi), hipokaliemii (zbyt małe stężenie potasu we krwi) i hipofosfatemii (zbyt małe stężenie fosforanów we krwi) oraz zaburzenia rytmu serca, takie jak arytmie komorowe czy migotanie przedsionków.

Objawy nerwowo-mięśniowe obejmują drżenia rąk, nóg, języka, warg czy powiek, bolesne skurcze mięśni (najczęściej łydek), drętwienie i mrowienie kończyn, osłabienie siły mięśni (zwłaszcza mięśni oddechowych) i pojawienie się tężyczki (są to niekontrolowane i często bolesne skurcze mięśni, którym towarzyszy uczucie nieprzyjemnego mrowienia).

Niedobór magnezu może prowadzić do narastania nadciśnienia tętniczego oraz wystąpienia dolegliwości wieńcowych, związanych z niedokrwieniem mięśnia sercowego.

Nieswoiste symptomy, takie jak przewlekłe uczucie zmęczenia, niemożność koncentracji i skupienia uwagi, upośledzenie pamięci, nadmierna nerwowość i drażliwość czy wypadanie włosów i niezdrowe paznokcie również mogą być związane z niedoborami tego pierwiastka.

Zbyt niski poziom magnezu zwiększa także ryzyko osteoporozy postmenopauzalnej i insulinooporności oraz może sprzyjać rozwojowi zaburzeń lipidowych np. hipercholesterolemii i tworzeniu się złogów u pacjentów cierpiących na kamicę nerkową.

Inne objawy niedoboru magnezu obejmują: apatię i zaburzenia depresyjne oraz lękowe, utratę apetytu, senność, wzrost parametrów zapalnych, wzmożoną potliwość, nudności oraz wymioty. Badania kliniczne wskazują także na związek niedostatecznego poziomu magnezu w organizmie z ryzykiem udarów mózgu i migrenami.

Przyczyny niedoboru magnezu

Przyczyny niedoboru magnezu obejmują: zbyt małą podaż z dietą (np. źle zbilansowana dieta z ubogą zawartością magnezu lub z wysoką zawartością składników utrudniających jego wchłanianie), zaburzenia wchłaniania magnezu (np.

zapalenie trzustki, zespoły złego wchłaniania czy przewlekłe stosowanie inhibitorów pompy protonowej), zbyt dużą utratę magnezu (np. w przewlekłym alkoholizmie, chorobach nerek, pierwotnej nadczynności przytarczyc, przy wymiotach i biegunkach), odkładanie magnezu w tkankach (np.

w zespole „głodnych kości”) oraz przesunięcie jonów magnezowych z przestrzeni pozakomórkowej do komórek (np. podczas intensywnej insulinoterapii przy leczeniu cukrzycowej kwasicy ketonowej).

Nadmiar magnezu – objawy i skutki nadmiaru magnezu

Zbyt wysoki poziom magnezu w organizmie może prowadzić do: zaparć i zatrzymania moczu (choć w pierwszej kolejności hipermagnezemia może objawić się biegunką i odwodnieniem), trudności z oddychaniem, zaburzeń snu, osłabienia mięśni, mrowienia i drętwienia skóry twarzy, spadku ciśnienia tętniczego i zaburzeń rytmu serca, dezorientacji, zaburzeń widzenia, mowy i zaburzeń świadomości.

Przyczyny nadmiaru magnezu

Nadmiar magnezu w organizmie występuje rzadko. Może być spowodowany nieprawidłowym wydalaniem magnezu przez nerki, co zdarza się w przypadku chorób nerek (np. przewlekłej niewydolności nerek), niedoczynności kory nadnerczy i przy niedoczynności tarczycy.

Niektóre zapalne choroby żołądka i jelit mogą prowadzić do nadmiernej absorpcji jonów magnezowych z przewodu pokarmowego. Przyczyną hipermagnezemii może być także zbyt duża podaż związków magnezu (np.

przy podaży dożylnej siarczanu magnezu, rzadziej przy niekontrolowanym i przewlekłym stosowaniu suplementów diety), niektóre nowotwory czy choroby autoimmunologiczne.

Co obniża poziom magnezu we krwi, a co go zwiększa?

Przyswajanie magnezu z diety wynosi między 30% a 50%. Na tę wartość wpływają inne składniki pokarmowe.

Kwas fitynowy, szczawiany i fosforany utrudniają absorpcję magnezu, podobnie jak duże ilości wapnia i białka.

Wzrost wchłaniania magnezu obserwuje się przy spożyciu produktów bogatych w laktozę i błonnik pokarmowy oraz w obecności witaminy B6 (stąd często preparaty z magnezem zawierają także tę witaminę.)

Najlepszym źródłem magnezu są ziarna zbóż, kasza gryczana, zielone warzywa liściaste (np. szpinak), fasola, groszek, orzechy, pestki dyni, migdały, daktyle, kakao, gorzka czekolada, rodzynki, sery podpuszczkowe, ryby, soja, ziemniaki i banany. Część magnezu (szacuje się, że około 10%) zapewnia także picie wody, zwłaszcza twardej.

Jeśli Twój lekarz zaleci Ci stosowanie doustnych suplementów diety z magnezem, koniecznie zwróć uwagę na postać magnezu w preparacie.

Związki organiczne są lepiej przyswajalne, unikaj więc tlenków czy wodorotlenków magnezu. Lepiej sięgnąć po mleczany, asparginiany lub cytryniany magnezu.

Pamiętaj także, że wchłanianie i transport magnezu poprawia witamina B6, a jeśli cierpisz na chorobę wrzodową- zastosuj tabletki dojelitowe.

Magnez w organizmie pełni wiele istotnych funkcji. Jest katalizatorem przemian białkowych, tłuszczowych i węglowodanowych, wpływa na przewodnictwo nerwowe, układ sercowo-naczyniowy i kurczliwość mięśni. Wywiera wpływ na poziom glukozy i insuliny, a także reguluje metabolizm kości.

Do organizmu dostarczany jest wraz z pożywieniem, a jego gospodarkę w dużej mierze regulują nerki. Przyczyny zaburzeń poziomu magnezu są rozmaite Jego niedobór lub nadmiar jest szkodliwy i powoduje szereg niespecyficznych objawów, w związku z czym wymaga przeprowadzenia diagnostyki różnicowej.

Jeśli więc cokolwiek Cię niepokoi, udaj się do swojego lekarza – być może zaleci Ci sprawdzenie poziomu magnezu w surowicy krwi. Takie badanie możesz wykonać w Diagnostyce.

Bibliografia:

  • „Magnez – pierwiastek niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu” – H. Szymczyk
  • „Magnez aktualny stan wiedzy” – A. Karmańska, A. Stańczak, B. Karwowski
  • „Znaczenie magnezu w diecie w odniesieniu do najnowszych wytycznych żywieniowych” – A. Lebiedowska [2]
  • Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik [1]
  • Normy żywienia dla populacji Polski – M. Jarosz

Hipomagnezemia

Hipomagnezemia to zbyt małe (poniżej prawidłowego zakresu) stężenie magnezu we krwi.

Magnez jest bardzo ważny dla organizmu, gdyż od jego odpowiedniej ilości i stężenia zależy dobre funkcjonowanie wielu enzymów, regulacja licznych funkcji wszystkich komórek organizmu oraz prawidłowe działanie układu nerwowego, mięśni i serca. Prawie cały magnez w organizmie (99%) znajduje się w komórkach. Tylko 1% magnezu występuje w płynie pozakomórkowym, w tym we krwi.

Magnez jest dostarczany do organizmu z pokarmami i płynami, ulega wchłanianiu w przewodzie pokarmowym i jest wydalany z moczem przez nerki.

Główne pokarmowe źródła magnezu to pełne ziarna zbóż, zielone warzywa, orzechy oraz czekolada.

Ponieważ tylko 1% magnezu znajduje się poza komórkami, zbyt małe stężenie magnezu we krwi nie jest wskaźnikiem jego niedoboru w organizmie. Niedobór ten może występować pomimo prawidłowego stężenia magnezu we krwi.

Prawidłowe stężenie magnezu w surowicy krwi wynosi 0,7–1,0 mmol/l. W różnych laboratoriach zakres ten, podawany jako zakres normy na wyniku wydawanym pacjentowi, może się nieznacznie różnić.

Hipomagnezemia to stężenie magnezu poniżej 0,7 mmol/l.

Przyczyny hipomagnezemii:

  • zaburzenia wchłaniania w przewodzie pokarmowym związane z takimi chorobami, jak: celiakia, zapalenia jelit, przewlekła biegunka, stan po chirurgicznym usunięciu fragmentu jelita
  • przewlekły alkoholizm
  • niedożywienie; może być spowodowane jadłowstrętem psychicznym (tzw. anoreksją), zbyt ubogą dietą, głodzeniem lub przewlekłym alkoholizmem
  • niedoczynność przytarczyc
  • utrata magnezu z przewodu pokarmowego z powodu przewlekłej biegunki lub przetoki jelitowej
  • utrata magnezu z moczem; przyczyną jest najczęściej wrodzone zaburzenie czynności cewek nerkowych (np. zespół Gitelmana lub zespół Barttera)
  • przyjmowanie leków, które powodują zwiększoną utratę magnezu z moczem: leki moczopędne, digoksyna, aminoglikozydy (gentamycyna, amikacyna), cisplatyna, cyklosporyna, takrolimus, inhibitory pompy protonowej (leki hamujące wydzielanie kwasu w żołądku, takie jak pantoprazol, omeprazol i in.)
  • niektóre ostre i ciężkie choroby, np. ostre zapalenie trzustki, kwasica metaboliczna.

Jak często występuje hipomagnezemia?

Niedobór magnezu to częste zaburzenie. Ocenia się, że występuje nawet u ok. 10% osób. Natomiast objawy hipomagnezemii występują znacznie rzadziej. Ponieważ tylko 1% magnezu znajduje się poza komórkami, zbyt małe stężenie magnezu we krwi jest późnym wskaźnikiem niedoboru magnezu w organizmie. Oznacza to, że możliwy jest niedobór magnezu pomimo prawidłowego stężenia magnezu we krwi.

U osób zasadniczo zdrowych, normalnie się odżywiających i nieprzyjmujących określonych leków (wymienionych w dalszej części) hipomagnezemia praktycznie się nie zdarza. Najczęściej hipomagnezemię stwierdza się u osób z ostrymi ciężkimi chorobami (np. sepsa, niewydolność wielonarządowa) przyjmowanych do szpitala.

Objawy hipomagnezemii

Łagodna i przewlekła hipomagnezemia zwykle nie wywołuje żadnych objawów.

Objawy zazwyczaj pojawiają się u chorych, u których stężenie magnezu jest mniejsze niż ok. 0,5 mmol/l lub gdy się bardzo szybko zmniejsza.

Typowe objawy hipomagnezemii to: zaburzenia czucia (np. uczucie mrowienia), osłabienie mięśni, drżenia mięśni, kurcze mięśni (podobne jak w tężyczce – powtarzają się i występują w różnych regionach ciała), nieprawidłowe EKG i zaburzenia rytmu serca.

Bardzo ciężka hipomagnezemia może być przyczyną napadów drgawek (jak u osób chorujących na padaczkę) lub zaburzeń świadomości i zachowania.

Co robić w przypadku wystąpienia objawów hipomagnezemii?

Objawy ciężkiej hipomagnezemii są tak poważne, że należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe.

Wystąpienie objawów hipomagnezemii u osób, u których niedobór magnezu jest bardzo prawdopodobny (gdyż np. rozpoznano u nich zaburzenia wchłaniania jelitowego lub przewlekle nadużywają alkoholu), stanowi wskazanie do oznaczenia stężenia magnezu we krwi. W razie zaobserwowania takich objawów należy się zgłosić do lekarza POZ, który oceni sytuację i zleci potrzebne badania i leczenie.

Jak lekarz ustala rozpoznanie hipomagnezemii?

Hipomagnezemię rozpoznaje się po stwierdzeniu stężenia magnezu we krwi poniżej zakresu normy.

Po rozpoznaniu hipomagnezemii lekarz ustala jej przyczynę, analizując leki, jakie pacjent przyjmował dotychczas, obecne ostre i przewlekłe choroby, a także informacje z wywiadu, które mogą wiele wyjaśnić. Lekarz ocenia również, czy hipomagnezemia stanowi zagrożenie dla pacjenta i czy wymaga pilnego leczenia w szpitalu.

Jeżeli przyczyna hipomagnezemii nie jest znana, to konieczne jest wykonanie szeregu badań, które pozwolą ją ustalić.

Dalsze badania, które zwykle wykonuje się w razie stwierdzenia hipomagnezemii, obejmują: stężenie we krwi kreatyniny, potasu, wapnia, fosforu, glukozy, białek, gazometrię, EKG (mogą być widoczne nieprawidłowości spowodowane zbyt małym stężeniem magnezu), pomiar wydalania magnezu z moczem.

Podczas badania lekarz może sprawdzić, czy u pacjenta występuje tzw. utajona tężyczka, tzn. czy występuje u niego skłonność do skurczów mięśni z powodu hipomagnezemii. W tym celu ocenia obecność tzw. objawów tężyczkowych:

  • objawu Chwostka, który jest dodatni, jeżeli wystąpi skurcz mięśni twarzy po uderzeniu młoteczkiem neurologicznym w punkt znajdujący się przed płatkiem ucha
  • objawu Trousseau, który jest dodatni, jeżeli stwierdza się „rękę położnika”, czyli skurcze mięśni ręki opisane wyżej po utrzymaniu przez 3 minuty mankietu ciśnieniomierza napompowanego do ciśnienia większego o 20 mm Hg niż skurczowe ciśnienie tętnicze.

Metody leczenia hipomagnezemii

Leczenie hipomagnezemii zawsze polega na usunięciu przyczyny, która do niej doprowadziła, oraz na podawaniu magnezu, jeżeli występują jej objawy.

W łagodnej przewlekłej hipomagnezemii bez objawów wystarcza doustne przyjmowanie preparatu magnezu oraz zwiększenie spożycia pokarmów bogatych w magnez.

W aptekach i innych punktach dostępne są suplementy magnezu zawierające różne jego związki (np. tlenek, chlorek, cytrynian, wodorotlenek, mleczan, asparaginian i in.). Trzeba jednak podkreślić, że żaden z nich nie ma przewagi nad innymi, gdyż bez względu na rodzaj związku chemicznego magnez słabo wchłania się z jelit.

Preparaty te różnią się zawartością magnezu w jednej dawce; najczęściej o ok. 2–4 mmol magnezu. W niedoborze magnezu zaleca się przyjmowanie do 24 mmol magnezu (6–8 tabletek) na dobę w kilku dawkach. Wraz ze zwiększaniem dawki rośnie częstość niepożądanych działań magnezu na przewód pokarmowy, przede wszystkim biegunki.

Podczas przyjmowania preparatów magnezu o powolnym uwalnianiu takie objawy występują rzadziej.

Gdy objawy hipomagnezemii są poważne (np. tężyczka), magnez podaje się dożylnie (w postaci siarczanu magnezu).

Jeżeli równocześnie występuje hipokaliemia lub hipokalcemia, to konieczne jest jednoczesne wyrównywanie niedoboru potasu i wapnia.

W trakcie leczenia hipomagnezemii należy okresowo kontrolować stężenie magnezu. Decyduje o tym lekarz, zlecając badania kontrolne w określonym terminie.

Istotne znaczenie ma także usunięcie przyczyny, która doprowadziła do hipomagnezemii.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie hipomagnezemii?

Usunięcie przyczyny hipomagnezemii oraz przyjmowanie magnezu zwykle prowadzi do całkowitego jej wyleczenia.

Jak postępować po zakończeniu leczenia hipokaliemii?

Jeżeli przyczyna hipomagnezemii nadal istnieje (np. związana z nią niewyleczona choroba), należy w określonych przez lekarza odstępach czasu kontrolować stężenie magnezu we krwi, aby wcześnie wykryć jego niedobór i rozpocząć uzupełnianie.

Co robić, aby uniknąć hipomagnezemii?

U pacjentów narażonych na wystąpienie hipomagnezemii (osoby z chorobami prowadzącymi do tego stanu) należy w określonych przez lekarza odstępach czasu kontrolować stężenie magnezu we krwi, aby wykryć jego niedobór, gdy jest niewielki i nie powoduje objawów.

Niedobór magnezu – przyczyny, objawy, suplementacja przy hipomagnezemii

Niedobór magnezu może być spowodowany wieloma czynnikami, m.in.: niedostateczną ilością tego pierwiastka w diecie, zaburzeniami wchłaniania, przyjmowaniem niektórych leków, nadmiernym spożyciem alkoholu, a także narażeniem na przewlekły stres.

Objawy hipomagnezemii to przede wszystkim zmęczenie i osłabienie, skurcze oraz drżenie mięśni, nudności, rozdrażnienie, bezsenność, bóle głowy.

Jak uzupełnić niedobory magnezu? 

Magnez jest bardzo ważnym składnikiem odżywczym, biorącym udział w wielu kluczowych reakcjach metabolicznych. Kation ten uczestniczy między innymi w reakcjach wytwarzania energii, glikolizie, syntezie kwasów nukleinowych oraz białek.

Magnez jest ważnym elementem funkcjonowania układu immunologicznego, nerwowego, mięśniowego oraz kostnego. Pomaga w utrzymaniu równowagi elektrolitowej, stałości parametrów wapnia, sodu oraz potasu.

Magnez jest głównie jonem wewnątrzkomórkowym. Zdecydowanie większa ilość magnezu znajduje się w przestrzeni wewnątrzkomórkowej, natomiast w przestrzeni pozakomórkowej występuje go o wiele mniej.

Narządem, który kontroluje oraz reguluje równowagę poziomu magnezu są nerki. Prawidłowe stężenie magnezu w surowicy krwi wynosi 0,7–1,0 mmol/l.

Należy oczywiście pamiętać, iż zakres przyjętych prawidłowych wartości może się różnić w zależności od laboratorium. 

Niedobór magnezu – przyczyny obniżonego poziomu magnezu 

Przyczyny obniżonego poziomu magnezu mogą być różne. Obejmują one zarówno niedostateczną jego ilość w diecie, jak i  zmniejszone wchłanianie z przewodu pokarmowego oraz nadmierną jego utratę z organizmu.

Najczęstsze przyczyny niedoboru magnezu to:

  • przewlekłe niedostateczne przyjmowanie magnezu wraz z pożywieniem,
  • zaburzenia odżywiania,
  • zaburzenia wchłaniania (przewlekłe biegunki, zapalenie jelit, celiakia, stany po chirurgicznym usunięciu części jelita),
  • wrodzone zaburzenie czynności cewek nerkowych, 
  • przewlekły stres, 
  • alkoholizm, 
  • przewlekłe zapalenie trzustki, 
  • utrata przez skórę (rozległe oparzenia, toksyczna martwica naskórka), 
  • zaburzenia hormonalne (pierwotny hiperaldosteronizm),
  • stosowanie niektórych leków (diuretyki, leki zobojętniające sok żołądkowy – inhibitory pompy protonowej, antybiotyki aminoglikozydowe, digoksyna, cisplatyna, cyklosporyna A, takrolimus, amfoterycyna B, teofilina, pentamidyna). 

Niedobór magnezu – objawy 

Głównymi objawami hipomagnezemii są: 

  • ogólne zmęczenie, brak energii,
  • osłabienie mięśni, 
  • skurcze mięśni (np. skurcze łydek), 
  • drżenie mięśni, parestezje,
  • zaburzenie czucia, 
  • kołatanie serca,
  • zaburzenia rytmu serca (nieprawidłowości w badaniu EKG),

Niedobór magnezu może także przyczynić się do wystąpienia: 

  • rozdrażnienia, nerwowości,
  • nadmiernego wypadania włosów,
  • łamliwości paznokci,
  • zaburzeń snu, 
  • bólów głowy, w tym migren,
  • obniżonej płodności u mężczyzn (zmniejszonej ruchliwości plemników),
  • bóli stawów,
  • stanów depresyjnych,
  • kłopotów ze skupieniem uwagi, zaburzeń koncentracji. 

Warto zwrócić uwagę, iż są to objawy bardzo niespecyficzne i mogą wynikać nie tylko z niskiego poziomu magnezu. 

Objawy hipomagnezemii są łagodne lub nie występują, kiedy poziom magnezu wynosi 0,5–0,7 mmol/l. W sytuacji, kiedy poziom tego pierwiastka w surowicy spada poniżej wartości 0,5 mmol/l, objawy stają się bardziej widoczne. Symptomami znacznego obniżenia poziomu magnezu mogą być natomiast napady drgawek oraz zaburzania świadomości. 

Niedobór magnezu – produkty bogate w magnez 

Do produktów szczególnie bogatych w magnez zaliczają się: 

  • kakao, 
  • nasiona słonecznika,
  • pestki dyni, 
  • nasiona chia, 
  • sezam, 
  • migdały, 
  • mąkę sojową
  • kaszę gryczaną,
  • gorzką czekoladę,
  • orzechy pistacjowe,
  • orzechy laskowe, 
  • orzechy ziemne,
  • płatki owsiane,
  • ryż brązowy.

Magnez występuje także (lecz w mniejszej ilości od wcześniej wymienionych produktów) w: 

  • chlebie żytnim razowym, 
  • chlebie graham, 
  • natce pietruszki, 
  • bananach, 
  • mleku, 
  • brokułach, 
  • szpinaku,
  • jajach kurzych,
  • kaszy jęczmiennej, 
  • fasoli szparagowej, 
  • świeżym łososiu, 
  • wieprzowinie, 
  • wołowinie, 
  • białym ryżu. 

Dobrym źródłem magnezu są także wody mineralne wysoko zmineralizowane. 

Niedobór magnezu – wchłanianie magnezu w przewodzie pokarmowym 

Magnez wchłania się przede wszystkim w jelicie cienkim. Uważa się, iż przeciętnie wchłaniane jest około 30-50% magnezu, reszta natomiast jest wydalana z kałem. W momencie wzrostu spożycia magnezu, zmniejsza się jego wchłanianie w jelitach i wynosi ok. 25%, natomiast w sytuacji, kiedy w pożywieniu dostarczane są małe ilości magnezu, wchłania się aż 80% związków magnezu.

Wchłanianie magnezu w przewodzie pokarmowym jest uzależnione od białka przenośnikowego dla tego pierwiastka. Proces ten może być zaburzony przez nadmierną zawartość w diecie wolnych kwasów tłuszczowych, wapnia i fosforanów nieorganicznych. 

Niedobór magnezu – suplementacja i leczenie 

Średnie zapotrzebowanie na magnez wynosi odpowiednio: 

  • dla kobiet pomiędzy 19. a 30. rokiem życia: 225 mg na dobę, powyżej 30. roku życia: 265 mg na dobę,
  • dla mężczyzn pomiędzy 19. a 30. rokiem życia: 330 mg na dobę, powyżej 30. roku życia: 350 mg na dobę.

Leczenie hipomagnezemii opiera się po pierwsze na usunięciu przyczyny niedoboru magnezu, a w kolejnym kroku na zwiększonej podaży tego pierwiastka. Spożywanie pokarmów bogatych w magnez, a także doustne podawanie preparatów magnezu (węglan magnezu, asparaginian magnezu, mleczan magnezu lub cytrynian magnezu) zalecane jest w przypadku łagodnego niedoboru magnezu przebiegającego bez objawów.

Jak wybrać najlepszy magnez w tabletkach? Przede wszystkim warto zwrócić uwagę, czy dany preparat jest lekiem, czy też suplementem diety, a następnie czy zawiera sole organiczne, czy nieorganiczne.

Te pierwsze są zdecydowanie lepiej przyswajane przez ludzki organizm, są to: cytrynian, mleczan, asparaginian, natomiast wśród soli nieorganicznych lepszą rozpuszczalnością cechuje się chlorek magnezu niż węglan magnezu.

W przypadku występowania poważnych objawów niedoboru magnezu podaje się magnez dożylnie w postaci siarczanu magnezu. W przypadku jednoczesnego występowania zaburzeń w stężeniach innych składników, np. potasu lub wapnia (za mały poziom potasu, czyli hipokaliemia lub za mały poziom wapnia, czyli hipokalcemia), konieczne jest także wyrównanie poziomów danych składników. 

wróć do bloga czytaj kolejny

  1. K. Lennecke, K. Hagel, K. Przondziono, Opieka farmaceutyczna w samoleczeniu wybranych chorób, Wrocław 2012, s. 156–157 

Hipomagnezemia – kliniczny niedobór magnezu

W Polsce problem niedoboru magnezu dotyczy 10 proc.populacji, jednak tylko w przypadku 1 proc. daje jakiekolwiek objawy.

Hipomagnezemia jest to stan organizmu, który charakteryzuje się zbyt niskim stężeniem magnezu w surowicy krwi. Magnez to bardzo istotny dla życia człowieka pierwiastek, który reguluje pracę wielu narządów, a także enzymów, biorących udział w spalaniu tłuszczów i węglowodanów.

Niedobór tego składnika mineralnego negatywnie wpływa na pracę serca, a także procesy, które zachodzą w komórkach mięśniowych i układzie nerwowym organizmu. Prawidłowe stężenie magnezu we krwi powinno wahać się w przedziale od 0,7 do 1 mol/l surowicy krwi. O hipomagnezemii mówi się zatem, gdy poziom magnezu we krwi jest mniejszy niż 0,7 mol/l.

Odwrotność hipomagnezemii, czyli nadmiar magnezu w organizmie to hipermagnezemia i występuje ona znacznie rzadziej niż niedobór.

Łagodna hipomagnezemia, czyli stężenie magnezu niewiele poniżej normy, zwykle nie pozostawia żadnych objawów i poziom pierwiastka we krwi szybko wraca do normy. W przypadku dużego niedoboru magnezu (stężenie poniżej 0,5 mol/l surowicy krwi) lub szybkiego spadku jego zawartości w organizmie, mogą pojawić się następujące objawy:

Skrajna hipomagnezemia, czyli bardzo duży niedobór magnezu we krwi, może skutkować napadami silnych drgawek, przypominających padaczkę, a także omdleniami. Inną grupą objawów są zaburzenia świadomości, takie jak stany lękowe oraz depresja, zaburzenia snu, a także koncentracji.

Istnieje wiele przyczyn powstawania hipomagnezemii. Niedobór magnezu we krwi mogą wywoływać:

  • Zaburzenia pracy układu pokarmowego – zaburzenia wchłaniania składników pokarmowych w obrębie układu pokarmowego mogą być spowodowane wystąpieniem takich chorób jak choroba Leśniewskiego-Crohna,celiakia czy zapalenie jelit, ale może to być wynik przewlekłej biegunki. Czasami zaburzenia stanowią skutek operacyjnego skrócenia jelita.
  • Nieprawidłowa dieta lub niedożywienie – magnez dostarczany jest do organizmu drogą pokarmową i jeżeli w jadłospisie brakuje produktów zawierających ten pierwiastek, może wystąpić lekka hipomagnezemia. Dzienne zapotrzebowanie na magnez wynosi 300 – 400 mg. 
  • Alkoholizm – nadmiar spożywanego alkoholu powoduje wypłukiwanie z organizmu cennych pierwiastków i spowalnia ich wchłanianie
  • Zbyt duża zawartość wapnia we krwi – hiperkalcemia powoduje obniżenie wchłanialności magnezu przez układ pokarmowy
  • Zaburzenia hormonalne, takie jak niedoczynność nadnerczy
  • Zespół Gitelmana lub Barttera – patologie cewek nerkowych, zaburzenie ich pracy powoduje wydalanie magnezu wraz z moczem
  • Przyjmowanie leków, które skutkują utratą magnezu podczas oddawania moczu – między innymi leki moczopędne, leki hamujące uwalnianie kwasu żołądkowego

Leczenie niedoboru magnezu

Leczenie niedoboru magnezu rozpoczyna się od zdiagnozowania przyczyny powstania hipomagnezemii. W tym celu lekarze przeprowadzają szczegółowy wywiad z pacjentem oraz zlecają badania krwi, uwzględniające poziom innych pierwiastków (m.in. wapń,potas i fosfor).

Jeżeli stan ten wywołany jest nieprawidłową dietą, leczenie zwykle opiera się na przyjmowaniu preparatów, zawierających magnez oraz włączeniu w jadłospis produktów bogatych ten pierwiastek. W przypadku ostrej hipomagnezemii, siarczan magnezu podawany jest dożylnie.

Diagnostyka hipomagnezemii opiera się również na analizie leków, które przyjmuje pacjent. Jeżeli mogą one wywołać niedobór magnezu, lekarze zwykle zalecają zamienniki, które nie wpływają na wydalanie tego pierwiastka z organizmu.

Jeżeli hipomagnezemia spowodowana jest chorobą, diagnostyka opiera się na wyleczeniu danego schorzenia, a przy tym suplementowaniu magnezu. W trakcie leczenia (szczególnie ostrej hipomagnezemii) lekarz regularnie zaleca badania kontrolne w celu monitorowania poziomu stężenia magnezu we krwi.

Według badań hipomagnezemia może dotyczyć nawet 10 proc. Polaków. Co ciekawe, tylko u 1 proc. przejawia ona jakieś sygnały, ponieważ w pozostałych przypadkach niedobór magnezu jest łagodny i jego poziom szybko wraca do normy. Wpływ na ten wynik może mieć fakt, że magnez to jeden z najczęściej spożywanych suplementów diety w Polsce.

Czekolada jest jako źródło magnezu? Znamy pięć lepszych, zdrowszych źródeł magnezu   

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*