Choroby alergiczne oczu – leczenie

– Już ok. 25 proc. populacji cierpli na alergie, z tego 80 proc. przed 30. rokiem życia. Skala zjawiska sprawia, że możemy uznać je za problem XXI wieku. Prognozy wskazują, że jeszcze będzie narastać – mówi dr Mariola Bawer z Kliniki Okulistycznej Weiss Klinik w Chorzowie.

Lek. med. Mariola Bawer: – Zachorowalność jest wypadkową dwóch czynników. Pierwszy to osobnicza wrażliwość, w tym czynniki genetyczne. Wywołuje on objawy atopii i chorób alergicznych we wczesnym okresie życia, czyli do ok. 25. roku życia.

Dziedziczenie jest wielogenowe, co oznacza, że dziecko może być podatne na inne alergeny niż na przykład matka i mieć inne symptomy. W późniejszym okresie życia na znaczeniu zyskuje wpływ środowiskowy. Są to, m.in.

chemiczne zanieczyszczenia jak smog, spaliny, ale też naturalne składniki jak pyłki drzew czy krzewów – zależy to od postaci schorzenia.

Z pewnością alergiczne choroby oczu można uznać za problem społeczny XXI wieku. Około 25 proc. populacji ma problemy z alergią, z tego 80 proc. już przed 30. rokiem życia. To narastająca krzywa, która ciągle pnie się do góry.

Jak objawiają się alergie? Czy to tylko takie powierzchowne objawy jak pieczenie, czy swędzenie, czy też symptomy mogą mieć długotrwałe skutki?

Narząd wzroku może być miejscem schorzeń zarówno ostrych jak i przewlekłych, wywołujących dolegliwości i uczucie dyskomfortu na co dzień. Objawy to chociażby łzawienie, pieczenie, światłowstręt, obrzęk powiek.

Co więcej, niektóre z postaci alergicznych, które dotyczą rogówki, a nie tylko spojówki, mogą trwale zmniejszać ostrość wzroku. W przebiegu alergicznego zapalenia spojówek często może dochodzić do destabilizacji filmu łzowego.

Nierzadko dolegliwości są także powiązane z zespołem suchego oka.

Kiedy nie powinniśmy lekceważyć tego przykładowego swędzenia oka tylko zgłosić się do specjalisty?

Profesjonalnej pomocy należy szukać w momencie, gdy objaw czerwonego oka utrzymuje się przez kilka dni, a dolegliwości nie ustępują, ani się nie zmniejszają. Taka sytuacja wymaga konsultacji, aby sprawdzić, czy to jedynie stan zapalny, alergia, czy inne schorzenia, które dają zbliżone symptomy.

Jak wygląda proces leczenia alergii oka?

Postępowanie zależy od postaci alergicznej choroby oczu, a mamy ich aż siedem rodzajów. Ostre alergiczne zapalenie spojówek może wystąpić u osób w każdym wieku w wyniku dostania się do worka spojówkowego dużej ilości alergenu, którym może być w zasadzie wszystko.

Najczęstszą chorobą alergiczną jest z kolei sezonowe alergiczne zapalenie oczu, które stanowi ok. 25-50 proc. wszystkich przypadków alergii ocznej. Zaczyna się z reguły w wieku 7-14 lat, a wywołują ją pyłki roślin wiatropylnych (trwa, chwastów, drzew). U większości osób objawy oczne współwystępują z katarem siennym.

Następny rodzaj to przewlekłe alergiczne zapalenia spojówek – występują rzadziej niż sezonowe, najczęściej ujawniają się w dzieciństwie i towarzyszą innym chorobom alergicznym jak astma oskrzelowa. Alergenami może być sierść zwierzaków, roztocza kurzu domowego, grzyby, pleśnie.

Objawy zaostrzają się jesienią i zimą, kiedy aktywność alergenów wzrasta. Wiosenne zapalenie spojówek i rogówki to natomiast przewlekła ciężka choroba alergiczna narządu wzroku, która zaczyna się u dzieci przed 10 rokiem życia, a chłopców dotyczy trzy razy częściej niż dziewczynek.

U tych osób często stwierdza się występowanie atopii w wywiadzie rodzinnym, często współistnieją także inne choroby atopowe. Choroba powoduje duże dolegliwości, a na skutek zaatakowania rogówki może doprowadzić do trwałego pogorszenia ostrości wzroku.

Na tym jednak choroby alergiczne oczu nadal się nie kończą. Jakie jeszcze ich rodzaje mogą stać się udziałem naszym lub naszych bliskich?

Należy wspomnieć o atopowym zapaleniu rogówki i spojówek, które występuje u osób chorujących na atopowe zapalenie skóry. Zmiany w narządzie wzroku pojawiają się po kilku latach od wystąpienia tej choroby, a szczyt zachorowalności przypada na okres między 30. a 50. rokiem życia.

Najgroźniejszym powikłaniem są owrzodzenia rogówki, które mogą prowadzić do jej zmętnienia, na stałe pogarszając widzenie. Trzeba pamiętać również o olbrzymiobrodawkowym zapaleniu spojówek, które wynika z nadwrażliwości nabłonka i spojówki na drażnienie ciałem obcym, np. miękkimi soczewkami kontaktowymi czy szwami po zabiegu.

W takich sytuacjach należy rygorystycznie przestrzegać higieny oczu i czasu noszenia soczewek.

Ostatni już rodzaj to kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówki, które pojawia się w 2-3 doby po ekspozycji na czynniki zewnętrzne, m.in. środki kosmetyczne, detergenty, leki, środki konserwujące.

Jak wygląda diagnostyka przy alergiach oczu?

Należy zgłosić się do lekarza okulisty, który ogląda oko w lampie szczelinowej i na podstawie objawów sprawdza, co dzieje się w oku. W razie potrzeby współpracuje z lekarzem alergologiem, dermatologiem, czy nawet pulmonologiem włączając wspólnie ustalone leczenie. Myśląc o alergii, należy mieć na uwadze cały organizm, stąd konieczność interdyscyplinarnego podejścia do problemu.

A jak przebiega proces leczenia? Na jaką drogę pod opieką specjalisty powinien przygotować się pacjent?

Leczenie możemy podzielić na kilka grup. Pierwsza z nich to leczenie niefarmakologiczne. Warto wiedzieć, że skuteczna profilaktyka redukuje zużycie leków o ok. 40 proc.

Na czym to polega? Należy trzymać ręce z dala od oczu, nie pocierać ich, ale za to przepłukiwać worek spojówkowy preparatami typu sztuczne łzy, żeby eliminować alergeny. Warto też robić chłodne okłady, które zmniejszają przekrwienie i obrzęk.

W przypadku alergii na pyłki wskazane jest noszenie okularów ochronnych, zamykanie okien w samochodzie podczas jazdy, a po powrocie do domu mycie ciała i włosów, aby spłukać z siebie pyłki.

Kiedy cierpimy na alergie wywoływane przez roztocza dobrze pomyśleć o likwidacji w swoim otoczeniu zasłon, dywanów, wykładzin. Trzeba też pamiętać o częstym wietrzeniu pomieszczeń, unikaniu stosowania klimatyzacji, ograniczeniu liczby zwierząt domowych.

Załóżmy, że stosujemy się do wszystkich tych zasad. Co jeśli wciąż nie wystarczą, żebyśmy poczuli się lepiej?

Wtedy w grę wchodzi leczenie farmakologiczne. W wielu wypadkach wystarczające jest stosowanie leków miejscowych w postaci kropli i maści. Lekarz może przepisać także preparaty przeciwhistaminowe, preparaty stabilizujące mastocyty, glikokortykostreoidy, niesterydowe leki przeciwzapalne, leki immunosupresyjne.

Jeśli leczenie farmakologiczne nie wyeliminuje problemu, konieczne może okazać się leczenie zabiegowe, np.

zabiegi chirurgiczne niwelujące zniekształcenia i pozapalne przerosty spojówki, krioterapia, ostrzykiwanie kortykosterydami zmian spojówkowych, zabiegi na rogówce – zabiegi laserowe, w ciężkich przypadkach keratoplastyka warstwowa, przeszczep rogówki.

Wygląda na to, że alergie z racji swojej skali, to temat rzeka…

Na zakończenie dodam dla pocieszenia, że chociaż prognozy wskazują, iż ten problem będzie narastał, chociażby z powodu stylu naszego życia, to możliwości leczenia też są coraz większe.

Choroby alergiczne oczu – leczenie

Lek. med. Mariola Bawer, specjalista okulistyki, szczególnie w zakresie leczenia wad wzroku i drobnych zabiegów chirurgicznych powiek oczu.

W Centrum Okulistycznym Weiss Klinik zajmuje się diagnostyką i leczeniem wad wzroku i schorzeń oczu, diagnostyką i doborem soczewek kontaktowych oraz zabiegami chirurgicznymi na powiekach. Absolwentka wydziału zabrzańskiego Śląskiej Akademii Medycznej (1986). Doświadczenie zawodowe zdobywała m.in.

w oddziałach okulistycznych Szpitala Wielospecjalistycznego i Szpitala Miejskiego nr 4 w Gliwicach. Nadal podnosi swoje kwalifikacje, uczestnicząc w kursach i zjazdach okulistycznych.

Alergiczne zapalenie spojówek – jak je wyleczyć?

Alergiczne zapalenie spojówek – przyczyny

Alergiczne zapalenie spojówek jest jedną z najczęściej występujących chorób oczu, która może pojawić się samodzielnie lub towarzyszyć innym schorzeniom (najczęściej katarowi siennemu, ale także astmie oskrzelowej, atopowemu zapaleniu skóry).

Jej genezą jest reakcja nadwrażliwości na alergeny pojawiające się na powierzchni oczu, w obrębie worków spojówkowych. Organizm osoby uczulonej identyfikuje je jako obce antygeny i uruchamia kaskadę odpowiedzi immunologicznej z udziałem makrofagów oraz limfocytów.

Te wytwarzają przeciwciała klasy IgE, które aktywują komórki tuczne uwalniające mediatory zapalenia takie jak histamina, prowadząc do rozwoju choroby.

W spojówkach znajduje się zdecydowanie więcej komórek tucznych niż w innych częściach oczu, ponadto mają one bezpośredni kontakt ze środowiskiem zewnętrznym, stąd ich największe narażenie na negatywne działanie. Choć alergiczne zapalenie spojówek może być wywołane wieloma czynnikami, to wśród najczęstszych przyczyn należy wymienić uwarunkowania genetyczne lubkontakt z alergenem, którym mogą być:

  • pyłki drzew, traw oraz innych roślin pylących
  • sierść zwierząt lub inne wydzieliny przez nie produkowane, np. ślina
  • perfumy i kosmetyki – niektóre leki i substancje konserwujące w nich zawarte
  • wszechobecne roztocza kurzu domowego
  • grzyby i pleśnie
  • soczewki kontaktowe i płyn do ich pielęgnacjib

Alergiczne zapalenie spojówek – objawy

Alergiczne zapalenie spojówek można podzielić ze względu na czas utrzymywania się oraz rodzaj objawów. Główny podział jest następujący: okresowe (sezonowe), przewlekłe oraz ostre. Rzadziej występują groźniejsze postacie takie jak wiosenne zapalenie spojówek i rogówki oraz atopowe zapalenie spojówek i rogówki.

Okresowe zapalenie alergiczne spojówek (sezonowe) – występuje bardzo często w konkretnych miesiącach roku (głównie w kwietniu, maju i czerwcu), gdyż najczęstszą przyczyną jest nadwrażliwość na pyłki traw. Bardzo często towarzyszy alergicznemu nieżytowi nosa.

U pacjenta obserwuje się napady swędzenia, łzawienia i zaczerwienienia oczu. Spojówka charakteryzuje się delikatnym obrzękiem i rozlanym odczynem brodawkowym, natomiast w nasilonych przypadkach może dość do nieznacznego obrzęku powiek.

Symptomy sezonowe w zależności ekspozycji na alergen mogą być silniejsze lub słabsze, jednak z reguły są połączone z wodnistym katarem, kichaniem i swędzeniem nosa.

Leia também:  Kamica żółciowa – objawy

Przewlekłe alergiczne zapalenie spojówek (całoroczne) – występuje przez cały rok, gdy chory narażony jest na działanie alergenu, np. sierść, roztocze lub pleśń, czy też inne czynniki stale występujące w środowisku pacjenta.

Objawy bywają trudne do odróżnienia od innych chorób oczu, na przykład zespołu suchego oka, jednak najczęściej polegają na podrażnieniu oka, swędzeniu i zaczerwienieniu. Spojówka wykazuje łagodny nastrzyk z uogólnionym słabym odczynem grudkowym i brodawkowym.

Czasami na skórze powiek i wokół oczu może wystąpić objaw kontaktowego zapalenia skóry. U osób uczulonych na składniki płynu do pielęgnacji pojawia się nietolerancja na noszone soczewki kontaktowe.

Ostre alergiczne zapalenie spojówek – pojawia się nagle i postępuje bardzo szybko.

Jest reakcją na dużą ilość alergenu w worku spojówkowym, charakteryzującą się nagłym wystąpieniem nasilonego obrzęku spojówek i powiek.

Pacjenci skarżą się na swędzenie, pieczenie i zaczerwienienie oraz małą ilość śluzowej wydzieliny. Symptomy ustępują z reguły samoistnie w ciągu kilku godzin lub dni.

Alergiczne zapalenie spojówek – leczenie

Podstawą leczenia alergicznego zapalenia spojówek jest unikanie alergenów. Jeśli jednak znajdą się one w worku spojówkowym ważne jest podjęcie próby ich mechanicznego usunięcia. Z pomocą przychodzi tu płukanie oczu za pomocą soli fizjolologicznej czy też stosowanie preparatów sztucznych łez, kropli nawilżających.

Leczenie farmakologiczne uzależnione jest od odmiany alergicznego zapalenia spojówek i jego nasilenia. Lekarz okulista dysponuje tu lekami stosowanymi miejscowo i ogólnie. Leczenie miejscowe w przypadku alergii ocznych wykazuje przewagę nad leczeniem systemowym z racji bezpośredniego działania leku w postaci kropli ocznych na zmienioną chorobowo tkankę.

W terapii stosuje się preparaty z grupy leków przeciwhistaminowych, stabilizatorów komórek tucznych i eozynofilów, glikokortykosteroidy, niesterydowe leki przeciwzapalne oraz leki immunosupresyjne.

Dodatkowo w przypadku okresowego i przewlekłego zapalenia spojówek można zastosować odczulanie, nazywane immunoterapią swoistą, polegające na podawaniu do organizmu stopniowo wzrastających dawek alergenu, zwiększając w ten sposób jego tolerancję.

Alergiczne zapalenie spojówek – domowe sposoby

Istnieje wiele domowych sposobów wspomagających leczenie alergicznego zapalenia spojówek. Pomocną  metodą jest wykonywanie okładów chłodzących, łagodzących dolegliwości, zmniejszających obrzęk powiek i przekrwienie spojówek.

Spotykanym sposobem jest płukanie oczu wywarem z ziół mających działanie przeciwzapalne takich jak świetlik, nagietek, kolendra, koper włoski czy czarna herbata. Działanie takie ma dodatkowy efekt w postaci usuwania alergenu z worków spojówkowych poprzez ich wypłukanie.

 

Alergiczne zapalenie spojówek u dzieci

Sezonowe i przewlekłe alergiczne zapalenia spojówek są najczęściej spotykanymi chorobami alergicznymi oka, szczególnie u dzieci i młodzieży. W tej grupie wiekowej alergiczne zapalenia spojówek często współwystępują z alergicznym nieżytem nosa.

W przypadku zapalenia spojówek u dzieci z reguły lekarzowi wystarczy obserwacja i wywiad, aby zdiagnozować chorobę i towarzyszący jej stan zapalny. Czasem trzeba jednak wykonać dodatkowe badania i testy.

Zadaniem rodziców jest zwrócenie uwagi na problem u dziecka i udanie się z nim do specjalisty, dobrze jeśli będzie to także lekarz alergolog.

 Tylko dokładna diagnostyka i odpowiednie leczenie mogą przynieść ulgę naszym pociechom, zapewnić im komfort oraz odpowiednie warunki do rozwoju prawidłowego widzenia. 

Źródła:

  1. Waszczykowska A., Jurowski P.; Alergiczne zapalenie spojówek, Medycyna po Dyplomie, 2014(03).
  2. Borowicz D., Kędziora W., Nowomiejska K., et al.; Alergiczne zapalenie spojówek, Okulistyka po Dyplomie, 2019(04).
  3. Małecka H; Zapalenie spojówek, Medycyna Rodzinna, 2007, 1, 17-21.
  4. Mielczarek M., Choroby zapalne spojówek, Medycyna Rodzinna, 2005, 2, 40-49.   

Data dodania: sobota, 25 stycznia 2020

Alergie oczu

Artykuły mają charakter edukacyjny i nie odnoszą się do działania i stosowania produktów. Zawarte w nich treści nie zastępują porady lekarskiej.

Choroby alergiczne oczu – jakie są przyczyny? Alergia, czyli nadwrażliwość, jest wzmożoną reakcją na antygen (alergen) tolerowany przez większość populacji. Jest zależna od mechanizmów immunologicznych. Istnieje wiele przyczyn powodujących wystąpienie alergii, do których zalicza się uwarunkowania rodzinne (genetyczne), stres, ciążę mnogą, a nawet zbyt higieniczny tryb życia.

Choroby alergiczne oczu powodują takie same czynniki, jak w przypadku kataru siennego: pyłki drzew, traw i kwiatów, sierść zwierząt domowych, odchody roztoczy i kurz.

Zwykle barierę ochronną stanowią łzy, które wypłukują wszystkie drobinki i zanieczyszczenia z oka.

Jeśli jednak łzy sobie nie poradzą, wszystkie te pyłki i drobinki dostają się głębiej, do błony śluzowej oka i wywołują stan zapalny.

Objawy alergii – łzawienie, pieczenie, swędzenie oczu

W przypadku kontaktu z alergenem, oko stara się bronić. Polega to na powstawaniu przeciwciał, które walczą z substancjami podrażniającymi oko. Objawem tej walki są właśnie: uczucie swędzenia, pieczenia i łzawienie. Im dłuższy kontakt z alergenem, tym objawy te są silniejsze i trudniejsze do opanowania.

Rodzaje chorób alergicznych oczu

Choroby alergiczne oczu mogą występować samodzielnie, bądź w połączeniu z chorobami alergicznymi skóry, błon śluzowych układu oddechowego, czy pokarmowego. Najczęściej jednak choroby alergiczne oczu towarzyszą katarowi siennemu.

Najczęściej spotykane przez lekarzy rodzaje chorób alergicznych oczu to:

  • Ostre alergiczne zapalenie spojówekAlergeny (pyłki, roztocza kurzu domowego, pleśnie) dostają się do worka spojówkowego oka. Objawy sugerujące ostre alergiczne zapalenie spojówek to: gwałtowny początek, często u młodych osób, swędzenie, pieczenie, zaczerwienienie oczu z niewielką ilością śluzowej wydzieliny.
  • Sezonowe alergiczne zapalenie spojówekSezonowe alergiczne zapalenie spojówek pojawia się często u pacjentów z katarem siennym. Zwykle są to: silne łzawienie, swędzenie i pieczenie oczu, które często towarzyszą objawom ze strony układu oddechowego. Spojówka często jest obrzęknięta, może również występować niewielka ilość śluzowej wydzieliny. Ta postać alergii występuje sezonowo, przede wszystkim w okresie wiosennym (kwitnienie traw i drzew). 
  • Wiosenne zapalenie rogówki i spojówekJest to schorzenie dość rzadkie, obustronne i nawracające. Najczęściej dotyczy chłopców w pierwszej i drugiej dekadzie życia i zwykle mija w okresie dojrzewania. Objawy to: silne swędzenie oczu, łzawienie, światłowstręt, śluzowa wydzielina, uczucie ciała obcego w oku. Swędzenie oczu jest często objawem dominującym, typowo dolegliwości nasilają się rano.Wiosenne zapalenie spojówek jest bardziej niebezpieczne niż ostre lub sezonowe, ponieważ w tym przypadku może dojść do uszkodzenia rogówki.
  • Atopowe zapalenie spojówek i rogówkiJest to oczna manifestacja uogólnionej nadwrażliwości na jakiś czynnik. Oprócz zapalenia spojówek i rogówki mogą wystąpić także: gorączka sienna, pokrzywka czy astma. Ta postać alergicznego schorzenia narządu wzroku najczęściej występuje u młodych mężczyzn, jest zwykle obustronna i przebiega okresami zaostrzeń remisji. Dominujące objawy to: uciążliwe łzawienie, swędzenie, duża ilość śluzowej wydzieliny i światłowstręt. Jest to najcięższa postać zapalenia alergicznego.

Jak walczyć z chorobami alergicznymi oczu?

Najlepszym sposobem walki z alergią jest wyeliminowanie czynnika uczulającego. Niestety w wielu przypadkach nie jest możliwe określenie tych czynników, nie mówiąc o całkowitym wyeliminowaniu ich z życia. Dlatego pacjenci powinni przewlekle stosować leki miejscowe (do worka spojówkowego).

W leczeniu miejscowym stosuje się różne grupy leków, które mają usunąć przykre objawy dla pacjenta, takie jak: łzawienie, przekrwienie, czy obrzęk spojówek. W leczeniu wszystkich alergicznych schorzeń oczu duże znaczenie ma też zachowanie higieny i częste usuwanie czynnika wywołującego choroby alergiczne z oczu (np.

przemywanie solą fizjologiczną).

Aby stosowane miejscowo leki mogły właściwie działać należy również zwrócić uwagę na stan filmu łzowego. Jego niestabilność może spowodować zbyt szybkie wypłukiwanie leków i skrócić czas ich działania i tym samym spowodować nawrót dolegliwości.

Dlatego zastosowanie preparatów sztucznych łez może w korzystnie wpłynąć na efekt leczenia. Bardzo często objawy chorób alergicznych oczu są lekceważone, zwłaszcza jeśli trwają sezonowo. Tymczasem brak leczenia może prowadzić do poważnych powikłań.

Dlatego w przypadku wystąpienia objawów, należy skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia przyczyn i sposobów leczenia. Może się okazać, że przyczyną problemów takich, jak swędzenie czy łzawienie jest zmęczenie oka, bądź przeziębienie.

Jeśli jednak okaże się, że jest to alergia – lekarz wskaże optymalny sposób walki z nią, na przykład poprzez leczenie farmakologiczne, takie jak leki antyhistaminowe, leki obkurczające naczynia krwionośne oraz środki nawilżające (preparaty sztucznych łez, produkty na bazie soli fizjologicznej).

Leki należy zacząć zażywać odpowiednio wcześnie, by zapobiec rozwinięciu się objawów zapalenia. Najlepiej 7-10 dni przed przewidywanym okresem pylenia danej rośliny.

Z chorobami alergicznymi oczu można także walczyć poprzez zastosowanie się do kilku porad:

  • W momencie, gdy intensywność występowania alergenu rośnie (np. następuje pylenie roślin, które uczulają), warto unikać wychodzenia z domu, a nawet wietrzenia mieszkania.
  • Należy pamiętać o sprawdzeniu systemów klimatyzacji i centralnego ogrzewania pod kątem czystości (grzyby i zanieczyszczenia w nich obecne mogą powodować dolegliwości oczu).
  • Wiosną i latem pomoże noszenie ściśle przylegających do twarzy okularów przeciwsłonecznych, najlepiej z odpowiednimi fitrami, które dodatkowo chronią oczy przed szkodliwym promieniowaniem słonecznym. Należy pamiętać o myciu okularów.
  • Jeśli występują objawy, trudno oprzeć się np. pocieraniu oczu. Warto jednak pamiętać, że w ten sposób oko jest dodatkowo podrażniane oraz narażone na dodatkowe infekcje bakteryjne. Pocieranie przynosi tylko chwilową ulgę. Aby łagodzić objawy, lepiej jest stosować odpowiednie krople do oczu.
  • W przypadku alergii na roztocza kurzu, warto rozważyć rezygnację z ozdobnych dywanów, firan i narzut, w których roztocza przebywają.

Ważne: choroby alergiczne oczu, pomimo uciążliwości, nie powodują pogorszenia ostrości wzroku.

Leia também:  Como alterar as suas configurações de entrada do yahoo

dr n. med. Małgorzata Mulak, lekarz okulista

Alergiczne choroby oczu – cześć II – leczenie

W przypadku wystąpienia objawów alergii ze strony oczu, podstawą jakiegokolwiek postępowania jest określenie przyczyny i zdiagnozowanie problemu. W tym celu konieczna jest wizyta u lekarza okulisty i/lub alergologa.

Szczególnie istotne jest to w przypadku atopowego zapalenia rogówki i spojówek oraz przy wiosennym alergicznym zapaleniu spojówek i rogówki. Przy tych dwóch postaciach występuje bowiem ryzyko zaburzeń widzenia.

W przypadku pozostałych postaci również wizyta u lekarza jest wskazana.

Leczenie alergicznych chorób oczu polega przede wszystkim na wyeliminowaniu czynnika uczulającego, a także na wprowadzeniu postępowania niefarmakologicznego i farmakologicznego.

Postępowanie niefarmakologiczne w przypadku alergicznych chorób oczu

W przypadku wystąpienia objawów alergicznych ze strony oczu pomocne w ich łagodzeniu może być stosowanie zimnych okładów oraz przemywanie i przepłukiwanie oczu roztworem soli fizjologicznej. Roztwór ten wpuszczony/zakroplony do worka spojówkowego pozwala na wypłukanie z oka alergenów, co przyspiesza ustępowanie reakcji alergicznej.

Na rynku dostępne są różne roztwory soli fizjologicznej. Należy jednak pamiętać aby do oka wkraplać wyłącznie jałowy 0,9% roztwór chlorku sodu np.: Gilbert NaCl, Natrium Chloratum, lub Unimer Baby NaCl 

Postępowanie farmakologiczne w przypadku alergicznych chorób oczu

W przypadku chorób alergicznych oczu, oprócz eliminowania alergenu wywołującego objawy, należy zastosować postępowanie niefarmakologiczne. Dodatkowo, w razie potrzeby, po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą można sięgnąć po leki dostępne w aptece na bez recepty. Leki te występują w dwóch postaciach:

  • w kroplach do oczu – do stosowania miejscowego,
  • w tabletkach do stosowania doustnego.

Oprócz tego na rynku dostępne są leki przeciwalergiczne, stosowane w niektórych przypadkach alergicznego zapalenia spojówek, które dostępne są tylko na receptę i są zlecane przez lekarza.

Leki oczne do stosowania w przypadku alergicznego zapalenia spojówek

Na rynku dostępne są liczne preparaty (leki OTC i wyroby medyczne) w postaci kropli do oczu. Preparaty te polecane są w przypadku alergicznego zapalenia spojówek. Produkty te zawierają między innymi:

  • Kromoglikan sodu -Kromoglikan sodu to substancja o działaniu przeciwalergicznym. Związek ten stabilizuje błony komórkowe mastocytów oraz blokuje kanałów wapniowych. W wyniku tego następuje zahamowanie uwalniania mediatorów reakcji alergicznej co prowadzi co zmniejszenia reakcji alergicznej. 
  • Chlorowodorek azelestyny -Azelestyna, to substancja lecznicza z grupy leków przeciwhistaminowych. Blokuje ona receptory H1 i dodatkowo hamuje uwalnianie mediatorów stanu zapalnego z komórek tucznych. W wyniku tego zmniejsza reakcję alergiczną, w tym alergiczne zapalenie spojówek. -Azelestyna znajduje się w takich lekach jak: Azelastin COMOD, Allergodil
  • Ektoinę -Ektoina łagodzi zaczerwienienie, swędzenie i łzawienie oczu, chroni oczy przed alergenami i zmniejsza ich szkodliwe oddziaływanie. Ponadto przyspiesza regenerację spojówki. -Ektoina zawarta jest między innymi w takich preparatach jak: Alectoin, Ektin 

Alergiczne zapalenie spojówek – leki doustne

Na aptecznych pólkach dostępne są liczne leki, występujące w postaci tabletek, zawierające w swoim składzie substancje przeciwhistaminowe.

Leki te, poprzez swój mechanizm działania, blokują receptory histaminowe i tym samych hamują uwalnianie histaminy – jednego z głównych mediatorów reakcji alergicznej.

Leki te powodują zmniejszenie reakcji alergicznej oraz ustąpienie objawów alergicznego zapalenia spojówek.

Do tych leków zalicza się między innymi:

Podsumowując, alergiczne zapalenie spojówek jest schorzeniem bardzo często występującym. W większości przypadków nie zagraża widzeniu, niemniej jednak jest bardzo uciążliwe i utrudniające codzienne funkcjonowanie.

Dlatego też, osoby cierpiące na alergiczne zapalenie spojówek powinny skonsultować swoje schorzenie z lekarzem okulistą, stosować się do jego zaleceń oraz ograniczyć w miarę możliwości kontakt z alergenami.

Jeżeli natomiast objawy alergii się pojawią, wtedy pacjenci powinni zastosować odpowiednie postępowanie niefarmakologiczne oraz właściwe leczenie za pomocą miejscowych leków ocznych oraz doustnych leków zawierających substancje przeciwhistaminowe.

W przypadku intensywnych i bardzo uciążliwych objawów, które nie mijają i nie ustępują, a wręcz nasilają się, konieczne jest jak najszybsze skonsultowanie się z lekarzem.

Literatura: 1. Bogacka E. Leczenie alergicznych chorób oczu. Alergia, Astma. Immunol 2004, 9, supl. 2, 53-57. 2. Bogacka E.

, Kontaktowe zapalenie spojówek i skóry powiek i CBC (Contact Blepharo-Conjuncitivis) na podstawie opisu 2 przypadków, Alergia Astma Immunologia 2018, 23, 3, 157-159 3. Figura B., Alergiczne zapalenie spojówek, Farmakoterapia, 2009, luty 4. Groblewska A.

, Wiosenne i atopowe zapalenie rogówki i spojówek, 2014, 1, 2, 114-119 5. Mario La Rosa et al., Allergic conjunctivitis: a comprehensive review of the literature, Italian Journal of Pediatrics 2013, 39:18 6. Sanchez M.C.

, et al Allergic Conjunctivitis J Investig Allergol Clin Immunol 2011, 21, 2, 1-19 7. Stanowisko grupy ekspertów Polskiego Towarzystwa Alergicznego i Polskiego Towarzystwa Okulistycznego. W sprawie diagnostyki i leczenia alergicznych chorób narządu wzroku. 

Alergiczne zapalenie spojówek – objawy, przyczyny, leczenie i..

Alergiczne zapalenie spojówek to choroba alergiczna powodująca stan zapalny w obrębie spojówki. Objawy pojawiają się po ekspozycji na uczulający alergen. Są to zwykle zaczerwienie oczu, ich świąd i obrzęk. Alergiczne zapalenie spojówek często współwystępuje z nieżytem nosa.

Alergiczne zapalenie spojówek epidemiologia

Alergiczne zapalenie spojówek występuje bardzo często. Szacuje się, że nawet od 6 do 30 proc. dorosłych zmaga się z tą chorobą. U dzieci podobnie – nawet do 30 proc. może mieć zdiagnozowane alergiczne zapalenie spojówek.

Zdecydowanie najczęstszą postacią tej choroby jest sezonowe alergiczne zapalenie spojówek – zwykle w formie łagodnej jako kilka epizodów rocznie, cechujących się łagodnymi objawami ze strony spojówek.

Choć do gabinetów okulistycznych najczęściej zgłaszają się osoby zmagające się z wiosennym lub atopowym zapaleniem spojówek i rogówki (czyli cięższymi postaciami chorób alergicznych oczu).

Alergiczne zapalenie spojówek niezwykle często współwystępuje z alergicznym nieżytem nosa. Objawy ze strony spojówek mogą towarzyszyć nawet 30-71 proc. pacjentom z ANN.

Alergiczne zapalenie spojówek objawy

Charakterystyczne objawy wskazujące na alergiczne zapalenie spojówek to:

  • pieczenie oczu,
  • zaczerwienienie spojówek,
  • nasilone łzawienie,
  • świąd oczu,
  • obrzęk powieki i/lub spojówki,
  • łagodna nadwrażliwość na światło. 

Objawy zwykle dotyczą obu oczu. 

Alergiczne zapalenie spojówek może współwystępować z innymi chorobami atopowymi, takimi jak:

  • alergiczny nieżyt nosa,
  • astma,
  • atopowe zapalenie skóry,
  • pokrzywka.

Alergiczne zapalenie spojówek rodzaje

Wśród alergicznych chorób oczu wyróżnia się: 

  • sezonowe alergiczne zapalenie spojówek,
  • całoroczne alergiczne zapalenie spojówek,
  • wiosenne zapalenie spojówki i rogówki,
  • atopowe zapalenie spojówki i rogówki,
  • kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówki.

Sezonowe i całoroczne alergiczne zapalenie spojówek występują zdecydowanie częściej, niż pozostałe rodzaje alergicznych chorób oczu. 

Występowanie
Okres występowania objawów Najczęstsze – ok. 55 proc. populacji* Ok. 18 proc. populacji*
Objawy W sezonie pylenia – zwykle od wiosny do jesieni Przez cały rok, niezależnie od okresu pylenia
Uczulające alergeny Świąd, łzawienie, zaczerwienienie, obrzęk spojówek Podobne, ale zwykle mniej nasilone niż w przypadku sezonowego alergicznego zapalenia spojówek
Uczulające alergeny Pyłki roślin Roztocze kurzu domowego, pleśnie, ślina czy nabłonek zwierząt domowych
Mechanizm reakcji alergicznej IgE-zależny

* dane włoskie

Kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówki

Pojawia się w wyniku bezpośredniego kontaktu uczulającego alergenu lub substancji drażniącej ze spojówką lub powieką. Powoduje to zaczerwienie i świąd, ale może pojawić się również obrzęk. 

Wiosenne zapalenie spojówki i rogówki oraz atopowe zapalenie spojówki i rogówki to ciężkie postacie chorób alergicznych oczu. Występują zdecydowanie rzadziej – atopowe zapalenie spojówki i rogówki u ok. 7 proc. populacji, a wiosenne zapalenie spojówki i rogówki dotyka ok. 9 proc. populacji (dane włoskie). 

Wiosenne zapalenie spojówki i rogówki

Dotyczy raczej osób zamieszkujących regiony tropikalne (klimat ciepły). Dotyka chłopców w wieku 4-12 lat i zwykle zanika po okresie dojrzewania. Objawia się intensywnym świądem, łzawieniem oraz nadwrażliwością na światło, które pojawiają się nie tylko przy ekspozycji na uczulający alergen, lecz mogą także nasilać się w wyniku ekspozycji na wiatr czy światło słoneczne. 

Atopowe zapalenie spojówki i rogówki

To utrzymujący się stan zapalny obejmujący spojówkę, rogówkę i powieki. Jest to oczna manifestacja atopowego zapalenia skóry, która przebiega ze zgrubieniem powieki, a nawet włóknieniem. Cechą charakterystyczną są zmiany atopowe zajmujące powieki. Zwykle pojawia się u młodych dorosłych.

Przyczyną objawów ze strony spojówek jest reakcja alergiczna (nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego) wywołana kontaktem z uczulającym alergenem, który pobudza do działania komórki odpornościowe i powoduje rozwój stanu zapalnego w obrębie narządu wzroku. 

Jakie alergeny zwykle uczulają osobę z alergicznym zapaleniem spojówek?

  • Pyłki traw, chwastów, kwiatów i drzew w przypadku sezonowego alergicznego zapalenia spojówek.
  • Roztocze kurzu domowego, pleśnie, ślina czy nabłonek zwierząt domowych w przypadku całorocznego alergicznego zapalenia spojówek.

Alergiczne zapalenie spojówek diagnostyka

W przypadku objawów łagodnych zwykle wystarczy pomoc internisty lub pediatry, którzy mogą przeprowadzić diagnostykę podstawową i w razie potrzeby skierować pacjenta do okulisty lub alergologa.

Kiedy warto skonsultować się z alergologiem?

Z konsultacji alergologa należy skorzystać, gdy:

  • Współistnieją inne choroby atopowe, np. alergiczny nieżyt nosa, astma, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy lub atopowe zapalenie skóry.
  • Objawy wskazują na sezonowe alergiczne zapalenie spojówek.
  • Objawy są słabo kontrolowane mimo zastosowanych metod leczenia.

Kiedy warto skonsultować się z okulistą?

  • Gdy pojawiają się zaburzenia widzenia, ból oczu, nadwrażliwość na światło.
  • Gdy osoba mająca objawy alergicznego zapalenia spojówek używa szkieł kontaktowych.
  • Gdy wyniki diagnostyki w kierunku choroby alergicznej są ujemne.

W diagnostyce wykorzystuje się testy z krwi wykrywające obecność swoistych przeciwciał IgE (sIgE) oraz testy skórne punktowe lub płatkowe.

Coraz częściej wykorzystuje się również diagnostykę molekularną – stanowiącą test z krwi. 

Z uwagi na obecną sytuacją epidemiczną zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Alergologicznego (marzec 2020 r.), część testów alergicznych jest ograniczona do sytuacji naprawdę koniecznych. Dotyczy to m.in. punktowych testów skórnych i płatkowych testów z alergenami kontaktowymi. W przypadku podejrzenia choroby alergicznej o podłożu IgE-zależnym zalecane są testy in vitro z krwi np. wykrywające obecność swoistych przeciwciał IgE (sIgE).

Leczenie alergicznego zapalenia spojówek

W leczeniu alergicznego zapalenia spojówek wykorzystuje się:

  • unikanie ekspozycji na uczulający alergen,
  • leki (np. przeciwhistaminowe, rzadziej miejscowe kortykosteroidy),
  • immunoterapię (odczulanie) w przypadku potwierdzenia związku objawów z ekspozycją na konkretny alergen.
  • Mimo odczuwanego świądu należy unikać pocierania oczu.
  • Ulgę mogą przynieść przykładane do oczu zimne i wilgotne kompresy z gazy.
  • Pomocne może być przemywanie oczu sztucznymi łzami, które wspierają barierę powierzchniową oka.
  • Noszenie okularów może zmniejszyć ekspozycję na uczulające alergeny.

Profilaktyka alergicznego zapalenia spojówek

  • Zarówno w leczeniu, jak i profilaktyce należy starać się ograniczyć ekspozycję na uczulające alergeny (np. pyłki roślin, czy alergeny roztoczy kurzu domowego).
  • W strategii ograniczania ekspozycji na pewne alergeny można również stosować systemy filtracji powietrza.
  • Po ekspozycji na alergen warto przepłukać oczy za pomocą sztucznych łez czy soli fizjologicznej,- sztuczne łzy tworzą barierę powierzchniową chroniącą przed kontaktem spojówki z alergenem,- pomagają usunąć alergeny z powierzchni oka.
  • U osób z wadą wzroku noszenie okularów chroni przed kontaktem z alergenami znajdującymi się w powietrzu – należy pamiętać o częstym czyszczeniu okularów.
  • Podobnie jak w przypadku innych chorób alergicznych związanych z pyłkami, warto myć włosy po powrocie do domu ze spaceru lub przed pójściem spać.
  • Dodatkowo zaleca się unikanie czynników drażniących, o ile to możliwe, takich jak: suchy nawiew powietrza, nikotyna, formaldehyd, smog, świeżo malowane pomieszczenia, czy dym z ogniska lub kominka.

Mapa pylenia sprawdź co teraz pyli

W ograniczeniu ekspozycji na uczulające alergeny u osób z sezonowym alergicznym zapaleniem spojówek przydatnym narzędziem jest kalendarz i mapa pylenia. Sprawdź: Gdzie i co teraz pyli. Interaktywna mapa pylenia (kalendarz pylenia) >>

  • Przeczytaj także: 
  • Co teraz pyli  
  • Alergia na pyłki

Referencje:

  1. Samoliński B., Raciborski F., Lipiec A. i wsp. Epidemiologia chorób alergicznych w Polsce (ECAP). Alergologia Polska 2014; I: 10-18.
  2. Bielory L., Meltzer E.O., Nichols K.K. i wsp. An algorithm for the management of allergic conjunctivitis. Allergy Asthma Proc 2013: 34(5): 408-20.
  3. Leonardi A., Castegnaro A., La Gloria Valerio A. i wsp. Epidemiology of Allergic Conjunctivitis: Clinical Appearance and Treatment Patterns in a Population-Based Study. Curr Opin Allergy Clin Immunol 2015; 15(5): 482-8.
  4. Leonardi A., Bogacka E., Fauquert J.L. i wsp.Ocular allergy: recognizing and diagnosing hypersensitivity disorders of the ocular surface. Allergy 2012; 67: 1327-1337

Alergiczne choroby oczu – alergiczne, atopowe zapalenia – objawy – leczenie – Kliniki Okulistyczne Optegra

Wiosna to pora roku, na którą wszyscy zawsze czekamy. Dni stają się coraz dłuższe i cieplejsze. Do życia budzi się zieleń, a z nią… alergie. Dla osób, które zmagają się z alergiami, wiosenne dni choć piękne, bywają uciążliwe.

Zwłaszcza, gdy objawy alergii nasilają się i utrudniają codzienne funkcjonowanie. Katar, kichanie, piekące, zaczerwienione oczy, zapalenie spojówek, obrzęk powiek – to tylko niektóre z symptomów wiosennych alergii.

Jakie są objawy alergicznych chorób oczu? Jak sobie z nimi radzić? Zapraszamy do lektury naszego artykułu.

Z roku na rok z alergiami zmaga się coraz więcej Polaków. W sezonie pylenia alergicy obserwują nie tylko zaostrzenie alergicznego nieżytu nosa, ale także objawy związane z narządem wzroku.

Najczęściej występujące alergiczne choroby oczu to:

  • alergiczne zapalenie spojówek,
  • atopowe zapalenie spojówki i rogówki,
  • kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówki.

Najpopularniejszymi alergenami, które wywołują alergiczne choroby oczu są pyłki traw, chwastów, kwiatów i drzew.

Uczulenia mogą także wywoływać roztocza kurzu domowego, pleśnie, ślina, nabłonek zwierząt domowych czy niektóre substancje stosowane w kosmetykach pielęgnacyjnych lub do makijażu.

Alergiczne zapalenie spojówek

Alergiczne zapalenie spojówek wywołuje stany zapalne w okolicach spojówki. Dokuczliwe symptomy ujawniają się najczęściej po kontakcie z alergenem. Bardzo często alergii spojówek towarzyszy katar. Zazwyczaj przebiega łagodnie i pojawia się kilka razy w roku.

Objawy alergicznego zapalenia spojówek:

  • zaczerwienienie,
  • pieczenie,
  • świąd powiek,
  • uczucie ciała obcego w oku,
  • łzawienie i obrzęk,
  • rzadziej: światłowstręt i zaburzenia widzenia.

Leczenie alergicznego zapalenia spojówek

Leczenie alergicznych chorób oczu sprowadzają się w łagodzeniu występujących objawów. Lekarze mogą zalecić także:

  • ograniczenie kontaktu z alergenami,
  • przyjmowanie leków, np. przeciwhistaminowych, a w szczególnych przypadkach także  miejscowo kortykosteroidów,
  • zastosowanie odczulania (immunoterapii). Tę metodę leczenie stosuje się w przypadku potwierdzonego związku objawów z kontaktem z konkretnym alergenem.

Kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówki

Kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówki występuje po bezpośrednim kontakcie powieki lub spojówki z alergenem lub substancją uczulającą. Objawami tej choroby są: świąd i zaczerwienienie. Sporadycznie może pojawić się również obrzęk powiek.

Kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówki częściej dotyka kobiet.

Najczęściej rozwija po kontakcie z takimi czynnikami drażniącymi jak: kosmetyki, barwniki, żywice, metale, środki dezynfekcyjne lub substancje lotne w otoczeniu chorego, wyciągi ziołowe, kontakt z toksyczną rośliną (np. barszcz, sumak jadowity etc.) lub sierścią zwierząt, roztocza.

Wystąpienie objawów kontaktowego zapalenia skóry powiek i spojówki może być spowodowane również po zetknięciu się powiek z kosmetykami, używanymi w innych częściach ciała niż oczy, np. przypadkowym dotknięciem powieki tuż po pomalowaniu paznokci.

Kosmetyki w ogóle stają się coraz częstszą przyczyną kontaktowego zapalenia skóry powiek i spojówki. Wynika to z faktu, że zawierają wiele substancji źle  lub w ogóle nie przebadanych, a czasami – informacje na temat ich składu kosmetyków są nieprawdziwe.

Leczenie kontaktowego zapalenie skóry powiek i spojówki

Leczenie kontaktowego zapalenie skóry powiek i spojówki wymaga usunięcia substancji uczulającej. Ponadto nie należy również dotykać i trzeć oczu. Konieczne jest ograniczenie stosowania miejscowego wszelkich leków i kosmetyków.

Lekarze zalecają także szczególną dbałość o prawidłowe nawilżenie i natłuszczenie skóry maściami bez konserwantów. Leczenie kontaktowego zapalenia skóry powiek i spojówki odbywa się przez krótkotrwałe stosowanie maści z glikokortykosteroidami.

Jako działanie wspierające można robić zimne okłady i zakraplać sztuczne łzy bez konserwantów.

Atopowe zapalenie spojówki i rogówki

Atopowe zapalnie spojówki i rogówki ma nieco poważniejszy przebieg. To zapalenie narządu wzroku, które pojawia się u osób cierpiących na atopowe zapalenie skóry.

Objawy atopowego zapalenia spojówki i rogówki:

  • obustronne zmiany na skórze powiek (typowe dla atopowego zapalenia skóry),
  • zaburzenia wzrostu rzęs i brwi,
  • podrażnienie mieszane spojówek,
  • występowanie brodawek na spojówce powiek,
  • śluzowo-ropna wydzielina,
  • światłowstręt, łzawienie, świąd i pieczenie.

Dość często w tej chorobie pojawia się również zgrubienie, a nawet zwłóknienie powieki. Wszystkie zmiany skórne na powiekach mają charakter atopowy. Najczęściej występuje u młodych dorosłych.

Nieleczone atopowe zapalenie spojówki i rogówki może doprowadzić do rozwoju ciężkich powikłań, powodujących trwałe uszkodzenie widzenia, a w skrajnych przypadkach – także do całkowitej utraty wzroku.

Objawy ze strony spojówek pojawiają się po kontakcie z alergenem. Pobudza on komórki odpornościowe, które nie działają prawidłowo, co powoduje rozwój stanu zapalnego oka.

Leczenie atopowego zapalenia spojówki i rogówki

W leczeniu atopowego zapalenia spojówki i rogówki stosuje się terapię farmakologiczną miejscową i ogólną oraz immunoterapię. Jednocześnie zaleca się podjęcie działań prewencyjnych oraz zapobiegających powikłaniom.

W czasie zaostrzenia objawów oraz w przypadku wystąpienia objawów suchego oka lekarze zalecają uzupełnienie leczenia o stosowanie tzw.

sztucznych łez, które wspierają naturalną barierę ochronną oka i łagodzą dolegliwości związane z alergią.

Zapobieganie atopowemu zapaleniu spojówki i rogówki sprowadza się do unikania kontaktu z alergenami. Powoduje to osłabienie objawów choroby lub ich ustąpienia, a tym samym umożliwia zmniejszenie dawek lub całkowite odstawienie leków.

Jak przetrwać sezon pylenia? Wskazówki dla alergików:

  • Zdecydowanie powstrzymaj się od pocierania oczu, nawet wtedy kiedy bardzo swędzą;
  • W przypadku nasilenia objawów stosuj zimne kompresy z gazy – przyniosą ulgę;
  • Stosuj sztuczne łzy – pomagają wspierać barierę powierzchniową oka i pomagają usunąć z niego alergeny;
  • Używaj oczyszczaczy powietrza – to sposób na minimalizowanie kontaktu z alergenami;
  • Unikaj kontaktu z czynnikami drażniącymi, takimi jak: suchy nawiew powietrza, , formaldehyd, smog, świeżo malowane pomieszczenia, dym nikotynowy, z ogniska lub kominka;
  • Ograniczaj czas pracy przy komputerze – rzadszy odruch mrugania przyczynia się do nieprawidłowego nawilżenia oka i słabszego wypłukiwania z niego alergenów;
  • Jeśli nosisz soczewki kontaktowe – rygorystycznie przestrzegaj zasad higieny;
  • Noś okulary – stanowią naturalną barierę, która ogranicza ekspozycję na alergeny.

Bibliografia: 1. B. Samoliński, F. Raciborski, A. Lipiec, „Epidemiologia chorób alergicznych w Polsce (ECAP). Alergologia Polska 2014. 2. R. Pawliczak, Alergologia Kompendium, Poznań 2018. 3. Atopowe zapalenie rogówki i spojówek, www.podyplomie.pl, https://podyplomie.pl/okulistyka/23541,atopowe-zapalenie-rogowki-i-spojowek

4. Alergiczne zapalenia powiek, www.przegladokulistyczny.pl, https://www.przegladokulistyczny.pl/alergiczne-zapalenia-powiek

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*