Leczenie jodem w chorobach tarczycy

Nadczynność tarczycy jest zaburzeniem, w którym tarczyca produkuje za dużo hormonów w stosunku do potrzeb organizmu. Tarczyca jest małym narządem położonym u podstawy szyi.

Odpowiada za wytwarzanie i uwalnianie dwóch hormonów: trijodotyroniny (T3) oraz tyroksyny (T4) regulujących funkcję większości tkanek organizmu, wpływających na metabolizm naszego organizmu oraz termogenezę (produkcję ciepła).

Czynność tarczycy jest kontrolowana przez przysadkę mózgową, która uwalnia hormon tyreotropowy (TSH) pobudzający tarczycę do produkcji hormonów: T3 i T4.

Czynność tarczycy i przysadki pozostają w ścisłej zależności (określanej jako ujemne sprzężenie zwrotne), polegającej na tym, że podwyższone stężenie hormonów tarczycy powoduje zmniejszenie uwalniania TSH przez przysadkę, a niedobór tych hormonów – zwiększa produkcję TSH, co z kolei pobudza tarczycę do większej produkcji T3 i T4.

Do najczęstszych przyczyn nadczynności tarczycy w Polsce zalicza się:

  • chorobę Gravesa i Basedowa (choroba o podłożu autoimmunologicznym, w której własne przeciwciała pobudzają tarczycę do produkcji hormonów)
  • guzki tarczycy (wole guzkowe nadczynne [toksyczne], guz autonomiczny tarczycy;).

Wśród rzadszych przyczyn nadczynności tarczycy można wymienić: podostre zapalenie tarczycy (choroba związana z przebytą wcześniej infekcją wirusową) oraz poporodowe zapalenie tarczycy.

Jak często występuje nadczynność tarczycy?

Nadczynność tarczycy jest jedną z najczęstszych chorób endokrynologicznych; dotyczy ok. 1–2% dorosłych w Polsce. Chorują głównie kobiety w wieku 20–40 lat, natomiast rzadko zdarza się u dzieci.

Jak się objawia nadczynność tarczycy?

Leczenie jodem w chorobach tarczycyKomórka tarczycy nie produkuje i nie wydziela hormonów, jeżeli nie jest pobudzona przez TSH Leczenie jodem w chorobach tarczycyPod wpływem TSH uaktywnia się zarówno wydzielanie hormonów, jak i procesy wzrostowe Leczenie jodem w chorobach tarczycyPrzeciwciało przeciw receptorowi TSH uaktywnia syntezę i wydzielanie hormonów tarczycy, w części przypadków uaktywnia także inne procesy wewnątrzkomórkowe zależne od TSH, w tym wzrostowe. Niektóre przeciwciała łączą się z receptorem, ale nie uaktywniają go, blokują natomiast TSH – wtedy wywołują niedoczynność tarczycyLeczenie jodem w chorobach tarczycyMutacje aktywujące receptor TSH prowadzą do powstania białka receptorowego, które stale przekazuje sygnał. Wówczas tarczyca wydziela hormony tarczycy nawet bez TSH (autonomicznie)

G – białko G, AC – cyklaza adenylowa

Główne objawy sugerujące nadczynność tarczycy to:

  • uczucie gorąca
  • wzmożona potliwość
  • nerwowość, niepokój, rozdrażnienie
  • drżenie rąk
  • chudnięcie, pomimo zwiększonego apetytu
  • częstsze oddawanie stolca/biegunka
  • przyśpieszenie czynności serca, uczucie kołatania serca
  • osłabienie siły mięśniowej
  • wypadanie włosów
  • objawy oczne – wytrzeszcz, podwójne widzenie, obrzęk i zaczerwienienie powiek lub spojówek (typowe dla choroby Gravesa i Basedowa)
  • zaburzenia miesiączkowania, niepłodność.

Zakres objawów może być różny u poszczególnych chorych. U osób starszych objawy nadczynności tarczycy mogą być słabiej wyrażone. Mogą dominować osłabienie oraz problemy ze strony układu krążenia – zaburzenia rytmu serca (migotanie przedsionków), objawy niewydolności serca.

Co zrobić w razie wystąpienia objawów?

Osoba, która stwierdzi u siebie objawy sugerujące występowanie nadczynności tarczycy powinna zgłosić się do lekarza rodzinnego, który po badaniu lekarskim (po zebraniu wywiadu i po badaniu) zdecyduje o konieczności oznaczenia stężenia TSH w surowicy. Badanie wykonuje się z próbki krwi, która nie musi być pobrana na czczo. W przypadku bardzo ciężkiej nadczynności tarczycy niezbędne jest skierowanie pacjenta w trybie pilnym do szpitala.

Jak lekarz ustala diagnozę?

W celu potwierdzenia nadczynności tarczycy konieczne jest wykonanie badań hormonalnych. Wstępne badanie oceniające czynność tarczycy (stężenie TSH we krwi) może zlecić lekarz rodzinny.

Jeżeli uzyskany wynik będzie nieprawidłowy, konieczny jest pomiar stężenia wolnych hormonów tarczycy (FT4 i/lub FT3).

Nadczynność tarczycy rozpoznaje się jeżeli obniżonemu stężeniu TSH towarzyszy podwyższone stężenie FT4 i/lub FT3 w surowicy.

W przypadku rozpoznania nadczynności tarczycy lekarz będzie się starał ustalić jej przyczynę, co ma istotne znaczenie przy podejmowaniu decyzji o sposobie leczenia. W tym celu pomocne są następujące badania:

  • USG tarczycy: w przypadku wola guzkowego można stwierdzić obecność zmian ogniskowych w tarczycy; natomiast w przypadku choroby Gravesa i Basedowa obniżoną echogeniczność
  • przeciwciała przeciwtarczycowe w surowicy, a zwłaszcza przeciwciała przeciwko receptorowi TSH (anty-TSHR): podwyższone stężenie anty-TSHR jest charakterystyczne dla choroby Gravesa i Basedowa
  • biopsję aspiracyjną cienkoigłową (BACC) tarczycy – wykonywaną w  przypadku stwierdzenia zmian ogniskowych tarczycy (patrz guzki tarczycy)
  • scyntygrafię tarczycy wykonywaną w wybranych sytuacjach.

Jakie są sposoby leczenia?

Istnieje wiele sposobów leczenia nadczynności tarczycy. Nie ma jednej, najlepszej terapii, ponieważ każda metoda posiada zalety i wady, które można omówić z lekarzem prowadzącym.

Ponadto leczenie nadczynności tarczycy zależy od jej przyczyny, stopnia nasilenia, wieku pacjenta, współistniejących chorób. Stąd najlepszą metodę leczenia ustala się indywidualnie dla każdego pacjenta.

Najczęściej rozpoczyna się od stosowania leków zmniejszających produkcję hormonów tarczycy, zwykle także wówczas, gdy planuje się leczenie inną metodą (operacyjną lub jodem promieniotwórczym 131I).

Nadczynności tarczycy nie należy lekceważyć, nieleczona może prowadzić do niebezpiecznych powikłań, np. zaburzeń rytmu serca, niewydolności serca, osteoporozy lub przełomu tarczycowego (z niebezpiecznym dla życia wzrostem stężeń T3 i T4).

U kobiet ciężarnych nadczynność tarczycy jest niekorzystna zarówno dla matki, jak i płodu (zobacz: Nadczynność tarczycy w ciąży).

Leczenie nadczynności tarczycy wymaga przestrzegania zaleceń lekarskich, regularnego przyjmowania leków i regularnych kontrolnych wizyt lekarskich.

W leczeniu nadczynności tarczycy stosuje się:

  • leczenie farmakologiczne za pomocą leków przeciwtarczycowych (tyreostatyków). Do leków przeciwtarczycowych należą: tiamazol i propylotiouracyl. Tyreostatyki hamują produkcję hormonów w tarczycy i ich działanie ujawnia się po ok. 2–4 tygodniach stosowania. Każdorazowo lekarz indywidualnie ustala dawkę wyjściową leku. Często stosuje się również leczenie uzupełniające ß-blokerami, np. propranololem, które same nie obniżają stężenia hormonów tarczycy, ale pomagają opanować niektóre objawy, jak drżenie rąk, czy uczucie szybkiego bicia serca. W trakcie prowadzonego leczenia lekarz kontroluje skuteczność terapii poprzez ocenę kliniczną (wywiad i badanie chorego) oraz oznaczanie stężenia hormonów tarczycy, i odpowiednio dostosowuje dawkę leku. W trakcie leczenia tyreostatykami mogą wystąpić działania niepożądane.W przypadku wystąpienia jakiegokolwiek niepokojącego objawu mogącego mieć związek z rozpoczęciem leczenia pacjent powinien jak najszybciej zgłosić to lekarzowi. Przy lżejszych powikłaniach (np. świąd skóry, bóle stawów) wystarczy zmiana leku lub jego dawki. W niektórych, bardzo rzadkich przypadkach może dojść do konieczności zaprzestania leczenia tyreostatykiem.Szczególnie niebezpiecznym, ale na szczęście niezmiernie rzadkim powikłaniem może być agranulocytoza, czyli istotne zmniejszenie ilości neutrofilów (rodzaju krwinek białych) w surowicy z powodu odwracalnego toksycznego uszkodzenia szpiku, które ustępuje po odstawieniu leku, jednak wymaga ścisłej kontroli lekarskiej. Jest to bardzo niebezpieczny stan, ponieważ odporność organizmu na zakażenia jest wtedy bardzo upośledzona. Dlatego właśnie w razie wystąpienia gorączki, osłabienia, bólu gardła chory powinien natychmiast przestać przyjmować lek i pilnie zgłosić się do poradni lub szpitala w celu kontroli morfologii z rozmazem. Jeśli liczba neutrofilów nie jest zmniejszona, należy niezwłocznie podjąć wcześniejsze leczenie. Jeśli potwierdzi się agranulocytoza, to nie można już nigdy w przyszłości stosować tej grupy leków.
  • leczenie jodem promieniotwórczym (131I). Doustne, jednorazowe podanie jodu promieniotwórczego ma na celu powolne, nieodwracalne uszkodzenie komórek tarczycy, które aktywnie wychwytują jod z krwi. Efekt działania jodu promieniotwórczego rozwija się w ciągu kilku miesięcy po terapii. Rozwój trwałej niedoczynności tarczycy (wymagającej leczenia tabletkami z tyroksyną) nie można traktować jako powikłanie, ale efekt skutecznego leczenia. Tej formy terapii nie wolno zastosować u kobiet w ciąży i w trakcie karmienia piersią. Dodatkowo przez okres około tygodnia osoba leczona nie powinna kontaktować się z małymi dziećmi i kobietami w ciąży. Wreszcie, przez okres co najmniej 6 miesięcy po terapii, kobiety nie powinny planować ciąży.
  • leczenie operacyjne (strumektomia, tyreoidektomia). Ta forma terapii jest bezwzględnie wskazana w przypadku podejrzenia lub rozpoznania raka tarczycy, w tym również współistniejącego z nadczynnością (patrz: Guzki tarczycy). Ponadto leczenie operacyjne jest rozważane u chorych z dużym wolem uciskającym tchawicę. Po operacji usunięcia tarczycy występuje niedoczynność tarczycy, która wymaga stałego leczenia preparatami tyroksyny. Niestety podczas operacji należy liczyć się z możliwością wystąpienia powikłań, które należy omówić z konsultującym chirurgiem. Do ciężkich pooperacyjnych powikłań należą: niedowład/porażenie jednej lub obu strun głosowych w wyniku okołooperacyjnego uszkodzenia nerwów krtaniowych wstecznych oraz przejściowa lub trwała niedoczynność przytarczyc.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Możliwość całkowitego wyleczenia (chory nie wymaga żadnych leków związanych z tarczycą) zależy głównie od przyczyny nadczynności tarczycy. Po leczeniu jodem promieniotwórczym lub po operacji usunięcia tarczycy często występuje niedoczynność tarczycy, która wymaga stałego leczenia preparatami tyroksyny do końca życia (patrz: Niedoczynność tarczycy).

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Po zakończeniu leczenia nadczynności tarczycy, chory wymaga dalszej stałej opieki lekarskiej. Wskazana jest okresowa kontrola hormonalna (stężenie TSH w surowicy) oraz ultrasonograficzna (USG tarczycy).

W pewnych przypadkach istnieje bowiem możliwość nawrotu nadczynności tarczycy, nawrotu wola guzkowego lub rozwoju niedoczynności tarczycy po zastosowanym leczeniu, nawet wiele miesięcy od jego zakończenia.

Jeżeli pacjent po zakończonej terapii wymaga leczenia doustnymi preparatami hormonów tarczycy z powodu niedoczynności tarczycy, to konieczne jest ich regularne przyjmowanie i okresowa kontrola skuteczności tego leczenia.

Leia também:  Jak Długo Trwa Leczenie Depresji?

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

W ramach prozdrowotnego trybu życia należy dbać o przyjmowanie odpowiedniej ilości jodu w diecie. W Polsce wprowadzono obowiązek jodowania soli kuchennej, co spowodowało, że większość ludzi przyjmuje odpowiednią ilości jodu.

Ponadto, zgodnie z programami profilaktycznymi, obok obligatoryjnego jodowania soli kuchennej, zaleca się spożywanie pokarmów bogatych w jod (m.in. ryby morskie) oraz przyjmowanie przez kobiety ciężarne i karmiące piersią jodu w formie preparatów doustnych.

Odpowiednia podaż jodu zmniejsza ryzyko rozwoju wola miąższowego i guzków tarczycy, a co za tym idzie również nadczynności tarczycy w przebiegu guzków tarczycy.

Drugim ważnym czynnikiem, który można modyfikować jest zaprzestanie palenia papierosów. Istnieje bowiem związek pomiędzy paleniem papierosów a rozwojem guzków tarczycy oraz rozwojem i przebiegiem nadczynności tarczycy.

Autoimmunologiczne choroby tarczycy (np. choroba Gravesa i Basedowa, choroba Hashimoto) są chorobami uwarunkowanymi genetycznie. Nie mamy wpływu na predyspozycję genetyczną osób obciążonych. Osoby, u których w rodzinie występują autoimmunologiczne choroby tarczycy powinny o tym fakcie informować lekarzy, aby unikać niektórych leków, które mogą wpłynąć na rozwój choroby.

źródło:https://www.mp.pl/nadczynnosc-tarczycy

Niedoczynność tarczycy a jod wykorzystywany do leczenia

Niedoczynność tarczycy a jod – jaka występuje między nimi zależność? Czy niedobór tego pierwiastka powoduje hipotyreozę? W jakich sytuacjach leczenie jodem niedoczynności tarczycy znajduje zastosowanie?

Niedoczynność tarczycy a jod

Jod jest pierwiastkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Około 70 proc. jodu występującego w organizmie człowieka gromadzi się właśnie w gruczole tarczowym. Pozostała ilość występuje w mięśniach szkieletowych, błonie śluzowej żołądka, śliniankach oraz gruczole mlekowych i jajnikach u kobiet.

Pierwiastek jest głównym składnikiem hormonów tarczycy – tyroksyny i trójjodotyroniny. Jeśli ilość jodu w organizmie jest zbyt mała, tarczyca produkuje i wydziela mniejszą ilość hormonów.

Jednocześnie w organizmie wzrasta stężenie tyreotropiny, czyli hormonu wydzielanego przez przysadkę mózgową, który stymuluje funkcje wydzielnicze tarczycy.

Niedobór jodu stanowi jedną z przyczyn niedoczynności tarczycy.

Kiedy stwierdza się niedobór jodu? Zapotrzebowanie na jod zależy od wielu czynników, głównie od wieku oraz płci. Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje, by osoba dorosła spożywała 150 µg jodu na dobę. Mniej więcej taką podaż zapewnia racjonalna dieta.

Zapotrzebowanie na jod wzrasta w czasie ciąży oraz karmienia piersią. Zalecana podaż to 250 µg/d, dlatego kobietom w ciąży zalecana jest suplementacja. Podaż jodu poniżej wymienionych wartości może doprowadzić do niedoboru jodu, a w konsekwencji do rozwoju niedoczynności tarczycy.

Leczenie jodem niedoczynności tarczycy

Leczenie jodem niedoczynności tarczycy praktykuje się tylko w przypadku, kiedy choroba rozwinęła się na skutek niedoboru jodu.

Wzrost stężenia TSH w surowicy krwi, przy jednoczesnym spadku hormonów tarczycy wskazuje na niedoczynność tarczycy, ale nie jest jednoznaczny z niedoborem jodu.

Żeby stwierdzić, czy pacjent cierpi na niedobór jodu należy wykonać badanie moczu na obecność tego pierwiastka.

Jod jest bowiem wydalany z organizmu przez nerki. Dopiero na podstawie dodatniego wyniku badania moczu, lekarz może zaordynować leczenie jodem niedoczynności tarczycy.

Suplementacja tego pierwiastka w ciemno może wyrządzić więcej szkody niż pożytku. Przedawkowanie jodu może doprowadzić do rozwoju choroby Hashimoto lub zaostrzyć jej przebieg.

Jod w tabletkach a niedoczynność tarczycy

W przypadku niedoczynności tarczycy powodowanej niedoborem jodu, terapia lecznicza zwykle polega na zażywaniu jodu w tabletkach. Preparaty doustne z jodem stosowane w terapiach endokrynologicznych są wydawane jedynie na receptę. Nie należy ich mylić z suplementami diety zawierającymi jod.

Endokrynolodzy przepisują jod w tabletkach nie tylko na niedoczynność tarczycy (wynikającą z niedoboru jodu), ale także jako preparat zapobiegający wolu u ciężarnych. Stosuje się go także w leczeniu wola z niedoboru jodu u niemowląt, dzieci i młodzieży oraz w zapobieganiu jego nawrotom. Przeciwskazaniem do leczenia jodem są natomiast następujące schorzenia:

  • nadczynność tarczycy (jawna lub utajona),
  • autonomiczny gruczolak tarczycy,
  • wole guzkowe o autonomicznym wydzielaniu.

Woda z jodem a niedoczynność tarczycy

W Internecie można znaleźć wiele błędnych informacji na temat leczenia niedoczynności tarczycy wodą z jodem. Wielu pacjentów próbuje leczyć się na własną rękę, co może wyrządzić więcej szkody niż pożytku. Zwłaszcza jeśli zamiast wodnego roztworu jodu w jodku potasu (płynu Lugola) zastosuje się jodynę, będącą alkoholowym roztworem jodu i jodku potasu.

Płyn Lugola zasłynął w Polsce w kwietniu 1986 roku, kiedy doszło do awarii w elektrowni atomowej w Czarnobylu. Aby uchronić ludność przed możliwymi skutkami promieniowania, płyn Lugola podano 18,5 mln Polaków. Dlaczego właśnie roztwór wodny jodu?

Na skutek wybuchu oraz pożaru w elektrowni, do atmosfery trafił radioaktywny pył, który zawierał między innymi jod 131. Istniało duże ryzyko, że radioaktywny jod, po wchłonięciu i zgromadzeniu się w tarczycy, przyczyni się do rozwoju raka gruczołu tarczowego.

Duża dawka jodu, w postaci płynu Lugola, miała wywołać efekt Wolffa-Chaikoffa, czyli przejściowe zjawisko zaprzestania wychwytu jodu przez tarczycę, spowodowane wprowadzeniem do organizmu dużej dawki jodu.

Innymi słowy płyn Lugola miał zablokować wchłanianie radioaktywnego jodu przez tarczycę.

Obecnie wodny roztwór jodu jest stosowany jako środek antyseptyczny. Wykorzystuje się go także w leczeniu chorób tarczycy – między innymi jest stosowany w leczeniu przełomu hipermetabolicznego. Płyn Lugola podaje się także pacjentom przed strumektomią.

Witaminy z jodem a niedoczynność tarczycy

Witaminy z jodem znajdują zastosowanie przede wszystkim u kobiet w ciąży.

W czasie ciąży zapotrzebowanie na jod wzrasta niemal dwukrotnie, a niedobór tego pierwiastka może doprowadzić do zaburzeń rozwojowych u płodu. Dlatego kobietom w ciąży zalecana jest suplementacja jodu.

Jeśli pomimo suplementacji rozwinie się niedoczynność tarczycy wynikająca z niedoboru jodu, niezbędne jest leczenie z użyciem preparatów zawierających jod.

Suplementacja jodu u pozostałych osób pozostaje kwestią sporną. Jedni specjaliści podkreślają, że racjonalna dieta pokrywa dzienne zapotrzebowanie na jod. Zwłaszcza, że sól spożywcza w Polsce jest jodowana.

Inni z kolei postulują zasadność suplementacji jodu, powołując się na znaczne ograniczenie spożycia soli w Polsce oraz dane alarmujące o niedoborach tego pierwiastka wśród mieszkańców Europy.

Dlatego decyzję o suplementacji jodu należy podjąć po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Czytaj też:

Suplementacja jodem – wskazana czy szkodliwa?

„Jod jest niezbędny do prawidłowej pracy tarczycy“ – czy to prawda? To… zależy.  Kluczowym elementem jest tu bowiem rodzaj nieprawidłowości tarczycy z jakim mamy do czynienia

W rzeczywistości niedobór jodu określany jest jako jedna z głównych przyczyn niedoczynności tarczycy na całym świecie. Jod jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy, ale nie tylko.

Również inne organy zależne są od występowania tego pierwiastka (trzustka, żołądek, jajniki czy jądra). Typowym objawem niedoboru jodu jest kompensacja tarczycy, czyli jej przerost i powstanie wola.

W wyniku jego zbyt niskiego poziomu i niemożności wytwarzania dostatecznej ilości homonów, organ ten zaczyna powiększać swoje rozmiary, by niejako zrekompensować ich zaburzone wytwarzanie.

W celu zmniejszenia częstości występowania tej nieprawidłowości masowo zaczęto dodawać jod do soli w procesie tzw. jodowania. W Polsce pierwsze procedury jodowania datowane są już na lata 40-te XX wieku.

Niestety, tajemnicą jeszcze był wtedy niski indeks terapeutyczny tego pierwiastka.

Podczas gdy niedobór jodu powodował niedoczynność tarczycy z powodu braku materiałów budulcowych do produkcji hormonów tarczycy, jego nadmiar prowadzić mógł do zaostrzenia autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (choroby Hashimoto).

Niedobór jodu objawiać się może wzrostem wagi, zaburzeniami konstruktywnego myślenia, demotywacją do działania, sennością i brakiem energii.

Często wraz ze zbyt niskim poziomem tego pierwiastka obserwuje się podwyższony poziom cholesterolu, problemy z metabolizmem, odpornością oraz radzeniem sobie ze stresem. Typowe objawy nieprawidłowo funkcjonującej tarczycy (w kontekście jej niedoczynności) – suche i wypadające włosy, problemy z cerą oraz kruche paznokcie – również mogą być skutkiem nieprawidłowego poziomu jodu.

Temat jodu budzi wiele kontrowersji, szczególnie w kontekście choroby Hashimoto. Badania naukowe wykazały bowiem, że suplementacja jodu u osób z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy może zaostrzyć występujący już w organizmie stan zapalny.

Jod pochodzący z żywności i suplementów jest przetwarzany przez tarczycę tak aby organizm mógł z niego korzystać. Podczas tego procesu uwalniany jest silnie reaktywny nadtlenek wodoru.

W przypadku nadmiaru jodu powstają duże ilości tego związku, które powodują oksydacyjne uszkodzenia tarczycy.

Warto jednak wziąć pod uwagę niezwykle ważną interakcję jodu z selenem. Zbyt duże ilości jodu, podawane w aktywnej fazie choroby Hashimoto, przy niedoborach selenu odniosą bardzo niekorzystny dla organizmu skutek.

Jeśli jednak suplementujemy jod z selenem, istnieje małe ryzyko nasilenia problemu, co pokazują prace naukowe na ten temat.

Wyjątkiem jest okres ciąży i karmienia piersią, kiedy każda matka powinna jod suplementować w ilości 220–300 mcg na dobę.

Zatem suplementacja jodem powinna być prowadzona w towarzystwie selenu, witaminy C, magnezu oraz kompleksu witamin B. W przeciwnym razie, jeśli wystąpi nadmiar tego pierwiastka, odczuwalne może być jego szkodliwe działanie. W szczególności jeśli towarzyszy nam choroba Hashimoto.

Czy jod zapobiega niedoczynności tarczycy?

Choroba dotykać może nawet 6% społeczeństwa, a wraz z wiekiem wzrasta ryzyko zachorowania na nią. Jest to obok nadczynności tarczycy kolejna „damska” przypadłość, gdyż kobiety chorują na nią zdecydowanie – bo aż 5 razy – częściej [1].

Leia também:  Jakie Są Objawy Po Ukąszeniu Osy?

Jakie są przyczyny niedoczynności tarczycy?

Niedoczynność może być spowodowana zapaleniem, uszkodzeniem lub brakiem tarczycy, co może być skutkiem np. choroby Hashimoto, radioterapii, niedostatecznej lub nadmiernej podaży jodu, a także wycięciem tarczycy. Inną przyczyną bywa niedostateczne wydzielanie hormonu przysadkowego TSH, który odpowiada za regulację pracy tarczycy.

Katastrofa w Czarnobylu

Popularną teorią jest również wpływ katastrofy w Czarnobylu w 1986 roku na liczbę zachorowań na choroby tarczycy.

W jej wyniku do atmosfery zostały uwolnione znaczne ilości radioaktywnego jodu, który po dostaniu się do krwi mógł odkładać się w tarczycy, tym samym uszkadzając ją.

Nie można całkowicie wykluczyć tego zdarzenia, gdyż rzeczywiście od około 30 lat obserwuje się wyraźny wzrost występowania nowotworów tarczycy oraz choroby Hashimoto, która jest jedną z częstszych przyczyn niedoczynności tarczycy.

Jakie są objawy niedoczynności tarczycy?

U chorych z niedoczynnością tarczycy dochodzi do spowolnienia wszystkich procesów w organizmie.

Związane jest to z funkcją tarczycy, której hormony (trójjodotyronina T3 i tyroksyna T4) odpowiadają za regulację procesów metabolicznych, zwłaszcza związanych z układem trawiennym, nerwowym oraz kostnym.

Odpowiada też za przemiany tłuszczów w organizmie. Dlatego podczas niedoczynności tarczycy zaobserwować można:

  • zwiększenie masy ciała;
  • osłabienie;
  • senność;
  • mniejsza tolerancja wysiłku fizycznego;
  • trudności z koncentracją;
  • marznięcie;
  • zaparcia;
  • sucha, blada, nadmiernie rogowaciejąca skóra (tzw. „objaw brudnych kolan”) – skutek spowolnionego przepływu krwi oraz zmniejszenie wydzielania gruczołów potowych i łojowych;
  • obrzęki podskórne;
  • suche, łamliwe włosy;
  • zmieniony głos – spowodowane jest to pogrubieniem strun głosowych;
  • spowolnienie akcji serca (bradykardia zatokowa);
  • osłabienie odruchów nerwowych;
  • zaburzenia miesiączkowania oraz problemy z zajściem w ciążę.

Jak leczyć niedoczynność tarczycy?

Leczenie niedoczynności tarczycy polega na przyjmowaniu preparatów zawierających L-tyroksynę, czyli syntetyczny analog naturalnego hormonu tarczycy.

Leczenie jest długotrwałe, często trwa całe życie. Są to preparaty wyłącznie na receptę i zaliczamy do nich np. Letrox, Euthyrox N, Eltroxin oraz Tirosint Sol.

Charakterystyczną cechą przyjmowania tych produktów jest konieczność zażywania ich na czczo.

Poza stosowaniem leków niezwykle ważna jest odpowiednia dieta dopasowana do pacjenta. Warto więc wybrać się do doświadczonego dietetyka, aby udzieli wskazówek w oparciu m.in. o przyczyny zachorowania na niedoczynność tarczycy.

Jak zapobiegać niedoczynności tarczycy?

Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na niedoczynność tarczycy, warto zadbać o swój organizm, szczególnie w zakresie zdrowej zbilansowanej diety, przy czym ważnym składnikiem diety powinien być jod.

Wprowadzono nawet obowiązek jodowania soli kuchennej, co przyczyniło się do poprawy poziomu jodu wśród populacji.

Głównym tego powodem były wyniki badań przeprowadzonych już prawie 100 lat temu, które wykazały, że wśród mieszkańców obszarów niesąsiadujących z morzem występował powszechny niedobór jodu, który znacząco wpływał na ryzyko wystąpienia chorób tarczycy.

Początkowo jodowanie soli wprowadzono tylko na terenie Karpat (gdzie historycznie najczęściej obserwowano występowanie wola), a potem stopniowo rozszerzono na cały kraj. Co ciekawe, jodowanie soli uważane jest za najbardziej efektywny program zdrowotny w historii świata, przede wszystkim ze względu na wymierne efekty przy relatywnie niskich kosztach.

Innym cennym źródłem jodu są owoce morza (głównie ryby, ale też algi i wodorosty).

Nie możemy pominąć korzyści wynikających z przebywania nad morzem, gdzie zdrowym jodem można dosłownie „pooddychać”.

Dzieje się tak dlatego, że właśnie w morskiej wodzie miliony lat temu uległy rozpuszczeniu sole jodowe i do dziś wzburzone morskiej fale rozpylają w powietrzu ten dobroczynny pierwiastek.

Udowodniono, że w nadmorskim powietrzu stężenie jodu jest wielokrotnie wyższe, niż w obszarach w głębi lądu.

Na rynku aptecznym znaleźć można preparaty produkowane z wodorostów (np. Kelp), które dzięki zawartości jodu pomóc mogą w utrzymaniu prawidłowego poziomu tego pierwiastka we krwi.

Suplementacja jodem w czasie ciąży i karmienia piersią

Niezwykle ważne jest również przyjmowanie jodu przez kobiety ciężarne oraz karmiące, co pomaga zapobiec schorzeniom tarczycy u dzieci. W aptece można znaleźć cały szereg wieloskładnikowych preparatów dla kobiet w ciąży i karmiących zawierających jod, np. Femibion Natal 1, Femibion Natal 2, DoppelherzAktiv Mama, PregnaPlus, OmegaMed Optima Forte.

Źródła

1. Niedoczynność tarczycy jako skutek przewlekłego autoimmunologicznego zapalenia gruczołu tarczowego; Szwajkosz i in.; 2017.

Polub nasz profil

Medycyna Nuklearna

Scyntygrafia technetem 99mTc wraz z oceną technetochwytności pozwala na różnicowanie chorób tarczycy, wybór metody dalszego leczenia, wreszcie przygotowanie do ewentualnego leczenia jodem promieniotwórczym.

Wskazania:

  • wole guzkowe,
  • wole zamostkowe,
  • kontrola po wykonanej operacji,
  • podejrzenie ektopii tarczycy,
  • podejrzenie autonomii tarczycy,
  • wole odrostowe,
  • podejrzenie wznowy lub przerzutów nowotworowych raka tarczycy.

Możliwości diagnostyczne badania:

  • ocena charakteru wyczuwalnego guzka,
  • diagnostyka różnicowa u chorych z nadczynnością tarczycy (wole miąższowe, wole guzowate),
  • ocena wielkości tarczycy,
  • badanie ektopowo położonej tkanki tarczycowej,
  • ocena wielkości wola zamostkowego,
  • różnicowanie podostrego i przewlekłego zapalenia tarczycy z MGB,
  • ocena odrostów kikutów po operacji,
  • ocena zmian nowotworowych gromadzących jod.

Przygotowanie do badania:

  • pacjent nie musi być na czczo,
  • bezpośrednio przed badaniem pacjent powinien dostarczyć aktualne wyniki badań TSH, fT3 lub fT4 oraz USG tarczycy, ewentualnie inne wskazane przez lekarza.

Przebieg badania:

  • znacznik podawany jest dożylnie,
  • kilkuminutowa rejestracja gamma kamerą następuje po 20-30 minutach od podania znacznika.

Scyntygrafia jodem 131J wraz z oceną jodochwytności wykorzystywana jest do oceny objętości i stopnia nadczynności tarczycy i jest niezbędna do określenia postępowania w radioterapii.

Wskazania:

  • określenie wychwytu jodu dla zaplanowania wielkości dawki terapeutycznej przed leczeniem radiojodem,
  • potrzeba wykonania testów: hamowania czynności tarczycy (poprzez podawanie trójjodotyroniny), stymulacji tarczycy (poprzez podawanie hormonu tyreotropowego TSH).

Przygotowanie do badania:

  • w pierwszym dniu na 4 godz. przed badaniem pacjent musi pozostać na czczo
  • bezpośrednio przed badaniem pacjent powinien dostarczyć aktualne wyniki badań TSH, fT3 lub fT4 oraz USG tarczycy, ewentualnie scyntygrafii technetem 99mTc i inne wskazane przez lekarza
  • przed badaniem w porozumieniu z lekarzem prowadzącym należy odstawić leki “blokujące” tarczycę w okresie:
    • metizol, propycyl, thyrosol – 5-7 dni,
    • hormony tarczycy – około 4 tygodni,
    • leki z jodem (w tym kontrasty radiologiczne) – co najmniej 6 miesięcy.

Przebieg badania:

  • badanie jest dwudniowe,
  • pierwszego dnia doustnie podany zostaje znacznik,
  • drugiego dnia (po 24 godzinach) następuje rejestracja obrazu przez około 10 minut.

Terapia jodem 131J to najnowocześniejsza metoda leczenia nadczynności tarczycy.

Wskazania:

  • nieonkologiczne (zmiany łagodne) – możliwe do leczenia w trybie ambulatoryjnym:
    • nadczynność tarczycy (MGB, wole wieloguzkowe nadczynne, pojedynczy nadczynny guzek tarczycy),
    • nietoksyczne wole wieloguzkowe/rozlane wole miąższowe,
    • pooperacyjna ablacja pozostałego miąższu tarczycy po operacyjnym usunięciu wola wieloguzkowego łagodnego.
  • onkologiczne – leczenie wyłącznie w trybie szpitalnym:
    • terapia pozostałej tkanki tarczycowej po operacyjnym usunięciu raka tarczycy,
    • leczenie przerzutów raka tarczycy,
    • terapia wznowy raka tarczycy lokalnej, regionalnej oraz przerzutów odległych.

Przeciwwskazania:

  • leczenie radiojodem jest przeciwwskazane u kobiet w ciąży i u matek karmiących piersią,
  • niewskazane jest zachodzenie w ciążę przed upływem 12 miesięcy po leczeniu radiojodem.

Przygotowanie do leczenia:

  • na około 5 dni przed leczeniem trzeba odstawić tyreostatyki (metizol, propycil, thyrozol),
  • nie należy przyjmować preparatów z jodem,
  • inne leki (np. kardiologiczne) można przyjmować zgodnie z zaleceniami lekarskimi,
  • przed podaniem radiojodu nie wolno jeść przez 4 do 5 godzin.

Postępowanie po leczeniu:

  • nie jeść przez 1 godzinę,
  • przez pierwsze 4 dni po leczeniu należy pić dużo płynów, by przyspieszyć eliminację radiojodu niewychwyconego przez tarczycę,
  • konieczna jest izolacja pacjenta od kobiet w ciąży i dzieci (nie mogą przebywać w tym samym mieszkaniu) w okresie od 14 do 28 dni,
  • w ciągu 1-14 dni po leczeniu należy ograniczyć do minimum przebywanie z innymi domownikami w tym samym pomieszczeniu, należy spać w osobnym pokoju,
  • bieliznę osobistą i pościelową należy osobno wyprać i dokładnie wypłukać,
  • konieczne jest zwolnienie z pracy (długość zwolnienia zależy od podawanej dawki izotopu i rodzaju pracy),
  • w przypadku nasilenia się objawów nadczynności tarczycy po kilku dniach po przyjęciu radiojodu (takich jak zwiększona pobudliwość nerwowa, szybka lub nierówna czynność serca, pocenie się, drżenie rąk) należy zgłosić się do endokrynologa,
  • po przeprowadzonym leczeniu należy zgłosić się na wizytę kontrolną w uzgodnionym terminie,
  • uwaga! efektem leczenia radiojodem może być wystąpienie niedoczynności tarczycy, wymagające stałego przyjmowania preparatów hormonów tarczycy.

Przebieg leczenia:

  • doustne przyjęcie kapsułki.

Jod radioaktywny w leczeniu chorób tarczycy

Radiojod jest stosowany w schorzeniach tarczycy, których mamy do czynienia z jej nadczynnością, czyli nadprodukcją hormonów tarczycowych. Wyróżniamy tu m.in.

chorobę Gravesa-Basedowa, łagodne pojedyncze zmiany guzkowe, wole wieloguzkowe lub rozlane.

Radioaktywny izotop jodu często znajduje zastosowanie również w chorobach nowotworowych tarczycy – raka tarczycy oraz jego przerzutów.

Terapia jodem radioaktywnym może być wdrożona jako alternatywa zabiegu chirurgicznego (mającego na celu usunięcie części lub całego gruczołu tarczowego), terapii tkanki pozostałej po zabiegu chirurgicznym lub przy wznowie raka tarczycy.

ZOBACZ TEŻ: Nadczynność tarczycy – co to za choroba i jak się ją leczy?

Leia também:  Perliste grudki prącia – jak je rozpoznać i leczyć?

Na czym polega terapia jodem radioaktywnym?

Ważnym elementem budowy cząsteczek hormonów tarczycy są atomy jodu. Podczas syntezy tych hormonów dochodzi do wychwytu jodu z organizmu i wbudowania go do struktury hormonów tarczycy. W związku z tym w obrębie tarczycy dochodzi do dużej koncentracji atomów jodu. 

Podczas terapii radioaktywny izotop jodu wydziela promieniowanie beta, które niszczy komórki. Dzięki dużej koncentracji leku w tarczycy, dochodzi do dość wybiórczego oddziaływania na jej tkanki. Podobnie jest w przypadku przerzutów raka tarczycy – wydzielanie przez nie hormonów pozwala na koncentrację radioaktywnego jodu w komórkach nowotworowych i skuteczne ich niszczenie.

ZOBACZ TEŻ: Co może wykryć USG tarczycy?

Terapia jodem radioaktywnym – przygotowanie i przebieg

Terapia jodem radioaktywnym nie wymaga specjalnego przygotowania pacjenta. Przed rozpoczęciem leczenia należy pamiętać o odstawieniu leków tyreostatycznych (Metizol, Thyrozol, Propycil) na pięć dni przed przyjęciem radioizotopu.

W dniu leczenia nie wolno jeść przez 4-5 godzin przed podaniem leku. Podczas terapii nie należy przyjmować innych preparatów zawierających jod, ponieważ może to negatywnie wpłynąć na jej efekty.

 Stale przyjmowane leki, z uwagi na inne schorzenia, należy w dalszym ciągu przyjmować zgodnie z zaleceniem lekarza prowadzącego.

Jod radioaktywny w onkologii

W terapii onkologicznej, chory jest poddawany leczeniu radiojodem w szpitalu lub specjalnym ośrodku. Całość ma miejsce w pomieszczeniu izolującym posiadającym osobny węzeł sanitarny. Radioizotop podawany jest zazwyczaj w postaci doustnej kapsułki. Po przyjęciu leku nie można jeść przez godzinę, a chory pozostaje na oddziale kilka dni.

Atomy radiojodu, które nie zostały wbudowane w gruczoł tarczowy, są wydalane na zewnątrz organizmu – w dużej mierze z moczem (najwięcej w ciągu pierwszych 48 godzin od podania leku), ale także z potem i innymi wydzielinami ciała.

W związku z tym, w pierwszych czterech dniach terapii należy dobrze nawadniać organizm, aby przyspieszyć proces eliminacji radioaktywnego jodu.

Promieniowanie nie jest niebezpieczne dla osoby leczonej, ale może być groźne dla osób przebywających w jej otoczeniu.

ZOBACZ TEŻ: TSH norma – badanie tarczycy. Wysokie i niskie TSH

Postępowanie po leczeniu jodem radioaktywnym

Po powrocie do domu przez okres 14-28 dni pacjent wciąż powinien przestrzegać pewnych reguł. Należy bowiem:

  • przebywać na zwolnieniu lekarskim – jego długość zależy od przyjętej dawki radiojodu i rodzaju wykonywanej pracy,
  • izolować się od dzieci oraz kobiet w ciąży – dla nich promieniowanie jest szczególnie groźne,
  • spać w osobnym pokoju – w miarę możliwości odizolować się od reszty domowników w obrębie mieszkania,
  • osobno prać własną bieliznę i pościel oraz dokładnie ją płukać,
  • szczególnie uważnie dbać o higienę (rąk oraz całego ciała),
  • trzykrotnie spłukiwać wodę w toalecie po każdym skorzystaniu.

ZOBACZ TEŻ: Guzki na tarczycy – co mogą oznaczać?

Bezpieczeństwo i skuteczność terapii jodem radioaktywnym

Terapia jodem radioaktywnym jest bardzo skuteczną alternatywą zabiegu chirurgicznego. Pozwala większości pacjentów nowotworowych na niemal całkowite wyleczenie i niewielkie ryzyko nawrotu choroby. Leczenie jest nieinwazyjne oraz bezbolesne. 

Ze względu na wybiórczość działania jodu radioaktywnego na komórki tarczycy, terapia jest bezpieczna – zazwyczaj u pacjenta nie występują działania niepożądane związane z promieniowaniem radioaktywnym.

Podobnie, jak w przypadku chirurgicznego usunięcia tarczycy, po terapii jodem radioaktywnym może pojawić się niedoczynność tarczycy. W takim wypadku zachodzi konieczność stałego zażywania hormonów tarczycy (Euthyrox, Letrox). Dostępność tych i innych preparatów w najbliższych aptekach można w łatwy sposób sprawdzić za pomocą portalu KtoMaLek.pl.

Niepokojące objawy i przeciwwskazania

W przypadku zaobserwowania u pacjenta po terapii jodem radioaktywnym objawów nadczynności tarczycy – wzrost pobudliwości nerwowej, drżenie rąk, zwiększona potliwość, szybkie bicie serca – należy natychmiast zgłosić ten fakt endokrynologowi.

Ze względu na szkodliwość promieniowania dla dzieci i kobiet w ciąży, pacjentki w wieku rozrodczym powinny wykonać test ciążowy przed rozpoczęciem leczenia. Terapia jest przeciwwskazana w ciąży i podczas karmienia piersią. Niewskazane jest także karmienie piersią po odbyciu leczenia i zachodzenie w ciążę do 12. miesięcy po terapii.

ZOBACZ TEŻ: Tarczyca – dlaczego jest tak ważna dla naszego organizmu?

Wszystkie treści zamieszczone w Serwisie, w tym artykuły dotyczące tematyki medycznej, mają wyłącznie charakter informacyjny. Dokładamy starań, aby zawarte informacje były rzetelne, prawdziwe i kompletne, jednakże nie ponosimy odpowiedzialności za rezultaty działań podjętych w oparciu o nie, w szczególności informacje te w żadnym wypadku nie mogą zastąpić wizyty u lekarza.

MERIDIAN Leszno – informator: leczenie radiojodem

Kuracja nadczynności tarczycy radiojodem, wprowaadzona w USA w latach czterdziestych dwudziestego wieku jest metodą skuteczną, tanią i bezpieczną.

Dlaczego potrzebne jest leczenie jodem promieniotwórczym?

Nadczynność tarczycy jest spowodowana nadmiernym wydzielaniem hormonów gruczołu tarczowego. Jednym ze sposobów skutecznej terapii jest zastosowanie radiojodu (131 J). Skuteczność leczenia radiojodem nadczynności tarczycy jest wysoka. U 75-80% pacjentów nadczynność ustępuje już po jednorazowym zastosowaniu kuracji 131 J.

Na czym polega leczenie radiojodem?

Na podaniu choremu radiojodu w kapsułce, gdzie dawka izotopu jodu jest odpowiednio wyliczona. Następnie jod jest wychwytywany przez tarczycę i oddziałując na komórki tarczycy redukuje ich czynność oraz zmniejsza produkcję hormonów tarczycy.

UWAGA! na pewien czas (określony przez lekarza prowadzącego lub klinikę) przed zgłoszeniem się do Kliniki celem podania radiojodu należy zaprzestać przyjmowania tyreostatyków (Metizol, Thyrozol, Metylthiouracyl, Thyrosan, Propycil)

Co dzieje się z radiojodem w organizmie człowieka?

Większość jest wychwytywana przez tarczycę, gdzie radiojod wywiera swoje działanie – pozostała część wydzielana jest z moczem.

Czy po radiojodzie wystąpi jakaś reakcja?

Bardzo rzadko obserwuje się niewielkie zaostrzenie objawów nadczynności tarczycy lub ból w przedniej części szyi. Efekt leczniczy występuje najwcześniej po upływie 4 do 6 tygodni. U większości chorych dochodzi również do istotnego zmniejszenia objętości wola, niekiedy wręcz do zaniku tkanki gruczołowej.

Czy radiojod może oddziaływać z zażywanymi uprzednio lekami

Należy poinformować lekarza kierującego kuracją 131J o wszystkich aktualnie stosowanych lekach. Do niego należy decyzja o zmianie leków lub przerwaniu ich stosowania.

Czy leczenie radiojodem może wywołać raka?

NIE. Nie stwierdza się zwiększonego ryzyka rozwoju raka po leczeniu jodem radioaktywnym nadczynności tarczycy.

Czy można stosować leczenie radiojodem w ciąży?

NIE! Bezwzględnym przeciwwskazaniem do leczenia jodem promieniotwórczym jest ciąża. Należy poinformować lekarza w przypadku najmniejszej niepewności, co do ciąży. W przypadkach podejrzenia ciąży należy wykonać test ciążowy. Przeciwwskazaniem do podania radiojodu jest karmienie piersią.

Czy można planować ciążę po podaniu radiojodu?

Tak. Zaleca się jednak zaniechanie planów rodzicielskich przez rok po przebytym leczeniu radiojodem. W szerokich badaniach populacyjnych nie stwierdzono ani ryzyka nowotworzenia u leczonych jodem promieniotwórczym, ani większej częstości występowania wad genetycznych u ich potomstwa.

Czy po podaniu radiojodu jesteśmy niebezpieczni dla innych ludzi?

Należy zachować przez pierwsze do 5 dni po podaniu 131 J środki ostrożności, które zapobiegną przypadkowemu napromienieniu rodziny i przyjaciół. W tym czasie (do 5 dni), należy ograniczyć długie (powyżej 4 godzin) przebywanie w miejscach publicznych.

Nie przyjmować wizyt dzieci do lat dwóch i kobiet w ciąży. Zaleca się spać w osobnym łóżku. Najlepiej nie przekraczać granicy państwa.

Natomiast, jeśli jest to konieczne, to należy okazać kontroli granicznej kartę informacyjną otrzymaną w Klinice, lub zaświadczenie lekarza leczącego o podaniu radiojodu.

Czy po podaniu radiojodu istnieje konieczność dalszej kontroli lekarskiej?

Tak. Najlepiej zgłosić się – zgodnie z zaleceniami Kliniki – do lekarza prowadzącego. Kierującego do leczenia radiojodem po upływie ok.4 do 6 tygodni od momentu podania 131J.

Czy, i ile razy może być powtarzane leczenie radiojodem?

Dla wyleczenia nadczynności tarczycy, u większości pacjentów wystarczające jest jednorazowe podanie określonej dawki 131 J.

U niektórych pacjentów potrzebne może być podanie drugiej i trzeciej dawki 131J z powodu nawrotu nadczynności tarczycy, który może wystąpić po kilku miesiącach lub latach od pierwszej kuracji.

Ostateczny wynik leczenia nie zawsze jednak można przewidzieć, w dużym, bowiem stopniu decyduje o nim indywidualna promienioczułość tarczycy chorego.

Czy istnieją odległe skutki leczenia radiojodem?

Leczenie radiojodem jest to nowoczesna, bezpieczna i skuteczna metoda zwalczania nadczynności tarczycy. U części poddanych kuracji pojawia się niedoczynność tarczycy. Po upływie 10 lat od kuracji radiojodem niedoczynność tarczycy zazwyczaj dotyczy od 30 do 80% leczonych.

Dlatego po kuracji 131J należy nadal kontrolować czynność tarczycy, a w razie wystąpienia niedoczynności tarczycy przyjmować L-Tyroksynę. Inne rzadkie, powikłania terapii to: przejściowe zaostrzenie nadczynności tarczycy, zapalenie tarczycy, zapalenie ślinianek i niedoczynność przytarczyc.

Konieczne są dalsze kontrolne wizyty u specjalisty endokrynologa, a częstość wizyt i zalecenia będą zależały od stanu i funkcji tarczycy.

W Stanach Zjednoczonych podawanie jodu promieniotwórczego jest leczeniem pierwszego rzutu w Chorobie Graves-Basedova u kobiet w wieku prokreacyjnym oraz u większości chorych po 40 roku życia. Leczone są również dzieci.

Autor: lek. Marian Zieliński – specjalista endokrynolog i w chorobach wewnętrznych

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*