Bolesne skurcze jelit – przyczyny

Bolesne skurcze jelit – przyczyny

Bulgotanie, przelewanie się, dziwne, głośne burczenie i przewracanie w brzuchu to nie tylko kłopotliwe i krępujące, ale również niepokojące objawy. Mogą wystąpić zarówno w dzień, jak i w nocy. Zazwyczaj stanowią całkowicie niegroźny i naturalny efekt działania organizmu. Związane są najczęściej z uczuciem głodu bądź gromadzącymi się w nadmiernych ilościach gazami jelitowymi. Bulgotanie może pojawić się również po jedzeniu. Niekiedy jednak dziwne, głośne dźwięki mogą świadczyć o poważnych schorzeniach – zaburzeniu pracy jelit i wskazywać na dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Czemu zatem burczy w brzuchu? Jakie są przyczyny głośnego bulgotania i przelewania w jelitach? Co oznacza dziwne przewracanie w żołądku?

Objawy bulgotania i burczenia w brzuchu 

Bulgotanie w brzuchu stanowi dosyć częstą dolegliwość. Nierzadko bulgotaniu towarzyszy uczucie pełności, wzdęcia, gazy i przelewanie w jelitach. Pacjenci skarżą się również na pojawiające się nudności.

Dolegliwości zazwyczaj nie świadczą o poważnych problemach, niemniej jednak nie można ich wykluczyć. Głośne odgłosy z jelit i ciągłe jeżdżenie w brzuchu mogą bowiem świadczyć o chorobach ze strony układu pokarmowego.

Jeżeli zatem trwają długo i są powodem dyskomfortu, należy skonsultować je z lekarzem celem ustalenia przyczyny i postawienia diagnozy.

Bulgotanie w brzuchu, przelewanie się w jelitach i głośne, ciągłe burczenie może mieć wiele przyczyn. Zazwyczaj objawy te związane są z naturalną reakcją organizmu przed jedzeniem. W takiej sytuacji odgłosy w brzuchu mogą poprzedzać pojawienie się uczucia głodu. Przyczyną tego jest fakt, że jelita pracują nieustannie, nawet kiedy są puste, a dźwięki bulgotania związane są z ich motoryką.

Przelewanie w jelitach może również pojawić się po posiłku. Uczucie przelewania wody w brzuchu wówczas związane z mieszaniem się treści pokarmowej z kwasami w żołądku. Dodatkowo, przyczyną bulgotania i burczenia w brzuchu mogą być zalegające w jelitach gazy, które podczas naturalnych skurczów (tzw. ruchów robaczkowych jelit) wydają niechciane odgłosy – krępujące, głośne dźwięki.

Ruchy perystaltyczne jelit są nieustanne, jednak w sytuacji, gdy żołądek jest pusty – dźwięki są głośniejsze, aniżeli wtedy, kiedy wypełniony jest treścią pokarmową. Uczucie przelewanie może wiązać się również z niestrawnością i jedzeniem niezdrowej żywności, wówczas objawom towarzyszy ból żołądka i wzdęcia.

Należy zatem wskazać, że najczęstszą przyczyną bulgotania w brzuchu jest głód i/lub zła dieta.

Niemniej jednak bulgotanie i przelewanie może też świadczyć o chorobach. Uczucie przelewania i burczenia w brzuchu oraz jelitach może być związane z chorobą wrzodową. Wówczas krępujące dźwięki występują zazwyczaj po jedzeniu. Odgłosy pojawiają się około 1-3 godzin po posiłku.

Ponadto, schorzenie wiąże się z pojawieniem się dyskomfortu i bólami brzucha. Inną przyczyną przelewania w jelitach może być nietolerancja pokarmowa – zazwyczaj laktozy. Dolegliwości w tym przypadku związane są z niedoborem lub brakiem enzymów rozkładających laktozę.

Skutkuje to jej zaleganiem w przewodzie pokarmowym, przez co staje się pożywką dla bakterii, które wytwarzają dodatkowe gazy. Przekłada się to na głośne przelewanie w jelitach.

Ponadto, przyczyną bulgotania w brzuchu może być również choroba Leśniowskiego-Crohna, zespół jelita drażliwego, a także zwykła biegunka.

Leczenie przelewania i bulgotania w brzuchu uzależnione jest od przyczyny, która je wywołuje.

Jeżeli częste bulgotanie w jelitach spowodowane jest niestrawnością lub nietolerancją pokarmową, zlikwidowanie krępujących dolegliwości możliwe jest poprzez zmianę diety i wyeliminowanie z niej niektórych produktów spożywczych.

Warto również wdrożyć odpowiednie odżywianie – regularne spożywanie 4-5 posiłków dziennie o stałych porach i dokładne przeżuwanie kęsów jedzenia. Należy wskazać, że najczęstszą przyczyną wzdęć i nabrzmiałego brzucha są napoje gazowane, dlatego powinny być wyeliminowane, a dieta powinna być lekkostrawna.

W sytuacji, kiedy przyczyną namiaru gazów w żołądku jest choroba wrzodowa, konieczne jest regularne spożywanie posiłków, a także odstawienie używek – papierosów, kawy i alkoholu. W przypadku zaawansowanej choroby konieczne może się okazać leczenie farmakologiczne, a nawet zabieg chirurgiczny.

Zapalne choroby jelit, w tym schorzenie Leśniowskiego-Crohna i zespól jelita drażliwego, leczy się znacznie trudniej. Z tego powodu ciągłe, głośne bulgotanie w brzuchu i przelewanie w jelitach powinno stanowić przesłankę do konsultacji lekarskiej. Odpowiednia diagnoza bowiem umożliwia wdrożenie właściwego leczenia i eliminację krępującego problemu.

Przyczyny skurczowych bólów brzucha – dlaczego się pojawiają? [CHOROBY]

Bolesne skurcze jelit – przyczyny
fot. Adobe Stock

Bolesne kurcze w brzuchu – która z nas ich nie doświadczyła? Chyba każda kobieta wie, o czym mowa. Skurczowe bóle brzucha towarzyszą nam niekiedy podczas owulacji, często w napięciu przedmiesiączkowym, a także przy okresie. Pojawiają się jako skutek destrukcyjnego działania stresu i są potęgowane przez lęk.

Mogą być tak dotkliwe, że na chwilę nas paraliżują i powodują bezruch. Nierzadko zachodzi potrzeba przybrania rozluźniającej pozycji, jak leżąca, skulona czy siedząca. Skurczowe bóle brzucha mogą zwiastować pewne choroby…

Zapalenie wyrostka robaczkowego

Jest to poważny stan, określany też w żargonie medycznym jako „ostry brzuch”. Charakteryzuje się występowaniem bolesnych skurczów brzucha, bólem i tkliwością okolic prawego dołu biodrowego, czyli okolic dolnej, prawej ćwiartki brzucha. Nierzadko zgłaszane są nudności, wymioty, zaparcia, a także gorączka. Brzuch jest twardy w dotyku.

Zapalenie wyrostka robaczkowego wymaga operacji chirurgicznej. Należy jak najszybciej wezwać pogotowie lub zawieść osobę poszkodowaną do szpitala. Istnieje ryzyko pęknięcia wyrostka – perforacji – i następowego zapalenia otrzewnej, które może nawet zagrażać życiu.

Endometrioza

Jest chorobą kobiecą, która polega na występowaniu błony śluzowej macicy – endometrium – w miejscach, gdzie normalnie nie występuje. Miejscami tymi są np.

jajowody, szyjka macicy, jelita, jajniki, więzadła, blizny po cięciu cesarskim, operacjach ginekologicznych. Ektopowe endometrium zachowuje swoją funkcję i złuszczając się, dochodzi do krwawienia.

Krew gromadzi się, tworząc torbiele i zrosty, zmieniające budowę narządu i powodują ból.

Endometrioza jest to główną przyczyną niepłodności u kobiet. Pierwsze objawy można zaobserwować przed 20. rokiem życia. Ból towarzyszący endometriozie ma charakter skurczów – zarówno w obrębie narządów rodnych, jak i jelit lub odbytu. Leczeniem endometriozy zajmują się lekarze ginekolodzy.

Alergia pokarmowa

Po zjedzeniu uczulającego pokarmu można odczuwać dziwne objawy, jak przelewanie się treści w jelitach, skurcze jelit, bolesne kolki i wzdęcia, a także biegunki, po których zwykle odczuwa się ulgę.

W celu identyfikacji alergenu należy obserwować swój jadłospis i reakcje organizmu na poszczególne dania (w tym przyprawy!). Jeśli któryś z produktów spożywczych działa na jelita niekorzystnie, warto go wyeliminować z menu. W razie wątpliwości zalecana jest konsultacja alergologiczna i gastroenterologiczna.

Zapalenie uchyłka jelita grubego

Jest to choroba jelita grubego, polegająca na występowaniu stanu zapalnego w fałdach jelita, zaczopowanych treścią kałową, w których doszło do infekcji, czyli zakażenia.

Biegunka, zamiennie z zaparciami, wysoka temperatura ciała, rozbicie i towarzyszące im skurcze w brzuchu mogą sygnalizować zapalenie uchyłka jelita grubego.

Opisywany stan wymaga konsultacji chirurgicznej, z uwagi na ryzyko pęknięcia jelita, przedostania się treści kałowej do otrzewnej, co skutkuje zapaleniem otrzewnej, a następnie zakażeniem organizmu – o wiele trudniejszym w leczeniu.

Zespół jelita drażliwego

Jest chorobą charakterystyczną dla osób w średnim wieku, stale narażonych na stres. Manifestuje się naprzemiennym pojawianiem się biegunek i zaparć, którym towarzyszą dolegliwości bólowe, najczęściej o charakterze skurczowym.

Jedyny sposób na zespół jelita nadwrażliwego to konsultacja u gastroenterologa, który zaordynuje łagodzące objawy leki, zaleci unikanie sytuacji stresowych i nauczenie się walki ze stresem, a także wyeliminowanie z diety wzdymających pokarmów.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Do charakterystycznych objawów WZJG zaliczamy właśnie skurczowe bóle brzucha, biegunki najczęściej z domieszką krwi, pojawiające się na przemian z zaparciami. W dolnej połowie brzucha odczuwana jest wrażliwość na ból, co sugeruje stan zapalny w jelicie grubym.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest chorobą, którą należy mieć pod kontrolą i systematycznie uczęszczać na konsultacje do gastroenterologa i w razie potrzeby chirurga.Powikłaniem WZJG może być perforacja jelita i zapalenie otrzewnej.

Zatrucie bakterią salmonella

Poważnym zatruciem pokarmowym jest zakażenie bakterią salmonella. Objawy zakażenia pojawiają się niedługo po spożyciu zainfekowanego pokarmu, a na pierwszy plan wysuwają się biegunki, wymioty oraz skurczowe bóle brzucha.

Zatrucie takie wymaga uzupełniania wody i elektrolitów, którą tracimy przez wymioty i biegunkę. Nierzadko konieczna jest pomoc lekarska. Ratunkiem może być wypicie szklanki przegotowanej wody osolonej 1 łyżeczką soli. Wymiotów i biegunki nie wolno hamować, gdyż to powoduje długotrwałe zaleganie bakterii w organizmie.

Kamica pęcherzyka żółciowego

Trudne do opanowania bóle w górnej części brzucha po prawej stronie, zaraz pod żebrami, promieniujące do pleców lub prawego barku, nasilające się np. podczas śmiechu, parcia na stolec czy wstrząsów – mogą być spowodowane zatkaniem pęcherzyka żółciowego i jego przewodu przez kamienie.

Towarzyszą temu odbijania, wzdęcia, a także żółtaczka spowodowana upośledzeniem odpływu żółci z wątroby. Niezbędne jest leczenie chirurgiczne, polegające na usunięciu pęcherzyka (cholecystektomia).

Biegunka podróżnych

Jest związana z wyjazdami i podróżami, niekoniecznie do krajów tropikalnych, czy o nikłym standardzie sanitarnym. Może być wynikiem zakażenia, jak również reakcją psychiczną (podróż jest przeżyciem; lęk przed wypadkami) lub reakcją na zmianę klimatu. Objawy to przede wszystkim: biegunka, kurczowe bóle brzucha, wzdęcia i uczucie przelewania się treści jelitowej.

Podczas biegunki zaleca się picie wody przegotowanej z elektrolitami, a także zastosowanie preparatów z loperamidem, węgla aktywowanego i probiotyków. Polecana jest także głodówka i dieta „jałowa”.

Leia também:  Como aprender a ler projetos arquitetônicos: 7 passos

Zapalenie błony śluzowej żołądka

Skurczowy ból brzucha, pojawiający się po spożyciu alkoholu, zjedzeniu niezdrowego posiłku, przyjęciu leku lub na skutek infekcji bakteryjnej, może świadczyć o stanie zapalnym śluzówki żołądka. Objawy dodatkowe to:nudności, wymioty, biegunka, biały nalot na języku, pragnienie, a także kołataniami serca (nierówne, szybkie bicie serca).

Taki stan wymaga konsultacji lekarskiej. Pomocne jest uzupełnianie płynów, stosowanie leków na zgagę, osłaniających śluzówkę żołądka, leków rozkurczowych i elektrolitów. Należy też wdrożyć ograniczenia dietetyczne, unikając surowych, ostrych i gorących potraw. Odradza się także palenie tytoniu.

Przegrzanie

Jeśli dochodzi do przegrzania, którego skutkiem jest odwodnienie i utrata jonów sodu – głównie z potem, może dojść do pojawienia się bolesnych skurczów w brzuchu. Pierwszą pomocą w takim stanie, jest uzupełnienie płynów o letniej temperaturze, jak również spożywanie elektrolitów.

Zobacz też:Wszystko o elektrolitachKiedy biegunka powinna skłonić do wizyty u lekarza?

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

Ciężki brzuch

To zmiany cywilizacyjne doprowadziły do coraz częstszego występowania tego problemu. Duża ilość pracy, siedzący tryb życia, nieregularne posiłki spożywane w pośpiechu – to wszystko przyczynia się do faktu, że coraz więcej osób cierpi na zaparcia.

Dla wielu to wstydliwy problem, który skutecznie potrafi skomplikować życie. Może też źle wpływać na zdrowie i samopoczucie.  

Kiedy mamy do czynienia z zaparciami

Zaparcie rozpoznajemy wtedy, gdy stolec jest oddawany 2 razy w tygodniu lub rzadziej, albo jeśli jest on twardy, oddawany z wysiłkiem. Gdy pacjent oddaje 2 lub mniej stolców na miesiąc, rozpoznajemy zaparcie ciężkie. Z powodu zaparć cierpi aż 20-30 proc.

populacji krajów zachodnich, i niecałe 10 proc. osób mieszkających w Azji. Tak częste występowanie tego objawu sprawia, że 20 proc. dorosłych Europejczyków stosuje środki przeczyszczające.

Zaparcia częściej występują u kobiet, a także u osób starszych i z niską aktywnością fizyczną.

Sprawdź, czy to zaparcia

Prawdopodobnie jest to zaparcie, jeśli:

  • Ty lub Twoje dziecko nie mieliście wypróżnienia co najmniej 3 razy w tygodniu
  • stolec jest często trudny do wypchnięcia i większy niż zwykle
  • stolec jest często suchy, twardy lub grudkowaty.
  • Możesz także odczuwać ból brzucha, wzdęcia lub nudności.

Problemy, na które należy zwrócić uwagę u niemowląt i małych dzieci, bo mogą świadczyć o problemach z wypróżnianiem się:

  • brak energii
  • rozdrażnienie, złość lub smutek
  • brudzenie ubrań
  • bycie mniej głodnym niż zwykle
  • napięty brzuch.

Co powoduje zaparcia

Zaparcia u dorosłych mają wiele możliwych przyczyn. Czasami nie ma oczywistego powodu. Najczęstsze typy zaparć to:

  • zaparcia o podłożu psychicznym na skutek: nieregularnego trybu życia – pośpiechu, w trakcie podróży, zmiany diety, niechęci do korzystania z publicznych toalet
  • zaparcia czynnościowe – powodowane zaburzeniami motoryki jelita grubego na skutek nieprawidłowej diety bądź regularnym przyjmowaniem leków (przeciwbólowych, przeciwdepresyjnych, preparatów bogatych w żelazo, leków przeciw nadciśnieniu tętniczemu, chorobie refluksowej, środków przeciw niestrawności czynnościowej); w tym:
    • atoniczne rozleniwienie jelit, na skutek diety z małą ilością błonnika, braku ruchu, stosowania środków przeczyszczających, odwodnienia. W tym przypadku należy zwiększyć ilość błonnika w diecie (mniej białego pieczywa, a więcej: grubych kasz, brązowego ryżu, mąki z pełnego przemiału; warzyw: marchwi, buraków, selera, pietruszki, kalafiora, pomidorów; surówek, owoców) i płynów – zwłaszcza wody oraz zwiększyć aktywność fizyczną
    • spastyczne (nadmierna skłonność do skurczu jelit powodująca wzdęcia i bóle brzucha) Uwaga! W przeciwieństwie do zaparć atonicznych w tym przypadku w diecie należy ograniczyć błonnik nierozpuszczalny, podrażniający jelita, występujący np. w pieczywie razowym, z ziarnami, roślinach strączkowych, warzywach kapustnych
  • zaparcia spowodowane chorobami, w tym chorobami przewodu pokarmowego lub nieprawidłowościami w jego budowie, jak np. rak jelita grubego, niedoczynność tarczycy, choroba Parkinsona, szczelina odbytu
  • zaparcia na skutek stosowania niektórych leków – przeciwbólowych, przeciwdepresyjnych, przeciw nadciśnieniu tętniczemu, chorobie refluksowej, środków przeciw niestrawności czynnościowej, a także preparatów bogatych w żelazo. Porozmawiaj z lekarzem, zanim przestaniesz przyjmować przepisane leki
  • zaparcia spowodowane przez stały pośpiech, stres.

Zaparcia są również powszechne w czasie ciąży i przez 6 tygodni po porodzie.

Jak samemu leczyć zaparcia

Proste zmiany w diecie i stylu życia mogą pomóc w leczeniu zaparć. Możesz bezpiecznie wypróbować te proste środki, gdy jesteś w ciąży. Za kilka dni możesz zauważyć różnicę. Czasami na poprawę trzeba czekać kilka tygodni.

Wprowadź zmiany w swojej diecie:

  • pij dużo płynów i unikaj alkoholu
  • zwiększ ilość błonnika w diecie
  • dodaj do diety trochę otrębów pszennych, owsa lub siemienia lnianego
  • regularnie się wypróżniaj i daj sobie dużo czasu na skorzystanie z toalety
  • nie zwlekaj, jeśli czujesz potrzebę pójścia do toalety
  • aby ułatwić sobie wypróżnianie, będąc w toalecie spróbuj oprzeć stopy na niskim stołku. Jeśli to możliwe, podnieś kolana powyżej bioder
  • zwiększ swoją aktywność. Codzienny spacer lub bieg może pomóc.

Niemowlęta i małe dzieci: co powoduje zaparcia

Zaparcia u niemowląt i małych dzieci mają wiele możliwych przyczyn. Czasami nie ma oczywistego powodu.

Zwykle dzieje się tak, gdy Twoje dziecko:

  • zaczyna jeść mleko modyfikowane lub przetworzoną żywność
  • jest uczone korzystania z nocnika
  • właśnie zaczęło chodzić do szkoły.

Najczęstsze przyczyny to:

  • niewystarczająca ilość błonnika – na przykład owoców, warzyw i produktów zbożowych pełnoziarnistych
  • picie niewystarczającej ilości płynów
  • niewłaściwy trening korzystania z nocnika – taki jak uczucie presji lub regularne przerywanie.

Zaparcie u dziecka może też wskazywać na poważną chorobę czy zaburzenie. W przypadku jego przewlekłego występowania należy wykluczyć: alergie pokarmowe, celiakię, niedoczynność tarczycy, choroby przewodu pokarmowego (np.

choroba Hirschsprunga, rzekoma niedrożność jelit), wady anatomiczne lub zaburzenia rdzenia kręgowego, zaburzenia psychologiczne (np. fobia toaletowa), hipokalemię (obniżone stężenia potasu we krwi) czy zatrucie witaminą D.

Dzieci karmione piersią rzadko mają zaparcia.

Jak leczyć zaparcia u małych dzieci

Proste zmiany w diecie dziecka i nauka korzystania z nocnika mogą pomóc w leczeniu zaparć. Czasami jednak mija kilka tygodni, zanim objawy ustąpią.

Wprowadź zmiany w diecie swojego dziecka:

  • jeśli twoje dziecko jest karmione mieszanką, możesz zaoferować mu dodatkowe picie między karmieniami
  • spróbuj delikatnie poruszać nogami dziecka ruchem rowerowym lub ostrożnie masować jego brzuszek, aby pobudzić jelita
  • daj starszym dzieciom dużo płynów i zachęcaj je do jedzenia owoców. Pokrój lub zmiksuj je na purée, jeśli jest im łatwiej jeść. Najlepsze owoce na zaparcia to jabłka, winogrona, gruszki i truskawki
  • nie zmuszaj dziecka do jedzenia, ponieważ może to powodować stres
  • niektóre dzieci odczuwają niepokój lub stres związany z korzystaniem z toalety. Zwykle dzieje się to podczas nauki korzystania z nocnika lub gdy zmienił się ich zwyczajowy sposób korzystania z toalety, na przykład po przeprowadzce lub rozpoczęciu przedszkola. Daj dziecku dużo czasu na skorzystanie z toalety. Pochwal je, kiedy sobie poradziło.

Czy potrzebne jest leczenie farmakologiczne

Farmaceuta może pomóc w przypadku zaparć. Może zaproponować odpowiedni środek przeczyszczający. Są to leki, które pomagają regularnie wypróżniać się. Większość środków przeczyszczających działa w ciągu 3 dni. Powinny być używane tylko przez krótki czas.

Środki przeczyszczające nie są zalecane dla dzieci, chyba że zostały przepisane przez lekarza rodzinnego.

Skontaktuj się z lekarzem rodzinnym, jeśli:

  • leki nie działają
  • regularnie masz zaparcia, które utrzymują się przez długi czas
  • masz wzdęty brzuch przez długi czas
  • masz krew w kale
  • niespodziewanie chudniesz lub dziecko nie rośnie lub nie przybiera na wadze
  • czujesz się bardzo zmęczony przez cały czas.

Jak zmienić problem na zawsze

Zmiana trybu życia i diety pozwoli rozwiązać problem, jeśli jego przyczyną nie jest choroba:

  • Zmień swój sposób odżywiania. Wybieraj chleb pełnoziarnisty i grube kasze. Zwiększ ilość warzyw (do każdego posiłku). Pij mleczne napoje fermentowane, jak: kefir i jogurt zawierające żywe kultury bakterii.
  • Unikaj: czekolady, kakao, słodyczy, białego ryżu, żywności przetworzonej, cukierków, ciast czy ciasteczek, potraw tłustych, ciężkostrawnych, smażonych, nadmiernego jedzenia jaj, a także roślin strączkowych jak groch, fasola, bób i alkoholu.
  • Jedz regularnie małe posiłki, bez pośpiechu, dokładnie przeżuwając, bez wykonywania w tym czasie innych czynności, jak np. oglądanie telewizji czy praca przy komputerze
  • Ostatni posiłek spożywaj najpóźniej 2-3 godziny przed snem i w tym czasie nie podjadaj nawet niewielkich przekąsek.
  • Więcej się ruszaj. Począwszy od chodzenia po schodach zamiast korzystania z windy, codziennie kilkuminutowa choćby poranna gimnastyka, spacer co najmniej 30 minut w ciągu dnia. Istotne są również ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha, które odgrywają dużą rolę w efektywnych wypróżnieniach.
  • Pij więcej wody – zaleca się picie wody niegazowanej co najmniej 2–2,5 litra dziennie.
  • Dbaj o czas na relaks i sen.
  • Nie nadużywaj leków, przede wszystkim przeczyszczających. Ich długie stosowanie przyzwyczaja jelita do takiego wspomagania i organizm traci zdolność samodzielnego wypróżniania się.
  • W szczególnych przypadkach, po konsultacji lekarskiej, warto rozważyć zastosowanie probiotyków lub prebiotyków w formie preparatów.

Zwiększanie ilości błonnika w jedzeniu należy przeprowadzać stopniowo. Na początku lepiej zwiększyć spożywanie gotowanych warzyw, przetartych owoców, a surówki włączać powoli. Dążymy do tego, aby większość warzyw i owoców jeść na surowo, powinny być one składnikiem każdego posiłku.

Owoce najlepiej jeść ze skórką. Warto pamiętać o owocach suszonych, a zwłaszcza o suszonych śliwkach (kilka owoców należy namoczyć na noc w szklance przegotowanej wody i zjeść je następnego dnia na czczo, popijając wodą, w której się moczyły).

Istotną rolę odgrywa jedzenie ciemnego pieczywa, wytworzonego z pełnego ziarna, gdyż zawiera wówczas dużo błonnika (nie należy mylić z pieczywem, którego ciemna barwa pochodzi od dodanego słodu lub karmelu). Pieczywo ciemne, np.

z mąki razowej i typu graham, zawiera więcej okrywy nasiennej ziarna bogatej w błonnik, a także witaminy z grupy B. Można się też wspomóc otrębami.

U osób z tzw. zaparciami atonicznymi, u których występuje znacznie osłabiona perystaltyka jelit, zaleca się podawanie około 6-12 łyżek stołowych otrębów (tj. 30-60g).

Leia também:  Zespół nerczycowy – objawy, przyczyny, leczenie

Należy rozpocząć od podawania 3 łyżek na dobę i stopniowo tę ilość zwiększać.

Można mieszać otręby z płatkami owsianymi, jogurtem, korzystnie na perystaltykę jelit wpływa także spożywanie razowego chleba i gruboziarnistych kasz, wskazane jest również picie kawy.  

U pacjentów z zaparciami przebiegającymi ze wzmożoną perystaltyką i kurczami jelit należy ograniczyć przyjmowanie zbyt dużej ilości surowych warzyw i owoców, korzystne jest zaś spożywanie ich po ugotowaniu lub w postaci soków. Tej grupie pacjentów zaleca się spożywanie niewielkiej ilości pieczywa z jasnej mąki pszennej oraz kasz z niską zawartością błonnika, tj. kaszy mannej, kukurydzianej czy drobnej krakowskiej.

Jak poradzić sobie z dzieckiem, które nie chce pić

  • Warto pokazać dziecku, ile dziennie powinno wypić. Dzienną porcję wody można wlać do dużej butelki, z której dziecko lub rodzic będą napełniali kubek.
  • warto, żeby dziecko piło z kolorowych naczyń, ozdobionych ulubionymi postaciami z bajek.
  • można zaproponować picie przez słomkę lub strzykawkę.
  • początkowo należy przypominać dziecku co jakiś czas o piciu i podawać mu bidon lub kubek, zachęcając do wypicia choć kilku łyków.
  • pamiętaj o zabieraniu picia ze sobą, jeśli planujesz wyjście z domu.
  • w codziennym jadłospisie dziecka zaplanuj zupy.

Bibliografia

Problem zaparć u dzieci, mgr Ewa Ehmke vel Emczyńska-Seliga, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Warszawa 2018

Żywienie w zaparciach stolca, lek. med. Anna Grodowska, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Warszawa 2017

Zaparcia, mgr inż. Barbara Wojda, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Warszawa 2016

Zespół jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego (ang. Irritable Bowel Syndrome – IBS) dotyka coraz więcej osób. Szacuje się, że w Polsce może chorować ok. 10 procent populacji, z czego dwukrotnie częściej występuje u kobiet.

Choroba objawia się w wieku nastoletnim lub przed 40. rokiem życia a jej przyczyna jest nieznana.

Niektóre osoby z IBS mają jedynie dyskretne objawy, jednak u części pacjentów są znaczące i zakłócają codzienne życie.

Jelito drażliwe – co to takiego

Zespół jelita drażliwego jest przewlekłym zaburzeniem czynności przewodu pokarmowego, w szczególności jelita grubego, w którym ból brzucha związany jest ze zmianami rytmu wypróżniania.

IBS obejmuje grupę objawów jelitowych występującym z reguły razem. Symptomy różnią się między pacjentami nasileniem i czasem trwania.

Niekiedy choroba może powodować uszkodzenie jelit, natomiast nie przyczynia się do zwiększenia ryzyka wystąpienia nowotworów przewodu pokarmowego.

Jelito drażliwe – objawy

Do najczęstszych objawów jelita drażliwego zalicza się:

  • bolesne skurcze jelit;
  • ból brzucha;
  • wzdęcia i gazy;
  • zaparcia;
  • biegunkę.

Wielokrotnie zdarza się, że ludzie z IBS mają epizody zarówno zaparć, jak i biegunek. Wzdęcia oraz gazy zazwyczaj ustępują po wypróżnieniu. Na podstawie dominujących objawów i wyglądu stolca wyróżnia się postaci: z biegunką, z zaparciem, mieszaną i nieokreśloną.

Objawy jelita drażliwego nie zawsze są stałe, mogą występować epizodycznie lub przebiegać z okresami remisji i zaostrzeń

Objawy jelita drażliwego typowe dla kobiet i mężczyzn

Wzmożone objawy mogą występować zarówno w trakcie miesiączki, jak i ciąży. Z kolei osłabienie symptomów obserwuje się u kobiet w okresie menopauzy. Objawy IBS u mężczyzn są identyczne jak u kobiet, jednak o wiele mniej mężczyzn zgłasza je i próbuje leczyć.

Ból związany z IBS

Pacjenci z zespołem jelita drażliwego ból określają jako skurcze. Skurczom mogą towarzyszyć też poniższe doświadczenia:

  • uczucie ulgi po wypróżnieniu;
  • zmiana częstotliwości ruchu jelit;
  • zmiany w wyglądzie stolców.

Jakie są przyczyny zespołu jelita drażliwego?

Chociaż istnieje wiele sposobów leczenia zespołu jelita drażliwego, dokładna przyczyna jest nieznana. Wśród możliwych czynników wymienia się nadmiernie wrażliwą okrężnicę oraz układ odpornościowy.

Choroba może być też wywołana wcześniejszą infekcją bakteryjną w przewodzie pokarmowym. Zróżnicowane przyczyny utrudniają zapobieganie wystąpieniu schorzenia.

Fizyczne procesy związane z zespołem jelita drażliwego mogą się różnić, a należą do nich:

  • spowolnione lub spastyczne ruchy jelita grubego, powodujące bolesne skurcze;
  • nieprawidłowy poziom serotoniny w okrężnicy, wpływający na ruchliwość i ruchy jelit;
  • łagodna celiakia, która uszkadza jelita, powodując objawy IBS.

Czynniki wywołujące zespół jelita drażliwego

Dla wielu osób kluczem do opanowania objawów IBS jest unikanie czynników wywołujących. U części osób niektóre pokarmy, a także stres i lęk mogą wyzwolić symptomy schorzenia.

Sposób żywienia nie jest bezpośrednią przyczyną choroby, jednak niektóre pokarmy mogą nasilać dolegliwości. To bardzo indywidualna sprawa, dlatego pomocne jest prowadzenie dzienniczka jedzenia, aby wykryć, które produkty mogą wpływać negatywnie. Warto też wyrobić sobie mechanizmy unikania, na ile to możliwe, sytuacji stresowych i lękowych.

Stres przy jelicie drażliwym

Perystaltyka jelit jest w znacznym stopniu kontrolowana przez układ nerwowy.  Pojawiający się stres może mieć wpływ na autonomiczny układ nerwowy, powodując tym samym nadmierną aktywność układu pokarmowego. Chorzy na zespół jelita drażliwego częstą są podatni nawet na nieznaczne zakłócenia układu pokarmowego. Uważa się również, że na IBS wpływa układ immunologiczny.

Utrata wagi przy zespole jelita drażliwego

Nie wszyscy pacjenci z IBS mają problemy z wagą. Potencjalnie jednak choroba może prowadzić do utraty wagi, jeśli chory nie je wystarczająco dużo, aby utrzymać swoją wagę. W przypadku, gdy biegunka jest jednym z symptomów, ogranizm może nie dostawać wszystkich składników odżywczych, w wyniku czego waga może się zmniejszyć.

Biegunka przy IBS

IBS z biegunką jest specyficznym rodzajem zespołu jelita drażliwego. Wpływa głównie na jelito grube. Typowymi objawami są częste stolce i nudności. W biegunce stolce są wodniste lub półpłynne (maziste), rzadko o zwiększonej objętości; częstsze wypróżnienia, poprzedzone dość gwałtownym parciem, występują po posiłkach, stresie psychicznym i w godzinach porannych.

Jelito drażliwe z zaparciami

Ten rodzaj IBS zazwyczaj dotyka młodzież i ludzi w średnim wieku. Stolce występują rzadko, są twarde a po oddaniu stolca często ma się uczucie niepełnego wypróżnienia.

Diagnozowanie zespołu jelita drażliwego

Lekarz diagnozę stawia przede wszystkim na podstawie objawów. Ponadto można podjąć dodatkowe kroki, aby wykluczyć inne możliwe przyczyny występowania symptomów typowych dla choroby:

  • zaproponować określoną dietę, ograniczającą produkty, aby wykluczyć alergie pokarmowe;
  • zbadać próbkę kału, aby wyeliminować choroby pasożytnicze;
  • przeprowadzić badania krwi w celu wykluczenia celiakii;
  • wykonać kolonoskopię.

Badanie endoskopowe wykonuje się tylko wtedy, gdy lekarz podejrzewa, że objawy są wywoływane przez zapalenie okrężnicy, zapalną chorobę jelit (choroba Crohna) lub nowotwór.

Jelito drażliwe – dieta

W niektórych przypadkach zmiany w diecie mogą znacznie pomóc złagodzić objawy IBS. Ponieważ każdy pacjent indywidualnie przechodzi chorobę, należy dobrać odpowiednie pokarmy. Zarządzanie dietą może zająć trochę czasu, ale bez wątpienia jest warte wysiłku.

Polecana jest współpraca z dietetykiem. Zmiany w ilości lub całkowite wyeliminowanie niektórych produktów z jadłospisu, takich jak nabiał, smażone potrawy, cukry złożone może pomóc w zmniejszeniu dokuczliwych symptomów. Zaobserwowano, że czasami zastosowanie przypraw i ziół np.

imbiru, mięty pieprzowej łagodzi dolegliwości.

Jelito drażliwe – leki

Jeśli podjęte środki zaradcze w postaci zmiany stylu życia i diety są nieskuteczne, to lekarz może zlecić stosowanie leków.

Należy podkreślić, że nie ma jednego skutecznego leku na jelito drażliwe. Niektóre lekarstwa działają na wszystkie objawy IBS, natomiast inne koncentrują się na wybranych dolegliwościach.

Przyjmuje się, że leczenie farmakologiczne można rozpatrywać w dwóch kategoriach:

  • leczenie narządów wewnętrznych, mające na celu złagodzenie bólu brzucha (leki przeciwskurczowe) lub zaburzenie czynności jelit (środki przeciwbiegunkowe i wypełniające);
  • leczenie ośrodkowe (leki przeciwdepresyjne, hipnoterapia, psychoterapia) skierowane do pacjentów ze współistniejącym zaburzeniem afektywnym.

Gazy i wzdęcia – GASTROMED Toruńskie Centrum Gastrologii, gastroskopia kolonoskopia w znieczuleniu

W przewodzie pokarmowym (przełyku, żołądku, jelicie cienkim i grubym) zawsze znajduje się pewna ilość gazów trawiennych. Gazy te pochodzą z dwóch źródeł – połkniętego powietrza oraz normalnego rozkładu niektórych niestrawionych pokarmów przez nieszkodliwe bakterie, które są naturalnie obecne w jelicie grubym.

Połykanie powietrza (aerofagia) jest częstą przyczyną gazów w żołądku. Każdy połyka małe ilości powietrza podczas jedzenia lub picia.

Jednakże szybkie jedzenie lub picie, mówienie podczas jedzenia, żucie gumy, palenie papierosów lub noszenie luźnej protezy zębowej może powodować, że przyjmujemy więcej powietrza do układu pokarmowego. Większość połkniętego powietrza opuszcza nasz organizm poprzez odbijanie.

Pozostałe gazy przemieszczają się do jelita cienkiego, gdzie są częściowo wchłaniane. Niewielka ich ilość podróżuje dalej do jelita grubego, gdzie powoduje wzdęcia i jest usuwana przez odbyt.

Nadmierna ilość gazów w organizmie, zarówno uwięziona w jelitach jak i wydalana przez jelito grube, może być nieprzyjemna i krępująca. Gazy uwięzione w układzie pokarmowym mogą powodować bóle brzucha i wzdęcia. W rzeczywistości każdy z nas wydala gazy wielokrotnie w trakcie dnia i nawet gazy uwięzione w organizmie są normalną częścią procesu trawiennego.

Gazy są również wytwarzane jako produkt uboczny podczas trawienia niektórych składników odżywczych przez bakterie naturalnie występujące w jelicie grubym lub okrężnicy.

Leia também:  Przeziębienie czy alergia – jak odróżnić infekcję od alergii?

Bakterie te są odpowiedzialne za trawienie substancji takich jak węglowodany (cukier, skrobia i błonnik znajdujące się w wielu pokarmach) i celuloza, które nie są normalnie trawione w górnej części układu żołądkowo-jelitowego. Ilość i mieszanka gazów zależy od rodzajów bakterii znajdujących się w jelicie grubym.

Każdy z nas dysponuje niepowtarzalnym zbiorem bakterii od momentu urodzin. Wśród najczęściej spotykanych gazów są wodór, dwutlenek węgla i metan. Gazy śladowe, takie jak siarkowodór, są odpowiedzialne za nieprzyjemny zapach.

Objawy i przyczyny gazów i wzdęć

Najczęściej spotykane symptomy gazów to odbijanie, wydalanie wiatrów, wzdęcia i bóle brzucha. Wrażenie wzdęcia brzucha może być objawem samych gazów jak również wielu poważnych schorzeń, takich jak rak jajnika czy zapalenie uchyłków, oraz wielu innych przyczyn bólów brzucha, które należy poważnie potraktować.

Pacjenci z zespołem jelita drażliwego (ZJD) mogą odczuwać objawy związane ze wzdęciami, bólem brzucha i zmianami w perystaltyce jelit w reakcji na pewne składniki pożywienia.

Taka sytuacja może być spowodowana samym schorzeniem, które może powodować zmiany w mikroflorze jelit, wzrost zagrożenia zespołem rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (ang. SIBO) oraz nadwrażliwość trzewną.

Nadwrażliwość trzewna to określenie opisujące uczucie bólu w organach wewnętrznych na poziomie wyższym niż normalnie. Może to oznaczać odczuwanie objawów bardziej intensywnie nawet przy normalnej ilości gazów.

Celiakia (enteropatia z nadwrażliwości na gluten), która jest zaburzeniem trawiennym i autoimmunologicznym powoduje zniszczenie wyściółki jelita cienkiego przez spożywany gluten. Stan ten może wywoływać wiele objawów żołądkowo-jelitowych, wśród których są wzdęcia brzucha jak również bóle, gazy, biegunka i utrata wagi.

Nietolerancja na gluten niebędąca wynikiem celiakii również może odgrywać rolę u pacjentów z zespołem jelita drażliwego. Ostatnie badania wykazują, że niektóre składniki pożywienia mogą przyczyniać się do symptomów poprzez efekt nieprawidłowego wchłaniania węglowodanów, a w szczególności laktozy i fruktozy.

Rozpoznawanie składników diety, które mogą być nie w pełni przyswajalne, w szczególności takich jak laktoza czy fruktoza, może być pomocne w minimalizacji tych objawów. Co więcej, rozpoznawanie i leczenie pacjentów z czynnikami ryzyka oraz objawami zespołu rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO) może również pomóc przy objawach związanych ze wzdęciami.

Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO) to po prostu zaburzenie polegające na nadmiernym namnożeniu bakterii w jelicie cienkim.

Diagnozowanie gazów i wzdęć

Gazy i wzdęcia są na ogół stanem przejściowym, który zanika samoistnie po jednym lub dwóch dniach. Jeśli jednak gazy i/lub wzdęcia staną się bardziej bolesne zalecana jest wizyta u lekarza. Jeśli gazom i wzdęciom towarzyszą inne objawy, takie jak biegunka, krwawy stolec, wymioty, zatwardzenie, zgaga lub niewytłumaczalna utrata wagi, również powinieneś skontaktować się z lekarzem.

Podczas wizyty lekarz przeprowadzi badanie fizykalne oraz przeanalizuje historię wcześniejszych chorób i ewentualne niedawne zmiany w sposobie odżywiania się. Jako, że gazy i wzdęcia mogą być czasami objawami poważniejszych schorzeń, lekarz może również zlecić dodatkowe badania laboratoryjne.

Wiele zaburzeń żołądkowo-jelitowych przedstawia podobne objawy. Na szczęście dostępne są już wodorowe testy oddechowe, które pozwalają odkryć źródło niektórych z nich. Badanie to ułatwia lekarzom diagnozę w przypadku niektórych stanów chorobowych, takich jak:

  • nietolerancja fruktozy
  • nietolerancja laktozy
  • zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO)

Powyższe schorzenia są wynikiem nieumiejętności przyswajania przez organizm spożywanych węglowodanów lub stanu sprzyjającemu nieprawidłowemu namnażaniu bakterii w przewodzie trawiennym. Zaburzenia te powodują określoną reakcję chemiczną, która może być zmierzona w wydychanym powietrzu, co prowadzi do dokładniejszej diagnozy.

Dlaczego możesz potrzebować wodorowego testu oddechowego?

Wszystkie z trzech powyższych schorzeń mogą powodować gazy i wzdęcia, skurcze, biegunkę, a u niektórych ludzi nawet mdłości i wymioty. Objawy te same w sobie nie są niebezpieczne, ale mogą utrudnić codzienne życie i, jeśli pozostaną nieleczone – lub jeszcze gorzej, jeśli pozostaną nierozpoznane – będą powodowały ciągły stres związany z układem trawiennym.

Jako, że objawy wywołane tymi zaburzeniami są takie same jak w wypadku wielu innych stanów chorobowych diagnoza może być trudna. Wodorowy test oddechowy pomaga lekarzowi postawić bardziej dokładną diagnozę.

Leczenie gazów i wzdęć

Leczenie gazów i wzdęć zależy od tego na ile poważna jest diagnoza. Jeśli palisz papierosy, rzucenie palenia może rozwiązać problem z gazami i wzdęciami. Zmniejszenie ilości stresu również może pomóc.

Często leczenie oznacza po prostu unikanie niektórych produktów spożywczych czy lekarstw.

Chociaż każdy reaguje na jedzenie inaczej, oto lista podstawowych produktów spożywczych, których należy unikać:

  • fasola, groch i inne rośliny strączkowe
  • brukselka
  • brokuł i kalafior
  • kapusta i sałata
  • nadmierna ilość otrębów i błonnika
  • niektóre owoce, takie jak jabłka i gruszki
  • guma do żucia
  • landrynki
  • napoje gazowane, w tym piwo

Można również wypróbować łagodne środki dostępne bez przepisu lekarza, które redukują gazy i wzdęcia. Produkty te mogą pomóc w pełnym trawieniu niektórych pokarmów, szczególnie, jeśli wiadomo z wyprzedzeniem, że będziemy je spożywać.

Inne produkty mogą pomóc w redukcji nieprzyjemnych zapachów, które towarzyszą wydalaniu wiatrów. Są one bezpieczne w użyciu, ale radzą sobie jedynie z objawami, nie z przyczynami, gazów i wzdęć.

Test oddechowy może być użyty do rozpoznania, co wyzwala symptomy u większości ludzi jak również u pacjentów z zespołem jelita drażliwego.

WAŻNE: Informacje tu zawarte stanowią jedynie wskazówki, a nie porady medyczne. Prosimy skonsultować się z odpowiednim lekarzem odnośnie swojego stanu zdrowia, gdyż tylko wykwalifikowany i doświadczony specjalista może dokonać trafnej diagnozy i zalecić odpowiednie leczenie.

Przyczyny i objawy

Kłuje w boku, ściska w okolicach pępka, gniecie w podbrzuszu? Sprawdź, co Ci może dolegać.

Ból brzucha to bardzo częsta przyczyna zgłaszania się do lekarza rodzinnego. Stawia on przed lekarzem niezwykle trudny problem diagnostyczny, ponieważ może on być objawem niespecyficznym i świadczyć zarówno o schorzeniach narządów jamy brzusznej jak i narządów znajdujących się poza nią.

Ból zlokalizowany w różnych częściach brzucha może mieć wiele przyczyn. Ważne, aby mieć świadomość, z czego może wynikać ból w danej części brzucha. Pomoże to podjąć odpowiednie działania w celu uśmierzenia bólu, a także leczenia jego przyczyn. Należy pamiętać, aby zawsze konsultować się z lekarzem.

Poniżej przedstawiono główne obszary brzucha wraz ze schorzeniami, które mogą być odpowiedzialne za dolegliwości bólowe. Należy podkreślić, iż bóle przewlekłe pochodzenia organicznego mogą mieć również związek z nowotworami jamy brzusznej.

Prawy górny kwadrant – schorzenia dróg żółciowych i wątroby (zapalenie pęcherzyka żółciowego, kolka żółciowa, ostre zapalenie wątroby), zapalenie trzustki, zapalenie górnego odcinka przewodu pokarmowego (przełyk, wrzody żołądka i dwunastnicy), zapalenie jelit, zapalenie nerek (kolka nerkowa, zapalenie nerek), a także zapalenie płuc i niewydolność zastoinowa serca.

Nadbrzusze – dyspepsja czynnościowa (bóle i dyskomfort związane z funkcjonowaniem układu pokarmowego, bez zmian w badaniach dodatkowych), choroby dróg żółciowych, wrzody żołądka lub dwunastnicy, ostre zapalenie wątroby, choroba refluksowa.

Rzadziej występują schorzenia mogące dotyczyć praktycznie wszystkich narządów przewodu pokarmowego oraz dolegliwości związane ze spożywaniem leków (np.: popularnych leków przeciwbólowych, antybiotyków, preparatów żelaza lub potasu).

Oprócz tego ból w nadbrzuszu może świadczyć o zaburzeniach związanych z cukrzycą, chorobą tarczycy, nadczynnością przytarczyc, zawałem serca, niewydolnością serca.

  • Lewy górny kwadrant – choroby śledziony, trzustki, okrężnicy, układu moczowego (zapalenie nerek, kolka nerkowa), zapalenie jelit oraz zapalenie dolnego płata płuca lewego.
  • Prawe i lewe śródbrzusze – schorzenia nerek (kolka nerkowa, zapalenie nerek), przepuklina jelita cienkiego bądź grubego.
  • Okolica pępka – choroby jelit (wczesne zapalenie wyrostka robaczkowego, nieżyt żołądkowo-jelitowy, niedrożność jelit, zapalenia jelit), choroby trzustki.
  • Podbrzusze – choroby jelit (zapalenie wrostka robaczkowego, zapalenie uchyłków jelita (uwypuklenia ściany jelita), przepuklina, zespół jelita nadwrażliwego), choroby układu moczowo-płciowego (kolka nerkowa, zapalenie pęcherza moczowego, choroby jajników i macicy).
  • Prawy dolny kwadrant brzucha – choroby jelit (zapalenie wyrostka robaczkowego, zapalenia jelit, przepuklina), układu moczowo-płciowego (kolka nerkowa, zapalenie nerek, torbiel jajnika, pękniecie jajnika, skręt jajnika, ciąża pozamaciczna, zapalenie przydatków) oraz zapalenie stawu krzyżowo-biodrowego.
  • Lewy dolny kwadrant brzucha – choroby jelita cienkiego i grubego (ostre zapalenie uchyłków, zapalenie jelit, zespół jelita nadwrażliwego), choroby układu moczowo-płciowego (kolka nerkowa, zapalenie nerek, torbiel jajnika, skręt jajnika, pękniecie jajnika, ciąża pozamaciczna).

Ból odczuwany w całym brzuchu (tzw. ból rozlany) – zapalenie żołądka i jelit, niedrożność jelit, zapalenie otrzewnej (błony pokrywającej narządy jamy brzusznej), zakażenia układu moczowego1.

NO-SPA MAX to lek rozkurczowy zawierający podwójną dawkę substancji aktywnej-drotaweryny2, która zwalcza nawet najbardziej bolesne dolegliwości towarzyszące takim chorobom jak: kamica nerkowa i moczowodowa, kamica dróg żółciowych, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zapalenie jelit i trzustki, zespół nadwrażliwego jelita grubego, wzdęcia jelit oraz bolesne miesiączkowanie3.

  • 1 Kotynia J, Małecka Panas E. Objawy chorób układu pokarmowego. Ból brzucha. Interna Szczeklika. Podręcznik chorób wewnętrznych. Medycyna Praktyczna. Kraków 2012. 809-811.
  • 2 W stosunku do wariantu podstawowego- No-Spa 40mg.
  • 3 ChPL No-Spy Max, zatwierdzona 12/2020.

MAT-PL-2101000-1.0-04.2021

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*