Gonartroza – zwyrodnienie kolana – przyczyny, objawy, leczenie

Zwyrodnienie stawu kolanowego, czyli gonartroza jest częstą przyczyną bólu kolana. Choroba ta stopniowo uszkadza staw, co może w końcu prowadzić do konieczności jego wymiany na metalową protezę. Aby dłużej cieszyć się swoim własnym kolanem lub nawet uniknąć operacji należy odpowiednio wcześnie zastosować nowoczesną terapię.

Natomiast w przypadku bardzo ciężkich i nieodwracalnych uszkodzeń kolana, w których wszczepienie endoprotezy jest konieczne, dobrze dobrane leczenie pozwala znacznie zwiększyć komfort podczas oczekiwania na operację.

Gonartroza – zwyrodnienie kolana – przyczyny, objawy, leczenie

Objawy, Przyczyny, Badania

Objawy

Pierwsze objawy zwyrodnienia stawu kolanowego mogą być odczuwane około 45. roku życia. W miarę upływu czasu dolegliwości nasilają się, zwłaszcza kiedy choroba nie jest właściwie leczona. Główne objawy to:

  • Ból kolana podczas chodzenia. Dolegliwości nasilają się podczas obciążania kolana, szczególnie chodzenia i zmniejszają się podczas odpoczynku.
  • Ból kolana w spoczynku. Jeżeli w stawie rozwinie się zapalenie, ból pojawia się także w spoczynku i jest wtedy najbardziej odczuwalny wcześnie rano, po wstaniu z łóżka. Ból może zmniejszać się po rozchodzeniu oraz przyjęciu leków przeciwzapalnych.
  • Sztywność. Kolano staje się sztywne, a jego zakres ruchu maleje. W ciężkim zwyrodnieniu nie można całkowicie zgiąć lub wyprostować kolana, gdyż wytwarza się w nim przykurcz.
  • Trzaskanie, chrupanie i strzykanie w kolanie pojawiające się podczas ruchów w stawie.
  • Obrzęk. Spuchnięte kolano może być też ciepłe w dotyku i czasem zaczerwienione. Są to oznaki stanu zapalnego.
  • Zaburzenia chodu. Ból i ograniczenie ruchu powodują utykanie, niepewny chód oraz trudności w chodzeniu po schodach.
  • Osłabienie. Długo trwająca choroba zwyrodnieniowa prowadzi do osłabienia mięśni uda.

Przyczyny

Gonartroza – zwyrodnienie kolana – przyczyny, objawy, leczenie

Zdrowy staw kolanowy składa się z dobrze do siebie pasujących powierzchni kości udowej, piszczelowej oraz rzepki. Powierzchnie te są gładkie i wyścielone warstwą ochronnej chrząstki, która pełni funkcję amortyzatora. Dzięki temu ruchy w stawie są płynne i bezbolesne. Powstające podczas użytkowania stawu niewielkie uszkodzenia są naprawiane przez organizm. Niestety, wraz z upływem lat zdolność do regeneracji maleje i uszkodzenia w stawie mogą stopniowo narastać. Chrząstka zużywa się, co sprawia, że powierzchnie stawowe trą o siebie podczas chodzenia powodując ból i sztywność kolana. Wokół stawu narastają też wyrośla kostne zwane osteofitami, które mogą dodatkowo utrudniać ruchy w kolanie oraz powodować ból.

Postęp choroby przyśpieszają:

  • Deformacje stawów. Zdeformowany staw będzie zużywał się szybciej, podobnie jak opona na źle ustawionym kole samochodu. Dlatego też tak zwane krzywe, czyli koślawe lub szpotawe kolana ulegają degeneracji znacznie szybciej normalnie.

Gonartroza – zwyrodnienie kolana – przyczyny, objawy, leczenie

  • Nabyte uszkodzenia stawu takie jak uszkodzenie łąkotki lub więzadeł krzyżowych zaburzają działanie kolana przyśpieszając tym samym jego zwyrodnienie.
  • Nadmierna eksploatacja. U wyczynowych sportowców ilość i częstość urazów może przekroczyć zdolności regeneracyjne stawów prowadząc do ich wcześniejszego starzenia.
  • Nierówny rozkład sił. Różnica długości nóg, skrzywienie boczne kręgosłupa (skolioza) lub osłabienie jednej kończyny zwiększa obciążenie i zużycie jednego ze stawów.
  • Choroby stawów. Zapalenie stawu kolanowego wywołane przez takie choroby jak reumatoidalne zapalenie stawów lub dna moczanowa.
  • Czynniki genetyczne. Skłonność do choroby zwyrodnieniowej może być dziedziczna.
  • Otyłość. Dźwiganie dodatkowych kilogramów przez dłuższy czas prowadzi do szybszego postępu zmian zwyrodnieniowych.

Diagnoza

Do postawienia diagnozy najczęściej wystarczają zdjęcia rentgenowskie stawu kolanowego. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić rezonans magnetyczny lub artroskopię. U części pacjentów wykonuje się badania laboratoryjne takie jak czynnik reumatoidalny, poziom kwasu moczowego, OB, CRP i morfologia krwi obwodowej.

Leczenie

Nieoperacyjne leczenie stawu kolanowego (zastrzyki dostawowe)

Gonartroza – zwyrodnienie kolana – przyczyny, objawy, leczenie

Najskuteczniejszą drogą podania leku jest jego bezpośrednie wstrzyknięcie do stawu. Dzięki temu 100% podanego leku dociera tam, gdzie powinno. Podczas wykonywania zastrzyku można dodatkowo usunąć ze stawu zapalny płyn. Odpowiednie znieczulenie i specjalna technika podania sprawiają, że bolesność takich zabiegów jest minimalna. Zastosowanie monitorowania za pomocą fluoroskopii daje pewność, że lek zostaje precyzyjnie podany nie tylko do wnętrza stawu, ale dokładnie pomiędzy uszkodzone chrząstki.

W zależności od stanu pacjenta do stawu kolanowego podaje się leki ochraniające chrząstkę (wiskosuplementacja), hamujące zapalenie oraz stymulujące regenerację stawu. Zastrzyki uśmierzają ból, hamują postęp choroby i zmniejszają sztywność.

Kwas hialuronowy

Staw można porównać do zawiasu, który aby prawidłowo działać musi być dobrze naoliwiony. Zwyrodnienie stawu kolanowego wiąże się z niedoborem mazi stawowej, która stanowi naturalny smar.

Jego zamiennikiem jest kwas hialuronowy, który nadaje poślizg oraz ma działanie amortyzacyjne.

Dzięki temu zmniejsza się tarcie w stawie, przez co poprawia się zakres i płynność ruchów oraz zmniejsza się ból.

Płynna endoproteza

Płynna endoproteza mazi stawowej to hydrożel, który zawiera trójwymiarowy poliakrylamid oraz jony srebra. Zapewnia on ochronę chrząstki oraz przywraca prawidłowe smarowanie w stawie.

Zastrzyk sterydowy

Podany do stawu steryd powoduje wygaszenie zapalenia co przekłada się na zmniejszenie bólu oraz obrzęku stawu. Dzięki temu zmniejsza się sztywność kolana przez co możliwe jest rozpoczęcie efektywnej rehabilitacji.

Osocze bogatopłytkowe

Osocze płytkowe otrzymuje się z krwi pacjenta. Stymuluje ono regenerację stawu poprzez wydzielanie czynników wzrostu oraz przyciąganie komórek macierzystych.

Rehabilitacja

Ruch w odciążeniu

Zmiany zwyrodnieniowe narastają poprzez brak ruchu oraz nadmierne obciążenie stawu. Aby im przeciwdziałać musimy więc zapewnić ruch w odciążeniu. Pomagają w tym:

  • Laska. Chodzenie o lasce trzymanej po zdrowej stronie odciąża chore kolano.
  • Rower. Jazda na rowerze poprawia zachować ruchomość w stawie oraz zwiększa siłę mięśni. Wysiłek aerobowy poprawia też pracę serca oraz pomaga zrzucić zbędne kilogramy.
  • Obuwie sportowe. Dobrze dobrane, wysokiej jakości obuwie sportowe zapewnia amortyzację oraz stabilność.

Ćwiczenia

Odpowiednio dobrane ćwiczenia wzmacniają mięśnie oraz poprawiają ruchomość w stawie. Najlepiej rozpocząć je pod okiem doświadczonego fizjoterapeuty.

Schudnięcie

Redukcja masy ciała najczęściej znacznie zmniejsza dolegliwości oraz spowalnia postęp choroby poprzez odciążenie kolan. Łatwiej i bezpieczniej jest odchudzać się pod okiem dietetyka. Warto w tym czasie wykonywać odpowiednie ćwiczenia, które przeciwdziałają spadkowi siły i masy mięśniowej oraz przyśpieszają spalanie tkanki tłuszczowej.

Suplementacja

Suplementy zawierają składniki potrzebne do odbudowy chrząstki oraz substancje przeciwzapalne.

Substancje przeciwzapalne:

  • kurkuma
  • olej lniany
  • imbir
  • kadzidłowiec

Składniki potrzebne do odbudowy chrząstki:

  • glukozamina
  • chondroityna
  • kwas hialuronowy
  • hydrolizowany kolagen

Leczenie farmakologiczne

Tabletki lub zwykłe zastrzyki domięśniowe mają działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Działają one ogólnie, czyli na cały organizm i tylko pewien ich procent dociera do stawu.

Leczenie operacyjne

Gonartroza – zwyrodnienie kolana – przyczyny, objawy, leczenie

  • Jeżeli zmiany zwyrodnieniowe doprowadzą do ciężkiego i nieodwracalnego uszkodzenia stawu przeprowadza się operację wymiany stawu na sztuczny, czyli wszczepienia endoprotezy stawu kolanowego.
  • W pewnych okolicznościach przeprowadza się operację mającej za celu przywrócenie prawidłowej funkcji i stabilności kolana, aby spowolnić proces zwyrodnieniowy.
  • W wielu przypadkach konieczność wymiany stawu można odłożyć w czasie lub nawet jej uniknąć, jeżeli odpowiednio wcześnie rozpocznie się leczenie mające na celu ochronę chrząstki.

Zobacz także:

    • Ból biodra – przyczyny, objawy, badania
      • Zwyrodnienie stawu biodrowego – objawy, przyczyny, leczenie
    • Ból głowy – przyczyny, objawy, leczenie
    • Ból kolana – przyczyny, objawy
      • Zwyrodnienie stawu kolanowego – objawy, przyczyny, leczenie
    • Ból pleców – ból kręgosłupa i krzyża
    • Ból pod łopatką: objawy, przyczyny, leczenie bólu
    • Ból pośladka – przyczyny, objawy, leczenie bólu
    • Ból przy przewracaniu się z boku na bok – przyczyny
    • Dyskopatia kręgosłupa – objawy, leczenie, rehabilitacja
    • Entezopatia – przyczyny i leczenie
    • Fibromialgia: leczenie i przyczyny
    • Korzonki nerwowe: przyczyny, objawy, leczenie
      • Zapalenie korzonków nerwowych – gdzie są, objawy, leczenie bólu
    • Łokieć tenisisty: objawy, przyczyny, leczenie
    • Mięsień gruszkowaty – zapalenie, zespół objawów, leczenie
    • Przepuklina kręgosłupa: przyczyny, leczenie
      • Przepuklina kręgosłupa – objawy
      • Sekwestracja krążka międzykręgowego (dysku)
    • Przewianie: objawy, przyczyny, leczenie
    • Punkty spustowe – objawy, mapa, terapia
    • Rwa barkowa (rwa ramienna): objawy, przyczyny, leczenie bólu
    • Rwa kulszowa – objawy, przyczyny, leczenie
    • Ucisk na korzenie nerwowe – zespół korzeniowy
    • Zapalenie stawu krzyżowo biodrowego – objawy, ból, testy, blokada
    • Zwężenie kanału kręgowego
    • Zwyrodnienie kręgosłupa: przyczyny, leczenie

Gonartroza (zwyrodnienie stawu kolanowego) – objawy, rozpoznanie, leczenie i ćwiczenia

Gonartroza – zwyrodnienie kolana – przyczyny, objawy, leczenie
fot. Adobe Stock

Gonartroza może dotyczyć jednego lub dwóch stawów. Polega na uszkodzeniu chrząstki stawowej, a w rezultacie zmianach w budowie podchrzęstnej warstwy kości, powstaniu narośli kostnych zwanych osteofitami oraz rozwoju stanu zapalnego w obrębie stawu.

Leia também:  Przeziębienie – jak je leczyć?

Spis treści:

Objawy gonartrozy

Zwyrodnienie stawu kolanowego początkowo rozwija się bezobjawowo. Następnie mogą pojawić się:

  • początkowo: osłabienie, męczliwość i stopniowe ograniczanie funkcji stawu kolanowego,
  • sztywność poranna (trwa poniżej 30 minut),
  • ból stawu kolanowego (pojawia się wcześnie i jest coraz silniejszy w miarę postępu zmian zwyrodnieniowych),
  • ograniczenia ruchu stawu i przykurcze (z czasem uniemożliwienie wyprostowania kolana),
  • zatarcie zarysu stawu kolanowego (wynikające z obrzęku lub wysięku),
  • osłabienie i zanik mięśni uda, szczególnie czworogłowego,
  • cieplejsza skóra nad stawem,
  • zmiany szpotawe lub koślawe kolan,
  • słyszalne i wyczuwalne trzaski i przeskakiwania.

Objawy gonartrozy mogą się nasilać lub ustępować, a później powracać. Mogą występować tylko niektóre z nich.

Diagnostyka gonartrozy. Jak rozpoznaje się zwyrodnienie stawu kolanowego?

Według wytycznych Europejskiej Ligi Przeciw Reumatyzmowi (EULAR, ang. European League Against Rheumatism) rozpoznanie choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego opiera się na następujących kryteriach:

  • ból kolana przez większą część dni w ostatnim miesiącu,
  • trzeszczenia przy czynnych ruchach w stawie,
  • sztywność poranna trwająca ≤ 30 minut,
  • wiek ≥ 38 lat,
  • kostne pogrubienie zarysów stawu w badaniu pacjenta (badaniu przedmiotowym).
  • Aby postawić diagnozę gonartrozy, powinny być spełnione pierwsze cztery kryteria albo 1,2 i 5, albo 1 i 5.
  • Charakterystycznym objawem gonartrozy jest także osłabienie mięśnia czworogłowego uda, które może naprowadzać na zwyrodnieniową przyczynę dolegliwości.
  • W rozpoznaniu gonartrozy wykorzystuje się nie tylko wywiad lekarski i badanie przedmiotowe (jak oglądanie, dotykanie stawu, sprawdzanie postawy ciała), ale też badania obrazowe, przede wszystkim badanie rentgenowskie stawów (RTG, rentgen stawów).
  • Badanie rentgenowskie stawu kolanowego w przypadku gonartrozy może uwidaczniać:
  • zaostrzenie wyniosłości międzykłykciowej kości piszczelowej,
  • osteofity (narośle kostne) na kościach tworzących staw kolanowy,
  • torbiele zwyrodnieniowe (geody) w okolicy podchrzęstnej kości piszczelowej,
  • zwężenie szczeliny stawu kolanowego.

Leczenie farmakologiczne gonartrozy

Od kilku lat w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów dominuje holistyczne podejście do pacjenta. Zwyrodnienie stawów, w tym gonartroza, wiąże się z różnymi aspektami życia, dlatego wymaga szerokiego działania. Leczenie gonartrozy obejmuje działanie farmakologiczne i niefarmakologiczne.

Leczenie farmakologiczne gonartrozy polega na stosowaniu leków przeciwbólowych (paracetamol) i/lub niesteroidowych leków przeciwzapalnych NLPZ (np. ibuprofen, diklofenak, ketoprofen) w postaci tabletek lub stosowanych miejscowo maści/żelu/aerozolu.

W leczeniu farmakologicznym zwyrodnienia stawów, oprócz leków przeciwbólowych i z grupy NLPZ, stosuje się w niektórych przypadkach: glikokortykosteroidy, leki objawowe wolno działające w zwyrodnieniu stawów, kwas hialuronowy, inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, preparaty komórek i cząsteczek bioaktywnych (np. komórki macierzyste, osocze bogatopłytkowe).

Leczenie niefarmakologiczne gonartrozy. Jak postępować przy zwyrodnieniu stawu kolanowego

Leczenie niefarmakologiczne gonartrozy obejmuje:

  • edukację pacjenta (zmiana nawyków: unikanie używek, przewlekłego stresu, dieta dobra dla stawów, działanie na rzecz własnego zdrowia), 
  • obniżenie masy ciała – zwyrodnienia kolan bardzo często występują z otyłością, nie tylko z powodu obciążenia stawów nadmiarem kilogramów, lecz także w wyniku produkcji przez tkankę tłuszczową związków prozapalnych i hormonów niszczących stawy,
  • ćwiczenia (kinezyterapię),
  • pomoc ortopedyczną,
  • w zaawansowanych przypadkach – leczenie operacyjne.

W leczeniu operacyjnym zaawansowanego zwyrodnienia stawu kolanowego wykonuje się aloplastykę stawu (zastąpienie zniszczonego stawu endoprotezą).

Gdy gonartroza występuje z koślawością lub szpotawością kolan wykonuje się osteotomię kości piszczelowej.

Zabieg polega na przecięciu kości i wszczepieniu biopłytki, co umożliwia korekcję osi kończyn i poprawę funkcjonowania stawu. Jest to alternatywa dla rozleglejszej operacji.

Ćwiczenia dla osób ze zwyrodnieniem stawu kolanowego

Leczenie gonartrozy powinno uwzględniać również leczenie ruchem (kinezyterapię). Pacjenci powinni być pod opieką doświadczonego fizjoterapeuty.

Osobom chorym na zwyrodnienie stawów kolanowych zaleca się trening siłowy i trening kondycyjny. Udowodniono, że przynosi on ulgę w bólu i pozwala dłużej zachować sprawność. Korzystne rezultaty można osiągnąć przeznaczając na aktywność fizyczną co najmniej 30 minut dziennie – może to być pływanie, spacer, nordic walking, ćwiczenia siłowe, jazda na rowerze.

Źródła: A.Windak (red.), W.Lukas (red.), Medycyna w praktyce, Warszawa 2011. W.Romanowski, A.Zdanowska, M.Romanowski, Choroba zwyrodnieniowa stawów — aktualne standardy leczenia, Forum Reumatologiczne tom 2, nr 2: 52-57.

J.B Latkowski (red.), Medycyna Rodzinna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2019.

Więcej na temat zwyrodnienia stawów:Zwyrodnienie stawów – przyczyny i objawy choroby, metody leczeniaJakie są przyczyny zwyrodnienia stawów?Dieta na chore stawy – co jeść, a czego unikać?Koksartroza – przyczyny, objawy, postępowanie, ćwiczenia na zwyrodnienie stawu biodrowego

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

Gonartroza, czyli zwyrodnienie stawów kolanowych – przyczyny, objawy i metody leczenia – Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Czas na Zdrowie

Jedną z najczęstszych przypadłości, z jaką mierzą się pacjenci jest właśnie zwyrodnienie stawów kolanowych zwane gonartrozą.

Ponad 40% przypadków spowodowanych jest naturalnym starzeniem się organizmu i znacznie większym ryzykiem narażenia na różnego typu uszkodzenia.

Jednak ze względu na obecny tryb życia coraz większa liczba młodych osób, nawet uprawiających sport zmaga się z gonartrozą. 

Zwyrodnienie stawów kolanowych zazwyczaj występuje w obu kolanach. Ponadto częściej przytrafia się kobietom między 40, a 60 rokiem życia, niż mężczyznom. 

Co to jest gonartroza?

Staw kolanowy otoczony jest specjalną powłoką chroniącą przed uszkodzeniami. W momencie, gdy powłoka zostanie uszkodzona może obejmować chrząstkę, torebkę stawową, a z czasem kolejne narządy. Gonartroza dotyczy suchości, częściowego lub całkowitego uszkodzenia chrząstki stawowej, co powoduje silny ból. 

Co warto wspomnieć, to zwyrodnienie stawów kolanowych może być pierwotne oraz wtórne. 

Pierwotne często wynika z uwarunkowań genetycznych lub innych wad wrodzonych. Wtórne, czyli spowodowane np. zaburzeniami hormonalnymi, niedoborem witamin lub urazami. 

Zwyrodnienie kolana – objawy

Pierwszym objawem sygnalizującym, że coś niedobrego dzieje się w naszym organizmie jest ból. Jednak w przypadku gonartrozy pojawia się dopiero w zaawansowanym etapie, wcześniej uszkodzenie praktycznie nie daje o sobie znaku. 

W momencie, gdy zwyrodnienie stawów kolanowych jest już w zaawansowanym etapie pacjenci najczęściej skarżą się na:

  • ból, 
  • obrzęk, 
  • zaczerwienienie, 
  • uczucie trzeszczenia i tarcia. 

Z czasem może pojawić się również ograniczenie w poruszaniu kończyną, np. podczas zginania i prostowania kolana. Niektórzy pacjenci skarżą się na uczucie sztywności kończyny, szczególnie rano. W momencie, gdy pacjent lekceważy dolegliwości z czasem może pojawić się wrażliwość na dotyk i wstrząsy. 

Jeśli pacjent cierpi na gonartrozę, ból może nasilać się np:

  • podczas chodzenia, 
  • długotrwałego stania w jednej pozycji, 
  • przenoszenia ciężarów, 
  • schodzenia ze schodów czy nawet wstawania z kanapy czy krzesła. 

Nasilający się ból jest spowodowany tym, że podczas wykonywania tych ruchów staw jest szczególnie narażony na obciążenia. 

Gonartroza – przyczyny rozwoju choroby

Gonartroza to schorzenie dotykające zazwyczaj kobiety między 40-60 rokiem życia. Natomiast ze względu na obecny tryb życia mogą to być również osoby młode narażone na czynniki, które znacznie zwiększają ryzyko zachorowania. 

Przede wszystkim mogą to być różnego rodzaju urazy oraz choroby. 

W kolanie znajdują się łąkotki oraz więzadła, czyli takie amortyzatory odpowiedzialne za stabilizację kolana. Gdy zostaną uszkodzone staw kolanowy jest znacznie bardziej narażony na uszkodzenia. 

Pacjenci zakażeni wirusami i bakteriami oraz chorzy na boreliozę, choroby tarczycy są znacznie bardziej narażeni na pojawienie się zwyrodnienia stawów kolanowych. 

Duży wpływ na rozwój gonartrozy ma zbyt duże obciążenie stawów. Przyczynia się do tego otyłość oraz np. ciężka i fizyczna praca bądź uprawianie sportów które powodują przesilenie stawów. 

Bardzo często przyczyną jest wada wrodzona, czyli np. dysplazja bioder lub np. koślawość. 

Gonartroza – leczenie zwyrodnienia stawów kolanowych

W momencie, gdy pacjent odczuwa ból lub dyskomfort np. podczas poruszania kończyną powinien udać się na wizytę kontrolną. Po przeprowadzeniu wywiadu lekarz zleca wykonanie badań – RTG i USG. W niektórych przypadkach konieczne jest także wykonanie rezonansu magnetycznego. 

Bardzo często zaleca się stosowanie leków przeciwbólowych. Pomocne są również zimne okłady w miejscu bólu. Przynoszą ulgę na rozgrzane miejsce. Co ważne, nie powinno się robić ciepłych okładów! Ciepło może dodatkowo rozgrzać i tak już ciepłe miejsce i doprowadzić do stanu zapalnego. 

Kolejny krok to wizyta u fizjoterapeuty, który zaleci wykonywanie specjalnych ćwiczeń. Zaleca się kinezyterapię, fizykoterapię lub kinesiotaping. Aktywność fizyczna, którą należy odstawić przy gonartrozie to sporty zbyt obciążające stawy. Należą do nich jogging, piłka nożna, treningi siłowe. W bardzo zaawansowanych przypadkach zaleca się zastosowanie terapii osoczem bogatopłytkowym. 

W przypadku osób z otyłością należy zmienić dietę – postawić na zdrową i zbilansowaną żywność. Z czasem warto regularnie wprowadzać aktywność fizyczną. 

Leia também:  Como aparar arbustos: 14 passos (com imagens)

Zwyrodnienie stawu kolanowego – objawy, przebieg i sposoby leczenia gonartrozy

Konsultacja merytoryczna: Lek. Agnieszka Widera

Zwyrodnienie stawów kolanowych to postępująca choroba destrukcyjna struktur aparatu ruchu nogi. Typowe dolegliwości występujące przy tej przypadłości to ból, sztywność oraz trudności w chodzeniu. Gonartroza jest jedną z przyczyn niepełnosprawności ruchowej, dlatego wymaga kompleksowej terapii.

Leczenie zwyrodnienia kolan wymaga wielowymiarowego postępowania, którego celem jest zatrzymanie postępu choroby i złagodzenie uciążliwych objawów. Niezbędnym elementem terapii jest rehabilitacja ruchowa oraz fizjoterapia. W zaawansowanych przypadkach stosuje się farmakoterapię, leczenie operacyjne, jednak decyzję podejmuje lekarz.

Zwyrodnienie stawu kolanowego to postępujący, niezapalny stan w obrębie elementów tworzących aparat ruchu o niejednoznacznej etiologii. Istotą zjawiska jest degeneracja chrząstki stawowej, której rolą jest amortyzacja wstrząsów oraz zapewnienie najmniejszego oporu i tarcia podczas pracy kolana.

W efekcie zwyrodnienia dochodzi do zmian o charakterze morfologicznym, biochemicznym i biomechanicznym.

Prowadzą one do stopniowego zwłóknienia, rozmiękczania i ścierania powierzchni chrząstki, a ostatecznie do pojawienia się ubytków masy, zmian wytwórczych osteofitów, sklerotyzacji warstwy podchrzęstnej i odsłonięcia powierzchni kości2. 

Choroba zwyrodnieniowa kolana powoduje przede wszystkim ból oraz deformację i upośledzenie funkcji motorycznych stawu. Skutkiem schorzenia jest również obniżenie jakości życia.

Gonartroza stanowi jedną z najczęstszych przyczyn niepełnosprawności ruchowej osób powyżej 60 roku życia, obciążonych dużą nadwagą, a także kobiet w okresie menopauzy.

Do czynników ryzyka choroby należą również wrodzone i nabyte nieprawidłowości układu ruchu, zaburzenia metaboliczne, endokrynologiczne, endemiczne czy też przebyte urazy w okolicy miednicy, przeciążenie wysiłkowe i praca zawodowa. 

Zmiany zwyrodnieniowe stawu kolanowego ze względu na swój postępujący charakter wymagają wczesnej i kompleksowej interwencji medycznej. Leczenie polega przede wszystkim na utrzymaniu okresu remisji dolegliwości3.

Pomyślne rokowania co do ograniczenia degradacji chrząstek i pozostałych struktur stawowych, utrzymania sprawności ruchowej i złagodzenia przebiegu choroby można uzyskać poprzez rehabilitację ruchową, zabiegi fizjoterapeutyczne oraz farmakoterapię.

W niektórych przypadkach wskazana jest także endoprotezoplastyka stawu, czyli operacja polegająca na wymianie części lub całości stawu na sztuczny.

Zmiany zwyrodnieniowe w początkowym okresie choroby nie powodują dolegliwości. Osoba nie zauważa również trudności w chodzeniu czy poruszaniu nogą. Wraz z postępem procesu niszczenia i ubytku chrząstki stawowej pojawiają się pierwsze problemy zdrowotne, a kolano stopniowo przestaje pełnić swoje funkcje.

Utrata elastyczności chrząstki sprzyja jej nadwrażliwości na wstrząsy, błona maziowa ulega obrzękowi, a torebka stawowa przerostowi i bliznowaceniu. W efekcie pojawia się ból nasilający się podczas ruchu, a ustępujący w spoczynku. Z czasem obserwuje się tzw. ból startowy.

Dolegliwości w zaawansowanych stadiach utrzymują się również w bezruchu. 

Jeśli chodzi o zmiany zwyrodnieniowe stawu kolanowego, objawy obejmują także ograniczenia zakresu ruchomości, przykurcz zgięciowy kolana oraz sztywność stawową. Ponadto można zauważyć deformację zajętego kolana i zniekształcenie chodu, trudności w poruszaniu się, a także obrzęk i wzmożone ocieplenie stawu.

Nierzadko choroba zwyrodnieniowa kolana prowokuje słyszalne trzaski i miejscowe odczuwanie tarcia podczas wykonywania ruchu zgięcia i wyprostu stawu. Zmiany zwyrodnieniowe mogą pośrednio i niekorzystnie wpływać także na stan zdrowia psychicznego1.

Z powodu postępującego obniżenia sprawności fizycznej rezygnuje się też czasem z dotychczasowej pracy zawodowej.

Leczenie choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego ma na celu ograniczenie dolegliwości bólowych, utrzymanie sprawności ruchowej na możliwie wysokim poziomie, a także poprawę samopoczucia. W tym kierunku prowadzi się przede wszystkim farmakoterapię przeciwbólową i przeciwzapalną, a także rehabilitację ruchową, jednak zawsze decyzję o leczeniu oraz zalecanej terapii podejmuje lekarz. 

Ćwiczenia na zwyrodnienie kolana dobierane są indywidualnie do stanu zdrowia pacjenta, ale zawsze ukierunkowane są na odciążenie powierzchni stawowych, wzmocnienie tkanek okołostawowych i zwiększenie mobilności kolana.

Rehabilitacja usprawniająca uwzględnia także edukację w aspekcie poznania przyczyn, postępu i rokowania choroby, a także wpływu stylu życia na przebieg i charakter dolegliwości.

Ważna jest również nauka prawidłowego i bezpiecznego wykonywania codziennych czynności jak podnoszenie i przenoszenie ciężkich przedmiotów. 

Uzupełnieniem leczenia, zwłaszcza w zaawansowanych fazach choroby i przy zaostrzeniu objawów, jest stabilizator kolana przy zwyrodnieniu, a także inne ortezy i sprzęty ortopedyczne jak kule, laski czy wkładki wspierające mechanikę chodu.

W procesie leczenia ważne są ponadto zabiegi fizykoterapeutyczne, kinesiotaping, terapia manualna, eliminacja barier architektonicznych w obrębie mieszkania, dieta bogata w białko, żelazo, wapń, potas, kolagen.

W uzasadnionych przypadkach wskazana jest endoprotezoplastyka stawu.

KETO/014/03/2021

Bibliografia:

1. Tłustochowicz W., Ból w chorobach stawów, Termedia Wydawnictwa Medyczne, Poznań 2010. 2. Zimmermann Górska I., Choroba zwyrodnieniowa stawów – nowe spojrzenie, „Medycyna Praktyczna”, 9/2004. 3. Zimmermann Górksa I., Reumatologia kliniczna, PZWL, Warszawa 2008.

Gonartroza: obustronna i jednostronna. Leczenie i ćwiczenia

Gonartroza, czyli zwyrodnienie stawów kolanowych, w krótkim czasie prowadzi do niepełnosprawności. Właściwe dobrane leczenie oraz rehabilitacja mogą jednak wyhamować postępy choroby, umożliwiając normalne funkcjonowanie przez długie lata.

Źródło: 123RF

Gonartroza (łac.: gonarthrosis), czyli zwyrodnienie stawów kolanowych to jedna z najczęściej występujących postaci choroby zwyrodnieniowej (ChZS), nazywanej epidemią XXI wieku. Istotą schorzenia jest zużycie tkanek i związana z tym degeneracja chrząstki stawowej, a także warstwy podrzchrzęstnej, błony maziowej, więzadeł, mięśni i kości.

Stopniowemu uszkodzeniu ulegają więc wszystkie struktury wchodzące w skład kolana.Skutkiem tego jest postępująca utrata sprawności, aż do pełnego kalectwa.

Na wystąpienie gonartrozy w szczególności narażone są osoby po 55 roku życia, w większym stopniu kobiety niż mężczyźni. Za główną przyczynę choroby uważa się zachwianie równowagi między procesami regeneracji oraz degeneracji chrząstki stawowej, mazi i kości, do czego dochodzi przede wszystkim na skutek mikrourazów, których każdy człowiek na przestrzeni życia doznaje tysiące.

Inne czynniki, takie jak wady wrodzone albo jednorazowe duże urazy ortopedyczne stoją u podstaw schorzenia zdecydowanie rzadziej. 

Gonartroza kolana jest schorzeniem, które rozwija się przez wiele lat i przebiega etapami:

  • w początkowej fazie choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych jest bezobjawowa;
  • pierwszymi zauważalnymi symptomami są poranne sztywności stawów oraz obrzęk kolana;
  • następne objawy, to narastająca bolesność w kolanie, zaczerwienienie, wzrost ciepłoty ciała w newralgicznym obszarze. Przyczyną tego jest rozwijający się stan zapalny związany z intensywną produkcją cytokin;
  • W związku z utratą objętości chrząstki stawowej oraz degeneracją innych struktur, zaczynają one zatracać swoje właściwości. Pierwszym poważnym tego znakiem są wyraźnie słyszalne trzaski i zgrzyty dobiegające z kolana w czasie jego zginania;
  • w kolejnym etapie choroba prowadzi do upośledzenia budowy oraz funkcji mięśni przystawowych zawiadujących pracą kolana. Coraz bardziej widoczna staje się jego deformacja. Nasila się uczucie sztywności i ograniczenie ruchomości;
  • finalnym stadium jest całkowita lub znaczna utrata sprawności w kolanie i związana z tym niemożność wykonywania codziennych czynności, takich jak chodzenie czy zmiana pozycji. W ten sposób gonartroza kolana w ciągu kilku lat doprowadza do zaawansowanej niepełnosprawności.

Wtórna i pierwotna obustronna gonartroza

Choroba zwyrodnieniowa stawów najczęściej obejmuje obie kończyny w równym lub zbliżonym stopniu – stan ten określany jest mianem gonartrozy obustronnej. Zdecydowanie rzadziej występują gonartroza lewostronna lub prawostronna.

Symetryczny charakter schorzenia wprost wynika z jego etiopatogenezy – mikrourazy stanowiące przyczynę większości zachorowań, generowane są przez naturalne obciążenia, jakim poddawane są stawy kolanowe w czasie codziennej aktywności – chodzenia, biegania, schylania się, wstawania.

W terminologii medycznej, w tym w klasyfikacji ICD-10 wyróżnia się też inne podziały. Najważniejszy z nich wyróżnia dwie jednostki chorobowe, jakimi są:

  • gonartroza pierwotna, nazywana też idiopatyczną, czyli niewiadomego pochodzenia. Zazwyczaj sprawstwo w takich przypadkach przypisuje się czynnikom genetycznym, wadom wrodzonym. Pierwotna obustronna gonartroza może się ujawnić na wcześniejszym etapie życia;
  • gonartroza wtórna, zwana też pourazową. To klasyczna postać ChZS, będąca następstwem mikrourazów, urazów, chorób zapalnych i metabolicznych, zabiegów operacyjnych, naturalnego starzenia się organizmu oraz innych tego typu czynników. Zazwyczaj objawia się w szóstej dekadzie życia.
Leia também:  Nasieniak (seminoma) – objawy, rokowania, badania, leczenie

Jeszcze inna klasyfikacja dzieli gonartrozę ze względu na umiejscowienie ogniska zmian patologicznych, wyróżniając postać przypośrodkową (zdecydowanie najczęściej występująca), a także rzepkowo-udową oraz tylną.

Leczenie gonartrozy wymaga użycia różnych środków na różnych etapach rozwoju choroby. W zastosowaniu są:

  • niesteroidowe leki przeciwzapalne, redukujące odczyn zapalny oraz łagodzące dolegliwości bólowe. W przypadku nasilenia objawów podaje się również miejscowe glikokortykosteroidy. Używanie tego typu środków na dłuższą metę jest jednak niemożliwe ze względu na silne skutki uboczne. Warto też pamiętać, że leki te mają działanie wyłącznie objawowe, nie oddziałują zaś przyczynowo;
  • suplementy diety zawierające składniki budulcowe stawów oraz wpływające na ich regenerację, takie jak kolagen, kwas hialuronowy, glukozamina, czy chondroityna. Środki tego typu mogą też zawierać naturalne substancje o działaniu przeciwzapalnym, przeciwobrzękowym i przeciwbólowym, takie jak wyciąg z kadzidłowca indyjskiego, imbir czy kurkumina;
  • zastrzyki z kwasu hialuronowego wykonywane bezpośrednio w kolano. Substancja ta zapewnia stawom właściwe smarowanie oraz amortyzację, zapobiegając nadmiernemu ścieraniu oraz łagodząc objawy takie jak ból, sztywność, trzaski i zgrzyty. Kwas hialuronowy działa też przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie;
  • zabiegi rehabilitacyjne mające na celu przywrócenie ruchomości w stawie oraz wzmocnienie okolicznych mięśni;
  • zabiegi fizykoterapeutyczne, takie jak laseroterapia czy krioterapia (leczenie zimnem);
  • operacja polegająca na usunięciu zmian zwyrodnieniowych i rekonstrukcji uszkodzonych tkanek. Możliwe jest też wszczepienie endoprotezy kolana.

Zachowanie zdrowych stawów zależy od odpowiednich działań profilaktycznych.

Ćwiczenia na gonartrozę

Rehabilitacja osób chorujących na zwyrodnienie stawów kolana opiera się przede wszystkim na kinezyterapii. Jest to szeroki zestaw działań, zbiorczo definiowanych jako leczenie ruchem.

Ćwiczenia na gonartrozę wykonuje się pod okiem fizjoterapeuty w jego gabinecie, ale też samodzielnie w domu, po odebraniu od specjalisty szczegółowych instrukcji.

Do najczęściej stosowanych należą:

  • pływanie oraz zadania ruchowe w basenie z ciepłą wodą;
  • trening czynny z obciążeniem i bez, także z wykorzystaniem przyrządów i przyborów rehabilitacyjnych.

Kluczowe jest między innymi wzmocnienie mięśnia czworogłowego uda, który jest głównym stabilizatorem stawu kolanowego umożliwiających chodzenie i bieganie. Struktura ta w znacznym stopniu pochłania też wstrząsy powstałe na skutek kontaktu nogi z podłożem, zapobiegając przenoszeniu ich na chrząstkę stawową.

Dodatkowo, na ile pozwala na to stan pacjenta, należy wprowadzać ćwiczenia lub inne aktywności fizyczne o charakterze ogólnoustrojowym, mające na celu – razem z odpowiednio dobraną dietą – redukcję masy ciała. Należy pamiętać, że jednym z głównych czynników predestynujących do rozwoju gonartrozy jest otyłość.

Artykuł zawiera lokowanie produktu

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!

Gonartroza – objawy, przyczyny, leczenie

Gonartroza jest zwyrodnieniem stawu kolanowego, który jest narażone na duże obciążenie i szybsze zużywanie się ze względu, że na nim opiera się cały ciężar ciała. W związku z tym może powstawać wiele urazów – bardzo często gonartoza rozwija się właśnie po urazie kolana.

Choroba zwyrodnieniowa jest schorzeniem postępującym i obejmującym wszystkie elementy stawu kolanowego tj. chrząstkę stawową, błonę maziową, torebkę stawową oraz więzadła stawowe. W początkowym okresie występowania zmian zwyrodnieniowych, nie są odczuwane żadne dolegliwości. Objawy nasilają się wraz z postępem i rozwojem schorzenia.

Kolano jest najczęściej narażonym stawem na wystąpienie urazów i uszkodzeń. Zwyrodnienie stawu kolanowego najczęściej dotyczy kobiet, szczególnie tych u których występuje nadwaga. U mężczyzn najczęściej pojawiającymi się schorzeniami kolan jest uszkodzenie lub zerwanie więzadeł krzyżowych.

Zwyrodnienie stawów kolanowych nie należy do chorób zagrażających życiu, jednak wpływa na pogorszenie jego jakości. Osoby u których występuje gonartroza w stopniu zaawansowanym często nie mogą poruszać się samodzielnie. Najczęściej ból pojawia się rano, po długotrwałym odpoczynku i braku większej ruchomości stawu.

W schorzeniu jakim jest zwyrodnienie stawu kolanowego najczęściej dochodzi do trudności w wykonywaniu ruchów jak zgięcie i wyprostowanie kolana, w konsekwencji czego dochodzi do problemów z chodzeniem.

Może także pojawić się obrzęk oraz wysięk w okolicach kolana, a także zaczerwienienie i podwyższona temperatura stawu, zwłaszcza po wysiłku, co jest objawem postępującego stanu zapalnego.

W przypadku gonartrozy staw kolanowy jest bolesny podczas ucisku, a można także słyszeć zgrzytanie, trzeszczenie oraz chrzęst stawu, co jest spowodowane wytarciem się mazi stawowej oraz ocieraniem się o siebie powierzchni stawowych.

W zaawansowanym stadium choroby dochodzi do ograniczenia ruchomości stawu, co może skutkować nawet inwalidztwem. Zmiany zwyrodnieniowe powodują zaburzenie funkcji chrząstki stawowej, która staje się podatna na mikrourazy, wstrząsy i uszkodzenia.

W postępowaniu choroby dochodzi do obrzęku i zwiększeniu unaczynienia błony maziowej, a także do przerostu i pogrubieniu torebki stawowej. Chorzy na gonartrozę mają trudności z chodzeniem, długotrwałym siedzeniem, schylaniem się, schodzeniem ze schodów, a także podnoszeniem dużych ciężarów. Ból umiejscawia się najczęściej w przedniej i środkowej części stawu kolanowego.

Rozwojowi gonartozy sprzyjają:

  • nadwaga i otyłość
  • przeciążenia wywołane ciężką i intensywną pracą oraz aktywnością fizyczną
  • siedzący tryb życia
  • cukrzyca
  • nawracające i przewlekłe stany zapalne stawów
  • niedoczynność tarczycy
  • infekcje zlokalizowane w stawie kolanowym
  • przebyte urazy mechaniczne
  • mikrouszkodzenia
  • przebyte operacje w okolicach stawu kolanowego
  • nieprawidłowa gospodarka wapniowa
  • ochronoza

Na wystąpienie gonartrozy mają wpływ także wady postawy oraz wrodzone lub nabyte zniekształcenia kończyn dolnych (kolana koślawe oraz szpotawe), które powodują nierównomierne obciążenia stawów.

W celu odpowiedniej diagnostyki zwyrodnienia stawu kolanowego, należy wykonać zdjęcie rentgenowskie (RTG) oraz badanie ultrasonograficzne (USG) stawu. Dodatkowo w celu uzupełnienia rozpoznania można przeprowadzić zarówno tomografię komputerową jak i rezonans magnetyczny.

Leczenie schorzenia jakim jest gonartroza opiera się głównie na terapii farmakologicznej. Stosuje się leki przeciwbólowe i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Zdarza się, że niezbędne jest przeprowadzenie zabiegu odciagnięcia płynu z kolana, tzw. punkcji.

W przypadkach zaostrzenia choroby korzystne może okazać się podawanie glikokortykosteroidów lub kwasu hialuronowego bezpośrednio w zastrzyku do stawu kolanowego. Skuteczne leczenie opiera się także na zadbaniu o właściwą masę ciała, a więc niedopuszczenie do nadwagi.

W tym celu powinno się stosować zdrową i zbilansowaną dietę, która nie dopuści do wzrostu masy ciała.

Pomocna może być wizyta u dietetyka, który po przeprowadzeniu szczegółowego wywiadu zdrowotno-żywieniowego ustali odpowiedni jadłospis oraz przygotuje indywidualne zalecenia żywieniowe.

W celu złagodzenia bólu i stanu zapalnego stosuje się również rehabilitację. Wykorzystywana jest najczęściej laseroterapia, krioterapia, elektroterapia oraz magnetoterapia, wspomagane odpowiednimi ćwiczeniami, ustalanymi zawsze przez rehabilitanta lub fizjoterapeutę.

Dzięki temu możliwe jest odzyskanie prawidłowej ruchomości stawu. Bardzo częstym sposobem polecanym przez fizjoterapeutów jest kinesiologytaping – czyli technika polegająca na odpowiednim nalepianiu plastrów, w celu korekty powięzi i zmniejszenia dolegliwości bólowych.

Skuteczną metodą leczenia gonartrozy jest masaż leczniczy, który sprzyja rozluźnieniu mięśni i wpływa na zmniejszenie bólu.

W przypadkach zaawansowania choroby i wystąpienia zmian zwyrodnieniowych, które uniemożliwiają codzienne funkcjonowanie przeprowadza się artroskopię, polegającą na usunięciu oderwanych fragmentów chrząstki szklistej, a także na wykonaniu małych odwiertów w celu umożliwienia wydostania się krwi szpikowej na zewnątrz. Przy okazji przeprowadzania tego zabiegu najczęściej wykonuje się także rekonstrukcję więzadeł stawu kolanowego, korektę zaburzeń osi kończyny i korektę przesunięcia rzepki.

W przypadku wykorzystania wszystkich możliwości jakimi są terapia farmakologiczna oraz operacja, można przeprowadzić zastąpienie stawu kolanowego endoprotezą tzw. alloplastykę. Niestety nie da się całkowicie wyleczyć gonartrozy, możne jedynie łagodzić jej objawy poprzez zmniejszenie bólu, zwiększenie zakresu ruchów i ograniczenie postępowania choroby.

W celu zapobiegania wystąpienia gonartrozy powinno się jak najmniej obciążać stawy kolanowe. Zaleca się wykonywanie ćwiczeń izomerycznych, czyli polegających na napinaniu mięśni bez poruszania stawu. Można także wykorzystywać elektrostymulację, rozciąganie i trening wytrzymałościowy.

Wykonywanie odpowiednich ćwiczeń ma na celu wzmocnienie osłabionych mięśni i ścięgien. Najważniejszą rzeczą, która pomaga zapobiec rozwojowi zwyrodnienia stawu kolanowego jest utrzymanie odpowiedniej wagi ciała.

Osoby cierpiące na nadwagę lub otyłość, są bardziej narażone na urazy i deformacje kończyn dolnych.

Przeczytaj także:

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*