Gronkowiec złocisty – przyczyny, objawy i leczenie zakażenia

Gronkowiec złocisty – przyczyny, objawy i leczenie zakażenia Autor: thinkstockphotos.com

Gronkowiec złocisty to bakteria, która może wywoływać wiele chorób: m.in. zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy ropień. Spożycie toksyn gronkowcowych może skutkować zatruciem pokarmowym. W jaki sposób zarażamy się jednak gronkowcem i jak przebiega leczenie zakażeń gronkowcowych?

Gronkowiec złocisty to bakteria, której poświęca się dużo uwagi. To jedna z groźniejszych bakterii na całej liście znanych współcześnie różnych gatunków drobnoustrojów, które mogą zarażać ludzi i doprowadzać do występowania u nich chorób bakteryjnych. Czym jest gronkowiec złocisty, czym grozi zakażenie gronkowcem złocistym i jak się leczy gronkowca?

Spis treści

Co to jest gronkowiec złocisty?

Gronkowiec złocisty (po łacinie Staphylococcus aureus) to Gram-dodatni ziarenkowiec, który może żyć zarówno w warunkach tlenowych, jak i beztlenowych.

Do odkrycia tej bakterii doszło w 1880 roku w Szwajcarii, wtedy to właśnie pewien chirurg – Alexander Ogston – stwierdził obecność tej bakterii w materiale, którym była ropna wydzielina pochodząca od jednego z pacjentów.

Wspomniany gronkowiec złocisty zwraca uwagę lekarzy przede wszystkim ze względu na jej znaczne rozpowszechnienie wśród pacjentów – szacowane jest bowiem, że nawet 30% populacji może być nosicielami gronkowca złocistego.

Najczęstszym miejscem, w którym u ludzi bytują gronkowce, jest jama nosowa. Zdarzają się jednak również i sytuacje, w których u człowieka będącego nosicielem tej bakterii kolonizuje ona gardło, drogi rodne czy skórę.

Gronkowiec złocisty budzi zainteresowanie również ze względu na pewne swoje charakterystyczne cechy.

Bakterie z tego gatunku mogą chociażby produkować rozmaite substancje, które negatywnie wpływają na zdrowie ludzi – wśród nich może wymienić np.

enterotoksyny gronkowcowe (wywołujące zatrucia pokarmowe), hialuronidazę (enzym ułatwiający gronkowcom kolonizowanie ludzkiego organizmu) czy penicylinazę (enzym rozkładający antybiotyki z grupy penicylin).

Kolonie tych drobnoustrojów mają również zdolność do tworzenia tzw. biofilmu, który stanowi swego rodzaju barierę chroniącą gronkowce przed różnymi czynnikami – biofilm chroni gronkowce m.in. przed dostawaniem się do nich różnych leków, co stanowi jedno z utrudnień w przypadku leczenia chorób powodowanych przez gronkowce.

Zobacz: Co robić w przypadku zatrucia pokarmowego u dziecka [PORADY]

Sepsa czyli posocznica: przyczyny, objawy, leczenie sepsy u dzieci

Choroby wywoływane przez gronkowca złocistego

Nie tylko duży jest odsetek osób, u których stwierdzić można obecność u nich gronkowca złocistego, ale i znaczna jest liczba schorzeń, która może pojawiać się wskutek zarażenia tą bakterią. Gronkowiec złocisty może bowiem wywoływać zakażenia miejscowe, jak i infekcje uogólnione. Wśród tych pierwszych wymienić można takie jednostki, jak:

Z kolei zakażenia uogólnione, których przyczyną bywa gronkowiec złocisty, dotyczyć mogą zasadniczo każdego narządu w ludzkim ciele. Wyróżnia się bowiem gronkowcowe zapalenia płuc, zapalenia wsierdzia czy zakażenia układu moczowego.

Gronkowiec złocisty może również doprowadzić do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych czy ropnia mózgu, ale i do zapalenia żył czy zapalenia kości.

Istnieje również możliwość rozsiewu tych bakterii we krwi, co skutkuje wystąpieniem posocznicy (sepsy) gronkowcowej.

Gronkowiec złocisty może prowadzić do różnorodnych dolegliwości u pacjentów również w związku z tym, że produkuje on (wspominane wyżej) rozmaite toksyny. Po ich spożyciu u chorych dochodzić może np. do gronkowcowych zatruć pokarmowych, ale i do zespołu wstrząsu toksycznego.

Jak można zarazić się gronkowcem złocistym?

Przede wszystkim – bardzo łatwo, co związane jest chociażby z częstością nosicielstwa tej bakterii u ludzi. Zarazić się gronkowcem można drogą kropelkową, ale i przez kontakt bezpośredni z zanieczyszczonymi tą bakterią przedmiotami czy na drodze stosunku seksualnego.

Jeżeli zaś chodzi o gronkowcowe zatrucia pokarmowe, to do nich dochodzi w następstwie spożycia pokarmów, w których znajdują się wyprodukowane przez bakterie enterotoksyny gronkowcowe.

Kto jest najbardziej narażony na zakażenie gronkowcem złocistym?

Zarazić się gronkowcem może tak naprawdę każdy, wymienia się jednak pewne grupy pacjentów, w których ryzyko wystąpienia takiego problemu jest największe.

Jednym z najbardziej predysponujących do infekcji gronkowcowych czynników jest osłabienie odporności – to właśnie dlatego choroby wywoływane przez gronkowce obserwowane są przede wszystkim u dzieci, osób starszych, pacjentów stosujących leki immunosupresyjne oraz u pacjentów zakażonymi wirusem HIV.

Wśród innych problemów, które zwiększają ryzyko zarażenia gronkowcem, wymienia się:

  • przerwaną ciągłość tkanek (związaną np. z doświadczeniem jakiegoś urazu, ale i z przebyciem jakiegoś zabiegu chirurgicznego),
  • posiadanie ciał obcych w obrębie organizmu (np. protez),
  • obarczenie chorobami przewlekłymi (np. cukrzycą czy marskością wątroby).

Rozpoznawanie zakażeń gronkowcowych

W rozpoznawaniu infekcji gronkowcem złocistym znaczenie mają występujące u pacjenta objawy, ale i wykonanie odpowiednich badań mikrobiologicznych. Pobierane od pacjenta treści – np. treść pochodząca z ropnia – poddawane są badaniu mikroskopowemu, w którym możliwe jest stwierdzenie obecności w niej gronkowca złocistego.

Zazwyczaj diagnostyka gronkowca złocistego nie kończy się na samym stwierdzeniu, że u pacjenta doszło do zarażenia tą bakterią. Zwykle wykonywane jest również jeszcze jedno badanie, którym jest antybiogram.

Badanie umożliwia określenie lekowrażliwości szczepów gronkowca, którymi zarażony jest dany pacjent – w przypadku infekcji gronkowcowych jest to istotne szczególnie z tego powodu, iż wiele szczepów tych bakterii wykazuje się znaczną opornością na dostępne antybiotyki.

Czytaj: Gronkowiec złocisty u dziecka: przyczyny, objawy i leczenie

Gronkowiec w pochwie a poród naturalny

Na czym polega leczenie chorób wywołanych gronkowcem?

Tak jak lekarze stale podkreślają, że antybiotyki należy brać tylko przy zaistnieniu ku temu wyraźnych wskazań, tak przy infekcjach gronkowcowych medycy nie mają wątpliwości – pacjentom zmagającym się z zarażeniem gronkowcem zdecydowanie wdrażana jest antybiotykoterapia. Z tym, że choremu potrzebny jest antybiotyk, najprawdopodobniej nikt dyskutować nie będzie. Problematycznym aspektem jest jednak to, jaki konkretnie lek powinien zażywać chory.

Gronkowce są niestety gatunkiem bakterii, którego szczepy coraz częściej są oporne na najbardziej powszechnie dostępne antybiotyki.

Wspominano już wyżej, że produkować mogą one penicylinazę – zastosowanie samych penicylin nie byłoby więc skuteczne (enzym doprowadziłby do rozkładu tychże leków), w związku z czym, jeżeli pacjentowi zalecane są penicyliny, to w połączeniu z substancjami blokującymi aktywność bakteryjnych enzymów (czyli z inhibitorami penicylinazy).

Wspominając o leczeniu gronkowca złocistego, warto jest wyjaśnić pewne terminy, które pacjenci mogą zobaczyć na wynikach swoich badań bakteriologicznych, a które mogą być dla nich niezrozumiałe. Przykładowo na wyniku antybiogramu może widnieć skrót MSSA czy MRSA.

  • Skróty te określają wrażliwość gronkowców na antybiotyki z grupy beta-laktamów (do nich należą właśnie penicyliny) i MSSA oznacza, że gronkowce występujące u chorego są wrażliwe na te leki, z kolei MRSA oznacza, że patogeny są oporne na beta-laktamy i konieczne jest zastosowanie zdecydowanie innych od powszechnie stosowanych antybiotyków.
  • Inne skróty, które pojawiać się mogą na wynikach badań u chorych z infekcją gronkowcową, to VRSA (gronkowce oporne na wankomycynę), PSSA (gronkowce wrażliwe na penicylinę) czy VISA (gronkowce o zmniejszonej wrażliwości na wankomycynę).
  • Wszystkie powyżej opisane aspekty mogą wydawać się dość skomplikowane, tak naprawdę określenie lekowrażliwości czy lekooporności szczepów gronkowców, które wywoływały chorobę u pacjenta, jest istotne z tego względu, że pozwala to dobrać najodpowiedniejszy i jednocześnie najskuteczniejszy dla danego chorego lek.
  • Czytaj: Jęczmień na oku dziecka: zakażenie gronkowcem. Jak wygląda jęczmień na powiece i jak go wyleczyć
  • Jak długo żyją zarazki? Dezynfekcja mieszkania po chorobie dziecka

Gronkowiec złocisty – przyczyny, objawy i leczenie zakażenia lek. Tomasz Nęcki

Zakażenia ran gronkowcem złocistym

Inne określenia: Staphylococcus aureus, MRSA

Gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) jest powszechnie występującą bakterią, która kolonizuje skórę i śluzówkę nosa u 25-30% populacji. Nosicielstwo gronkowca może być bezobjawowe i nieszkodliwe dla człowieka.

Jednak w przypadku uszkodzenia skóry, urazu lub zabiegu chirurgicznego albo osłabienia odporności osoby będącej nosicielem, gronkowiec może powodować zakażenie. Gronkowiec złocisty często powoduje ograniczone zakażenia skóry, takie jak zapalenie mieszków włosowych, czyraki i liszajec (płaskie pęcherzyki wypełnione płynem, otoczone żółtymi strupami).

Zakażenie może też prowadzić do powstania ropni w skórze i wewnątrz ciała oraz szerzyć się do kości, płuc, krwi (bakteriemia lub sepsa, posocznica), serca (zapalenie wsierdzia, które może prowadzić do uszkodzenia zastawek serca) i innych narządów.

Gronkowcem można zarazić się od osoby zakażonej lub nosiciela przez bezpośredni kontakt i przez zanieczyszczone przedmioty, takie jak wspólne ręczniki czy golarki.Zakażenia gronkowcowe nabyte w czasie pobytu pacjenta w szpitalu lub domu opieki były przez wiele lat poważnym problemem.

Szerzenie się zakażeń w zamkniętej populacji pacjentów, często leczonych antybiotykami, doprowadziło do rozwoju szczepów gronkowca opornych na leki. Szczepy te nazwano metycylinoopornymi (metycylinooporny gronkowiec złocisty, methicilin-resistant S. aureus, MRSA), od nazwy antybiotyku powszechnie używanego w 1960 r., kiedy je wykryto.

Leia também:  Como alterar a senha de root do linux (com imagens)

MRSA jest oporny na wiele leków; zakażenia nim mają znacznie cięższy przebieg i wiążą się z wyższą śmiertelnością niż zakażenia bakteriami wrażliwymi, a ich leczenie wymaga dłuższej hospitalizacji i wyższych nakładów finansowych.

Szpitalne zakażenia MRSA rozwijają się częściej u pacjentów po zabiegach chirurgicznych, leczonych wcześniej antybiotykami, przebywających w oddziałach intensywnej terapii, narażonych na kontakt z nosicielami MRSA (personelem lub pacjentami), hospitalizowanych dłużej niż 48 godzin, z założonym wenflonem lub innym sprzętem naruszającym ciągłość skóry.

W ostatnich latach problemem stają się również pozaszpitalne zakażenia MRSA: wzrosła częstość zakażeń, w tym przypadków śmiertelnych, w takich miejscach jak więzienia, ośrodki dziennego pobytu i ośrodki wojskowe oraz wśród sportowców. Zakażenia te dotyczą osób bez klasycznych czynników ryzyka. Wiele z tych osób trafia do szpitala z powodu prostej, ale nie gojącej się infekcji skórnej lub zapalenia płuc występującego w następstwie zachorowania na grypę.

Do niedawna świadomość zagrożenia pozaszpitalnymi zakażeniami MRSA była mała, nawet wśród pracowników służby zdrowia. Dawniej lekarze leczyli zakażenia gronkowcowe, zależnie od ich ciężkości, dostępnymi bez recepty złożonymi maściami antybiotykowymi lub standardową doustną antybiotykoterapią.

Posiewy w celu identyfikacji drobnoustroju i badania wrażliwości na antybiotyki nie były rutynowo wykonywane, o ile zakażenie nie okazywało się poważne lub początkowe leczenie nie działało. W pozaszpitalnych zakażeniach MRSA takie postępowanie często było nieskuteczne.

W wielu przypadkach konieczne było leczenie szpitalne, kilka wcześniej zdrowych osób zmarło.

Badania nad pozaszpitalnymi zakażeniami MRSA ujawniły, że zakażenie szerzyło się od nosicieli przez kontakt skóry (np. w związku z urazami lub otarciami w czasie uprawiania sportu), drogą kropelkową (przez wydzieliny z płuc lub nosa) albo przez zanieczyszczone przedmioty, jak wspólny sprzęt sportowy, ręczniki, zabawki lub urządzenia na placach zabaw. Badania wykazały też, że pozaszpitalne szczepy MRSA różniły się genetycznie od tych, które wywoływały zakażenia szpitalne. Szczepy MRSA związane z zakażeniami pozaszpitalnymi są oporne na metycylinę i podobne antybiotyki, jak oksacylina, dikloksacylina i nafcylina, ale często są wrażliwe na inne rodzaje antybiotyków.

  • Szpitalne zakażeniaMRSA
  • Zakażenia gronkowcowe nabyte w czasie pobytu pacjenta w szpitalu w zależności od miejsca infekcji, mogą  objawiać się jako:
  • Zapalenie płuc-objaw: kaszel, świszczący oddech, trudność w oddychaniu
  • Zakażenie krwi (bakteriemia) – objawy: gorączka, dreszcze, przyśpieszony oddech
  • Zakażenie chirurgiczne rany – objawy: zaczerwienienie, obrzęk,  ból
  1. Pozaszpitalne zakażenia MRSA
  2. Większość pozaszpitalnych zakażeń gronkowcem złocistym to infekcje skórne, m.in:
  • zapalenie mieszka włosowego – obraz kliniczny: żółtawy pęcherzyk ropny o napiętej pokrywie, często przebity włosem, otoczony rąbkiem zapalnym. Zmiany mogą być rozsiane lub zgrupowane. Wykwity tworzą się szybko (w ciągu kilkunastu godzin). Ewolucja pojedynczej zmiany trwa kilka dni. W leczeniu stosuje się antybiotyk miejscowo.
  • czyrak, czyraczność, czyrak gromadny
  • ropnie mnogie pach
  • liszajec pęcherzowy noworodków

BADANIA LABORATORYJNE

Celem badań laboratoryjnych w przypadku gronkowcowych zakażeń ran jest potwierdzenie obecności gronkowca złocistego, stwierdzenie, czy mamy do czynienia ze szczepem opornym na metycylinę i ocena wrażliwości szczepu na dostępne antybiotyki.

Jeśli zakażenie wywołał MRSA, należy dążyć do identyfikacji źródła i dróg zakażenia, szczególnie w przypadku zakażeń pozaszpitalnych, aby zapobiec szerzeniu się zakażenia.Podstawowym badaniem laboratoryjnym jest posiew materiału pobranego z zakażonego miejsca.

Pobiera się płyn lub ropę z rany, plwocinę, krew, płyn stawowy, a nawet mleko (w przypadku zapalenia piersi) i umieszcza próbkę na cienkiej warstwie lub w roztworze pożywki. Czasem pobiera się kilka próbek, aby ocenić różne narządy lub wykryć niewielką liczbę bakterii (np. we krwi).

Badanie posiewu z nosa od zdrowych osób pozwala wykryć nosicieli gronkowca (próbki pobiera się za pomocą wacika z jamy nosa). Próbki umieszczone na pożywce inkubuje się i ocenia, poszukując charakterystycznych kolonii gronkowca złocistego.

Jeśli wykryje się gronkowca, wykonuje się badania wrażliwości na antybiotyki, aby ocenić, czy szczep jest oporny na metycylinę, a jeśli tak, na jakie antybiotyki jest wrażliwy.Niedawno zostały opracowane szybkie testy do wykrywania obecności MRSA.

W odróżnieniu do hodowli, które zazwyczaj trwają 24-48 godzin, testy te dostarczają wynik już po około 2-5 godzinach, co pozwala na szybkie wdrożenie leczenia.Wykrycie MRSA jest czasami trudne. U nosicieli gronkowca często występują jednocześnie różne szczepy S. aureus.

Oznacza to, że nawet u pacjenta z pozaszpitalnym lub szpitalnym zakażeniem MRSA nie wszystkie bakterie będą tak samo oporne na metycylinę. Szczepy oporne często namnażają się wolniej niż wrażliwe, istnieje więc ryzyko, że zostaną przeoczone.W celu identyfikacji różnych szczepów MRSA stosuje się kilka metod. Testy takie są przydatne w badaniach epidemiologicznych (dotyczących szerzenia się zakażenia w populacji), nie są natomiast wykorzystywane w ocenie i leczeniu pacjenta. Obejmują elektroforezę w zmiennym polu elektrycznym PFGE – pozwala rozpoznać typ i podtyp gronkowca złocistego oraz badanie DNA (ocenia materiał genetyczny bakterii i pozwala wykryć gen mecA, kodujący oporność na metycylinę).

Głównym sposobem walki z zakażeniami MRSA jest przecięcie dróg szerzenia się zakażenia. Konieczne jest propagowanie wiedzy o występowaniu zakażeń MRSA i o sposobach zapobiegania zakażeniom przez zakrywanie ran i poprawę higieny (mycie sprzętów użytkowanych przez wiele osób, częste mycie rąk i/lub używanie płynów do mycia na bazie alkoholu).

Wiele klubów sportowych i innych instytucji wdrożyło odpowiednie instrukcje, aby szybciej rozpoznawać i leczyć zakażenia MRSA. Edukacja lekarzy sprawiła, że częściej zlecają posiewy i badania wrażliwości na antybiotyki w przypadku leczonych ambulatoryjnie zakażeń skóry i ran, oceniają skuteczność leczenia i są przygotowani na wystąpienie pozaszpitalnych zakażeń MRSA.

W przypadku pozaszpitalnych zakażeń MRSA wykonuje się badania epidemiologiczne, aby ustalić źródła zakażenia, zidentyfikować wszystkie osoby zakażone i nosicieli MRSA oraz zmniejszyć ryzyko następnych zakażeń.Obecnie pacjenci z poważnymi zakażeniami MRSA są zazwyczaj leczeni wankomycyną. Antybiotyk ten podaje się dożylnie, często przez kilka tygodni.

W większości przypadków wankomycyna pozwala wyleczyć zakażenie MRSA, ale nie zapobiega kolonizacji. W ostatnim czasie wystąpiły jednak przypadki zakażeń szczepami średnio wrażliwymi lub opornymi na wankomycynę (VISA i VRSA). Liczba tych zakażeń będzie prawdopodobnie rosła.

Środowisko medyczne niepokoi fakt, że w niedługim czasie może dojść do sytuacji, kiedy nie będziemy dysponować żadnym skutecznym lekiem przeciwko lekoopornym szczepom gronkowca złocistego.

Gronkowiec złocisty – objawy i leczenie

Gronkowiec złocisty to bakteria, która może wniknąć do organizmu nawet przy lekkim spadku odporności. Jak zatem leczyć zakażenie gronkowcem złocistym? Jakie są pierwsze objawy pojawienia się gronkowca w organizmie?

1. Objawy zakażenia gronkowcem złocistym

Niestety gronkowiec złocisty bardzo szybko rozsiewa się w organizmie. Bakterie gronkowca złocistego osadzają się zwykle w układzie pokarmowym: w gardle tudzież nosie, a u kobiet nawet w okolicach miejsc intymnych. Leczenie zakażenia gronkowcem złocistym jest zależne od miejsca osadzenia bakterii.

W zasadzie zarówno leczenie, jak i objawy zakażenia gronkowcem uzależnione są od miejsca, gdzie osadziła się bakteria. Do podstawowych objawów związanych z gronkowcem złocistym zalicza się: zakażenia skóry, do którego prowadzi gronkowiec skórny, tkanek podskórnych i miękkich, a także układów.

Zwykle gronkowce skórne objawiają się zmianami na skórze w formie czyraka, liszaja bądź ropnia. Bardziej konkretne objawy gronkowca skórnego to również zapalenie sutka u kobiet karmiących piersią. Charakterystyczne dla objawów zakażenia gronkowcem skórnym jest czerwona barwa zmian na skórze, rany i ból w miejscu zmiany.

Nawet potocznie zwany jęczmień, który powstaje na powiece, jest powodowany obecnością bakterii gronkowca w organizmie. Może to być w gronkowcu złocistym objaw, który powinien być pierwszym sygnałem do podjęcia leczenia zakażenia gronkowcem.

Najpoważniejsze w zakażeniu gronkowcem objawy dotyczą zmian w obrębie układów. Objawy zakażenia gronkowcem różnią się w zależności od umiejsowienia. Nieleczona infekcja gronkowcem złocistym skutkuje zapaleniem płuc, ale także zapaleniem: dróg moczowych, tchawicy, mięśnia sercowego czy wsierdzia.

Leia também:  Zapalenie tarczycy – jakie są rodzaje i przyczyny choroby?

Możliwe jest także powikłanie gronkowca złocistego związane z zapaleniem mózgu, które jest połączone z ropniami.

Zdarza się, iż skutkiem zaniechania lub złego leczenia gronkowca złocistego jest sepsa. Wówczas w czasie gronkowca złocistego objawy obejmują również dodatkowo przyśpieszenie pracy serca i zmienną temperaturę ciała.

2. Jak leczyć zakażenie gronkowcem?

W czasie zakażenia gronkowcem złocistym leczenie jest bardzo trudne, ponieważ jest on bardzo odporny na antybiotykoterapię. Co więcej nie ma szczepionki na gronkowca złocistego.

Mimo to osoby, które zaobserwowały u siebie charakterystyczne objawy zakażenia gronkowcem powinny zgłosić się do lekarza. Jeśli diagnoza będzie jednoznaczna, wówczas specjalista winien zalecić antybiotykoterapię w kierunku leczenia gronkowca złocistego.

Kolejna zła wiadomość jest taka, iż zwykle leczenie zakażenia gronkowcem nie przebiega pomyślnie. Gronkowiec złocisty wytwarza bowiem toksynę, przez co staje się odporny na jakiekolwiek leczenie.

Co więcej gronkowiec złocisty nie wydziela jednej substancji toksycznej, ale wiele. To dlatego tak ciężko wybrać odpowiednie leczenie dla danego przypadku zakażenia gronkowcem. Gronkowiec złocisty nie reaguje nawet na bardzo wysokie temperatury – bakterie pozostają w zepsutym jedzeniu nawet po obróbce termicznej.

Substancji toksycznych wytwarzanych przez gronkowca nie da się wyczuć ani za pomocą węchu, ani za pomocą smaku. Ich spożycie skutkuje zatruciem pokarmowym. W tej postaci gronkowiec złocisty jest łatwiejszy do wyleczenia.

3.  Kiedy dochodzi do zakażenia?

Do zakażenia gronkowcem złocistym dochodzi bardzo szybko – wystarczy, że jednostka będzie miała styczność z zainfekowanym przedmiotem. Inną drogą zakażenia gronkowcem złocistym jest kontakt z kimś, kto jest jego nosicielem lub przez drogę kropelkową.

Co ciekawe, szacuje się, iż około połowa ludzi jest nosicielami gronkowca złocistego, który nie wymaga leczenia, ponieważ nie u wszystkich się ujawnia – są oni jedynie nosicielami i mogę doprowadzić do zakażenia gronkowcem złocistym. 

Aby stwierdzić, czy doszło do zakażenia gronkowcem złocistym należy wykonać szereg badań, w tym krwi i moczu.

Gronkowce złociste są szczególnie niebezpieczne dla kobiet w ciąży i dzieci. Gronkowce u niemowląt powodują często liszaje, zapalenia spojówek i zatrucia pokarmowe. Starsze dzieci zakażone gronkowcem cierpią z powodu stanów zapalnych narządów, zapalenia mieszków włosowych i zespołu oparzeniowego.

Nie czekaj na wizytę u lekarza. Skorzystaj z konsultacji u specjalistów z całej Polski już dziś na abcZdrowie Znajdź lekarza.

Zakażenia gronkowcowe

Gronkowce są to patogeny bakteryjne człowieka, odpowiedzialne za wiele chorób oraz kolonizację skóry i błon śluzowych. Izolowane są także od wielu gatunków zwierząt. Bakterie te nie tworzą przetrwalników i nie wykazują ruchu, mogą mieć otoczkę. Obecnie znane są 32 gatunki gronkowców, z których 16 wyizolowano z zakażeń od ludzi.

Do najczęstszych należą: Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty), Staphylococcus epidermidis, Staphylococcus haemolyticus, Staphylococcus saprophyticus, Staphylococcus lugdunensis. Do celów diagnostycznych gronkowce dzieli się na podstawie zdolności wytwarzania enzymu koagulazy na gatunki koagulazododatnie i koagulazoujemne.

Z gatunków koagulazododatnich za zakażenia u ludzi odpowiada Staphylococcus aureus. Najbardziej patogenne dla człowieka są Staphylococcus aureus i koagulazoujemny Staphylococcus lugdunensis.

Głównym rezerwuarem gronkowca złocistego jest człowiek, a najczęściej zasiedlane części ciała to: przedsionek nosa, nosogardło, okolice odbytu, skóra granicząca z włosami głowy i okolice szczęki.

Staphylococcus aureus, obok różnorodnych czynników zjadliwości determinujących chorobotwórczość tego drobnoustroju, wytworzył wiele mechanizmów oporności na leki przeciwbakteryjne, przez co stał się jednym z najgroźniejszych patogenów człowieka. Ważną rolę w procesie kolonizacji nabłonków odgrywa otoczka polisacharydowa.

Staphylococcus aureus wytwarza toksyny cytolityczne oraz enzymy, które ułatwiają rozprzestrzenianie się tego drobnoustroju w zakażonym organizmie i powodują uszkodzenie tkanek. Szczególną grupę stanowią toksyny o charakterze tzw. superantygenów, m.in. eksfoliatyny, zwane także toksynami epidermolitycznymi czy toksynami wstrząsu toksycznego.

Ważnym mechanizmem chorobotwórczości gronkowca złocistego jest również zdolność tworzenia tzw. biofilmu, czyli warstwy komórek bakteryjnych pokrytej substancją uniemożliwiającą dostęp do nich antybiotyków. Gronkowce koagulazoujemne składają się z ponad 30 gatunków. W większości przypadków wywołują one zakażenia szpitalne.

Wyjątek stanowią szczepy gatunku Staphylococcus saprophyticus, odpowiedzialne za pozaszpitalne zakażenia układu moczowego, najczęściej u kobiet w wieku rozrodczym. Zakażenia szpitalne powodowane przez gronkowce koagulazoujemne dotyczą szczególnie pacjentów z zaburzeniami odporności.

Najważniejszymi czynnikami ryzyka są: cewniki naczyniowe czy implanty, a także szerokie stosowanie antybiotyków. Na ogół zakażenie rozwija się powoli. Istnieje często długi okres utajenia pomiędzy zakażeniem, np. implantu, a pojawieniem się objawów klinicznych infekcji.

Jak często występują zakażenia gronkowcowe?

Dane epidemiologiczne dotyczą najczęściej zakażeń szpitalnych, obecnie określanych jako zakażenia związane z opieką medyczną (ang. health care associated infectiones – HCAI).

Zwiększone ryzyko zakażenia dotyczy chorych po zabiegach chirurgicznych (zakażenie miejsca operowanego), z ranami oparzeniowymi, z cewnikami naczyniowymi, wszczepionymi protezami, a także poddawanych długotrwałej antybiotykoterapii.

Rezerwuarem drobnoustrojów w szpitalu są zarówno pacjenci, jak i personel, zwłaszcza z gronkowcowymi zmianami skórnymi lub zakażeniami, a także przewlekli nosiciele. Do transmisji dochodzi głównie przez ręce personelu. Droga kropelkowa jest znacznie rzadsza. Może także dochodzić do takiej transmisji od chorych z gronkowcowym zapaleniem płuc.

Zakażenia Staphylococcus aureus mogą mieć charakter infekcji sporadycznych lub ognisk epidemicznych. W przypadku ogniska epidemicznego konieczne jest jak najszybsze wdrożenie dochodzenia epidemiologicznego. Największe zagrożenie epidemicznym szerzeniem się gronkowca złocistego istnieje na oddziałach neonatologicznych, intensywnej terapii, zabiegowych i oparzeniowych.

Jak się objawiają zakażenia gronkowcowe?

Zakażenia wywoływane przez Staphylococcus aureus mogą mieć charakter infekcji miejscowych lub uogólnionych. Istnieje ponadto grupa chorób wywoływanych przez toksyny gronkowcowe.

Zakażenia miejscowe: należą tu przede wszystkim infekcje skóry i tkanki podskórnej, które charakteryzują się obecnością wydzieliny ropnej. Do najczęstszych należą: liszajec, zapalenie mieszków włosowych, czyraki, czyraczność (mnogie czyraki), ropnie, zapalenie gruczołów potowych oraz zapalenie gruczołu piersiowego.

Rzadziej Staphylococcus aureus wywołuje zapalenie tkanki podskórnej, powięzi oraz różę. Szczególnie niebezpieczną postacią zakażenia tkanki podskórnej jest martwicze zapalenie powięzi, które wymaga natychmiastowego opracowania chirurgicznego i drenażu, przebieg choroby bowiem może być piorunujący i często śmiertelny.

Szczepy wywołujące tę chorobę często wytwarzają toksynę, która jest prawdopodobnie odpowiedzialna za gwałtowny obraz kliniczny. Staphylococcus aureus jest najczęstszą przyczyną bakteryjnego zapalenia spojówek. Gronkowiec złocisty powoduje różnorodne infekcje dróg oddechowych, jak zapalenie ucha środkowego i zatok, zwłaszcza przewlekłe.

Staphylococcus aureus może powodować ropnie okołomigdałkowe, w których przypadku konieczna jest interwencja chirurgiczna.

Zakażenia inwazyjne: do najcięższych zakażeń inwazyjnych, obarczonych dużą śmiertelnością, należy posocznica i zapalenie wsierdzia, dotyczące zastawek naturalnych lub związane z  obecnością protez naczyniowych, sercowych, a także różnego rodzaju cewników naczyniowych.

Przedostanie się bakterii do łożyska krwi może nastąpić bezpośrednio, najczęściej w trakcie urazu albo zabiegu operacyjnego, lub przez ciągłość ze zlokalizowanych zakażeń pierwotnych.

Zakażenie łożyska krwi może powodować wtórne, krwiopochodne zakażenia w różnych narządach, przede wszystkim w płucach, narządzie ruchu, nerkach, ośrodkowym układzie nerwowym. Śmiertelność może dochodzić do 50%. Gronkowcowe zapalenie płuc występuje rzadko, ale należy do najcięższych tego typu zakażeń.

Obserwuje się je częściej w okresie epidemicznym grypy, a także u chorych hospitalizowanych, zwłaszcza poddawanych terapii za pomocą respiratora. Gronkowiec złocisty jest ważnym czynnikiem etiologicznym ostrego pierwotnego zapalenia kości i stawów we wszystkich grupach wiekowych, z wyjątkiem noworodków.

U dorosłych zakażenie dotyczy najczęściej kości kręgosłupa, a u dzieci kości długich. Staphylococcus aureus jest także głównym czynnikiem etiologicznym przewlekłych zapaleń kości. Szczególnie częstym zakażeniem gronkowcowym są infekcje protez stawowych oraz torebki stawowej.

Do zakażeń gronkowcem złocistym w ośrodkowym układzie nerwowym najczęściej dochodzi drogą krwionośną, przez ciągłość z zakażonych tkanek lub wskutek bezpośredniego wniknięcia drobnoustroju, np. w wyniku zabiegów neurochirurgicznych. Gronkowiec złocisty jest rzadko odpowiedzialny za infekcje dróg moczowych, w tym ropnie nerek.

Leia também:  Łaskotanie w gardle – co oznacza? Co robić, gdy łaskocze w gardle?

Choroby wywołane przez toksyny: Staphylococcus aureus wytwarza wiele toksyn, które są odpowiedzialne za specyficzne choroby. Wstrząs toksyczny jest wywoływany przez gronkowcową toksynę wstrząsu toksycznego (ang. toxic shock staphylococcal toxin – TSST).

Początkowo sądzono, że gronkowcowy wstrząs toksyczny dotyczy jedynie kobiet używających tamponów dopochwowych. Okazało się jednak, że może on występować we wszystkich grupach wiekowych, także u mężczyzn.

Wstrząs toksyczny to ciężki, zagrażający życiu stan, charakteryzujący się wysoką gorączką, spadkiem ciśnienia tętniczego krwi, upośledzeniem czynności narządów oraz rozlanymi zmianami skórnymi, ulegającymi po 1–2 tygodniach złuszczaniu. Stwierdza się ponadto bóle mięśni, wymioty, biegunkę.

Wstrząs toksyczny może rozwinąć się również u osób z kolonizacją szczepem toksynotwórczym. Zespół skóry oparzonej (ang. staphylococcal scalded skin syndrome – SSSS) inaczej – choroba Rittera i Lyella, obejmuje choroby skóry o różnym nasileniu, wywołane przez toksyny zwane eksfoliatynami.

Choroba występuje najczęściej u noworodków i niemowląt poniżej 3. miesiąca życia, bardzo rzadko u dorosłych. Toksyny powodują powstanie pęcherzy o cienkich ścianach, które łatwo pękają, a także spełzanie naskórka, prowadzące do obnażenia skóry właściwej.

Objawy kliniczne to przede wszystkim: gorączka, rozdrażnienie, brak apetytu, a następnie delikatna wysypka, obejmująca w ciągu kilku dni całą powierzchnię ciała. Ustalenie rozpoznania opiera się na objawach klinicznych, m.in. dodatnim objawie Nikolsky’ego polegającym na odwarstwianiu się naskórka od skóry.

Trzecią grupę toksyn stanowią enterotoksyny odpowiedzialne za zatrucia pokarmowe. Do zatrucia pokarmowego dochodzi w wyniku spożycia żywności, w której namnożyły się gronkowce i uwolniły enterotoksyny, których mechanizm działania nie jest do końca poznany. Prawdopodobnie wymioty są wynikiem aktywacji rdzenia ośrodka wymiotnego w mózgu, a nie miejscowego działania na błonę śluzówą układu pokarmowego. Mdłości i wymioty zaczynają się po 2–6 godzinach, następnie dołączają się ból w jamie brzusznej i biegunka.

Gronkowce koagulazoujemne, ze względu na ich zdolność adhezji do różnorodnych materiałów, mogą je kolonizować, a następnie, na skutek wytwarzania zewnątrzkomórkowego śluzu, tworzą na ich powierzchni biofilm. W takiej sytuacji leczenie antybiotykami może nie być skuteczne i konieczne jest usunięcie biomateriału.

Do najcięższych zakażeń wywoływanych przez Staphylococcus epidermidis, należą infekcje u osób z cewnikami naczyniowymi, protezami stawowymi i zastawek serca, układami drenującymi płyn mózgowo-rdzeniowy i rozrusznikami.

Staphylococcus epidermidis i inne gronkowce koagulazoujemne są najczęstszymi czynnikami etiologicznymi zapalenia wsierdzia u chorych ze sztucznymi zastawkami, wywołują również zakażenia szpitalne dróg moczowych, które mogą przebiegać bezobjawowo.

Występują one najczęściej u chorych cewnikowanych, z pęcherzem neurogennym, kamicą nerkową i po zabiegach chirurgicznych w obrębie układu moczowego.

Co robić w przypadku wystąpienia objawów zakażeń gronkowcowych?

W przypadku wystąpienia opisanych objawów klinicznych należy zgłosić się do lekarza.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie zakażeń gronkowcowych?

Rozpoznanie zakażeń gronkowcowych ustala się na podstawie objawów klinicznych oraz wyników badań mikrobiologicznych, w których uzyskuje się wzrost gronkowców. W przypadku zatruć pokarmowych, podejrzane środki spożywcze można przesłać do pracowni mikrobiologicznej w celu wykrycia toksyny bądź szczepu wytwarzającego toksynę.

Jakie są metody leczenia zakażeń gronkowcowych?

W leczeniu zakażeń gronkowcowych stosuje się antybiotyki. Duży problem stanowi narastająca oporność bakterii na niektóre grupy antybiotyków. Leczenie antybiotykami zakażeń różnego rodzaju protez jest zazwyczaj nieskuteczne i wymaga ich usunięcia.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie zakażeń gronkowcowych?

Możliwe jest całkowite wyleczenie zakażeń gronkowcowych. Niekiedy w celu pełnej eliminacji bakterii z ustroju konieczne jest usunięcie protez, np. protez stawowych.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia zakażeń gronkowcowych?

Brak szczególnych zaleceń dotyczących postępowania po zakończeniu leczenia zakażeń gronkowcowych.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na zakażenia gronkowcowe?

Szeroko zakrojona polityka zmierzająca do zmniejszenia ilości występujących zakażeń szpitalnych, w głównej mierze dotyczy zapobiegania zakażeniom gronkowcowym. Podstawowym sposobem uniknięcia przeniesienia zakażenia jest stosowanie standardowej izolacji kontaktowej.

Gronkowiec złocisty – przyczyny, objawy i leczenie zakażenia

Zakażenia bakteryjne zaliczane są do najczęściej powtarzających się schorzeń. Niestety, coraz więcej drobnoustrojów wykazuje odporność w stosunku do antybiotyków, co nosi nazwę antybiotykooporności. Jedną z takich odpornych bakterii jest gronkowiec złocisty. Zobacz, jakie są przyczyny i objawy zakażenia, a także jakie są sposoby na leczenie chorób przez nie wywołanych.

Spis treści

Szczepy gronkowca mogą bytować w ludzkim organizmie przez wiele lat i w ogóle nie dawać specyficznych objawów. Najczęściej do uaktywnienia choroby dochodzi na skutek poważnego spadku odporności.

Najłatwiej możemy zarazić się bakterią, gdy przebywamy w miejscach zaludnionych, publicznych, w tym m.in.: basenach, placówkach wychowawczych, siłowniach, przychodniach lekarskich i łaźniach miejskich.

Infekcja jest możliwa nawet w szpitalach, gdzie reżim sanitarny utrzymywany jest na najwyższym poziomie.

CZYM JEST GRONKOWIEC?

Gronkowiec złocisty zaliczany jest do bardzo zakaźnych bakterii z grupy Gram-dodatnich ziarenkowców. Mogą one rozwijać się zarówno w warunkach tlenowych, jak i beztlenowych.

Część z nich stanowi naturalną florę bakteryjną organizmu (skóra, układ oddechowy), a pozostałe mogą wywołać poważne schorzenia. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt z przedmiotem, na którym bytują kolonie bakteryjne.

Szacuje się, że ok. 50% światowej populacji może być zakażona gronkowcem złocistym.

JAKIE SĄ RODZAJE GRONKOWCA?

Podział gronkowca jest oparty na zdolności szczepów do produkcji białkowego enzymu o nazwie koagulaza. Odpowiada on za przemianę fibrynogenu w fibrynę. Na tej podstawie wyróżnia się:

  • gronkowce koagulazododatnie – są mniej liczne i zalicza się do nich np. Staphylococcus aureus;
  • gronkowce koagulazoujemne – są wrażliwe lub oporne na antybiotyk o nazwie nowobiocyna. Do tej pierwszej grupy zalicza się Staphylococcus epidermidis i haemolyticus, natomiast do tej drugiej Staphylococcus saprophyticus.

OBJAWY ZAKAŻENIA GRONKOWCEM

Objawy zakażenia gronkowcem złocistym mogą przybierać różne postaci. Jest on wysoce zakaźny, a konkretne symptomy uzależnione są od wielu czynników, w tym lokalizacji infekcji i stanu zdrowia całego organizmu. Najczęściej jednak rozwój bakterii obserwuje się na skórze i w tkankach miękkich i podskórnych. 

Gronkowiec złocisty w większości przypadków powoduje schorzenia dermatologiczne, w tym liszaje, czyraki czy zmiany ropne. Bywa, że towarzyszą im dolegliwości bólowe, zaczerwienienie i swędzenie. 

Nieco inaczej wyglądają zakażenia układowe. Są one znacznie poważniejsze niż miejscowe infekcje skórne. W większości przypadków dochodzi do zapalenia płuc, co wymaga wdrożenia antybiotykoterapii, a nawet hospitalizacji. Powikłaniami po nieleczonych zakażeniach gronkowca złocistego może być m.in. zapalenie mózgu (łącznie z ropniami), mięśnia sercowego i wsierdzia.

GRONKOWIEC U DZIECI I KOBIET W CIĄŻY

Zakażenie gronkowcem złocistym dotyczy również kobiet w ciąży i dzieci. Niestety, jeśli test wykaże obecność patogenu u ciężarnej, to rozwiązanie ciąży przebiega najczęściej na drodze cesarskiego cięcia.

Objawami zakażenia gronkowcem złocistym miejsc intymnych u kobiet spodziewających się dziecka mogą być upławy o nieprzyjemnym zapachu, świąd, ból przy oddawaniu moczu i uczucie suchości.

Ponadto mogą pojawić się dolegliwości ze strony układu pokarmowego,w tym nudności i wymioty. 

Infekcje gronkowcem złocistym u dzieci najczęściej pojawiają się do 5. roku życia. Ma to związek z niedojrzałością układu odpornościowego. Dodatkowo tak małe dzieci nie mają jeszcze nawyków regularnego mycia dłoni i często wkładają palce do buzi. Objawami zakażenia bakterią u maluchów są m.in.:

  • zapalenie pęcherzowe skóry (najczęściej u noworodków),
  • wysypka zlokalizowana na całym ciele przechodząca z gorączką – skóra wygląda wówczas na poparzoną,
  • wymioty, ból brzucha, biegunka,
  • zapalenie mieszków włosowych,
  • w skrajnych przypadkach sepsa.

Jak widać, oprócz specjalistycznych objawów skórnych zakażenie gronkowcem złocistym może dawać objawy nieswoiste. Dlatego też bardzo ważne jest wykonanie szczegółowej diagnostyki. Obecność chorobotwórczych bakterii można ustalić z różnych materiałów biologicznych, w tym z moczu, krwi lub zainfekowanej tkanki.

LECZENIE ZAKAŻENIA GRONKOWCEM

Infekcje spowodowane przez gronkowca złocistego najczęściej leczy się przy pomocy antybiotyków. Niestety, wiele szczepów wytwarza enzymy unieczynniające antybiotyki, co zwiększa ich oporność.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*