Hipogonadyzm – upośledzenie rozwoju narządów płciowych u mężczyzn lub kobiet

Hipogonadyzm – upośledzenie rozwoju narządów płciowych u mężczyzn lub kobiet
fot. Adobe Stock

Spis treści:

Hipogonadyzm – co to jest?

Hipogonadyzm to zaburzenie funkcji gonad, czyli jąder lub jajników, w wyniku czego dochodzi do niedoboru hormonów płciowych.

Pierwotny hipogonadyzm jest spowodowany dysfunkcją samych jąder lub jajników – dochodzi do obniżonej produkcji androgenów u mężczyzn i estrogenów u kobiet.

Wtórny hipogonadyzm wynika z dysfunkcji w podwzgórzu lub przysadce mózgowej, które kontrolują gonady. W postaci wtórnej dochodzi do obniżenia produkcji gonadotropin, czyli hormonu luteinizującego (LH) i/lub hormonu folikulotropowego (FSH), uwalnianych przez przysadkę mózgową. 

Hormony płciowe odpowiadają m.in. za powstanie drugorzędowych oraz trzeciorzędowych cech płciowych, takich jak: jajniki, macica, owłosienie typowe dla płci, charakterystyczna budowa ciała (u mężczyzn szersze ramiona u kobiet biodra), barwa głosu czy piersi. 

Hipogonadyzm, przez niedobór hormonów płciowych, prowadzi nie tylko do zaburzenia rozwoju wymienionych cech płciowych, ale też do skrócenia życia, chorób sercowo-naczyniowych, osteoporozy, problemów z płodnością i zaburzeń tożsamości płciowej.

Przyczyny hipogonadyzmu

Dysfunkcja gonad może być spowodowana ich chorobą lub zaburzeniem ich rozwoju, ale także uszkodzeniem mózgu, bez którego stymulacji nie mogą one działać prawidłowo. Winne mogą być również mutacje genetyczne. Do możliwych przyczyn hipogonadyzmu zalicza się:

  • choroby autoimmunologiczne (np. choroba Addisona, niedoczynność przytarczyc),
  • niezstąpione jądra,
  • ciężkie infekcje obejmujące narządy płciowe (np. świnka),
  • zaburzenia genetyczne (np. Zespół Klinefeltera, zespół Kallmanna, zespół Turnera), 
  • poważne infekcje, np. HIV,
  • hemochromatoza,
  • operacje i choroby mózgu,
  • napromienianie,
  • stosowanie steroidów lub opioidów,
  • anoreksja,
  • otyłość,
  • andropauza.

Hipogonadyzm u kobiet

Hipogonadyzm u kobiet jest związany z brakiem lub obniżeniem aktywności jajników. Wpływa to na zaburzenie powstawania cech płciowych, problemy z miesiączką, płodnością czy popędem seksualnym. Objawy hipogonadyzmu u kobiet to:

Hipogonadyzm u mężczyzn

Zazwyczaj terminu hipogonadyzm używa się w odniesieniu do dysfunkcji jąder, stąd uznawany jest często za męską przypadłość. Zaburzenie powoduje upośledzenie wydzielania hormonów odpowiadających za cechy płciowe, przez co może prowadzić do bezpłodności i obniżenia libido, a także innych problemów ze zdrowiem.

Objawy hipogonadyzmu u mężczyzn to:

  • obniżenie masy mięśniowej (szczególnie w obrębie nóg),
  • zaburzenia erekcji,
  • charakterystyczna budowa ciała: wąskie ramiona, długie nogi, powiększone piersi,
  • utrata włosów na ciele,
  • małe rozmiary zewnętrznych narządów płciowych (jąder, prącia),
  • bezpłodność,
  • uderzenie gorąca, 
  • problemy z koncentracją, zmienny nastrój,
  • obniżony popęd seksualny.

Leczenie hipogonadyzmu

Leczenie hipogonadyzmu jest możliwe, a często konieczne.

Ponieważ większość przypadków hipogonadyzmu występuje u młodych osób, leczenie hormonalne wspomoże nie tylko ich prawidłowy rozwój oraz udane życie seksualne w przyszłości, ale także w niektórych przypadkach może zapewnić płodność. Leczenie hipogonadyzmu u kobiet i mężczyzn jest podobne i polega na uzupełnianiu brakujących hormonów.

Leczenie hipogonadyzmu u mężczyzn

Sposób terapii jest zależny od tego, gdzie patologia jest zlokalizowana – w samych gonadach czy w ośrodkowym układzie nerwowym. 

W przypadku hipogonadyzmu pierwotnego, czyli jeżeli patologia dotyczy samych jąder, leczenie polega na substytucji testosteronu. Ma to szczególne znaczenie, zwłaszcza jeżeli choroba ujawniła się przed okresem pokwitania, bowiem bez testosteronu nie wykształcą się prawidłowo narządy płciowe, owłosienie typu męskiego, a także typowa dla mężczyzny budowa ciała.

Podawanie testosteronu utrzymuje libido na właściwym poziomie, co ułatwia prowadzenie życia seksualnego, jednak w przypadku uszkodzenia jąder, podawanie testosteronu nie umożliwi właściwej spermatogenezy, czyli wytwarzania plemników, a tym samym płodności. W niektórych wypadkach możliwe jest poczęcie dziecka przy pomocy technik wspomaganego rozrodu.

Jeżeli hipogonadyzm zostanie wykryty już u małego chłopca, leczenie rozpoczyna się od niewielkich dawek testosteronu i stopniowo rosnących, co naśladuje tym samym prawidłowy cykl rozwoju płciowego.

Obecnie dostępne są leki o przedłużonym uwalnianiu, co pozwala na podawanie preparatu nawet raz na kilka miesięcy. Możliwe jest podawanie testosteronu doustnie, domięśniowo, w postaci plastrów lub implantów.

Inaczej wygląda leczenie przy hipogonadyzmie wtórnym, czyli spowodowanym chorobą mózgu. W tym typie jądra są zdolne do produkcji testosteronu, jednak nie są one właściwie stymulowane przez hormony wydzielane przez mózg.

Leczenie w tym przypadku polega na podawaniu gonadotropin, czyli hormonów wydzielanych przez przysadkę mózgową.

Jeśli choroba rozpoczyna się w młodym wieku, to ważne jest, aby rozpocząć leczenie w okresie pokwitania. Wcześnie rozpoczęte leczenie może umożliwić właściwą spermatogenezę, a tym samym zapewnić płodność.

Jednak jeżeli gonadotropiny są podawane w zbyt późnym wieku, uzyskanie płodności jest już rzadsze.

Podawane leki umożliwiają także harmonijny rozwój organizmu. Ważne jest sprawdzenie funkcji plemników w 17.-18. roku życia. Jeżeli okaże się, że terapia gonadotropinami nie zapewnia płodności, trzeba rozważyć dalsze prowadzenie terapii. Czasami przestawia się w takich sytuacjach pacjenta jedynie na leczenie testosteronem.

Treść artykułu została pierwotnie opublikowana 24.01.2011. 

Więcej na podobny temat:Rodzaje hipogonadyzmuNa czym polega dojrzewanie płciowe chłopców i mężczyzn?Dojrzewanie – jak się objawia u nastolatkówKiedy zaczyna się dojrzewanie?Diagnostyka hormonalna u pacjentów z osteoporoząProblemy z erekcją: objawy, przyczyny, leczenie

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

Niedobór testosteronu – kiedy powinien zaniepokoić? Objawy i badania

Testosteron jest hormonem płciowym, który pełni istotne funkcje zarówno w organizmie mężczyzny, jak i kobiety. Testosteron u mężczyzn odpowiada za rozwój i prawidłowe działanie męskich narządów płciowych, męską sylwetkę i owłosienie, popęd seksualny, masę mięśniową i kostną.

Jego niedobór w okresie płodowym może skutkować nieprawidłowym rozwojem narządów płciowych. Niedostateczny poziom androgenów w okresie przedpokwitaniowym objawia się opóźnionym dojrzewaniem płciowym, wysokim głosem czy eunuchoidalną sylwetką.

Niedobór testosteronu w okresie dorosłości manifestuje się natomiast spadkiem libido, zaburzeniami wzwodu, utratą energii, uczuciem zmęczenia i obniżoną płodnością.

Czym właściwie jest niedobór testosteronu?

Testosteron jest hormonem płciowym o budowie steroidowej (androgenem). Produkowany jest przede wszystkim przez komórki Leydiga w jądrach u mężczyzn, ale także przez jajniki, korę nadnerczy czy łożysko. Androgeny, w tym testosteron, pełnią w organizmie mężczyzny szereg istotnych funkcji.

Odgrywają zasadniczą rolę w męskiej płodności i funkcjach rozrodczych. Wpływają na rozwój i kształtowanie męskich narządów płciowych, dojrzewanie płciowe  oraz wykształcenie wtórnych cech płciowych takich jak umięśnienie i sylwetka, skład i budowa ciała, owłosienie czy głos.

Testosteron odpowiada za popęd seksualny, wpływa na kondycję psychofizyczną i przemiany metaboliczne w organizmie.

Zarówno niedobór testosteronu, jak i jego nadmiar są szkodliwe.  Wraz z wiekiem, produkcja androgenów u mężczyzn maleje, co może prowadzić do niedoboru testosteronu oraz wynikających z tego objawów i negatywnych skutków.

Jak zbadać poziom testosteronu?

Jeśli zauważysz u siebie niepokojące objawy, koniecznie udaj się do lekarza. W oparciu o Twoje symptomy i badanie fizykalne (które obejmuje m.in. ocenę BMI, stosunek obwodu pasa do obwodu bioder, rozmiar jąder, ocenę prącia czy analizę owłosienia) lekarz zaproponuje dalszą diagnostykę.

Może zlecić pomiar stężenia testosteronu w surowicy krwi i ewentualne inne badania laboratoryjne np. poziom LH, wolnego testosteronu czy SHBG czyli globuliny wiążącej hormony płciowe.

Być może, po przeanalizowaniu wyników, skieruje Cię na inne dodatkowe badania lub konsultacje u innych specjalistów.

Badanie poziomu testosteronu, jak i innych parametrów, możesz wykonać w Diagnostyce. Ze względu na zmiany dobowe poziomu testosteronu (maksimum rano, minimum wieczorem), badanie powinno być wykonywane zawsze o podobnej porze dnia, najlepiej w godzinach porannych.

Niedobór testosteronu – objawy

Niedobór testosteronu wywiera niekorzystny wpływ na działanie wielu układów i narządów. Objawy różnią się w zależności od wieku, nasilenia niedoboru i czasu jego trwania.

Typowe dla niedoboru androgenów są zaburzenia wzwodu, obniżenie popędu seksualnego i spadek aktywności seksualnej, rzadsze i słabsze poranne erekcje, zmniejszenie owłosienia ciała, ginekomastia (czyli przerost gruczołu sutkowego u mężczyzny), utrata masy i siły mięśniowej, niska masa kostna, a także zaburzenia snu, pogorszenie sprawności intelektualnej, otyłość, zaburzenia metaboliczne, wahania nastroju i depresja, spadek energii czy uderzenia gorąca.

U dorastających chłopców, zaniepokoić powinno opóźnienie dojrzewania płciowego i brak rozwoju wtórnych cech płciowych. Niedobór testosteronu u młodych mężczyzn może skutkować problemami z płodnością.

Niedobór testosteronu – przyczyny

Jądra syntetyzują testosteron pod wpływem sygnałów z wyższych ośrodków- przysadki i podwzgórza. Wydzielana w podwzgórzu gonadoliberyna (GnRH) stymuluje przysadkę mózgową do produkcji gonadotropin: folitropiny (FSH) i lutropiny (LH).

LH pobudza natomiast komórki Leydiga w jądrach do wydzielania testosteronu. Brak testosteronu w optymalnych ilościach może wynikać z zaburzeń na każdym z poziomów.  Obniżone stężenie testosteronu i podwyższony poziom gonadotropin może świadczyć o pierwotnej dysfunkcji jąder.

Przyczyny obejmują: zespół Klinefeltera (choroba uwarunkowana genetycznie, związana z aberracją chromosomalną), zaburzenia rozwoju lub zstępowania jąder, guzy jądra (pamiętaj, że nowotwory jądra często dotyczą młodych mężczyzn!), zapalenie jąder, idiopatyczny zanik jąder i inne.

Wtórna niewydolność jąder wynika z zaburzeń dotyczących przysadki lub podwzgórza takich jak: gruczolaki przysadki (np.

prolactinoma), zespół Kallmanna (choroba genetyczna, której jednym z podstawowych objawów jest upośledzenie węchu), izolowany hipogonadyzm hipogonadotropowy, niewydolność przysadki lub podwzgórza związana z urazami, radioterapią, infekcją czy guzem i inne.

Warto wiedzieć, że w miarę starzenia się organizmu, dochodzi do upośledzenia pulsacyjnego wydzielania GnRH i LH.

Dodatkowy spadek ilości komórek Leydiga oraz zaburzenia ich czynności i pogorszenie ukrwienia, skutkują spadkiem poziomu testosteronu wraz z wiekiem (już około 40 r.ż).

Pewne uwarunkowania genetyczne, niezdrowy tryb życia, nałogi, leki, otyłość i choroby przewlekłe nasilają ten proces.

Jak uzupełnić niedobór testosteronu?

Leczenie  testosteronem ma za zadanie uzupełnić jego niedobory w organizmie. Takie leczenie może przynieść wiele korzyści – zmniejsza objawy, poprawia strukturę kości i budowę ciała, wpływa pozytywnie na metabolizm oraz wyraźnie poprawia jakość życia.

Warto jednak wiedzieć, że nie w każdym przypadku może być zastosowane. Istnieje wiele preparatów, które różnią się profilem działania, drogą podania oraz działaniami niepożądanymi. W niektórych przypadkach, leczenie opiera się na  stosowaniu innych substancji, np.

hCG, FSH czy GnRH.

Pamiętaj, że wykrycie niedoboru testosteronu, jego diagnostyka oraz leczenie zawsze powinny przebiegać pod kontrolą lekarza.

Leia também:  Como alterar as configurações da ""reprodução automática"" no windows 8

Bibliografia:

  • „Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia męskiego hipogonadyzmu” – G.R. Dohle, S. Arver, C. Bettocchi, T.H. Jones, S. Kliesch, M. Punab. Tłumaczenie i przygotowanie wersji polskiej: Ł. Wojnar, E. Oszukowska, J. Słowikowska-Hilczer
  • „Zespół niedoboru testosteronu u mężczyzn w starszym wieku” – M. Rabijewski, W. Zgliczyński

Hipogonadyzm hipergonadotropowy i wtórny – objawy i leczenie

Hipogonadyzm polega na niedorozwoju narządów rodnych jajników i jąder. Upośledzenie rozwoju gonad powoduje bezpłodność i brak satysfakcji seksualnej. Zanim rozpocznie się leczenie trzeba zbadać u pacjentów poziom testosteronu lub estrogenów. Zobacz jakie są charakterystyczne objawy hipogonadyzmu.

Źródło: 123RF

Zaburzenia w rozwoju gonad, czyli żeńskich i męskich narządów rodnych nazywamy hipogonadyzmem. Niedobór hormonów płciowych – estrogenów i testosteronu sprawiają, że u dziewczynek nie rozwijają się gruczoły piersiowe, a u chłopców nie zwiększa się wraz z dojrzewaniem objętość jąder.

Jeśli od momentu dojrzewania płciowego przez pięć lat nie rozwiną się narządy rodne mamy do czynienia z hipogonadyzmem. Najczęstszym typem hipogonadyzmu  jest przejściowy hipogonadyzm spowodowany właśnie opóźnionym dojrzewaniem płciowym.

Są jednak także inne rodzaje hipogonadyzmem.

Hipogonadyzm hipergonadotropowy i wtórny

Hipogonadyzm może mieć dwie formy:

  • pierwotny (kiedy dochodzi do uszkodzenia jajników lub jąder np. w wyniku mechanicznego urazu i z tego powodu gonady nie mogą produkować wystarczającej ilości hormonów)
  • wtórny (kiedy dochodzi obniżenia poziomu lub braku hormonów gonadotropowych w wyniku uszkodzenia przysadki mózgowej lub innych zmian typu torbiele, guzy, stany zapalne)

Zobacz czym jest: Ginekomastia

Hipogonadyzm może być wynikiem wielu chorób, takich jak: zespół Klinefeltera, zespół Turnera, zespół Kallmanna, zespół Pradera-Williego, niehormonalnej niedoczynności przysadki, dysgenezji gonad.

Bywa także, że u młodych dziewczyn w okresie dojrzewania hipogonadyzm jest następstwem zbyt drastycznych diet odchudzających i zbyt intensywnego wysiłku fizycznego. To tzw.

hipogonadyzm czynnościowy, który może pojawić się również przy chorobach krążenia, chorobach nerek i niedoczynności tarczycy.

U mężczyzn po 50. roku życia hipogonadyzm jest zazwyczaj objawem przekwitania.

Zobacz też: Wodniak jądra

Hipogonadyzm objawy

Upośledzenie rozwoju gonad może się objawiać w różny sposób, ale zawsze wiąże się z upośledzeniem płciowym. Pierwsze objawy mogą się pojawić już w życiu płodowym, ale najczęściej hipogonadyzm jest diagnozowany w czasie spodziewanego dojrzewania płciowego.

Typowe objawy tego schorzenia u kobiet to:

  • brak menstruacji do 16. roku życia
  • niedorozwój gruczołu piersiowego do 13. roku życia
  • zaburzenia płodności
  • osteoporoza i osteopenia
  • brak owłosienia łonowego i pachowego
  • mlekotok
  • atroficzne endometrium
  • stężenie estrogenów
  • brak jest krwawienia po teście progesteronowym

Hipogonadyzm męski charakteryzuje się:

  • nieprawidłowym rozwojem jąder do 14. roku życia
  • brakiem dojrzewania płciowego
  • zanikiem libido i płodności
  • małym prąciem
  • lipomastią
  • słabo rozwiniętym owłosieniem łonowym i zarostem twarzy
  • brakiem mutacji głosu
  • brakiem dojrzałych komórek Leydiga

Zarówno kobiety, jak i mężczyźni z hipogonadyzmem charakteryzują się bardzo wysokim lub bardzo niskim wzrostem (często z charakterystycznymi wydłużonymi dolnymi kończynami), otyłością, niemożnością współżycia. U chorych obserwuje się również objawy neurologiczne.

Czytaj też: Spodziectwo

Hipogonadyzm leczenie

Żeby zdiagnozować hipogonadyzm trzeba w pierwszej kolejności sprawdzić u pacjentów ilość hormonów płciowych, u mężczyzn testosteronu, u kobiet estrogenu, a najlepiej jego najbardziej aktywnej formy, czyli estradiolu. Czasem trzeba rozszerzyć badania o oznaczenie poziomu innych hormonów np. hormonu luteinizującego i hormonu beta-luteinizującego, hormonu folikulotropowego.

Gdy lekarz podejrzewa, że choroba jest spowodowana uszkodzeniami w mózgu, lub gdy chce ocenić stan rozwoju narządów płciowych, może zlecić badanie rezonansem magnetycznym i USG.

Leczenie hipogonadyzmu zależy od przyczyny schorzenia i może polegać na:

  • podaniu mężczyznom testosteronu (najczęściej to zastrzyki domięśniowe)
  • podaniu kobietom estradiolu, preparatów z progesteronem
  • podaniu pacjentom gonadotropiny kosmówkowej, która ma stymulować gonady
  • jeśli hipogonadyzm pojawił się w okresie menopauzy kobietom zaleca się hormonalną terapię zastępczą 

Czytaj też:

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!

Pediatria po Dyplomie – Prawidłowy rozwój płciowy

Opóźnione dojrzewanie płciowe charakteryzuje się brakiem rozwoju piersi do 13 r.ż. u dziewcząt i brakiem cech rozwoju jąder (w stadium 2) u chłopców do 14 r.ż. (tab. 1). Temu opóźnieniu towarzyszy spowolnienie wzrastania, a niekiedy główną zgłaszaną dolegliwością jest niski wzrost.

W większości przypadków przyczyny opóźnienia dojrzewania nie są poważne, ponieważ jest ono spowodowane krańcowym wariantem normy, zwanym konstytucjonalnym opóźnieniem rozwoju płciowego i towarzyszącego mu wzrastania, spotykanym częściej u chłopców.

Przyczyną jest niewyjaśnione opóźnienie pokwitaniowego pobudzenia osi HPG, tj. wydłużenie fizjologicznego dziecięcego niedoboru gonadotropin. Po rozpoczęciu dojrzewania jego przebieg i prędkość są prawidłowe i dzieci osiągają prawidłowy wzrost docelowy.

Brak oznak dojrzewania u chłopca 18-letniego jest patologią.

Samoocena wielu chłopców dotkniętych opóźnieniem konstytucjonalnym poprawia się znacznie pod wpływem krótkotrwałego stosowania androgenowej terapii zastępczej w fizjologicznych (małych) dawkach pod nadzorem endokrynologa dziecięcego.

Opóźnione pokwitanie bywa również spowodowane różnymi przewlekłymi chorobami układu wydzielania wewnętrznego, metabolicznymi i układowymi. Przyczynę opóźnionego pokwitania stanowi w niektórych społeczeństwach niedożywienie.

Wskazane jest wykonanie badań przesiewowych ogólnego stanu zdrowia (takich jak morfologia krwi, pełny panel metaboliczny, OB i badania czynności tarczycy) oraz stężenia gonadotropin w surowicy, co pozwoli wykluczyć hipogonadyzm.

Dojrzewanie niedostateczne: hipogonadyzm

Hipogonadyzm podejrzewa się wtedy, gdy rozwój płciowy dziecka wydaje się niedostateczny, stwierdza się niedorozwój prącia lub wnętrostwo.

Rozpoznanie niedorozwoju prącia często spowodowane jest w istocie otyłością, ponieważ zasłaniają je nadmiernie rozwinięte poduszki tłuszczowe powyżej spojenia łonowego (pseudomikropenis), ale jego prawidłową wielkość można stwierdzić badaniem palpacyjnym całej długości trzonu prącia.

Brak zstąpienia jąder jest czynnikiem ryzyka niepłodności i rozwoju nowotworów złośliwych jąder.41 Ryzyko jest tym większe, im wcześniej doszło do zatrzymania wzrostu jąder oraz im później przeprowadza się zabieg orchidopeksji.

Uważano, że ryzyko to nie wiąże się z jądrami ruchomymi w kanale pachwinowym, jednak wyniki ostatnich badań wskazują, że w około jednej trzeciej przypadków jądra ruchome wstępują, wnętrostwo zostaje utrwalone, a komórki rozrodcze – uwstecznione. Wizyty z małymi dziećmi powinny więc obejmować ocenę umiejscowienia jąder w worku mosznowym.

Hipogonadyzm pierwotny jest hipergonadotropowy, zwiększone jest zwłaszcza stężenie FSH. Na hipogonadyzm wtórny (przysadkowy) lub trzeciorzędowy (podwzgórzowy) wskazuje bezwzględnie lub nieprawidłowo małe stężenie hormonu luteinizującego. W ocenie, czy stężenie gonadotropin jest niewłaściwe, pomaga określenie wieku kostnego.

Neuroendokrynne procesy dojrzewania mogą rozpocząć się dopiero wtedy, gdy wiek kostny osiągnie odpowiedni poziom, dlatego zanim to się stanie, przedpokwitaniowe stężenie gonadotropin niekoniecznie pozwala na wykluczenie hipogonadyzmu pierwotnego.

Utrzymywanie się przedpokwitaniowych stężeń gonadotropin po osiągnięciu pokwitaniowego wieku kostnego wyklucza hipogonadyzm pierwotny.

U osób po 18 r.ż. na hipogonadyzm hipogonadotropowy wskazuje niezwiększone stężenie gonadotropin, które nie musi być jednak małe. Między początkowym a końcowym okresem dojrzewania odróżnienie konstytucjonalnie opóźnionego pokwitania od hipogonadyzmu hipogonadotropowego, jeśli nie występują objawy naprowadzające na rozpoznanie, może być trudne.

Objawy hipogonadyzmu zależą od wieku pojawienia się oraz od jego stopnia. Hipogonadyzm wrodzony może spowodować zaburzenia różnicowania płciowego u osób o męskiej płci genetycznej.

Hipogonadyzm całkowity w okresie przedpokwitaniowym prowadzi u obydwu płci do infantylizmu seksualnego, a dojrzewanie nie rozpoczyna się nigdy.

Łagodniejsze postaci hipogonadyzmu lub hipogonadyzm ujawniający się u dziecka we wczesnym wieku nastoletnim spowalniają lub zatrzymują postępowanie pokwitania.

W przypadku nieleczonego ciężkiego hipogonadyzmu opóźnione jest zamknięcie nasad, co sprawia, że wzrost ostateczny jest wyższy od wyliczonego na podstawie wzrostu rodziców. Hipogonadyzm rozwijający się po zakończeniu procesu dojrzewania płciowego prowadzi do zaburzeń miesiączkowania u kobiet oraz do impotencji i ginekomastii u mężczyzn.

Hipogonadyzm pierwotny (hipergonadotropowy) spowodowany jest zazwyczaj dyzgenezją gonad na skutek nieprawidłowego rozdzielenia chromosomów płciowych podczas podziału komórki. U dziewcząt powszechną przyczynę stanowi zespół Turnera spowodowany niedoborem genów chromosomu X. Niski wzrost zazwyczaj stwierdza się u nich od wczesnego dzieciństwa.

 U wielu dziewcząt z tym zaburzeniem chromosomowym nie występują inne cechy fenotypu zespołu Turnera, do którego należą: płetwistość szyi, łokcie koślawe i inne typowe cechy. Powszechną przyczynę hipogonadyzmu pierwotnego u chłopców stanowi zespół Klinefeltera spowodowany dodatkowym chromosomem X. Jądra są nieprawidłowo małe w stosunku do stopnia maskulinizacji.

Chłopcy z tym zespołem często mają trudności w nauce.

Przyczyną niedoboru gonadotropin bywają molekularne zaburzenia dróg sygnałowych HPG, np. w obrębie układu kisseptyna-GPR54.

Niedobór gonadotropin może być wrodzony (co należy podejrzewać w przypadku anosmii lub ubytków czaszkowo-twarzowych linii środkowej) lub nabyty (zazwyczaj jako następstwo niedożywienia, guza, urazu lub choroby autoimmunologicznej). Niedobór gonadotropin należy również podejrzewać w przypadku niedoborów innych hormonów przysadki.

Dziewczęta są szczególnie wrażliwe na niedożywienie i stres wpływające na układ rozrodczy. Prototypową postacią zaburzeń odżywiania i częstą przyczyną hipogonadyzmu u nastolatek jest jadłowstręt psychiczny.

Ten zespół niedożywienia spowodowany jest narzuconym sobie głodowaniem związanym ze szczególną dysfunkcją psychiczną i prowadzi do braku miesiączki.

42 W warunkach doświadczalnych niedobór gonadotropin korygowano, stosując leki z grupy antagonistów receptorów opioidowych.

Zmiany masy ciała prowadzące do zatrzymania lub powrotu cyklów miesiączkowych mieszczą się w zakresie 10-15% masy ciała. Miesiączka powraca wtedy, gdy zdrowie psychiczne pozwala na osiągnięcie krytycznej zawartości tkanki tłuszczowej w ustroju, co zazwyczaj oznacza, że wskaźnik masy ciała (body mass index, BMI) mieści się w prawidłowym zakresie.

Brak miesiączek u kobiet uprawiających sport spowodowany jest brakiem owulacji pochodzenia podwzgórzowego, do którego prowadzi mała zawartość tkanki tłuszczowej spowodowana intensywnym wysiłkiem fizycznym oraz obsesyjną kontrolą masy ciała.

Na triadę objawów stwierdzanych u kobiet sportowców składają się: zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia odżywiania i osteoporoza.

1 Powszechnie występuje pierwotny lub wtórny brak miesiączki, oligomenorrhea lub nadmiernie częste występowanie krwawień spowodowane niewydolnością ciałka żółtego.

 U kobiet uprawiających sport wyczynowo BMI nie odzwierciedla dokładnie zasobów tkanki tłuszczowej w ustroju, która stanowi czynnik krytyczny związany z zaburzeniami cyklu miesięcznego. Do niedoboru gonadotropin w tych przypadkach istotnie przyczynia się znacznie zmniejszone stężenie leptyny.43

Zaburzenia miesiączkowania

Chociaż u nastolatek często występują zaburzenia miesiączkowania, zbyt często uważa się je za nieistotne.23 Każde zaburzenie, które może wpłynąć na proces pokwitania u dziewcząt, może prowadzić do następujących typów zaburzeń miesiączkowania: pierwotny brak miesiączki (brak pierwszej miesiączki do 15 r.ż.

Leia também:  Zespół paraneoplastyczny – co to jest, jakie są przyczyny, objawy, leczenie i zapobieganie?

lub w ciągu trzech lat od telarche), wtórny brak miesiączki (zaprzestanie miesiączkowania na 90 lub więcej dni u osoby wcześniej miesiączkującej), oligomenorrhea lub brak miesiączki (miesiączki występujące rzadko lub brak miesiączki w którymkolwiek roku po rozpoczęciu miesiączkowania) lub nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych (krwawienie mimo braku owulacji, nadmiernie obfite lub zbyt często występujące). Nawet w pierwszym roku po menarche należy zwrócić uwagę na szczególny brak regularności cyklu, jakim jest np. nawet jednokrotny brak miesiączki przez 90 dni, krwawienie występujące częściej niż w 21-dniowych przedziałach lub krwawienie trwające ponad 7 dni albo wymagające zmian tamponu lub podpaski częściej niż co 1-2 godziny. Jeśli cykliczność miesiączkowania nie rozwinęła się lub nie ustabilizowała na poziomie prawidłowym dla kobiet dorosłych w ciągu dwóch lat po menarche, wiąże się to z około 60% ryzkiem utrwalonej oligoowoulacji.44 Nieustabilizowanie się regularnego cyklu miesiączkowego do tego czasu stanowi zatem silne wskazanie do przeprowadzenia badań.

Przede wszystkim zawsze należy brać pod uwagę ciążę. Zaburzenia miesiączkowania są przeważnie spowodowane brakiem owulacji. Do najczęściej stwierdzanych przyczyn należą: PCOS, zaburzenia odżywiania i hiperprolaktynemia. Nadmiernemu wydzielaniu prolaktyny w około 50% przypadków towarzyszy mlekotok.

Hiperprolaktynemia może również stanowić przyczynę hipogonadyzmu hipogonadotropowego lub hiperandrogenizmu. W różnicowaniu nieprawidłowego krwawienia z dróg rodnych należy pamiętać o możliwości wykorzystania seksualnego, nowotworu dróg rodnych, nowotworu feminizującego oraz skazy krwotocznej.

 W przypadkach pierwotnego braku miesiączki należy wziąć pod uwagę możliwość opóźnionego pokwitania, wady budowy dróg rodnych i zaburzenia rozwoju płciowego. W ramach rutynowego corocznego pełnego badania przedmiotowego u dzieci i młodzieży w każdym wieku zaleca się zbadanie narządów płciowych zewnętrznych, co pozwala na wykrycie tych nieprawidłowości.

Badanie wewnętrzne rzadko jest potrzebne do ustalenia rozpoznania.45 Prawidłowy rozwój zewnętrznych narządów płciowych nie wyklucza zaburzeń rozwoju płciowego.

Osoby dotknięte całkowitą niewrażliwością na androgeny mają fenotyp prawidłowo rozwiniętych kobiet, u których występuje pierwotny brak miesiączki, mają skąpe owłosienie łonowe, często stwierdza się u nich przepuklinę pachwinową, a dokładniejsze badania pozwalają wykazać męską płeć genetyczną, wnętrostwo i stężenie testosteronu typowe dla mężczyzny.

Informacje oparte na mocnych przesłankach naukowych:

  • W Stanach Zjednoczonych rozwój piersi przed 8. r.ż jest w ogólnej populacji dzieci o prawidłowej masie ciała zjawiskiem niezwykłym, ale jednocześnie rozwój piersi występuje prawidłowo u 7-letnich dziewcząt należących do mniejszości etnicznych (pochodzenia afroamerykańskiego nielatynoskiego i meksykańskiego)
  • Otyłość przyspiesza początek dojrzewania płciowego u dziewcząt.
  • Pokwitanie rozpoczyna się u chłopców zazwyczaj o 1-2 lata później niż u dziewcząt.
  • Brak miesiączki przez 90 lub więcej dni lub skrócenie średniej długości cyklu do mniej niż 21 dni są nieprawidłowe niezależnie od wieku pacjentki, a wydłużenie średniej długości cyklu ponad 45 dni dwa lata po menarche stanowi czynnik ryzyka utrzymującej się oligo/anowulacji
  • Rozwój oraz wzrastanie w okresie pokwitania i regularność cykli miesiączkowych są czułymi wskaźnikami ogólnego stanu zdrowia.

Artykuł ukazał się oryginalnie w Pediatrics in Review, Vol. 32, No. 7, July 2011, p. 281: Normal Puberal Development: Part II: Clinical Aspects of Huberty, wydawanym przez American Academy of Pediatrics (AAP). Polska wersja publikowana przez Medical Tribune Polska.

 AAP i Medical Tribune Polska nie ponoszą odpowiedzialności za nieścisłości lub błędy w treści artykułu, w tym wynikające z tłumaczenia z angielskiego na polski.

Ponadto AAP i Medical Tribune Polska nie popierają stosowania ani nie ręczą (bezpośrednio lub pośrednio) za jakość ani skuteczność jakichkolwiek produktów lub usług zawartych w publikowanych materiałach reklamowych. Reklamodawca nie ma wpływu na treść publikowanego artykułu.

Zaburzenia hormonalne u mężczyzn. Jak hormony wpływają na organizm

Czy hormony rządzą mężczyznami? Ależ oczywiście. I choć niechętnie się do tego przyznajemy, wszyscy, bez względu na płeć, jesteśmy od nich zależni. Niektóre przeważają u jednej płci, inne są uniwersalne dla obu.

Gdy panuje równowaga hormonalna mamy do czynienia z homeostazą; jednak z różnych przyczyn dochodzi do rozchwiania owej równowagi, a zaburzenia hormonalne u mężczyzn powodują szereg bardziej lub mniej widocznych zmian.

Męskie hormony – co warto o nich wiedzieć?

Myśląc o męskich hormonach, siłą rzeczy w pierwszej kolejności kojarzymy testosteron, jako ten kształtujący męskość, biorący udział w budowie mięśni, odpowiadający za popęd płciowy, za odwagę i skłonność do rywalizacji. I rzeczywiście to ten najważniejszy męski hormon, jednak niemniej istotne są również: tyroksyna, melatonina, grelina, kortyzol, insulina, estrogen, luteina, prolaktyna czy progesteron i wiele innych.

Zaburzenia hormonalne dają rozmaite objawy i odbijają się na funkcjonowaniu całego organizmu. Za sprawą niedoboru lub nadmiaru którejś substancji może się okazać, że kaskadowe skutki obejmą wiele organów, rozregulują układ hormonalny i spowodują poważne choroby. Dlatego wszystkie nieprawidłowości w zakresie gospodarki hormonalnej wymagają leczenia.

Zaburzenia hormonalne u mężczyzn – objawy

Ponieważ każdy hormon odpowiada za inne procesy, objawy mogą być bardziej lub mniej charakterystyczne. Oto kilka przykładów hormonów, mających znaczący wpływ na funkcjonowanie organizmu:

Testosteron – męski hormon płciowy odpowiedzialny za popęd seksualny, płodność, skłonność do rywalizacji itd. Jego poziom wpływa na wiele aspektów funkcjonowania organizmu, m.in. na rozwój mięśni, narządów płciowych i układu rozrodczego.

Nadmiar testosteronu spowodowany na przykład guzami nadnerczy lub wrodzonym przerostem nadnerczy powoduje nie tylko zachowania agresywne, ale też osłabienie odporności organizmu – dzieje się tak, dlatego, że komórki odpornościowe giną pod wpływem testosteronu.

Zbyt niski poziom objawia się spadkiem libido i problemami z potencją, jest czynnikiem rozwoju zaburzeń metabolicznych, zwłaszcza cukrzycy i chorób układu krążenia.

Niedobór może być wywołany zespołem feminizujących jąder, zespołem Klinefeltera, niedoczynnością przysadki, niewydolnością jąder, czy stanem po wycięciu jąder.

Jeżeli mężczyzna odczuwa brak energii, spadek popędu płciowego, problemy z erekcją i obserwuje niepokojący przyrost wagi, powinien zrobić badania na zaburzenia hormonalne obejmujące analizę poziomu testosteronu.

Tyroksyna – jest jednym z hormonów produkowanych przez tarczycę (inne to: trójjodotyronina i kalcytonina). Ma wpływ na procesy metaboliczne, zwłaszcza na wchłanianie glukozy czy rozpad tłuszczów.

Niedobór tyroksyny prowadzi do niedoczynności tarczycy, zmniejszenia aktywności psychomotorycznej, obniża nastrój, powoduje senność w ciągu dnia i problemy z koncentracją.

Z nadmiarem tego hormonu mamy do czynienia w nadczynności tarczycy, która objawia się: nadpobudliwością, nerwowością, zwiększoną męczliwością mięśni, spadkiem masy ciała, tachyarytmią.

Melatonina – odpowiada za zdrowy, spokojny sen i za regulację cyklu dobowego. Wytwarzana jest przez szyszynkę pod wpływem ciemności. Zaburzenia hormonalne u mężczyzn polegające na niedoborze melatoniny powodują rozregulowanie trybu snu i czuwania.

Niedobór melatoniny powoduje zaburzenia rytmu snu, bezsenność, problemy z koncentracją, bóle głowy, drażliwość i złe samopoczucie, a także typowo męskie dolegliwości spowodowane są niedoborem snu: spadek libido, problemy z erekcją, brak zainteresowania seksem.

Nadmiar melatoniny występuje rzadko, przede wszystkim po przedawkowaniu syntetycznej melatoniny i może prowadzić do nadmiernej senności i problemów z utrwalaniem wspomnień.

Kortyzol, adrenalina i noradrenalina – te hormony uwalniane są pod wpływem emocji. Na krótką metę pozwalają przetrwać przykre sytuacje. Występują u obu płci, ale u mężczyzn w połączeniu z testosteronem ich działanie jest mocno widoczne.

Wpływają na zwiększenie poziomu glukozy we krwi, pośredniczą w przenoszeniu impulsów ze współczulnego układu nerwowego do tkanek, przyspieszają tętno, poprawiają pracę mięśni i szybkość reakcji. Działanie hormonów stresu jest pozytywne tylko przez krótki okres.

Ich nadmiar w trakcie przedłużającego się stresu powoduje, że organizm cały czas pozostaje w trybie „walki i ucieczki”, rozwijają się nerwice, choroby układu krążenia, zaburzenia tętna czy zaburzenia metaboliczne.

Andropauza i hipogonadyzm – choroby spowodowane niedoborem męskich hormonów

Wraz z wiekiem poziom męskich hormonów spada i rozwijają się pewne zaburzenia hormonalne typowe dla wieku podeszłego. Andropauzę czasami porównuje się do kobiecej menopauzy. Podstawowym męskim hormonem jest testosteron produkowany przez jądra, a jego wydzielanie jest pobudzane przez hormony przysadki mózgowej. Z wiekiem poziomu testosteronu spada o około 1% na rok od 40-60. roku życia. Zmniejsza się także aktywność przysadki mózgowej oraz zwiększa się poziomu białek wiążących androgeny, co ogranicza ich aktywność.

Hipogonadyzm to z kolei zaburzenie hormonalne u mężczyzn będące wynikiem niedoboru hormonów z powodu chorób, zwłaszcza jąder, przysadki mózgowej lub innych struktur mózgu, czy zaburzeń genetycznych. Aby wykryć to zaburzenie hormonalne, wymagane są badania poziomu testosteronu, stężenia hormonów przysadkowych (LH i FSH) oraz oznaczenie prolaktyny.

Objawy zaburzeń hormonalnych – andropauzy i hipogonadyzmu to: zaburzenia funkcji seksualnych, męska niepłodność, wzrost tkanki tłuszczowej, zmniejszenie masy mięśniowej i kostnej, uczucie zmęczenia, zaburzenia snu i objawy depresyjne.

Zaburzenia hormonalne u mężczyzn – leczenie

Leczenie zależy od konkretnego zaburzenia i objawów. W przypadku hipogonadyzmu postępowanie polega przede wszystkim na podawaniu testosteronu lub jego pochodnych w postaci zastrzyków, preparatów doustnych lub przezskórnych.

Bez względu na rodzaj zaburzeń istotne jest dbanie o zrównoważoną dietę bogatą w witaminy i minerały oraz regularna aktywność fizyczna.

Żadnych zmian hormonalnych nie wolno bagatelizować ani leczyć na własną rękę, bez konsultacji z lekarzem.

Źródła:

1. Krzysztof Kula, Jolanta Słowikowska-Hilczer, Hipogonadyzm późny u mężczyzn, Endokry-nologia Polska/Polish Journal of Endocrinology Tom/Volume 63; s. 15-18;

2. Jacek Belowski, Andropauza i hipogonadyzm – niedobór męskich hormonów, portal interne-towy endokrynologia.pl poradnik dla pacjentów

3. Redakcja Men’s Health, Jak hormony rządzą facetami?, portal internetowy menshealth.pl (10.12.2012);

4. Krzysztof Pastewka, Problemy starzejącego się mężczyzny, Postępy Nauk Medycznych s1/2014, s. 43-45;

5. Michał Rabijewski, Postępy w rozpoznawaniu i leczeniu zespołu niedoboru testosteronu, Postępy Nauk Medycznych 3/2008, s. 165-173;

6. Andrzej Lewiński, Ewa Płaczkiewicz-Jankowska. Niedoczynność tarczycy, portal interne-towy mp.pl dział interna (12.08.2019);

Autor:

Jerzy A. Kozłowski – lic. ratownik medyczny, absolwent Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. Ratownik medyczny z wieloletnią praktyką, copywriter, autor artykułów na tematy związane z medycyną, zdrowiem i zdrowym stylem życia. Prywatnie amator biegania, miło-śnik gór, astronomii i literatury SF.

Leia também:  5 prostych sposobów na hemoroidy

Endokrynologia Pediatryczna

Endokrynologia Pediatryczna, Tom 5 | Rok 2006 | Nr 1(14)DOI: 10.18544/EP-01.05.01.0081

  • Współczesne poglądy na temat uwarunkowań gonadogenezy i prezentacja przypadków z rodzinnym występowaniem dysgenezji jąder
  • 1Maria Szarras-Czapnik, 2Jolanta Słowikowska-Hilczer, 2Krzysztof Kula
  • 1Klinika Pediatrii, Oddział Endokrynologii, Instytut „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa2Katedra Andrologii i Endokrynologii Płodności, Uniwersytet Medyczny w Łodzi
  • Słowa kluczowe: różnicowanie płciowe, gonadogeneza, jądro, jajnik, dysgenezja gonad, hipogonadyzm
  • Streszczenie

Pierwotne gonady płodowe są początkowo bipotencjalne i różnicują się w kierunku jąder lub jajników. Kaskadowa transkrypcja genów znajdujących się na chromosomach płciowych i autosomalnych, niezbędnych dla organogenezy gonad, nie jest jeszcze w pełni poznana.

Ekspresja genu SRY na chromosomie Y w gonadzie prowadzi do różnicowania komórek Sertoliego, które z kolei „organizują” rozwój jądra. Aktywność genów DHH, PDGFR-α oraz ARX jest odpowiedzialna za rozwój płodowych komórek Leydiga, które wytwarzają testosteron, hormon wywołujący maskulinizację płodu.

Nieprawidłową gonadogenezę klasyfikuje się tradycyjnie jako czystą, mieszaną lub częściową dysgenesję gonad bez definiowania rodzaju gonady, na bazie której powstała. Tymczasem zarówno stopień zaburzeń, jak i rodzaj gonady oraz kariotyp mają znaczenie w ocenie ryzyka wystąpienia nowotworów z komórek płciowych.

Dysgenezja gonad stanowi bowiem najwyższy stopień ryzyka rozwoju tych nowotworów. W części kazuistycznej pracy przedstawiamy cztery przypadki rodzinnie występującej dysgenezji gonad przy kariotypie 46,XY.

Wystąpiła duża rozpiętość nieprawidłowości w zakresie zarówno stopnia zaburzeń organogenezy gonad (czysta, mieszana i częściowa dysgenezja), jak i budowy zewnętrznych narządów płciowych (żeńskie lub obojnacze) w obrębie tej samej rodziny. Analiza tych przypadków wykazała, że wszystkie typy dysgenezji rozwinęły się na bazie zaburzeń organogenezy jąder.

Żeńska identyfikacja płciowa obecna była zarówno u dwu fenotypowych kobiet, jak i w przypadku dysgenezji z obojnaczymi narządami płciowymi. Męska identyfikacja płciowa obecna była w jednym przypadku z narządami obojnaczymi.

W trzech przypadkach rozwinął się hipogonadyzm pierwotny (hipergonadotropowy), u dwu diagnozowany dopiero w okresie spodziewanego dojrzewania płciowego, ale w jednym przypadku udało się go wykazać już w wieku 8 miesięcy. W wyniku leczenia substytucyjnego u trzech osób z żeńskim fenotypem i żeńską identyfikacją płciową wystąpiły krwawienia miesięczne i rozwój żeńskich cech płciowych. Oprócz badań genetycznych badanie histopatologiczne gonad i diagnostyka hormonalna mają znaczenie dla wczesnego rozpoznania dysgenezji gonad i właściwego postępowania terapeutycznego. Dalszych badań wymaga sposób przewidywania i wczesnego rozpoznania identyfikacji płciowej dziecka.

Gonadogeneza     Bipotencjalna gonada

    Pierwotne komórki płciowe (ang. primordial germ cells) u człowieka są rozpoznawane w sąsiedztwie endodermy pęcherzyka żółtkowego już w 3 tygodniu rozwoju ludzkiego zarodka.

W 4 tygodniu komórki te dzięki zdolności do ruchów ameboidalnych migrują pod nabłonek przyśrodkowej części śródnercza (zawiązek układu moczowego), gdzie intensywnie namnażają się.

Na brzuszno-przyśrodkowej powierzchni śródnercza powstaje zgrubienie nabłonka otrzewnej i znajdującej się pod nią mezenchymy, które zwane jest listwą płciową. Grupy komórek nabłonka otrzewnej, określane mianem nabłonka płciowego, zaczynają wnikać ok.

6 tygodnia do mezenchymy jako tzw. sznury płciowe. Do tego czasu rozwój gonady jest jednakowy u obu płci, a następnie ta bipotencjalna gonada różnicuje się w jądro lub w jajnik w zależności od aktywacji odpowiednich genów [1].

    Gonada męska

    Około szóstego tygodnia rozwoju zarodka rozpoczyna się różnicowanie części rdzeniowej bipotencjalnej gonady w kierunku jądra. Obwodowe części sznurów płciowych rozdzielają się na sznury potomne, tworząc pierwotne kanaliki jądra, do których wnikają pierwotne komórki płciowe, odtąd nazywane gonocytami.

W gonadzie męskiej istnieje możliwość rozwoju struktury jądra bez obecności komórek płciowych. Przyśrodkowe części sznurów łączą się i tworzą sieć jądra, która z kolei łączy się z kanalikami śródnercza. Powstają z nich przewody odprowadzające jądra i najądrze.

Część korowa pierwotnej gonady przekształca się w osłonki jądra [1].

    Gonada żeńska

    Nieco później, około ósmego tygodnia rozwoju zarodka, część korowa płodowej gonady różnicuje się w kierunku jajnika. Sznury płciowe rozdzielają się na wysepki komórkowe, które pozostają w części korowej, a zanikają w części rdzeniowej gonady. Z mezenchymy wywodzą się komórki otoczki i komórki ziarniste pęcherzyków jajnikowych.

Do wysepek komórkowych wnikają pierwotne komórki płciowe, odtąd nazywane oocytami. Stwierdzono, że do rozwoju struktury jajników nieodzowna jest obecność komórek płciowych. Ich brak powoduje degenerację pęcherzyków jajnikowych, w wyniku czego pozostaje tylko podścielisko jajnika.

Istnieje przypuszczenie, że komórki płciowe w pierwotnych pęcherzykach jajnikowych wchodząc w mejozę hamują ekspresję genów indukujących organogenezę jądra [2].

    Zaburzenia gonadogenezy     Zaburzenia organogenezy gonad to ich agenezja, dysgenezja lub występowanie gonad obupłciowych. Gonady obupłciowe to współobecność jądra i jajnika. Po jednej stronie znajduje się jądro, a po drugiej jajnik lub jedna gonada zawiera elementy struktury gonady męskiej i żeńskiej (gonada obojnacza, łac. ovotestis). Wewnętrzne i zewnętrzne narządy płciowe są zwykle obojnacze. Przyjęto, że gonady obupłciowe są w niskim stopniu obarczone ryzykiem rozwoju nowotworów z komórek płciowych, podczas gdy pozostałe zaburzenia gonadogenezy są obarczone tym ryzykiem w najwyższym stopniu.

    Wyróżnia się czystą, mieszaną oraz częściową dysgenezję jąder. W czystej dysgenezji zamiast gonad obecne są obustronnie pasma łącznotkankowe przypominające zrąb jajnika, ale bez pęcherzyków jajnikowych.

Do mieszanej dysgenezji zalicza się przypadki, w których po jednej stronie znajduje się pasmo łącznotkankowe, a po drugiej jądro.

Częściową dysgenezję rozpoznaje się przy obustronnej obecności struktur histologicznych jądra [3].

    W czystej dysgenezji gonad (zespół Swyera) narządy płciowe wewnętrzne i zewnętrzne, a także identyfikacja płciowa są zwykle żeńskie. Jeżeli obecne są komórki Leydiga, to wydzielane przez nie androgeny spowodują częściową maskulinizację narządów płciowych i zwykle rozwój męskiej płci psychicznej [4]. W mieszanej i częściowej dysgenezji narządy płciowe wewnętrzne i zewnętrzne mogą być różnie ukształtowane w zależności od stopnia aktywności hormonalnej jądra.     Dzieci z zaburzeniami różnicowania płciowego, zwłaszcza z chromosomem Y w kariotypie, stanowią grupę najwyższego ryzyka rozwoju raka gonady. Stwierdzono, że w 50–100% przypadków u osób tych powstaną raki wywodzące się z płodowych komórek płciowych, tzw. gonocytów, które uległy transformacji nowotworowej i przetrwały do okresu dojrzałości płciowej [5, 6]. Wysokie ryzyko rozwoju choroby nowotworowej jest wskazaniem do wczesnego usuwania gonad dysgenetycznych. Przy tradycyjnej klasyfikacji dysgenezji gonad nie podawany jest rodzaj gonady, na bazie której rozwinęło się zaburzenie. Badania wykazały jednak, że najwyższe ryzyko rozwoju raków wywodzących się z płodowych komórek płciowych (ang. germ cell tumors) występuje wtedy, kiedy zaburzona jest organogeneza jądra i to w niewielkim stopniu [7].     Dysgenezja gonad łączy się z brakiem lub zaburzeniami ich czynności hormonalnej w okresie płodowym i dojrzewania płciowego. Substytucyjne podawanie hormonów płciowych po kastracji rozpoczyna się dopiero w czasie odpowiadającym prawidłowemu rozpoczęciu dojrzewania płciowego, tj. około 10–12 roku życia. Leczenie substytucyjne powinno uwzględniać identyfikację płciową dziecka, ponieważ rodzaj podawanych hormonów jej nie zmienia. Wrodzone zaburzenia rozwoju gonad w większości przypadków mają bezpośrednie lub pośrednie uwarunkowania genetyczne.

Molekularne mechanizmy różnicowania gonad

    Wczesna determinacja gonadogenezy:     powstanie gonad bipotencjalnych

Jednym z dobrze poznanych genów biorących udział w determinacji powstania bipotencjalnej gonady jest WT1, znajdujący się na chromosomie 11. Stwierdzono, że mutacje w tym genie doprowadzają do zaburzeń rozwoju narządów płciowych u chłopców w zespołach: WAGR (ang. Wilms’ tumor, aniridia, genitourinary abnormality, mental retardation) [8], Denys-Drash (ang.

Wilms’ tumor and mesangial sclerosis, 46,XY gonadal dysgenesis) i Frasier (ang. glomerular sclerosis without Wilms’ tumor, 46,XY gonadal dysgenesis with gonadoblastoma) [9]. WT1 współdziała z genami kodującymi receptor jądrowy, takimi jak SF1 na chromosomie 9 i DAX1 na chromosomie X, które regulują ekspresję następnych genów [8].

Gen SF1 reguluje ekspresję genów zaangażowanych w męskie różnicowanie płciowe oraz steroidogenezę w gonadach i nadnerczach. Zastosowanie techniki knockout wykazało, że brak genu Sf1 u myszy prowadzi do agenezji gonad i nadnerczy. Natomiast mutacja genu SF1 u człowieka może prowadzić do dysgenezji gonad i nie zawsze do niewydolności nadnerczy [10].

DAX1 stymuluje rozwój pierwotnej gonady w kierunku jajnika, ale jego ekspresja jest hamowana u zarodków z chromosomem Y w kariotypie przez gen SRY.

    U myszy różnicowanie bipotencjalnej gonady wymaga ekspresji dodatkowych genów: M33 (polycomb homolog), który aranżuje przemieszczenie chromatyny, oraz Lim1 zawierającego czynniki transkrypcyjne Lhx9 (lim homeobox), Emx2, Pod1 (podocyte) i Dmrt1 (doublesex- and mab-related transcription factor) [2]. Ekspresja Dmrt1 u myszy jest obecna w sznurach płciowych, po czym utrzymuje się wyłącznie w gonadzie męskiej. U człowieka gen DMRT1 zlokalizowano na ramieniu krótkim chromosomu 9. Mutacje tego genu wiążą się z opóźnieniem rozwoju umysłowego, nieprawidłowościami w budowie twarzoczaszki oraz z dysgenezją gonad u osobników z kariotypem 46,XY [11].     Determinacja różnicowania jądra

    W roku 1959 wykryto chromosom Y i od początku sugerowano, że jest on odpowiedzialny za rozwój gonad w kierunku męskim. W roku 1990 zidentyfikowano na ramieniu krótkim chromosomu Y gen SRY (Sex-determining Region of the Y chromosome) [12]. Dobrze poznane jest działanie tego genu u myszy.

Gen Sry ulega u tych zwierząt transkrypcji w komórkach będących prekursorami komórek Sertoliego w okresie bezpośrednio poprzedzającym różnicowanie gonad pierwotnych w jądra.

Bardzo krótki czas ekspresji sugeruje, że Sry działa jedynie jako włącznik różnicowania somatycznych komórek gonady pierwotnej w komórki Sertoliego i jest aktywatorem genów odpowiedzialnych za dalsze różnicowanie jądra. Geny Gata4 i Fog2 działają jako promotory ekspresji genu Sry synergistycznie z genem Sf1 [13].

Po krótkim czasie ekspresji SRY następuje aktywacja genu SOX9 na chromosomie 17, kodującego białko homologiczne z HMG (high mobility grup) białka SRY [14]. Produkty białkowe genów SRY i SOX9 pełnią rolę regulatorów transkrypcji genu AMH (Anti-Müllerian hormone) na chromosomie 19.

Gen ten koduje produkcję hormonu antymillerowskiego (AMH) przez komórki Sertoliego. AMH wywołuje regresję przewodów przyśródnerczowych Müllera, ale również migrację komórek śródnercza i waskularyzację męskiej gonady oraz zatrzymuje podziały gonocytów aż do okresu pourodzeniowego.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*