Chirurgiczne i hormonalne leczenie endometriozy

Endometrioza jest chorobą opisaną po raz pierwszy w publikacjach medycznych przez Rokitańskiego w XIX wieku, ale w praktyce jeszcze kilka dekad temu mało kto o niej wiedział.

Endometrioza – czym jest?

Endometrioza (endometriosis – gruczolistość błony śluzowej macicy) przez długi czas była uważana za dość tajemniczą chorobę. Została nawet określona jako “wsteczne miesiączkowanie”. Obecnie wiemy, że jest to występowanie tkanki endometrialnej macicy w obrębie innych narządów.

Problem rozpoznawany jest u coraz większej liczby kobiet i obecnie dotyczy około 6-15 % populacji w wieku rozrodczym. Wiadomo, że jest to choroba przewlekła, a jej występowanie zależy od indywidualnych czynników hormonalnych, genetycznych, immunologicznych i środowiskowych.

Klinicznie wyróżnia się trzy typy endometriozy:

  • otrzewną,
  • jajnikową,
  • głęboko naciekającą.

Zmiany chorobowe mogą być umiejscowione w:

  • jajnikach,
  • przegrodzie odbytniczo-pochwowej,
  • przeponie,
  • jelicie grubym,
  • otrzewnej, opłucnej i osierdziu,
  • pęcherzu moczowym,
  • płucach,
  • pępku i bliźnie po operacjach brzusznych, np. po cesarskim cięciu.

Endometrioza a niepłodność

Choroba diagnozowana jest głównie u kobiet w wieku rozrodczym, kiedy to mimo wielu prób, nie udaje się im zajść w ciążę.

Patologiczne zmiany w układzie rozrodczym spowodowane endometriozą są częstą przyczyną niepłodności, co potwierdza fakt rozpoznawania tej choroby u 35-50% kobiet starających się bezskutecznie o dziecko.

Udowodniono, że uwolnienie blizn i zrostów oraz usunięcie torbieli endometrialnych zwiększa szansę na posiadanie potomstwa.  

Objawy endometriozy

Trudności w rozpoznaniu choroby są związane z jej niejednoznacznymi objawami. Otóż zdarza się, że kobiety, które nigdy nie narzekały na bolesne miesiączki mają zaawansowaną postać choroby, natomiast kobiety, które podczas okresu niemalże mdlały z bólu, są zupełnie zdrowe.

Z tego powodu endometrioza jest często diagnozowana przypadkowo, np. podczas leczenia operacyjnego innych schorzeń. Pamiętajmy, że wnikliwe obserwowanie swojego organizmu oraz wizyta u dobrego specjalisty na pewno poskutkują postawieniem trafnej diagnozy.

W przypadku podejrzenia endometriozy należy zwrócić uwagę na:

  • bolesne i obfite miesiączki,
  • problemy z zajściem w ciążę,
  • odczuwanie bólu podczas kontaktów intymnych,
  • bolesne oddawanie moczu oraz bolesną defekację,
  • ból w okolicy krzyżowej kręgosłupa,
  • krótkotrwałe i przewlekłe bóle brzucha z niewiadomych przyczyn,
  • wzdęcia i biegunki,
  • krwawienie z odbytu lub dróg moczowych,
  • obecność zmian np. torbieli w obrębie układu rozrodczego.

Diagnostyka endometriozy

Zespół Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego zgodnie uznał, że najlepszym narzędziem zarówno diagnostycznym, jak i leczniczym jest laparoskopia, dzięki której można jasno określić stadium choroby, zlokalizować ogniska zapalne oraz usunąć ewentualne blizny, zrosty i torbiele.

Poza tym, ginekolog, diagnozując pacjentkę, powinien zebrać szczegółowy wywiad lekarski.

Niezbędne jest wykonanie USG przezpochwowego oraz przez powłoki brzuszne, podczas którego doświadczony lekarz może wykryć obecność zmian chorobowych, w wielu przypadkach bez konieczności przeprowadzania laparoskopii.

Zalecane jest też wykonanie rezonansu magnetycznego (MRI), choć zdecydowanie nie jest to metoda popularnie wykorzystywana w diagnostyce endometriozy. W praktyce często okazuje się, że nawet klasyczne palpacyjne badanie ginekologiczne okolic przydatków może okazać się niezwykle skuteczne w wykryciu torbieli endometrialnych.

Torbiele endometrialne nazywane są czekoladowymi ze względu na wypełniającą je krew. Obecne zalecane jest laparoskopowe usuwanie tych zmian, ale tylko w przypadku średnicy powyżej 3 cm. Niestety, zdarza się, że podczas zabiegu musi być także usunięty cały zmieniony chorobowo jajnik lub trzeba dokonać jego częściowej resekcji.

Niepokojące są dane statystyczne odnośnie ponownego pojawiania się torbieli czekoladowych. Wznowy dotyczą nawet do 30% pacjentek po przebytej laparoskopii. Pojawiające się w czasie choroby zmiany nie mają charakteru nowotworu, ale uznano, że występowanie endometriozy niewątpliwie stwarza zagrożenie onkologiczne.

W tym wypadku szczególnie narażone są kobiety w okresie menopauzalnym.

Leczenie endometriozy 

Choć laparoskopia uważana jest za złoty standard w diagnostyce i leczeniu endometriozy, część specjalistów decyduje się na wprowadzenie farmakoterapii bez ingerencji chirurgicznej.

Wiadomo, że tkanka endometrialna jest wrażliwa na działanie hormonów, dlatego kobietom przepisywane są preparaty estrogenowo-progestagenowe, preparaty progestagenowe w postaci doustnej lub systemu wewnątrzmacicznego oraz uśmierzające ból niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).

Stosowany niegdyś danazol okazał się wywoływać uciążliwe skutki uboczne w postaci przybierania na wadze, spadku libido, trądziku, uderzeń gorąca, a nawet zmiany barwy głosu. Obecnie w leczeniu endometriozy stosowany jest najczęściej dienogest, który jest pochodną progesteronu.

Preparat ten okazał się być skuteczny w walce z bólem towarzyszącym endometriozie, przy jednoczesnej redukcji ryzyka choroby zakrzepowo-zatorowej w porównaniu z innymi lekami.

Chirurgiczne i hormonalne leczenie endometriozy

Nadzieje związane z markerami biochemicznymi

Markery biochemiczne to substancje znajdujące się we krwi, których obecność lub zwiększone stężenie świadczy o występowaniu określonej choroby, w tym endometriozy. Są pomocne w szybkiej i w miarę taniej diagnostyce.

Obecnie w laboratoriach diagnostycznych wykonywana jest analiza stężenia czynnika Ca-125 oraz Ca 19-9, które wprawdzie nie są substancjami ostatecznie potwierdzającymi endometriozę, ale stanowią uzupełnienie specjalistycznych badań ginekologicznych i umożliwiają podjęcie decyzji o ukierunkowanym leczeniu.

Do niedawna prowadzono także analizy w aspekcie wykorzystania w diagnostyce laboratoryjnej kilku czynników angiogennych, czyli wpływających na powstawanie naczyń krwionośnych podczas implantacji fragmentów endometrium poza obrębem macicy.

Badaniu zostały poddane takie substancje jak angiogenina, czynnik wzrostu śródbłonka (VEGF) oraz czynnik wzrostu fibroblastów (FGF).

Uzyskane wyniki nie były jednak satysfakcjonujące, więc aspekt poszukiwania biochemicznych markerów skutecznie diagnozujących endometriozę pozostaje wciąż otwarty.

Endometrioza nie jest chorobą zagrażającą życiu, ale skutecznie może obniżyć jakość funkcjonowania. Ból i niepokojące krwawienia to niestety częsta codzienność pacjentek dotkniętych tą chorobą.

Dodatkowo endometrioza istotnie obniża płodność kobiety, co może być przyczyną osobistych tragedii.

Pocieszająca jest skuteczność leczenia preparatami hormonalnymi oraz za pomocą laparoskopii, co u wielu kobiet na długi czas pozwala zapomnieć o tej uciążliwej chorobie.

Przeczytaj również: Borykasz się z problemami intymnymi? Zainteresuj się kwasem hialuronowym!

Źródła:

  • Adamiak-Godlewska A. (2015). Stężenie wybranych czynników angiogennych w płynie otrzewnowym i surowicy krwi pacjentek z endometriozą. Ginekol Pol, 86, 188-192.
  • Brucka A., Górski J., Kulig B. (2012). Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące diagnostyki i metod leczenia endometriozy. Ginekol Pol, 83, 871-876.
  • Sobstyl M., Tkaczuk-Wlach J., Jakiel G. (2012). Endometriosis and pain. Przegląd Menopauzalny, 16(1), 60.
  • Sznurkowski J. J. (2012). Endometrioza i proces nowotworowy. Current Gynecologic Oncology, 1(10), 61-70.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Endometrioza

Endometrioza to choroba, w której elementy błony śluzowej macicy (endometrium) naciekają poza jamę macicy.

Choroba najczęściej objawia się bolesnymi miesiączkami, długotrwałymi bólami brzucha, bólami podczas stosunku płciowego oraz zaburzeniami płodności.

Endometrioza jest najczęstszą chorobą ginekologiczną kobiet w wieku rozrodczym. Występuje u 20-50% niepłodnych kobiet i 50% kobiet z bólami miednicy.

Przyczyny endometriozy

Przyczyny endometriozy nie są jasne. Zwykle w rozwoju schorzenia bierze udział kilka czynników – czynniki genetyczne, immunologiczne i hormonalne.

W normalnych warunkach hormonalnie zmieniona błona śluzowa macicy jest wypłukiwana z jamy macicy przez krwawienie miesiączkowe.

Jednak czasem podczas menstruacji cząsteczki endometrium są wypłukiwane z jajowodów do jamy brzusznej.

Jedna z teorii endometriozy zakłada, że ten sam proces hormonalny, który zachodzi w wyściółce macicy, zachodzi następnie na zagnieżdżonych (wszczepionych) cząsteczkach błony śluzowej w obrębie jamy brzusznej i miednicy.

Inna teoria zakłada przemodelowanie niektórych komórek jamy brzusznej w komórki podobne do endometrium po powtarzających się stanach zapalnych w miednicy małej kobiety lub w odpowiedzi na wyższy poziom estrogenów (żeńskich hormonów płciowych).

Teoria immunologiczna zakłada obecność przeciwciał przeciwko endometrium w organizmie kobiety lub obniżoną odporność komórkową.

Tym samym system obronny kobiety nie reaguje na wystąpienie ognisk, nie niszczy ich, a tym samym ułatwia zagnieżdżanie się (implantację) lub transformację endometrium (metaplazja).

Niepłodność spowodowana endometriozą wykształca się wskutek tworzenia się zrostów w miednicy kobiety, które ograniczają wzajemny kontakt wewnętrznych narządów płciowych, ale także zmiany w procesach hormonalnych, immunologicznych i biochemicznych odpowiedzialnych za fuzję komórek rozrodczych (zapłodnienie), rozwój wczesnych stadiów embrionalnych i ich transport do jamy macicy.

Cztery podstawowe typy endometriozy

  1. Endometrioza otrzewnowa (pojawienie się ognisk na otrzewnej).

Podczas laparoskopii na otrzewnej można wykryć kolorowe plamy o wielkości kilku milimetrów. Kolor tych plamek jest różny w zależności od etapu rozwoju zmian endometriozy.

Złogi endometriozy, początkowo czerwonawe, podlegają zasadniczo temu samemu cyklowi hormonalnemu, co wyściółka macicy. Prowadzi to do miejscowego zapalenia wokół tych złogów, które stopniowo się zamyka. Stopniowo oderwana tkanka gromadzi się, a złogi powiększają się i zamieniają kolor na niebieski.

Leia também:  Rokowanie w zawale serca i powikłania po zawale

Kolejnym etapem jest proces bliznowacenia wskutek pogorszenia ukrwienia zmian.

  1. Endometrioza jajników (występowanie złogów na jajniku).

Ten typ charakteryzuje się obecnością kolorowych złogów na powierzchni jajnika, które mogą wnikać do wewnątrz i tworzyć cystę wielkości kilku centymetrów. Ta cysta nazywana jest endometrioma lub torbiel endometrialna.

  1. Endometrioza przegrody odbytniczo-pochwowej (wystąpienie endometriozy w przegrodzie między pochwą a odbytnicą).

Guzki lite są typowe dla tego typu endometriozy. Guzki powstają w wyniku zwiększonego tworzenia się mięśni gładkich i więzadeł wokół złogów endometriozy.

Ten typ endometriozy jest często określany jako głęboki, ponieważ dotyczy nie tylko wspomnianej przegrody, ale także więzadeł między macicą a kośćmi miednicy. Guzki mogą również tworzyć się w mięśniach narządów miednicy.

Ta endometrioza ulega jedynie niewielkim zmianom podczas cyklu miesiączkowego i objawia się uporczywym i silnym bólem.

  1. Adenomioza (występowanie ognisk wewnątrz mięśnia macicy).

Ten typ endometriozy nie jest izolowany. Zwykle towarzyszy jej występowanie endometriozy otrzewnowej, często również występowanie mięśniaków macicy. Objawia się zwiększonym krwawieniem z macicy, bolesną i powiększoną macicą oraz innymi objawami typowymi dla endometriozy, takimi jak bolesne miesiączki, bóle podczas stosunku płciowego i długotrwałe bóle miednicy.

Rozpoznanie endometriozy można postawić na podstawie oceny objawów i ich nasilenia w połączeniu z badaniem ultrasonograficznym. Najczęściej jednak określa się to wykonując laparoskopię diagnostyczną.

Leczenie endometriozy

  • Zachowawcze – leczenie hormonalne

Skuteczność tego postępowania jest wysoka (75-95%). Jednak u 25–50% pacjentek obserwujemy nawrót dolegliwości w ciągu roku od odstawienia leczenia.

Podatność na leczenie jest indywidualna i zależy w dużej mierze od powodzenia zabiegów laparoskopowych i wyników badań histologicznych. Wysoką skuteczność leczenia można osiągnąć przy złogach otrzewnowych (na otrzewnej), mniej skuteczne jest leczenie hormonalne endometriozy jajników.

Bardzo oporne są przypadki endometriozy przegrody odbytniczo-pochwowej.

Leczenie polega na podawaniu leków z grupy gestagenów, hamujących wydzielanie gonadotropin lub analogów gonadoliberyny co ma na celu zahamowanie podziałów komórkowych endometrium, głównie poprzez zmniejszenie poziomu estrogenów. Pod wpływem gestagenów przerośnięte obszary śluzówki macicy, które są zmianami o charakterze ogniskowym są mniej skłonne do krwawień. Czas trwania kuracji to 3-6 miesięcy.

Leki podawane są najczęściej podskórnie lub w postaci wstrzyknięcia domięśniowego (DIPHERELINE, DECAPEPTYL, ZOLADEX). Skutki uboczne tej terapii obejmują przejściową utratę miesiączki, depresję, wahania nastroju, uderzenia gorąca i zaburzenia snu. Jednak objawy te trwają tylko podczas leczenia.

Innym rodzajem leczenia hormonalnego jest stosowanie antykoncepcji hormonalnej. Zmniejszy to hormonalną stymulację ognisk endometriozy. Jednak leczenie jest mniej skuteczne.

Jeśli endometrioza zostanie wykryta za pomocą laparoskopii, to chirurgiczne usunięcie torbieli, ognisk endometriozy i przerwanie zrostów jest istotna składową procesu leczenia. Redukcja ognisk endometriozy zapewnia większą skuteczność terapii hormonalnej.

Jeśli endometrioza zostanie wykryta za pomocą laparoskopii, to chirurgiczne usunięcie torbieli, ognisk endometriozy i przerwanie zrostów jest istotna składową procesu leczenia. Redukcja ognisk endometriozy zapewnia większą skuteczność terapii hormonalnej.

Endometrioza

Endometrioza (z łac. endometriosis- gruczolistość błony śluzowej macicy) to schorzenie, które przez lata było dość tajemnicze. Nazywano je nawet wstecznym miesiączkowaniem. Obecnie wiadomo, że polega ono na występowaniu w obrębie różnych narządów tkanki ednometrialnej macicy.

Problem ten dotyczy niestety coraz większej liczby kobiet. Eksperci szacują, że endometrioza dotyka nawet około 10-15% populacji kobiet w wieku rozrodczym.

To choroba przewlekła, na której występowanie mają wpływ różnorodne czynniki genetyczne, hormonalne, immunologiczne oraz środowiskowe.

Pod względem klinicznym wyróżnić można endometriozę jajnikową, otrzewną i głęboko naciekającą. Przy endometriozie otrzewnowej ogniska endometrium mają zróżnicowaną wielkość i występują w obrębie jamy otrzewnowej. Endometrioza jajnikowa objawia się w jajnikach.

Tworzą się tam torbiele endometrialne zwane także torbielami czekoladowymi.

Z kolei w przypadku endometriozy głęboko naciekającej typowe się zmiany endometrialne pojawiające się poniżej powierzchni otrzewnej, a więc w pęcherzu moczowym czy przestrzeni pochwowo-odbytniczej.

Czym jest endometrioza?

U podłoża tej choroby leży rozrost błony śluzowej macicy, a więc endometrium poza jamą macicy. Pojawia się ona w jamie otrzewnej, rzadziej w innych miejscach. Na skutek stanu zapalnego mogą tworzyć się w ich obrębie różnego rodzaju zrosty oraz guzki.

W przypadku kobiet posiadających regularny cykl miesiączkowy przez 21 dni błona śluzowa narasta w macicy, a potem w czasie okresu złuszcza się. Czasem jednak niektóre komórki endometrium w towarzystwie krwi miesiączkowej trafiają do jajowodów i jamy brzusznej.

Docierają do otrzewnej, jajników, jelit, a niekiedy i ścian pęcherza. To zjawisko nazywa się endometriozą – wędrującą śluzówką macicy. Problem ten dotyczy głównie kobiet w wieku rozrodczym. W 75% zmagają się z nim panie w wieku od 30 do 40 lat.

Do niezmiernie rzadkich należy natomiast endometrioza u mężczyzn leczonych hormonalnie z powodu raka gruczołu krokowego. Do rozwoju choroby w większości przypadków doprowadzają czynniki genetyczne i środowiskowe.

Przyczyny endometriozy

Do tej pory przyczyny powstawania endometriozy nie są do końca znane, mimo iż schorzenie znane jest od ponad 200 lat. Jest jednak sporo teorii na ten temat. Jedna z najpopularniejszych mówi, że w trakcie obfitego okresu krew dostaje się razem z komórkami endometrium do jamy otrzewnej w sposób wsteczny.

Tam komórki zasiedlają się i zaczynają żyć samodzielnie poza macicą. Są eksperci, którzy uważają, że endometrioza ma podłoże genetyczne i związana jest z pewnymi zaburzeniami hormonalnymi czy immunologicznymi. Prawdą jest, że endometrioza częściej dotyka kobiety, których mamy, babcie czy siostry również się z nią zmagały.

Dokładne przyczyny jej powstawania pozostają jak dotąd w dużej mierze tajemnicą.

Wprawdzie endometrioza nie jest chorobą nowotworową, to u niektórych pacjentek zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów powstających na podłożu ognisk endometriozy. Kobiety z endometriozą jajnikową 2-3 razy częściej chorują na raka jajnika.

Co ciekawe, na przykład w przypadku endometriozy głęboko naciekającej zmiany w jelicie grubym rozwijać się mogą z komórek endometrium porzuconych tam jeszcze w trakcie rozwoju płodowego.

Wówczas endometriozę można uznać w zasadzie za chorobę wrodzoną.

Objawy endometriozy

Podstawowym objawem tego schorzenia jest pojawiający się regularnie ból. Zlokalizowany jest on najczęściej w pachwinie, ewentualnie w jamie brzusznej czy okolicach odbytu i okolicy krzyżowej. Ból ten bywa bardzo dokuczliwy, niekiedy związany jest z występowaniem miesiączki.

Endometrioza sprawia, że okresy są bolesne, długie i obfite. Kobiety niejednokrotnie odczuwają również ból w czasie stosunku seksualnego. Czasami obserwują plamienie międzymiesiączkowe czy niewielką ilość krwi w kale i moczu.

Komórki endometrium, które trafiają do jelit i pęcherza moczowego powodować mogą dodatkowo dolegliwości bólowe w trakcie wypróżniania się oraz przy oddawaniu moczu.

Na skutek endometriozy gromadzi się krew, która nie ma ujścia. W ten sposób tworzą się torbiele endometrialne oraz zrosty czekoladowe.

W praktyce niestety objawy endometriozy często trudno rozpoznać, gdyż daje ona różnorodne symptomy o zróżnicowanym nasileniu.

Inne, rzadsze objawy tego schorzenia to osłabienie organizmu, regularne wzdęcia, krwawienia z dróg rodnych nie powiązane z okresem oraz biegunki i zaparcia, niekiedy połączone z fazami cyklu miesiączkowego.

Poza tym najpoważniejszym objawem endometriozy jest niepłodność. Okazuje się, że dotyka ona, co trzecią kobietę mającą problem z zajściem w ciążę. Jednak nie każda pacjentka z endometriozą będzie mieć w przyszłości problem z uzyskaniem ciąży.

W praktyce dotyczy to około 30% kobiet. Dodatkowo prawdopodobnie w przypadku niektórych kobiet ogniska endometriozy są skutkiem innych przyczyn niepłodności takich jak zaburzenia gospodarki hormonalnej.

Tym samym endometrioza odpowiada za problemy z płodnością na dwa różne sposoby. W przypadku pacjentek ze zrostami w jamie brzusznej czy wewnątrz macicy utrudnia zapłodnienie oraz dotarcie jajeczek do macicy.

Ponadto ogniska endometriozy wydzielają niekiedy substancje utrudniające zapłodnienie i prawidłowe zagnieżdżenie się komórki jajowej w macicy.

Endometrioza i jej konsekwencje

Niestety zbyt późne zdiagnozowanie lub nieprawidłowe leczenie choroby jaką jest endometrioza skończyć się może wieloma powikłaniami. Dobrze prowadzone leczenie operacyjne i farmakologiczne pozwala w dużej mierze na zahamowanie tej choroby lub jej spowolnienie.

Endometrioza postępuje przez całe życie i skończyć się może destrukcją narządów. Nieustanne stany zapalne, które powodują podrażnienia otrzewnej prowadzą do powstawania zrostów, a więc tkanki bliznowej. To skończyć się może nieodwracalnymi już zmianami.

Leia também:  Łaskotanie w gardle – co oznacza? Co robić, gdy łaskocze w gardle?

Najczęstsze z nich to niedrożność jajowodów, niedrożność jelit i zaburzenia ich motoryki.

Oprócz tego endometrioza często prowadzi do upośledzenia płodności, chociaż nie ma badań, które potwierdzałyby jej bezpośredni wpływ na bezpłodność. Wiadomo jednak, że u kobiet ze zdiagnozowaną endometriozą płodność jest aż 10 razy mniejsza niż w przypadku kobiet zdrowych.

W rzadkich sytuacjach endometrioza powoduje zagrożenie życia. Kiedy choroba nie jest wykryta i leczona może dojść nawet do usunięcia jajników i jajowodów lub całkowitej histerektomii. Dlatego tak duże znaczenie ma wczesne wykrycie endometriozy i podjęcie odpowiedniego leczenia.

To o tyle trudne, że daje ona niejednoznaczne objawy.

Jak wygląda diagnostyka endometriozy?

W praktyce wykrycie endometriozy nie jest proste, chociaż podejrzewać ją należy u kobiet, których problemem są obfite miesiączki i związane z tym silne dolegliwości bólowe. W tym przypadku nie wystarczy jednak samo badanie ginekologiczne. Często dodatkowo wykonywane jest badanie obrazowe USG.

Do ostatecznego rozpoznania choroby konieczna jest również laparoskopia. W czasie jej trwania lekarz może bezpośrednio obejrzeć narząd rodny i pobrać do badania histopatologicznego wycinki. Niestety objawy endometriozy są niespecyficzne i diagnoza na ogół nie jest stawiana od razu.

Przy jej podejrzeniu wykonywane jest również badanie krwi – poziom markeru CA-125. Pomocna bywa ponadto tomografia komputerowa.

Eksperci zalecają wykonanie laparoskopii głównie w przypadku kobiet zmagających się z przewlekłym bólem i bolesnym miesiączkowaniem, które nie reagują na leczenie farmakologiczne lub nie mogą z niego z różnych względów skorzystać. Badanie laparoskopowe powinno się też zlecać pacjentkom niepłodnym, w przypadku których nie stwierdzono żadnych patologicznych zmian i odchyleń od normy.

Czasem stosuje się klasyfikację endometriozy na kilka stopni. I stopień (minimalny) ma miejsce wówczas, gdy ogniska endometriozy są niewielkie, nie przekraczają 5 mm, a w jajnikach i jajowodach widoczne są nieunaczynione zrosty. Stopień II (łagodny) dotyczy zmian o średnicy powyżej 5 mm. Zrosty są widoczne w jajowodach i jajnikach.

Dodatkowo zmiany mogą pojawić się też w zagłębieniu odbytniczo-macicznym. W przypadku III stopnia endometriozy (umiarkowanego) zrosty są już mocno widoczne. W zrostach jajników nie brakuje również ognisk endometriozy. Przy stopniu IV (ciężkim) choroba jest mocno zaawansowana.

Macica jest nieruchoma, a zmiany pojawiają się także w pochwie czy pęcherzu moczowym.

Endometrioza – leczenie

Endometriozę leczy się farmakologicznie lub chirurgicznie. Sporo w tym przypadku zależy od tego czy kobieta w przyszłości planuje zajście w ciążę i macierzyństwo.

Leczenie endometriozy farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne endometriozy opiera się na podawaniu pacjentkom preparatów antykoncepcyjnych, gestagenów i leków, które zmniejszają produkcję gonadotropiny przez przysadkę oraz estrogenów przez jajniki. Celem jest zahamowanie rozwoju błony śluzowej w macicy i w ogniskach endometriozy.

Ma to złagodzić objawy choroby i ją ograniczyć, ale jednocześnie działa antykoncepcyjnie. To oczywiście nie wpływa pozytywnie na płodność kobiety po leczeniu. Są lekarze, którzy uważają, że taka kuracja nie ma sensu.

Po jej zakończeniu płodność nie poprawia się, a pacjentka jest starsza i ma większe problem z zajściem w ciążę.

Podczas leczenia endometriozy stosuje się wiele leków. Doustne tabletki antykoncepcyjne stosowane są od lat, gdyż ograniczają dolegliwości bólowe w trakcie miesiączki. Wykorzystuje się je głównie na samym początku terapii przy niewielkim nasileniu objawów.

Progestageny powodują zahamowanie wzrostu implantów endometriotycznych. Przyjmowane są one doustnie lub domięśniowo. To rozwiązanie dla kobiet, których miesiączki są bolesne i obfite.

Progestageny niestety często zwiększają masę ciała i sprzyjają zatrzymywaniu wody w organizmie.

Analogi gonadoliberyny powodują zahamowanie wydzielania gonadotropin przez przysadkę mózgową. Jeszcze jakiś czas temu stosowano je jako terapię początkową i leczono nimi dolegliwości bólowe. Są to środki przyjmowane domięśniowo, donosowo i podskórnie. Terapia nimi trwa kilka miesięcy.

Wywoływać mogą pewne działania niepożądane m in zwiększają ryzyko rozwoju osteoporozy. Analogi są też dość drogie. W celu zniwelowania bólu stosowane są ponadto niesteroidowe leki przeciwzapalne. To lekarstwa tanie, które są szeroko dostępne i nie powodują bardzo silnych skutków ubocznych. W leczeniu endometriozy wykorzystywane są ponadto inhibitory aromatyzy.

Jest to enzym pełniący istotną funkcję w produkcji gestagenów oraz estrogenów.

Niestety żadne dostępne jak dotąd lekarstwa nie powodują całkowitego wyleczenia endometriozy. Leki wpływają dodatkowo niekorzystnie na szansę zajścia w ciążę przez kobietę. Stąd też terapia hormonalna jest najczęściej odwlekana w czasie u kobiet, które chcą mieć dzieci.

Leczenie endometriozy operacyjne

W tym przypadku na ogół wykorzystywana jest laparoskopia. Metoda ta w praktyce ma także właściwości diagnostyczne oraz terapeutyczne. Pozwala na postawienie diagnozy i umożliwia usunięcie zmian chorobowych.

Lekarze najczęściej zalecają usunięcie torbieli endometrialnych o średnicy powyżej 3 cm. Zabieg wyłuszczenia jajnika może się jednak niekiedy skończyć zniszczeniem prawidłowej jego tkanki. Laparoskopia pozwala także na usunięcie zrostów utrudniających zajście w ciążę.

W ciągu zaledwie 6 miesięcy płodność poprawia się, co zwiększa szanse na zapłodnienie.

W przypadku leczenia chirurgicznego wyróżnić można leczenie zachowawcze i radykalne. Leczenie zachowawcze ma na celu usunięcie ognisk choroby i przywrócenie narządom miednicy możliwości prawidłowego funkcjonowania. Zmniejsza ono ból, poprawia płodność i eliminuje ryzyko nawrotu schorzenia.

Niestety całkowite usunięcie endometriozy jest bardzo trudne. Wymaga ogromnego doświadczenia i posiadania specjalistycznego sprzętu. W sytuacji, gdy ogniska endometriozy nie są usunięte w całości, kobieta nadal odczuwa objawy choroby i jest duże ryzyko jej nawrotu.

Na leczenie zachowawcze decydują się najczęściej kobiety niepłodne, w przypadku których natężenie choroby jest raczej niewielkie. Wykorzystywana jest tutaj na ogół laparoskopia jako metoda bezpieczna i mało inwazyjna. Nie powoduje wielu powikłań i nie wymaga długiego pobytu w szpitalu.

Po laparoskopii dojść może w skrajnych przypadkach do uszkodzenia jelit i pęcherza moczowego.

Leczenie radykalne wykorzystywane jest jedynie w przypadkach bardzo trudnych, kiedy farmakoterapia i leczenie chirurgiczne zachowawcze zawodzą. Leczenie radykalne stosowane jest też u kobiet, które nie planują potomstwa.

Polega ono na usunięciu macicy z jajnikami. To powoduje menopauzę chirurgiczną, ale jednocześnie nie prowadzi do całkowitego wyleczenia w 100% przypadków.

Przy zachowaniu jajników jest duże ryzyko konieczności wykonania kolejnej operacji.

Po zakończeniu leczenia chirurgicznego powrót do zdrowia i normalnej sprawności przebiega w sposób dość zróżnicowany. Kobiety, które nie chcą zajść w ciążę mogą wrócić z czasem do pracy zawodowej i swoich codziennych obowiązków.

W praktyce nawroty endometriozy są częste i terapię farmakologiczną powtarza się wiele razy. Rzadziej zachodzi potrzeba wykonania kolejnej operacji. Kobiety, które chcą zajść w ciążę muszą z kolei jak najszybciej rozpocząć starania.

W przypadku problemów z uzyskaniem ciąży rozwiązaniem jest np. zapłodnienie pozaustrojowe.

Endometrioza a in vitro

W momencie, gdy zapłodnienie drogą naturalną nie daje rezultatów, rozważane są inne metody leczenia niepłodności. Często stosowana jest w tym przypadku technika inseminacji lub metoda in vitro. Spore znaczenie ma tutaj wiek kobiety i czas trwania starań o dziecko.

Im pacjentka jest starsza, tym mniejszą posiada rezerwę jajnikową. Kobiety młodsze z drożnymi jajowodami, które są niepłodne od niedawna poddawane są na ogół leczeniu laparoskopowemu. Dopiero potem ma miejsce inseminacja w cyklu naturalnym.

Po zapłodnienie pozaustrojowe sięga się wówczas, gdy inne metody zawodzą.

Jaki wpływ na endometriozę ma dieta?

Dieta z pewnością nie wyleczy endometriozy, ale odpowiedni sposób żywienia może skutecznie zmniejszyć ryzyko zachorowania i zminimalizować dokuczliwe dolegliwości związane z tą chorobą. U pacjentek z endometriozą nie chodzi o wprowadzenie żadnej radykalnej diety, ale o zmianę nawyków żywieniowych na zdrowsze.

Każdego dnia należy sięgać po produkty bogate w przeciwutleniacze, które pozytywnie wpływają na pracę układu immunologicznego i endokrynnego. Dodatkowo działają one przeciwzapalnie. Warto stawiać na produkty bogate w błonnik i nienasycone kwasy tłuszczowe.

Wskazana jest żywność fermentowana, czyli różnego rodzaju kiszonki, które dobrze wpływają na jelita. Kobiety, których miesiączki są obfite i powodują silny ból, powinny zwiększyć podaż żelaza. Unikać trzeba natomiast żywności mocno przetworzonej, węglowodanów prostych i tłuszczów nasyconych.

Niewskazane są również produkty sojowe będące źródłem fitoestrogenów. Mogą one powodować nasilenie objawów endometriozy.

Endometrioza – co jeszcze warto o niej wiedzieć?

Wciąż jeszcze wiedza społeczeństwa na temat tej choroby jest niewielka. Wiele pacjentek o endometriozie w ogóle nie wie nic. Okazuje się, że nawet w krajach wysokorozwiniętych od pierwszych objawów choroby do postawienia diagnozy mija średnio kilka dobrych lat. W tym czasie zmiany chorobowe postępują.

Leia também:  Czy i w jaki sposób alkohol uszkadza wątrobę?

Po leczeniu endometriozy pojawić się mogą wówczas różnego rodzaju powikłania. Ponadto schorzenie to utrudnia normalne funkcjonowanie pacjentek. Dolegliwości bólowe sprawiają, że nie mogą one realizować się w pełni zawodowo i korzystają ze zwolnień lekarskich. Pogorszeniu ulega ich kondycja psychiczna.

Generalnie sporo kobiet cierpiących na endometriozę z czasem zaczyna bardziej odczuwać różnorodne dolegliwości bólowe. Standardowe bodźce zaczynają być odbierane jako dokuczliwy ból.

Ma to związek z nieprawidłowym rozwojem włókien nerwowych bólowych typu C, które zlokalizowane są często niedaleko ognisk endometriozy.

Duży jest też problem niepłodności powodowanej przez endometriozę. Światowa Organizacja Zdrowia uznała to za chorobę cywilizacyjną. Brak możliwości posiadania dzieci wpływa negatywnie na relacje w związku dwojga ludzi. Prowadzi często do depresji i różnorodnych zaburzeń.

Leczenie niepłodności jest długotrwałe i drogie, a ponadto nie ma gwarancji, że zakończy się sukcesem. Lekarze są zdania, że pacjentki chorujące na endometriozę powinny swoje plany prokreacyjne realizować jak najwcześniej.

Choroba ta związana jest bowiem z istotnym, naturalnym spadkiem płodności.

LAPAROSKOPOWE LECZENIE ENDOMETRIOZY

Endometrium, czyli błona śluzowa macicy, prawidłowo znajduje się w jamie macicy. Endometrioza to występowanie endometrium poza jamą macicy. Typowo endometrioza lokalizuje się w jajnikach, jajowodach, na ścianach miednicy mniejszej, na pęcherzu moczowym oraz na jelitach.

Przyczyna powstawania endometriozy nie jest znana. Istnieje wiele teorii, które miałyby tłumaczyć fakt występowania błony śluzowej macicy w innym miejscu niż dla niej typowe.

Między innymi opisuje się zjawisko “wstecznej miesiączki” – komórki endometrium dostają się jamy otrzewnej wstecznie – przez jajowody i tam tworzą ogniska endometriozy. Jeśli chodzi o endometriozę w bliźnie po cięciu cesarskim, zjawisko jest często mechaniczne.

Podczas operacji, drobne fragmenty endometrium mogą ulec wszczepieniu do tkanki podskórnej.

Choroba najczęściej dotyczy kobiet w wieku rozrodczym. Głównymi objawami endometriozy są: bóle podbrzusza, bolesne stosunki płciowe, zaburzenia cykli miesiączkowych oraz zaburzenia zdolności rozrodczych – niejednokrotnie niepłodność. Mogą pojawić się wtórne objawy takie jak biegunki, zaparcia, przemęczenie czy (niestety dość często) depresja i zaburzenia lękowe.

Dolegliwości bólowe w przebiegu endometriozy odczuwa, aż 50% kobiet dotkniętych tą chorobą. Bóle związane z endometriozą mogą być na tyle silne, że uniemożliwiają pacjentce normalne funkcjonowanie w życiu zawodowym lub prywatnym.

W zwalczaniu bólu w endometriozie znaczącą rolę odgrywa leczenie przyczynowe, czyli operacyjne usunięcie zmian, lub zastosowanie leków, które „wyciszają” hormonalnie narząd rodny – mówiąc potocznie – wprowadzają kobietę w „sztuczną menopauzę”.

Problemy z niepłodnością w przebiegu endometriozy dotyczą około 30 % kobiet z endometriozą i niekiedy dopiero operacyjne usunięcie ognisk umożliwia zajście w  ciążę.

Laparoskopowo możemy usuwać endometrialne torbiele jajników, a także ogniska endometriozy na otrzewnej, czy przydatkach.

W przebiegu endometriozy, z uwagi na stały, niewielki stan zapalny toczący się w miednicy mniejszej często tworzą się zrosty – błoniaste, nieprawidłowe połączenia tkanek.

Metoda laparoskopowa jest „złotym standardem” w operacyjnym usuwaniu zrostów. Po leczeniu operacyjnym często zalecone jest dalsze leczenie hormonalne, farmakologiczne, aby zapobiec wznowie choroby.

Korzyści:

  • metoda laparoskopowa (dobry efekt kosmetyczny, szybszy powrót do aktywności fizycznej i zawodowej, mniejsze ryzyko zakażenia rany pooperacyjnej oraz powstawania zrostów pooperacyjnych, mniejsze dolegliwości bólowe).

Zagrożenia:

  • nadmierna koagulacja po usunięciu zmiany, celem opanowania krwawienia, może uszkodzić pozostałą tkankę jajnika i prowadzić do zmniejszeniem rezerwy jajnikowej – ograniczenie płodności,
  • w przypadku trudności w wyłuszczaniu zmiany (usuwaniu w całości) czasem zachodzi potrzeba skoagulowania pozostałości guza – brak usunięcia całości zmiany zwiększa ryzyko nawrotu choroby,
  • ryzyko uszkodzenia narządów w przypadku koagulacji lub usuwania ognisk endometriozy, zlokalizowanych na otrzewnej narządów takich jak pęcherz moczowy, jelito.

Piśmiennictwo:- Bourdel N, Roman H, Mage G, Canis M. [Surgery for the management of ovarian endometriomas: from the physiopathology to the pre-, peri- and postoperative treatment]. Gynecologie, obstetrique & fertilite. 2011 Dec;39(12):709-21.

Chirurgie des endometriomes ovariens: de la physiopathologie a la prise en charge pratique pre-, per- et postoperatoire.- Dubuisson JB. [Surgical treatment for endometriomas]. Journal de gynecologie, obstetrique et biologie de la reproduction. 2003 Dec;32(8 Pt 2):S20-2. Kystes ovariens et coeliochirurgie.

Prise en charge des kystes endometriosiques de l'ovaire.

Leczenie endometriozy. Leki, zabieg czy dieta?

Endometrioza jest wciąż bardzo tajemniczą chorobą, dlatego leczy się ją niezwykle trudno. Doraźnie pomagają tabletki hormonalne, ale pozbyć się zrostów można jedynie poprzez zabieg chirurgiczny lub laparoskopowy.

Źródło: 123RF

Endometrioza spędza sen z powiek nie tylko powiększającej się rzeszy chorujących kobiet, ale także lekarzom ginekologom, którym wciąż nie udało się ustalić przyczyn powstawania tej tzw. wstecznej miesiączki.

Wciąż nie wiadomo dokładnie, dlaczego część komórek endometrium, zamiast opuszczać organizm wraz z krwią menstruacyjną, cofa się i trafia np. do układu moczowego, wątroby, a nawet do płuc.

Skoro nie wiadomo dlaczego tak się dzieje, trudno też ustala się skuteczne leczenie.

Istnieje kilka metod leczenia endometriozy. Na wybór najlepszej, składa się wiele czynników, m.in. wiek kobiety, jej plany macierzyńskie, stosowane wcześniej leczenie i jego efekty, a także stopień nasilenia choroby i lokalizacja ognisk endometriozy.

Tabletki nie tylko antykoncepcyjne

Wiadomo, że związek z endometriozą ma zaburzona gospodarka hormonalna, m.in. zbyt dużo stężenie estrogenów. Dlatego doraźnym leczeniem endometriozy, powstrzymującym jej objawy, jest terapia hormonalna środkami antykoncepcyjnymi.  Zatrzymanie owulacji jest jednoczesnym zatrzymaniem złuszczania się endometrium.

Jest to metoda bardziej na spowolnienie rozwoju choroby lub podtrzymanie efektu po zabiegu laparoskopowym. Nie można jej stosować u kobiet, które planują powiększenie rodziny. A niestety w wielu przypadkach, endometrioza jest diagnozowana właśnie podczas prób znalezienia źródła problemów z zajściem w ciążę u kobiet.

Wszczepy endometrium potrafią zagnieździć się w jajowodach i całkowicie je zablokować, powodując czasową niepłodność.

Zobacz również: Zapalenie gruczołu Bartholina​

Wszczepy blokujące jajowody i inne ogniska endometriozy usuwa się za pomocą nowoczesnej metody zwanej laparoskopią. Jest to zabieg o wiele mniej inwazyjny niż tradycyjne działania chirurgiczne (np. laparotomia, czyli pełne cięcie jamy brzusznej).

Na czym polega zabieg? Wykonuje się go w znieczuleniu ogólnym, nacinając jedynie małe fragmenty skóry, wprowadzając do środka kamerę oraz narzędzia. Lekarze wiedzą, gdzie pojawiają się zrosty dzięki nowoczesnej diagnostyce: USG, rezonansowi i tomografii. Usunięte zrosty pomagają w udrożnieniu m.in. jajowodów oraz przywróceniu równowagi hormonalnej w organizmie.

Najczęściej laparoskopię łączy się także z pobraniem wycinka do badań histopatologicznych, które mają za zadanie wykluczyć obecność komórek nowotworowych w usuniętych zrostach. Jest to najskuteczniejsza jak dotychczas metoda leczenia skutków endometriozy.

Niestety, nie prowadzi do całkowitego wyleczenia, bo endometrium nadal – w tradycyjnym cyklu miesiączkowym – co miesiąc się złuszcza, cofa i odkłada się w różnych organach i układach, tworząc zrosty w nowych miejscach. Jest to więc również metoda doraźna.

Dziś już na szczęście bardzo rzadko dochodzi do sytuacji, że na skutek nieleczonej endometriozy trzeba przeprowadzić histerektomię, czyli usunąć całą macicę. 

Metody domowe i alternatywne

Można także wspomóc medycynę działaniami w domu. W leczeniu endometriozy, nie bez znaczenia jest dieta – bogata w antyoksydanty, zdrowe tłuszcze omega3 i sterole roślinne, a także błonnik. Można też wspomóc się ziołolecznictwem – mieszanki ziół neutralizują stany zapalne i wspomagają detoks organizmu.

Adepci jogi podkreślają również rolę tej hinduskiej praktyki w ogólnym uzdrowieniu organizmu – holistyczne podejście do ćwiczeń, zarówno ciała, jak i umysłu, przywraca równowagę i przede wszystkim uczy świadomości ciała, a z nią łatwiej walczyć z comiesięcznym bólem. 

Pacjentki cierpiące na endometriozę powinny prowadzić higieniczny tryb życia, dbać o siebie i regularnie odwiedzać ginekologa. 

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*