Hemikrania przewlekła i napadowa – przyczyny, objawy, leczenie

Dlaczego boli głowa? Czy każdy incydent bólowy wymaga przyjmowania leków? Kiedy pacjent powinien zgłosić się ze swoim problemem do lekarza? Na te i inne pytania odpowiada dr n. med. Marcin Straburzyński, lekarz rodzinny przychodni Świat Zdrowia, który przyjmuje także w poradni leczenia bólów głowy.

Skąd się biorą bóle głowy?

Istnieją setki chorób mogących wywoływać bóle głowy. Najczęściej jednak są one wynikiem bólu typu napięciowego albo migreny. Migrena jest główną przyczyną jednostronnego bólu głowy, ale nie jedyną. Może go także powodować m.in. klasterowy ból głowy, hemikrania ciągła i napadowa, choroby oczu, zapalenia zatok przynosowych.

A jeśli bólowi głowy towarzyszy ból oka?

Ból oka może być oczywiście wynikiem chorób gałki ocznej takich jak jaskra albo zapalenia i urazów różnych części oka. Ale oko i jego okolice często bolą również w przebiegu migreny, klasterowego bólu głowy, a także innych, rzadszych chorób.

Bóle zatokowe – jak to z nimi jest?

Ostre zapalenie zatok przynosowych często związane jest z bólem twarzy. Natomiast przewlekłe zapalenie zatok rzadko powoduje bóle. Gdy pacjenci podejrzewają u siebie „zatokowe” bóle głowy, to najczęściej okazuje się, że mają tak naprawdę migrenę.

Skąd się bierze migrena i jak ją rozpoznać?

Migrena jest genetycznie uwarunkowaną chorobą mózgu. Ból głowy w migrenie jest zwykle pulsujący, o średnim albo dużym natężeniu. Ponadto jest nasilany przez zwykłą aktywność, np. wchodzenie po schodach. Atakowi migreny towarzyszą zwykle nudności czy też nadwrażliwość na światło i dźwięki.

Co to jest aura migrenowa?

Aura występuje u około jednej trzeciej chorych na migreny. U tych osób zwykle poprzedza pojawienie się bólu głowy. Najczęściej przybiera postać stopniowo nasilających się objawów wzrokowych: migocących punktów albo ciemnych kształtów. Rzadziej mogą to być np. drętwienia ręki albo inne objawy neurologiczne.

Migrena to znacznie więcej niż ból głowy. Pierwsze objawy zaczynającego się ataku migreny pojawiają się nawet trzy dni przed bólem i mogą trwać kilka dni po jego ustaniu. Mogą to być np. wahania nastroju, ziewanie lub senność, biegunki lub zaparcia, poty i wiele innych. W trakcie bólu może też pojawić się m.in.

łzawienie czy wyciek z nosa.

Czy z każdym bólem głowy należy zgłosić się do lekarza?

Większość bólów głowy, jakich doświadczamy, to bóle typu napięciowego. Są one najczęściej łagodne, obustronne, tępe lub uciskające. Możemy z nimi normalnie funkcjonować. Jeżeli pojawiają się rzadko, to nie wymagają konsultacji lekarskiej.

Również ból głowy towarzyszący łagodnie przebiegającemu przeziębieniu trwającemu kilka dni nie jest wskazaniem do wizyty. Do lekarza należy wybrać się, gdy bóle głowy występują coraz częściej albo gdy towarzyszą im inne objawy.

Wskazaniem do konsultacji są także bóle:

  • u małych dzieci i osób po 50. roku życia,
  • po urazach głowy albo u osób z niedoborami odporności lub nowotworami,
  • nasilające się podczas kaszlu albo ćwiczeń fizycznych.

Jakie badania należy zrobić, gdy boli głowa?

Większość przypadków migreny i bólu typu napięciowego nie wymaga wykonania badań takich jak rezonans magnetyczny.

Badania takie zlecane są, gdy pacjent zgłasza objawy mogące świadczyć, że bóle są wynikiem jakiejś innej choroby. Nagle pojawiający się silny ból głowy może być objawem krwotoku wewnątrzczaszkowego.

Z takim bólem głowy nie można czekać ani chwili i należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe.

Czy każdy ból głowy wymaga przyjmowania leków?

Zdecydowanie nie! Istnieje wiele naturalnych metod zwalczania bólu głowy, a tabletki są tylko jedną z nich. U wielu osób z migreną i bólami typu napięciowego bóle ustępują po filiżance mocnej kawy.

Ponadto w migrenie do zmniejszania liczby ataków możemy stosować preparaty ziołowe. Są to wyciągi ze złocienia maruna oraz lepiężnika. Imbir stosowany jest do zmniejszania nudności towarzyszących migrenie.

Jakie suplementy diety polecane są do stosowania w migrenie?

Koenzym Q10, witamina B2 oraz magnez pozwalają na zmniejszenie liczby ataków migreny. Ale uwaga: aby były skuteczne, muszą być przyjmowane w odpowiednich dawkach.

Czy istnieje dieta zalecana w migrenie?

Nie ma określonej diety dla chorych na migrenę. Należy zdrowo i, co najważniejsze, regularnie się odżywiać. Nie należy wprowadzać ograniczeń „na wyrost”. Natomiast zaleca się unikanie pokarmów w powtarzalny sposób wywołujących atak i ból głowy.

Co mają wspólnego żeńskie hormony płciowe i migrena?

Hormony, a przede wszystkim wahania stężenia estrogenów mają bardzo duże znaczenie w powstawaniu migren. Dlatego na migreny rzadziej chorują mężczyźni i dziewczynki przed pokwitaniem. Poza tym brak wahań estrogenów powoduje, że migreny często ustępują w ciąży oraz po menopauzie.

Jak sobie radzić z migreną związaną z menstruacją?

Kilka dni przed menstruacją dochodzi do gwałtownego spadku stężenia estrogenów we krwi. U wielu kobiet powoduje to wystąpienie ataku migreny. Można jednak zapobiegać tym bólom, stosując niektóre leki albo odpowiednio dobierając antykoncepcję hormonalną.

Czy w ciąży można leczyć bóle głowy?

Oczywiście w ciąży wiele leków przeciwbólowych jest przeciwwskazanych. Istnieją jednak metody pozwalające na bezpieczne zwalczanie bólów głowy u ciężarnych. Z leków dostępnych bez recepty można przyjmować paracetamol, koenzym Q10 i ryboflawinę. Poza tym bezpiecznie można stosować blokady nerwów potylicznych i neuromodulację.

Jak obecnie leczy się migrenę?

Wielu pacjentów może być leczonych prostymi lekami, takimi jak paracetamol lub ibuprofen. W trudniejszych przypadkach zalecane są wynalezione specjalnie na migrenę tryptany. Nie należy natomiast przyjmować opiatów takich jak tramadol lub kodeina zawarta w niektórych preparatach.

Ważne, aby leki przyjmować jak najwcześniej od pojawienia się bólu. Nie czekać, aż ból „się rozkręci”, bo wtedy większość leków nie działa. Leczenie migreny to nie tylko stosowanie leków przeciwbólowych. Bardzo ważne jest też zapobieganie atakom, leczenie profilaktyczne.

Wykorzystuje się często niektóre leki kardiologiczne, przeciwpadaczkowe lub przeciwdepresyjne. Od niedawna mamy też specjalnie opracowane przeciw migrenie zastrzyki zawierające tzw. przeciwciała anty-CGRP. A w migrenie przewlekłej zaleca się często iniekcje z toksyny botulinowej. Istnieją jeszcze inne metody.

Na przykład w uporczywych atakach możemy stosować blokady nerwów (zwykle potylicznych). Stosuje się też specjalne metody elektromagnetycznej stymulacji nerwów – tzw. neuromodulację.

Co powoduje bóle głowy pojawiające się codziennie?

Trwające latami, nieustępujące bóle głowy to najczęściej migrena przewlekła, przewlekłe bóle głowy typu napięciowego, tzw. nowe codzienne uporczywe bóle głowy oraz hemikrania ciągła. Niekiedy jednak przyczyną bólu codziennego mogą być inne choroby, np. guzy mózgu. Nie można też zapominać o bólach wynikających z nadużywania leków.

Niestety, jeżeli leki przeciwbólowe przyjmowane są zbyt często, to same zaczynają powodować bóle głowy. Powstaje błędne koło, kiedy lek przyjmowany, aby przerwać ból, po chwili sam ten ból wywołuje. Czasem trwa to latami. Dlatego leków na bóle głowy nie należy stosować zbyt często, najlepiej nie częściej niż dwa dni w tygodniu.

Leia também:  Woda w kolanie – jakie są sposoby na wysięk i płyn w kolanie?

A niektórych leków, takich jak opiaty, w ogóle nie powinno się przyjmować na ból głowy.

Co to jest ból klasterowy?

To rzadki typ bólu głowy występujący częściej u mężczyzn. Ból jest zwykle bardzo silny, zwykle zlokalizowany za gałką oczną i trwa od 15 do 180 minut. Takich ataków bólu może być kilka w ciągu dnia. Bóle pojawiają się seriami (tzw. klastrami), najczęściej wiosną i jesienią.

Bólowi towarzyszą tzw. objawy autonomiczne: łzawienie, zaczerwienienie oka, opadanie powieki, wyciek z nosa lub jego niedrożność, zaczerwienienie i pocenie się czoła po tej samej stronie co ból.

Oprócz tego chorzy w trakcie ataku są bardzo pobudzeni, krzyczą, nie mogą znaleźć sobie miejsca.

Jak się leczy ten typ bólu?

Do przerywania ataku klasterowego bólu głowy służą tryptany, najlepiej w zastrzyku. Skuteczne są też inhalacje czystego tlenu ze specjalnej butli. Do zapobiegania atakom stosuje się najczęściej kardiologiczny lek werapamil. Niestety żadna z tych, często bardzo drogich metod leczenia nie jest w Polsce refundowana.

Gdzie z bólem głowy udać się po pomoc?

Codzienne bóle głowy powinny być leczone w ośrodkach neurologicznych specjalizujących się w diagnozowaniu i leczeniu bólów głowy.

Hemikrania przewlekła i napadowa – przyczyny, objawy, leczenie

Hemikrania — Twój Dyżur — Przypadki, Wytyczne, Dyskusje

Hemikrania przewlekła i napadowa – przyczyny, objawy, leczenie

Pacjentka lat 35 zgłasza się na Oddział Ratunkowy ze skierowaniem z Pomocy Doraźnej z powodu bólu głowy.

Ból obejmuje wyłącznie prawą połowę twarzy, najwyraźniejszy w okolicy oka. Rozpoczął się stopniowo 2 tygodnie temu, w ostatnich dniach kilkakrotnie uległ okresowemu, znacznemu nasileniu ocenianemu przez pacjentkę 9/10.

Obecne zaostrzenie trwa już trzecią godzinę. Pacjentka przyjmowała przeciwbólowo NLPZ, sumatryptan oraz paracetamol, ale żaden lek nie okazał się skuteczny.

Dolegliwości mają charakter rozpierania, nasilają się przy ruchach głową. 

W wywiadzie: podobne dolegliwości od 10 lat, była 3-krotnie hospitalizowana na Oddziale Neurologii z powodu identycznych dolegliwości. Miała wykonaną za każdym razem pełną diagnostykę obrazową – w tym MR z kontrastem, dwukrotnie punkcję lędźwiową EEG i pełne laboratorium. U pacjentki zostały rozpoznane migrenopodobne bóle głowy oraz zaburzenia depresyjne. 

W badaniu przedmiotowym: pacjentka jest bardzo cierpiąca, ale w pełnym kontakcie logicznym. Bez objawów oponowych, ale zgłasza nasilenie bólu głowy przy przyginaniu karku i ruchach głowy. Stara się nie ruszać. Bez niedowładów, ale podaje izolowane pogorszenie czucia w obszarze całej prawej połowy twarzy. 

Źrenice są symetryczne. Gałki oczne o pełnej ruchomości, ale zaciska je z powodu światłowstrętu. Oko prawe jest łzawiące, spojówka jest zaczerwieniona, ale nie zgłasza pogorszenia widzenia. Klinicznie obraz przemawia mocno przeciwko ostremu napadowi jaskry. 

  • Stomatologicznie i laryngologicznie jest bez odchyleń. 
  • Nie gorączkuje, a jej parametry krytyczne są prawidłowe. 
  • Otrzymała Metamizol, Ketoprofen, sterydy oraz Metoklopramid dożylnie, ale odpowiedź była mało satysfakcjonująca.
  • Wysunięto podejrzenie hemikranii ciągłej.

Wypisano do domu z zaleceniem przyjmowania indometacyny 150 mg na dzień (w szpitalu lek był niedostępny), a następnie zwiększenia dawki do 225 mg na dzień. Zalecono kontrolę w Poradni Neurologicznej za tydzień. Lek okazał się w pełni wystarczający do kontrolowania napadów bólu i w związku z tym potwierdzono rozpoznanie

Komentarz:

Głównym zadaniem lekarza SOR-u jest przede wszystkim wykluczenie wtórnych przyczyn bólu głowy. Jest to dość szeroka lista zawierająca bardzo duże spektrum od guza mózgu po zatrucie czadem i zakrzepicę zatok jamistych.

Wymaga od każdego lekarza czujności i, jak w wielu SOR-owych przypadkach, schematycznego i uporządkowanego podejścia.

Dla omawianej grupy bólów głowy bardzo istotne jest wykluczenie okulistycznej przyczyny – jaskry zamkniętego kąta i zapalenia tęczówki.

W tym wypadku bardzo dużo ułatwiał wieloletni wywiad identycznego bólu głowy oraz kilkakrotnie powtarzana pełna diagnostyka, która wykluczyła przyczyny organiczne, mogące powodować dolegliwości.

Po wykluczeniu (ale zawsze dopiero po wykluczeniu!) tych przyczyn bólu należy szukać tak zwanych pierwotnych zespołów bólu głowy. Są to jednostki chorobowe często bardzo uciążliwe, ale niezagrażające życiu.

Zwykle diagnozą w takich wypadkach jest migrena albo napięciowe bóle głowy. Natomiast te jednostki chorobowe wymagają spełnienia dość ściśle określonych kryteriów i rozpoznanie nie powinno być stawiane pochopnie.

Polecamy załącznik do artykułu, w którym ta klasyfikacja, kryteria i leczenie są dokładnie opisane.

  1. Jeśli leczenie, które pacjent stosuje jest nieskuteczne, warto rozważyć rzadsze, alternatywne diagnozy. 
  2. Tak zwane trójdzielno-autonomiczne bóle głowy, do których zalicza się hemikrania to dość rzadka, ale bardzo ciekawa grupa tych schorzeń.
  3. Charakteryzuje je ból głowy który:
  1. Obejmuje tylko pół twarzy.
  2. Towarzyszy mu jednostronne pobudzenie układu przywspółczulnego (czyli katar, łzawienie, zaczerwienienie oka, obrzęk powieki etc).

Wyróżniamy kilka typów hemikranii, zależnie od częstości i czasu trwania napadów. Nie będziemy wnikać w specjalistyczne, mało istotne z punktu widzenia klinicznego podziały.

Natomiast najważniejszą, czułą w prawie 100% cechą hemikranii jest prawie 100% odpowiedź na leczenie indometacyną.

Skutecznej zarówno w leczeniu przewlekłym, jak i doraźnym. Lekiem dość tanim, co prawda niepozbawionym skutków ubocznych, ale mogącym diametralnie zmienić jakość życia pacjenta. 

Dość podobną w obrazie klinicznym do hemikranii jednostką są klasterowe bóle głowy. Ból także jest bardzo silny, towarzyszy mu łzawienie jednego oka.

Klasterowe bóle głowy zawdzięczają nazwę temu, że pojawiają się w tak zwanych klasterach, czyli trwających przez kilka miesięcy okresach, kiedy ekstremalnie silny ból występuje parę razy dziennie pod postacią trwających kilkadziesiąt minut napadów. W przeciwieństwie do hemikranii pacjent jest niespokojny, nie może usiedzieć w miejscu, kiwa się i chodzi po sali. 

Z tego powodu pacjent często jest postrzegany jako niezrównoważony i z problemem psychiatrycznym. Kolega opowiadał kiedyś o pacjencie, który podczas klasteru popełnił samobójstwo, gdyż nie mógł już znieść bólu.

Klasterowy ból głowy nie reaguje na indometacynę, trudno kontroluje się go przewlekle, ale można go przerwać podaniem tlenu na maskę w wysokim przepływie (zwykle podłączam 15l/minutę na maskę z rezerwuarem).

Zapamiętaj na Twój Dyżur:

  1. Zawsze u pacjenta z bólem głowy najpierw myśl i wyklucz wtórne przyczyny dolegliwości.
  2. Nie rozpoznawaj pochopnie łagodnych i typowych bólów głowy (bóle napięciowe i migrenowe).

  3. Jeśli podejrzewasz hemikranię, włącz leczenie indometacyną i skieruj do Poradni Neurologicznej.
  4. Jeśli podejrzewasz klasterowy ból głowy – możesz przerwać napad podażą tlenu w wysokim przepływie.

Wpis nie jest obowiązującym standardem naukowym.

Został stworzony w oparciu o doświadczenia lekarzy praktyków, piśmiennictwo i wymianę poglądów.

Link do klasyfikacji bólów głowy.

Home

Zaburzenia hormonalne a bóle głowy • Postępy Nauk Medycznych 8/2010 • Czytelnia Medyczna BORGIS

© Borgis – Postępy Nauk Medycznych 8/2010, s. 677-684

  • *Anna Zduńska, Joanna Cegielska, Jan Kochanowski
  • Zaburzenia hormonalne a bóle głowy
  • Headaches and hormonal disorders

Klinika Neurologii, II Wydział Lekarski Warszawskiego Uniwersytetu MedycznegoKierownik Kliniki: prof. ndzw. dr hab. med. Jan Kochanowski

StreszczenieTylko niektóre z endokrynologicznych przyczyn bólów głowy są dobrze znane w codziennej praktyce. Według różnych danych 33-72% gruczolaków przysadki indukuje bóle głowy. Ból głowy jest pierwszym objawem gruczolaka u 11% kobiet i 15% mężczyzn.

Leia também:  Como bancar a brincalhona com o seu namorado: 7 passos

Wydaje się, że bóle głowy występują częściej w przypadku gruczolaków wydzielających prolaktynę niż np. hormon wzrostu. Patofizjologia bólów głowy wywołanych gruczolakami przysadki nadal pozostaje nieznana.

Interesujące jest, że rozmiar guza nie zawsze koreluje z natężeniem lub samym wystąpieniem bólu głowy, niewątpliwie ogromne znaczenie ma sama aktywność hormonalna guza. Odnotowano także częste występowanie bólu głowy u chorych z niedoczynnością tarczycy (30% chorych), jednak jego patofizjologia nie jest nadal znana.

Manifestacją guza chromochłonnego nadnerczy może być np. jedynie piorunujący ból głowy. Zaobserwowano, że migrena i niektóre inne samoistne bóle głowy częściej występują u kobiet.

Częstość występowania ataków migreny oraz innych samoistnych bólów głowy, a także ich natężenie zmienia się w zależności od cyklicznych zmian stężenia żeńskich hormonów płciowych związanych z okresem menarche, miesiączką, ciążą, menopauzą. Wykazano również wpływ stosowania hormonalnej terapii zastępczej lub doustnej antykoncepcji na natężenie bólów głowy. Tematem prezentowanego artykułu jest analiza bólów głowy występujących w przebiegu różnych zaburzeń hormonalnych.

SummarySome endocrinological causes of headaches are well known, others are less known in daily practice. Thirty-three to seventy-two percent of pituitary adenomas induce headache. Headache is the first symptom in about 11% of women and in about 15% of men. Headache seems to be more frequent in prolactin-secreting adenomas than in the GH-secreting ones.

The patophysiology of pituitary-associated headache is unknown, although structural and functional features of the tumour are proposed mechanisms. Mass effect of the tumor is not always correlated to the presence or intensity of the headache and biochemical activity may be important in some forms of pituitary tumor-associated headache.

Also the association between hypothyroidism and tension-type headache has been reported (30% of patients), but the role of thyroid dysfunction in headaches patogenesis remains uncertain. Phaechromocytoma can be manifested only as a thunderclap headache. Migraine, as well as, a number of other primary headaches, are more common in women.

Predilection for migraine attacks fluctuate with changes in the female reproductive life-cycle including menarche, menstruation, pregnancy, peri- and post-menopausal phases. Also, taking exogenous estrogen as oral contraceptive pills and estrogen replacement therapies may change the intensity of migraine.

The aim of this study is to analyze the presence of headache and their characteristics in neuroendocrine disorders.

Hormony są związkami białkowymi syntetyzowanymi w ograniczonej liczbie tkanek i wydzielanymi do krwiobiegu w postaci efektorów chemicznych, które oddziałują na inne tkanki. Większość gruczołów wydzielania wewnętrznego ma niewielką możliwość przechowywania syntetyzowanych hormonów.

Z tego powodu są one uwalniane prawie zawsze w tempie odzwierciedlającym tempo ich powstawania. Wytwarzanie większości hormonów jest regulowane bezpośrednio lub pośrednio przez aktywność metaboliczną samego hormonu.

Czynniki niehormonalne i środowiskowe mogą zmienić działanie mechanizmów sprzężenia zwrotnego, zarówno dodatniego, jak i ujemnego, oraz reaktywność na te sprzężenia (1).

Zarówno niedobór, jak i nadmiar hormonów jest przyczyną zaburzeń metabolizmu, nieprawidłowości homeostazy ustrojowej i nieprawidłowego funkcjonowania narządów.

Objawy kliniczne zaburzeń hormonalnych są bardzo zróżnicowane, mogą być specyficzne dla danej jednostki chorobowej lub nieswoiste, a także wtórne do nieprawidłowości powodowanych bezpośrednio przez nadmiar lub niedobór hormonów. Do nieswoistych objawów schorzeń endokrynologicznych należą bóle głowy.

Towarzyszą one, a często są pierwszym objawem prawie wszystkich zaburzeń hormonalnych. W artykule zostaną omówione zarówno najczęstsze, jak i rzadko spotykane endokrynologiczne przyczyny bólów głowy (2).

CHOROBY PRZYSADKI

10-15% wszystkich diagnozowanych guzów mózgu stanowią gruczolaki przysadki. Większość z nich to guzy hormonalnie czynne (60 do 70% przypadków). Wg piśmiennictwa aż 33 do 72% gruczolaków przysadki indukuje ból głowy. Jest on pierwszym objawem gruczolaka u 11% kobiet i 15% mężczyzn.

Ból głowy w przypadku dużych gruczolaków powstaje wskutek rozciągania wrażliwej na ból opony twardej stanowiącej przeponę siodła tureckiego, destrukcji siodła tureckiego, inwazji guza do zatoki jamistej z uciskiem i pociąganiem dużych naczyń (ku tętnicy szyjnej i ścian samej zatoki), a ponadto uciskiem gałęzi nerwu V prowadzących włókna bólowe. Jest zwykle zlokalizowany w okolicy zaoczodołowej, czołowo-skroniowej lub w okolicy wierzchołka głowy i nasila się podczas kaszlu. Może występować jako nietypowa neuralgia, a właściwie neuropatia trójdzielna w zakresie odpowiednich gałęzi (1 i/lub 2). W przypadku guzów olbrzymich dołączają się objawy wzmożonego ciśnienia śródczaszkowego i ogniskowe ubytkowe objawy neurologiczne (najwcześniej dochodzi do zaburzeń pola widzenia) (3). Silny, nagły ból głowy, często opisywany jako piorunujący, z towarzyszącymi objawami oponowymi może wystąpić w przypadku krwotoku do guza przysadki. Często pojawia się on jako pierwszy objaw rozrastającego się guza (4).

Ważnymi czynnikami przyczyniającymi się do wystąpienia bólów głowy są nie tylko rozmiar guza i efekt jego ucisku na okoliczne struktury, ale także nadmiar produkowanych hormonów.

Największe znaczenie w rozwoju bólów głowy mają prolaktyna i hormon wzrostu.

Występowanie bólów głowy u chorych z niewielkich rozmiarów gruczolakiem jest pośrednim dowodem na wpływ aktywności hormonalnej na te dolegliwości (3).

Za około 80-90% guzów zlokalizowanych w okolicy okołoprzysadkowej odpowiada czaszkogardlak. Stanowi on do 4% wszystkich guzów mózgu rozwijających się u osób dorosłych.

Typowo czaszkogardlak powoduje wystąpienie: zaburzeń pola widzenia (już we wczesnym stadium), bólów głowy i endokrynopatii wynikającej z niszczenia struktur podwzgórza, pętli podwzgórzowo-przysadkowej, a niekiedy samej przysadki.

W miarę powiększania rozmiarów guza i jego wpływu na drożność dróg płynowych dochodzi do rozwoju zespołu zwiększonego ciśnienia śródczaszkowego, do którego objawów należą także bóle głowy. Najczęstszą miejscową przyczyną bólów głowy jest ucisk na przeponę siodła tureckiego, rzadziej niedrożność wodociągu mózgu z wtórnym wodogłowiem (5).

W przypadku hiperprolaktynemii zaobserwowano, że na przewlekły ból głowy cierpi większość pacjentów z mikrogruczolakiem przysadki, podczas gdy ból ten obserwuje się zdecydowanie rzadziej u chorych z makrogruczolakiem.

Te spostrzeżenia wskazują, iż w przypadku hiperprolaktynemii musi istnieć inny mechanizm bólów głowy niż czynniki mechaniczne związane z wielkością guza (6).

Opisano przypadki chorych z migreną i bólem głowy typu napięciowego, u których wykryto mikroprolaktynoma, a po podaniu agonistów dopaminy stwierdzono u nich zmianę charakteru bólów głowy (zmniejszenie lub nasilenie dolegliwości). Prawdopodobnie bóle głowy w tych przypadkach mają związek z zaburzeniami funkcjonowania osi dopamina – prolaktyna.

Dopamina hamuje wydzielanie prolaktyny z komórek laktotropowych przysadki. Z kolei poziom dopaminy zależy od funkcjonowania receptorów dopaminowych D2. Ich ośrodkowe zablokowanie w warunkach fizjologicznych prowadzi do zwiększonego wydzielania prolaktyny.

Niektórzy autorzy sugerują istnienie nadwrażliwości receptorów dopaminowych u chorych z hiperprolaktynemią, inni wskazują na dysfunkcję układu dopaminergicznego, ale patomechanizm występowania bólu głowy u chorych z wysokim poziomem prolaktyny nadal nie jest znany (7).

U pacjentów z gruczolakami wydzielającymi prolaktynę obserwuje się także inne typy bólów głowy. W literaturze opisano przypadki przewlekłej napadowej hemikranii u pacjentów z makroprolaktynoma. Przewlekła napadowa hemikrania to rzadko występujący, najczęściej samoistny ból głowy z grupy trójdzielno-autonomicznych bólów głowy.

Leia também:  Como aliviar a dor da hérnia (com imagens)

Charakteryzuje się epizodami ciężkiego, rwącego, ostrego, jednostronnego bólu oczodołu, okolicy nadoczodołowej lub skroniowej, pojawiającymi się nagle i trwającymi od 2 do 30 minut.

Bólowi głowy towarzyszy tożstronnie przynajmniej jeden z objawów autonomicznych: nastrzyknięcie spojówek lub łzawienie, przekrwienie śluzówki nosa lub wyciek z nosa, obrzęk powiek, pocenie się twarzy i czoła, zwężenie źrenicy lub szpary powiekowej.

Napady występują z częstością od 5 do kilkudziesięciu dziennie i mogą zajmować nawet połowę okresu bólowego. W postaci przewlekłej ataki pojawiają się przez dłużej niż rok, bez okresów pełnej remisji. Większość przypadków stanowi postać samoistna, jednakże nie można zapominać o istnieniu również postaci wtórnej, występującej m.in.

właśnie w przypadku makroprolaktynoma. W cytowanej pracy badanie neurologiczne pacjentów było prawidłowe, a ból głowy początkowo dobrze reagował na stosowaną indometacynę (lek typowo stosowany i przynoszący ulgę w tym rodzaju bólu), jednakże z czasem stawał się oporny na ten lek.

Wobec takiej zmiany przebiegu klinicznego, poszerzona diagnostyka, tj. MR mózgu i badania hormonalne, ujawniły obecność guza przysadki wydzielającego prolaktynę. Bóle głowy u obserwowanych pacjentów ustąpiły dopiero po zastosowanym leczeniu gruczolaka (operacyjnym lub farmakologicznym) doprowadzającym do normalizacji poziomu prolaktyny we krwi (8, 9).

Opisano również przypadki makro- i mikrogruczolaków przysadki wydzielających prolaktynę, w których przebiegu obserwowano objawy zespołu SUNCT (short-lasting unilateral neuralgiform pain with conjunctivial injectionand tearing).

Na typowy obraz kliniczny zespołu składają się krótkotrwałe (5-240 sekund), liczne (przynajmniej 20), cyklicznie powtarzające się napady jednostronnego bólu oczodołu, okolicy nadoczodołowej lub skroniowej o charakterze przeszywającym lub pulsującym. Napady występują z częstością 3-200 dziennie.

Bólowi towarzyszy tożstronne nastrzyknięcie spojówek lub łzawienie, czasami mogą również współistnieć inne autonomiczne objawy, np. wyciek z nosa lub obrzęk powiek (9, 10).

W literaturze znaleźć można także opisy przypadków kilku pacjentów z objawami klasterowego bólu głowy opornego na leczenie, którego podłożem okazał się gruczolak przysadki wydzielający prolaktynę.

Klasterowy ból głowy to silny, napadowy, umiejscowiony jednostronnie ból, zlokalizowany w obrębie oczodołu, nadoczodołowo lub skroniowo. Napady trwają zwykle od 15 do 180 minut, a warunkiem rozpoznania jest wystąpienie przynajmniej 5 napadów.

Bólowi głowy towarzyszą dodatkowo występujące tożstronnie objawy autonomiczne: nastrzyknięcie spojówek lub łzawienie, przekrwienie śluzówki nosa lub wyciek z nosa, obrzęk powieki, zwężenie źrenicy lub opadanie powieki, pocenie się czoła i twarzy. Napady występują u większości chorych okresowo w tzw.

klasterach trwających kilka tygodni, z częstością od jednego na dwa dni do ośmiu napadów dziennie, częściej w nocy. Jesień i wiosna to typowe okresy występowania klasterów lub większego nasilenia objawów (9, 11).

Dlatego u każdego pacjenta, u którego skłaniamy się do rozpoznania rzadkiego samoistnego bólu głowy, takiego jak przewlekła napadowa hemikrania, zespół SUNCT, klasterowego bólu głowy, mimo nawet najbardziej typowej sekwencji rozwoju objawów, a zwłaszcza w przypadkach niereagujących na zastosowane leczenie, należy poszerzyć wywiad chorobowy i diagnostykę obrazową. Należy zwrócić uwagę na objawy kliniczne świadczące o hiperprolaktynemii (mlekotok, zaburzenia miesiączkowania, ginekomastia) i wykonać dodatkowo badanie metodą rezonansu magnetycznego celowane na okolicę przysadki (7).

Ból głowy odczuwany w szczycie głowy i pozagałkowo występuje u 65% pacjentów z akromegalią. Najczęściej ból nasila się podczas kaszlu. Zastosowanie analogów somatostatyny, np. oktreotydu, często przynosi zniesienie bólu.

Opisano także przypadek jednostronnego bólu głowy z towarzyszącymi objawami autonomicznymi u pacjenta z gruczolakiem przysadki wydzielającym hormon wzrostu. Ból głowy był jednostronny, zlokalizowany w okolicy skroniowej, czołowej i w obrębie oczodołu, trwał około 8 godzin.

Towarzyszyło mu obuoczne nieostre widzenie, łzawienie, nastrzyknięcie spojówek i wyciek z nosa. Nie występowały nudności ani wymioty, a aktywność fizyczna nie miała wpływu na intensywność odczuwanych dolegliwości. Najczęściej ból rozpoczynał się wieczorem i nie reagował na stosowane leki przeciwbólowe.

Z czasem intensywność i częstość ataków wzrosły, co doprowadziło do właściwego rozpoznania. Dolegliwości ustąpiły dopiero po usunięciu gruczolaka przysadki (12).

Opisano również przypadek objawowego śródsennego bólu głowy wtórnego do makrogruczolaka przysadki bez czynności hormonalnej. Samoistny śródsenny ból głowy jest niezwykle rzadko występującym schorzeniem.

Charakteryzuje się występowaniem napadów silnego, zwykle obustronnego, tępego bólu głowy o charakterze rozpierającym lub uciskającym, powstającego tylko podczas snu, w czasie fazy REM i budzącego chorego, zwykle o tej samej porze. Ból występuje ponad 15 razy w miesiącu, trwa co najmniej 15 minut po obudzeniu.

Dolegliwości pojawiają się, w przeciwieństwie do większości samoistnych bólów głowy, późno, bo dopiero po 50. roku życia. Bólowi nie towarzyszą objawy autonomiczne, mogą natomiast współwystępować nudności, foto- lub fonofobia (13, 14).

Bóle głowy z towarzyszącą otyłością stanowią najczęstszy kliniczny przejaw zespołu pustego siodła u kobiet. Przyczyną tego zespołu jest wgłobienie pajęczynówki i przestrzeni podpajęczynówkowej przez przeponę siodła w obszar samego siodła, co skutkuje mniejszym lub większym uciskiem na przysadkę (5).

CHOROBY TARCZYCY

U 30% chorych z niedoczynnością gruczołu tarczowego występują bóle głowy, zwykle przewlekłe, które ustępują po włączeniu leczenia hormonalnego. Ból głowy przypisywany niedoczynności tarczycy zwykle jest ciągły, obustronny, nie ma charakteru pulsującego ani tętniącego.

Pojawia się w ciągu 2 miesięcy od wystąpienia innych objawów niedoczynności tarczycy i ustępuje zwykle w ciągu 2 miesięcy od skutecznego leczenia niedoczynności tarczycy (15, 16).

Prawdopodobnie niedoczynność tarczycy zaostrza również przebieg migreny, chociaż częstość migreny u chorych z niedoczynnością tarczycy jest niewielka.

Nie udowodniono również przydatności oznaczania w rutynowej diagnostyce laboratoryjnej poziomu hormonów tarczycy u chorych z rozpoznaną przewlekłą migreną lub bólem głowy typu napięciowego. Mechanizm wpływu chorób tarczycy na występowanie bólów głowy pozostaje niejasny (17).

Należy zwrócić uwagę, że bóle głowy nie są znamiennym objawem w nadczynności tarczycy i jeśli się pojawią, należy poszukiwać innej ich przyczyny. W przebiegu nadczynności tarczycy u chorych z tyreotoksykozą może natomiast wystąpić ból okolicy oczodołu z towarzyszącym wytrzeszczem gałek ocznych i porażeniem mięśni zawiadujących ruchami gałek ocznych – zespół Meansa (18).

CHOROBY PRZYTARCZYC

Niedoczynność przytarczyc objawia się tężyczką, napadami padaczkowymi, objawami pozapiramidowymi, obecnością zwapnień śródczaszkowych, zaburzeniami funkcji poznawczych oraz objawami nadciśnienia śródczaszkowego, w którego obraz wpisane są bóle głowy. Mechanizm tzw. rzekomego guza mózgu nie jest dotychczas wyjaśniony.

Uważa się, że może on występować nie tylko w przebiegu niedoczynności przytarczyc, ale także innych zaburzeń hormonalnych, szczególnie nadczynności kory nadnerczy lub zaburzeń pochodzenia przysadkowego.

Najczęstszymi objawami samoistnego nadciśnienia śródczaszkowego są nawracające bóle głowy, zmienne, przemijające pogorszenie ostrości wzroku i zaburzenia pola widzenia, szum w uszach i podwójne widzenie. Ból głowy jest niespecyficzny z tendencją do nasilania się przy budzeniu i w czasie aktywności fizycznej.

Największym zagrożeniem powtarzających się epizodów jest trwałe pogarszanie wzroku, aż do całkowitego zaniewidzenia obuocznego (17).

CHOROBY KORY NADNERCZY

Nadczynność kory nadnerczy

Nadczynność kory nadnerczy, która doprowadza do nadmiaru glikokortykosteroidów w organizmie, jest przyczyną zespołu Cushinga. Bóle głowy w przebiegu tego zespołu są związane z nadciśnieniem tętniczym, które występuje u 70-80% chorych.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*