Ból kręgosłupa – przyczyny, jak leczyć?

18 czerwca 2019

Statystycznie nawet 80% naszego społeczeństwa przynajmniej raz w życiu doświadczyło bólu lędźwiowego odcinka kręgosłupa. Można więc śmiało powiedzieć, że jest to już problem cywilizacyjny.

Ból kręgosłupa – przyczyny, jak leczyć?

Na bóle dolnego odcinka kręgosłupa skarżą się praktycznie wszyscy – ludzie młodzi, osoby w średnim wieku oraz seniorzy. Co jest najczęstszą przyczyną bólu lędźwiowego odcinka kręgosłupa? Czy możemy w jakiś sposób pozbyć się tej dolegliwości? Odpowiedzi na wszystkie te pytania znajdziesz w naszym artykule.

Ból lędźwiowego odcinka kręgosłupa – przyczyną może być siedzący tryb życia

To, jak żyjemy ma niebagatelny wpływ na stan naszego zdrowia – nie ma co do tego najmniejszych wątpliwości. Postęp cywilizacji jaki dokonał się na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat, spowodował ogromne zmiany w stylu życia, zwłaszcza w krajach rozwiniętych.

Mamy coraz mniej czasu na odpoczynek i aktywność fizyczną. Natłok codziennych obowiązków powoduje, że jesteśmy też coraz bardziej zestresowani. Do tego co chwilę dźwigamy ciężkie przedmioty i godzinami przesiadujemy przed monitorami komputerów (często w nieprawidłowej pozycji).

To wszystko będzie negatywnie odbijało się na zdrowiu, w tym stanie naszego kręgosłupa.

Ból lędźwiowego odcinka kręgosłupa bardzo często spowodowany jest zmianami zwyrodnieniowymi dysków i kręgów, których prawdopodobieństwo występowania wzrasta wraz z wiekiem. Poniżej omawiamy najczęstsze zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa.

Degeneracja krążka międzykręgowego…

…nazywanego też potocznie dyskiem. Jest to jedna z najczęstszych przyczyn dolegliwości bólowych w obrębie lędźwiowego odcinka kręgosłupa.

Do zwyrodnienia krążka międzykręgowego dochodzi zwykle z powodu powtarzających się mikrourazów i co za tym idzie do odwodnienia oraz uszkodzenia pierścienia włóknistego.

Towarzyszący tym zmianom stan zapalny prowadzi do powstania zmian degeneracyjnych jądra miażdżystego.

W efekcie może dojść do jego uwypuklenia i ucisku na rdzeń kręgowy oraz odchodzące od niego nerwy. Stan taki, potocznie nazywany „wypadnięciem dysku”, może dotyczyć dowolnego odcinka kręgosłupa, najczęściej dotyczy jednak odcinka lędźwiowego.

Ból towarzyszący przepuklinie lędźwiowego odcinka kręgosłupa, jeśli występuje ucisk na nerwy, jest zwykle dość silny.

Może też promieniować do biodra czy nogi, powodować mrowienie, zaburzenia czucia, osłabienie siły mięśniowej oraz ograniczenie zakresu ruchomości.

Zwyrodnienie stawów międzywyrostkowych

Zwyrodnienie stawów międzywyrostkowych to kolejna możliwa przyczyna bólu lędźwiowego odcinka kręgosłupa. Ten rodzaj zwyrodnienia występuje najczęściej tam, gdzie doszło do obkurczenia więzadeł oraz torebki stawowej stawów kręgosłupa.

Bardziej narażone na zwyrodnienie stawów międzywyrostkowych są kobiety oraz osoby otyłe. Może ono, choć nie musi, być przyczyną bólu odcinka lędźwiowego.

Pojawiający się ból może mieć charakter promieniujący do pośladka lub opasający cały odcinek lędźwiowy.

Zwyrodnienie trzonów kręgów

Zwyrodnienie trzonów kręgów najczęściej ma związek z powstawaniem tzw. osteofitów, czyli wyrośli kostnych na obrzeżach tych trzonów.

Jeśli takie wyrośla powstaną w obrębie kanału kręgowego, może dojść do jego zwężenia, czyli stenozy. Zwężenie kanału kręgowego skutkuje uciskiem korzeni nerwowych, worka oponowego oraz pobliskich naczyń krwionośnych.

Stan ten może być przyczyną przewlekłego bólu w krzyżu, bólu kończyn oraz zaburzeń czucia kończyn.

Zablokowanie stawu krzyżowo-biodrowego

Do zablokowania stawu krzyżowo- biodrowego może dojść np. w trakcie zeskoku na jedną nogę, upadku albo niewłaściwej pozycji podczas snu.

Ból, niekiedy dość ostry, może występować przy rotacji miednicy i promieniować do pośladka. Gdy staw zablokowany jest zbyt długo, miednica może ustawić się w pozycji rotacji.

Istnieje wówczas ryzyko, że jedna z kończyn będzie nadmiernie obciążana.Optycznie można również zauważyć skrócenie jednej kończyny.

Bólom kręgosłupa można zapobiec!

Pierwszym krokiem w celu zapobiegnięcia bólom lędźwiowego odcinka kręgosłupa powinna być zmiana trybu życia. Podstawowym elementem profilaktyki będzie prawidłowa postawa ciała – zarówno podczas siedzenia, jak i spania.

Siedź wiec prosto i nie garb się, unikaj też wszelkich nienaturalnych skrętów tułowia. Kolejnym ważnym punktem jest aktywność fizyczna. Nie chodzi o wylewanie „siódmych potów” na siłowni. Nasz kręgosłup potrzebuje umiarkowanego, ale regularnego wysiłku fizycznego.

Dla zachowania go w dobrej kondycji wystarczy więc spacer czy wizyta na basenie.

Jeśli już musisz przenieść coś ciężkiego, zrób to ergonomicznie. Zamiast schylać się po przedmiot na wyprostowanych nogach, przykucnij i dopiero go podnieś. Staraj się wykorzystywać przy tym mięśnie brzucha i nóg, a nie kręgosłupa.

Ból kręgosłupa jest często następstwem otyłości, cały czas utrzymuj więc prawidłową masę ciała. Unikaj też chodzenia w butach na wysokim obcasie i śpij na twardszym materacu, najlepiej w pozycji na boku.

Jeśli natomiast wykonujesz pracę wymagającą wielogodzinnego siedzenia przed komputerem, zapewnij swojemu kręgosłupowi odpowiednie podparcie.

W miarę możliwości staraj się też wstawać co jakiś czas, by zrobić choć kilka kroków.

Fizjoterapia w leczeniu bólu lędźwiowego odcinka kręgosłupa

Dolegliwości bólowe kręgosłupa leczy się obecnie różnymi metodami. Najczęściej jest to leczenie zachowawcze (tylko niewielki odsetek pacjentów z bólami kręgosłupa kwalifikuje się do operacji).

Postępowanie najczęściej opiera się na kinezyterapii (leczenie ruchem) oraz zabiegach z zakresu medycyny fizykalnej, wykorzystującej urządzenia emitujące bodźce fizyczne. W leczeniu bólu lędźwiowego odcinka kręgosłupa stosuje m.in.

następujące zabiegi fizjoterapeutyczne:

  • kinezyterapię;
  • magnetoterapię;
  • elektroterapię;
  • krioterapię;
  • ultradźwięki;
  • laseroterapię;
  • masaż leczniczy
  • trening stabilizacyjny
  • dobór właściwych wkładek ortopedycznych.

Oczywiście cały proces leczenia bólu kręgosłupa powinien obywać się pod czujnym okiem doświadczonego fizjoterapeuty.

Cierpisz z powodu bólów kręgosłupa?
Skorzystaj  z pomocy specjalistów holsäMED

Zadzwoń: 32 506 50 85
Napisz: [email protected]

Konsultacja merytoryczna

Ból kręgosłupa – przyczyny, jak leczyć? mgr Sebastian Kluczyński
fizjoterapeuta
Absolwent Fizjoterapii na Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach. Zawodowo związany z Centrum Medycznym holsäMED, gdzie na co dzień pracuje z pacjentami z problemami ortopedycznymi, bólowymi, wadami postawy, po urazach narządu ruchu i kontuzjach sportowych.

Biblioteka Zdrowia

W 85% przypadków ból pleców, choć może być dokuczliwy, nie świadczy o żadnej zagrażającej zdrowiu patologii. Spowodowany jest siedzącym trybem życia, brakiem aktywności fizycznej lub nieprawidłową postawą.

Najczęściej jest to związane z charakterem pracy, jaką wykonujemy. Upowszechnienie się komputerów niejako wymusza na nas ciągłą pozycję siedzącą. Nieprawidłowa postawa wynika też ze sposobu odpoczynku: przed komputerem lub telewizorem, a nie w sposób aktywny.

Sprawia to, że na ból pleców skarżą się ludzie w każdym wieku.

Ból kręgosłupa – przyczyny, jak leczyć?

Jakie są przyczyny bólu pleców?

W większości przypadków przyczyną bólu pleców jest przeciążenie kręgosłupa. Dochodzi do niego, gdy to, co robimy, przekracza wytrzymałość lub wydolność kręgosłupa i jego elementów.

Przeciążenia te dotyczą głównie struktur okołokręgosłupowych – mięśni, więzadeł, ścięgien, krążków międzykręgowych, stawów – i wpływają na działanie całego kręgosłupa.

Nadmierne i niesymetryczne napięcie tkanek powoduje ból.

Dlaczego siedzenie jest szkodliwe?

Siedzenie bardziej obciąża kręgosłup niż stanie, leżenie czy chodzenie. Najbardziej obciążające jest siedzenie przy komputerze, z rękami wysuniętymi do klawiatury. Dzieje się tak, ponieważ siedząc, często przybieramy nieprawidłową pozycję – głowę pochylamy do przodu lub zadzieramy do góry, nie mamy podparcia pleców.

Dodatkowo im dalej wysuwamy ręce w kierunku klawiatury, tym bardziej obciążamy krążki międzykręgowe. Ręce powinny być oparte o blat biurka, ale niewysunięte daleko do przodu. Ponadto podczas pracy przy komputerze wielokrotnie powtarzamy te same czynności, np. sterowanie myszą komputerową czy pisanie na klawiaturze, oraz mało się ruszamy.

Inne czynniki mające negatywny wpływ na kręgosłup to:

  • niewłaściwie zorganizowane stanowisko pracy – np. krzesło bez możliwości dopasowania do indywidualnych wymagań pracownika lub niewłaściwe ustawienie monitora
  • stres – obciążenie psychiczne i ilość oraz tempo pracy
  • wadliwe oświetlenie – np. świecące prosto w oczy
  • nadmierny hałas

Kto jest szczególnie narażony na ból pleców?

Osoby szczególnie zagrożone wystąpieniem bólu pleców:

  • osoby z nadwagą – nadmierne kilogramy dodatkowo obciążają kręgosłup
  • osoby palące – palenie może powodować uszkodzenia tkanek
  • kobiety w ciąży – ciężar dziecka dodatkowo obciąża kręgosłup i powoduje hiperlordozę, czyli nadmierne wygięcie części lędźwiowej kręgosłupa
  • osoby długotrwale stosujące leki mogące osłabiać tkankę kostną, np. glikokortykosteroidy
  • osoby zestresowane lub z depresją

Inne przyczyny bólu pleców to: dyskopatie i zmiany zwyrodnieniowe, zmiany pourazowe, zniekształcenia i złamania kręgów spowodowane osteoporozą, wady rozwojowe kręgosłupa, różne choroby struktur kostnych, zmiany chorobowe układu nerwowego, choroby pochodzenia pozakręgosłupowego, psychosomatyczne zespoły bólowe.

Kiedy z bólem pleców należy zgłosić się po specjalistyczną pomoc?

Najkrótszą i najlepszą drogą do rozwiązania problemu związanego z bólem pleców jest konsultacja fizjoterapeuty w Poradni Bólu Pleców. Pokaże on, jak pozbyć się bólu pleców oraz pomoże wykształcić prawidłowe nawyki i zmniejszyć ryzyko nawrotu dolegliwości.

Sytuacje, które powinny skłonić cię do niezwłocznego zgłoszenia się po pomoc do lekarza, to:

  • gdy podjęte leczenie nie daje rezultatu i ból pozostaje bez zmian lub zwiększa się
  • gdy ból promieniuje do ręki, uda, łydki lub stopy
  • gdy pojawią się problemy z oddawaniem moczu
  • gdy pojawi się osłabienie siły mięśniowej, np. zahaczanie stopą o dywan lub brak siły by zacisnąć pięści
  • gdy występuje niezamierzona utrata wagi
  • gdy bólowi pleców towarzyszy gorączka
  • gdy bólowi pleców towarzyszy ból w klatce piersiowej
  • gdy ból pojawił się po urazie np. stłuczce samochodowej czy upadku

W jaki sposób diagnozuje się przyczynę bólu pleców?

Diagnoza większości przypadków bólu pleców nie wymaga badań obrazowych, takich jak RTG czy rezonans. Badania naukowe nie wykazują związku pomiędzy wystąpieniem lub nasileniem bólu, a zmianami w kręgosłupie widocznymi w badaniach obrazowych.

Leia também:  Como cauterizar uma ferida (com imagens)

W związku z tym do postawienia prawidłowej diagnozy wystarczy szczegółowy wywiad oraz badanie fizykalne, wykonane przez wykwalifikowanego fizjoterapeutę.

Jeżeli podczas wizyty stwierdzi on niepokojące objawy, wymagające konsultacji lekarskiej i dalszej diagnostyki, to skieruje Cię do odpowiedniego specjalisty –ortopedy, neurologa lub neurochirurga.

Badania, które wykonuje się w dalszej diagnostyce, to:

  • badania obrazowe, m.in. przy użyciu promieni rentgenowskich lub rezonansu magnetycznego
  • badania laboratoryjne: OB i CRP
  • elektromiografia

Ból kręgosłupa – przyczyny, jak leczyć?

Jak leczy się ból pleców?

Leczenie bólu pleców opiera się na:

  • Samoopiece – utrzymanie aktywności ruchowej i stosowanie się do zaleceń specjalisty. U pacjentów z bólem trwającym mniej niż 4 tygodnie dolegliwości łagodzi ogrzewanie bolącego miejsca.
  • Leczeniu farmakologicznym, np. ibuprofenem lub paracetamolem.
  • Jeżeli ból trwa dłużej niż 4 tygodnie – regularnych ćwiczeniach fizycznych zaleconych przez fizjoterapeutę.

Czym grozi ignorowanie bólu pleców?

Ból pleców jest sygnałem ostrzegawczym mówiącym, że niedostatecznie dbamy o nasz kręgosłup. Jeżeli w tym momencie nie zmotywujemy się do zmiany nawyków to może dojść do powstania zmian zwyrodnieniowych, które są nieodwracalne.

Poważnym powikłaniem nadmiernego obciążenia kręgosłupa jest wypuklina jądra miażdżystego dysku, potocznie nazywana „wypadnięciem dysku”. Może ona uciskać nerwy rdzeniowe i prowadzić do ich porażenia oraz problemów np. z nietrzymaniem moczu i stolca. Znacznie utrudnia to sprawne funkcjonowanie, a czasami jedynym sposobem leczenia jest operacja i długotrwała rehabilitacja.

Jak zapobiegać bólowi pleców?

Profilaktyka bólu pleców opiera się na zmniejszeniu obciążenia kręgosłupa podczas codziennych czynności. Żeby to osiągnąć, nie trzeba rezygnować z pracy czy zarzucać prowadzenia samochodu, wystarczy tylko przestrzegać kilku prostych zasad:

  • Gdy siedzisz, to pamiętaj o zachowaniu prawidłowej postawy: miej proste plecy, podeprzyj je w części lędźwiowej, trzymaj ręce blisko linii ciała, miej przedmioty w zasięgu ręki, nie wychylaj się za bardzo do przodu.
  • Regularnie, nawet co godzinę, rób krótkie przerwy podczas pracy – a podczas nich najlepiej poćwicz. Przykłady ćwiczeń przedstawione są tutaj.
  • Gdy chcesz podnieść coś z podłogi, to ugnij kolana, a nie tułów – zachowując proste plecy, zmniejszasz obciążenie kręgosłupa.
  • Unikaj gwałtownych ruchów, szarpnięć, ponieważ to one stwarzają największe ryzyko powstania urazu.
  • Gdy niesiesz ciężkie przedmioty, to trzymaj je z przodu, blisko ciała i, jeżeli to możliwe, rozkładaj ciężar na obydwie ręce.
  • Gdy przenosisz przedmioty, unikaj skrętu tułowia i dbaj, żeby barki były w tej samej linii co biodra.
  • Jeżeli jest to możliwe to ciężkie przedmioty pchaj, a nie ciągnij i staraj się wykorzystać siłę i masę całego ciała.
  • Gdy zamierzasz dłużej stać w kuchni lub podczas prasowania to korzystaj z podnóżka i stawiaj na nim jedną nogę. Podnóżkiem może być np. pudełko po butach lub plastikowy „stopień” dla dzieci. Poza tym staraj się zachować proste plecy – możesz to osiągnąć np. poprzez regulację wysokości deski do prasowania.
  • Unikaj długiego trzymania rąk powyżej barków lub nad głową, ponieważ przeciąża to kręgosłup, a dodatkowo może wywołać ból głowy i omdlenie. Lepiej użyj drabiny lub rób przerwy.
  • Nie myj włosów nad wanną lub zlewem, gdyż nadmierne wygięcie pleców obciąża kręgosłup szyjny i lędźwiowy. Do mycia włosów używaj słuchawki prysznicowej.
  • Zawsze realnie oceniaj to, co chcesz zrobić i to zanim przystąpisz do działania. W razie potrzeby poproś kogoś o pomoc.
  • Dobierz odpowiedni materac – nie za miękki, nie za twardy, dopasowany do masy ciała i twoich indywidualnych potrzeb. Dzięki temu poprawisz swój komfort spania i pozwolisz kręgosłupowi na zasłużony odpoczynek.

Kolejnym istotnym czynnikiem wpływającym nie tylko na ból pleców, ale w ogóle na nasze samopoczucie, jest odpowiednia dieta – jedzenie warzyw, owoców, picie dużej ilości wody (minimum 1,5 l dziennie) – i pilnowanie prawidłowej masy ciała.

Bardzo ważnym elementem zapobiegania bólowi pleców jest też regularna, minimum 30 minut 3 razy w tygodniu, aktywność fizyczna. Najlepsze sporty to takie, które angażują różne grupy mięśni, np.

 pływanie, pilates czy jazda na rowerze. Ćwiczenia zawsze rozpoczynaj od krótkiej, kilkuminutowej rozgrzewki i rozciągnięcia mięśni.

Filmy z przykładami ćwiczeń, które możesz wykonywać w domu, znajdziesz na kanale Medicover na YouTubie.

Jeżeli jednak nie lubisz uprawiać sportów, to staraj się wypoczywać aktywnie – zamiast windy używaj schodów, chodź na spacery, zapisz się na kurs tańca…

Jak możesz ćwiczyć w pracy?

Przedstawiamy przykłady ćwiczeń, które możesz wykonywać podczas krótkich przerw w pracy.

  • Ćwiczenia, które możesz wykonać siedząc przy biurku
    1. Oprzyj się o oparcie i odchyl górną część tułowia i głowę do tyłu.
    2. Przenieś wyprostowane ręce za oparcie krzesła i wykonuj wymachy rąk do tyłu.
    3. Spleć palce rąk przed klatką piersiową. Ciągnij mocno dłonie, próbując rozerwać chwyt.
  • Ćwiczenia, które możesz wykonać, jak wstaniesz od biurka
    1. Wykonaj krążenia barkami w przód i w tył, następnie ściągnij łopatki do tyłu. Wytrzymaj 10 sekund.
    2. Spleć palce rąk za plecami. Wykonuj uniesienia wyprostowanych rąk do góry, nie pochylając tułowia do przodu.
    3. Stań w drzwiach, oprzyj dłonie o futrynę. Naciskaj na nią, jakbyś chciał ją przesunąć lub rozsunąć.
    4. Wykonaj wspięcie na palcach nóg i piętach.

Przeczytaj także: Badanie HLA-B27 w kierunku sztywniejącego zapalenia stawów kręgosłupa 

Ból kręgosłupa lędźwiowego – przyczyny, objawy, badania obrazowe • O badaniach obrazowych

Aby skutecznie pozbyć się bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, najpierw trzeba ustalić, co go właściwie wywołało. Przyczyną może być wiele różnych rzeczy.

Bólu w dolnej części pleców prędzej czy później doświadczy praktycznie każdy z nas. I tylko dla nielicznych będzie to problem nawracający zaledwie sporadycznie czy wręcz jednorazowy.

Przeczytaj, co robić, gdy dopadną cię dolegliwości bólowe w okolicy odcinka lędźwiowego kręgosłupa, kiedy koniecznie zgłosić się do lekarza i jakie badania wykonać.

Z poniższego artykułu dowiesz się ponadto m.in.:

  • jak zbudowany jest odcinek lędźwiowy kręgosłupa – i gdzie się znajduje,
  • na czym polega dyskopatia,
  • co może wywoływać ból kręgosłupa w odcinku lędźwiowym,
  • czym jest stenoza – a czym lumbago, rwa kulszowa i przepuklina kręgosłupa,
  • o co może zapytać lekarz podczas wizyty w związku z bólem kręgosłupa lędźwiowego,
  • jak potrafi objawiać się ból odcinka lędźwiowego kręgosłupa,
  • co sprzyja rozwojowi bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym,
  • które badanie obrazowe najlepiej sprawdza się w diagnozowaniu bólu kręgosłupa lędźwiowego,
  • jak leczy się ból kręgosłupa w odcinku lędźwiowym.

Odcinek lędźwiowy kręgosłupa – budowa i położenie

Odcinek lędźwiowy kręgosłupa, zwany też potocznie kręgosłupem lędźwiowym, stanowi pięć kręgów umiejscowionych zasadniczo pomiędzy miednicą a górną linią żeber. Powyżej znajduje się odcinek piersiowy, a poniżej – krzyżowy (nie zawsze więc prawidłowo mówi się czasem o „bólu krzyża”, gdy tak naprawdę chodzi właśnie o ból w odcinku lędźwiowym).

Kręgi zbudowane są z twardej tkanki kostnej, ruchomość kręgosłupa zapewniają zaś obecne między nimi stawy międzywyrostkowe (w części okalającej rdzeń kręgowy, czyli główne połączenie nerwowe mózgu i reszty ciała) oraz elastyczne krążki międzykręgowe (w części trzonowej), które jednocześnie pełnią funkcję amortyzacyjną i zapobiegają wzajemnemu ścieraniu się kręgów.

Owe krążki określane są z kolei potocznie mianem dysków. Na każdy z nich składają się dwa elementy: jądro miażdżyste i otaczający je pierścień włóknisty.

To konkretnie galaretowate jądro pozwala kręgom zmieniać położenie względem siebie (oraz wracać do pierwotnej pozycji), podczas gdy posiadający znacznie bardziej zwartą strukturę pierścień chroni je i zapobiega nadmiernemu przemieszczaniu się krążka.

Znajomość budowy wszystkich tych elementów jest kluczowa dla zrozumienia, skąd biorą się dolegliwości bólowe w odcinku lędźwiowym kręgosłupa.

Przyczyny bólu w kręgosłupie lędźwiowym

Najczęściej przyczyną bólu w tym rejonie jest dyskopatia, czyli degeneracja krążków międzykręgowych. Rozpoczyna się ona już w okresie dojrzewania i postępuje z wiekiem, w tempie zależnym od rozmaitych czynników (p. niżej).

Wskutek licznych przeciążeń i mikrourazów – na które z całego kręgosłupa najbardziej narażony jest właśnie odcinek lędźwiowy – włókna pierścienia mogą pękać, prowadząc do przemieszczania się jądra miażdżystego ku tyłowi, w kierunku kanału kręgowego i biegnącego wewnątrz rdzenia.

Wywołuje to ostry, przeszywający ból, od którego pochodzi potoczna nazwa tego zjawiska: „postrzał”. Innymi jego określeniami są „lumbalgia” oraz „lumbago”.

O rwie kulszowej (albo udowej, ewentualnie o bólu korzonków) mowa natomiast wtedy, gdy jądro miażdżyste wysunie się ze swej centralnej pozycji w dysku tak bardzo, że zacznie uciskać na korzenie nerwowe w kanale kręgowym. Ból kręgosłupa promieniuje wtedy często do pośladka, uda lub stopy.

Przepuklina jądra miażdżystego – nazywana też przepukliną kręgosłupa albo mniej fachowo: wypadnięciem dysku – to zaś sytuacja, w której pierścień włóknisty ulega całkowitemu przerwaniu, a jądro wędruje do kanału kręgowego, powodując jeszcze większy ucisk czy nawet uszkodzenie nerwów.

Bólowi towarzyszyć mogą wówczas dodatkowe objawy neurologiczne, które opisujemy w dalszej części tekstu.

Niekiedy problem leży po stronie nie tyle dysków, ile stawów międzywyrostkowych. Dojść może chociażby do ich zapalenia lub zwyrodnienia albo też wytworzenia wypełnionej płynem stawowym tzw.

torbieli maziówkowej, która uciskając korzenie nerwowe w kanale kręgowym, przyczynia się do rozwoju rwy kulszowej.

Stenoza, czyli patologiczne zwężenie tego kanału, bywa ponadto efektem pojawienia się na obrzeżach stawów kostnych wyrośli zwanych osteofitami – a także guzów złośliwych.

Za ból w lędźwiach odpowiadać mogą również przeciążenia czy przykurcze mięśni przykręgosłupowych oraz oczywiście urazy (złamania, krwiaki) w obrębie kręgosłupa. Czasami jednak źródła dolegliwości poszukiwać należy całkowicie poza układem ruchu. Do dolnej części pleców promieniować potrafią bowiem chociażby bóle związane z występowaniem:

  • chorób układu moczowego i nerek (np. kolka nerkowa, zapalenie pęcherza),
  • schorzeń trzustki, wątroby lub układu pokarmowego (przewlekłe zaparcia),
  • schorzeń prostaty u mężczyzn (zapalenie, nowotwór),
  • bolesnych miesiączek, endometriozy, procesów zapalnych czy nowotworowych w obrębie narządów rodnych u kobiet.
Leia também:  Obrąbek stawowy – uszkodzenie obrąbka stawu barkowego

Postawienie prawidłowej diagnozy – niezbędne, aby zaplanować właściwe leczenie – wymaga więc często nie tylko fachowej wiedzy i doświadczenia, ale też wykonania konkretnych badań obrazowych, o których szerzej za chwilę.

Ból w lędźwiach – kiedy zgłosić się do lekarza?

Kiedy w odcinku lędźwiowym kręgosłupa pojawiają się ostre dolegliwości bólowe, większość osób odruchowo zaczyna unikać nasilających je pozycji czy działań i szuka ulgi w konkretnym ułożeniu ciała (np.

z poduszką pod plecami lub kolanami w pozycji na wznak albo z ugiętymi stawami biodrowymi i kolanowymi w pozycji na boku), wypoczywa, stosuje okłady (chłodzące bądź rozgrzewające) czy przeciwbólowe preparaty dostępne bez recepty (zarówno te doustne, jak i w formie maści). Poprawa następuje wówczas zwykle w ciągu 1-2 dni.

Gdyby jednak po 3-4 dniach ból nadal się utrzymywał lub wręcz jeszcze nasilił, koniecznie należy odwiedzić specjalistę.

Podobnie w sytuacji, gdy bólowi towarzyszą zaburzenia czucia na skórze nogi lub osłabienie siły mięśniowej na którymś odcinku kończyny dolnej (np.

niemożność zgięcia lub wyprostowania stopy w stawie skokowym) albo kiedy dyskomfort jest tak duży, że uniemożliwia oddanie moczu lub stolca przez kolejne 12 godzin, nawet mimo zażycia środków przeciwbólowych oraz ciepłej kąpieli.

Jeśli zaś ból ma charakter przewlekły, do odwiedzenia lekarza powinno skłonić nagłe pojawienie się gorączki i dreszczy, nasilanie się problemu w nocy tudzież w pozycji leżącej lub utrata masy ciała bez wyraźnej przyczyny.

Ból kręgosłupa lędźwiowego – objawy i czynniki ryzyka

Podczas wizyty specjalista zapyta m.in. o to, kiedy i w jakich okolicznościach pojawiły się dolegliwości, kiedy się wzmagają (a co je łagodzi) i w którym miejscu dokładnie występują.

Ból w trakcie chodzenia oznacza najczęściej schorzenie stawów kręgosłupa.

Jeśli jest tępy, rozlany, stopniowo narastający i nasila się po chodzeniu, siedzeniu czy staniu, a ustępuje w leżeniu, można podejrzewać chorobę krążka międzykręgowego w okresie przed przerwaniem pierścienia włóknistego.

Innym rodzajem bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym jest ból nagły, przeszywający, ostry, głęboko zlokalizowany, który nasila się przy choćby niewielkim ruchu, a pojawia po gwałtownym schylaniu, skręcie tułowia czy podniesieniu ciężkiego przedmiotu.

Towarzyszyć mu może częściowe unieruchomienie na skutek odruchowego przykurczu mięśni przykręgosłupowych. Jeśli promieniuje do biodra, uda, łydki bądź stopy (jednej lub obu kończyn), sugeruje to – jak już wspomniano – rwę kulszową.

Poważniejszy, wymagający zwykle leczenia operacyjnego ucisk na nerwy w rdzeniu kręgowym objawiać się potrafi natomiast oprócz bólu także problemami neurologicznymi: drętwieniem, mrowieniem, zaburzeniami czucia, niedowładem czy osłabieniem siły mięśniowej w nogach, zaburzeniami w oddawaniu moczu i stolca lub zaburzeniami funkcji seksualnych.

W postawieniu diagnozy pomaga ponadto ustalenie, czy w przypadku danego pacjenta mówić można o czynnikach sprzyjających rozwojowi dolegliwości bólowych w obrębie kręgosłupa lędźwiowego (jeśli nie, ich przyczyna leży być może np. po stronie układu moczowo-płciowego). Do owych czynników należą zaś:

  • predyspozycje genetyczne i wady wrodzone;
  • praca wymagająca wielogodzinnego siedzenia, stania, schylania się czy podnoszenia ciężkich przedmiotów lub narażająca na częste wibracje i wstrząsy ciała;
  • uprawianie niektórych sportów – ale też brak aktywności fizycznej, przekładający się na słabe mięśnie brzucha, mięśnie przykręgosłupowe i zginacze bioder;
  • nadwaga lub otyłość;
  • ciąża – podczas której nie tylko zwiększa się masa ciała, ale też zmienia środek jego ciężkości;
  • nieprawidłowa postawa, długotrwałe przebywanie w szkodliwej (czy choćby tylko tej samej) pozycji;
  • zaawansowany wiek;
  • choroby metaboliczne – zwłaszcza przyspieszająca degenerację struktur kręgosłupa cukrzyca i osteoporoza, w której niższa gęstość kości i osłabienie mięśni narażają na częstsze złamania, nawet przy stosunkowo niegroźnych upadkach;
  • choroby takie jak zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa czy postępujące reumatoidalne zapalenie stawów;
  • długotrwały stres, hipochondria, stany lękowe i inne problemy natury psychicznej – mogą bowiem skutkować nadmiernym napięciem lub przykurczem mięśni tudzież przybieraniem niewłaściwej postawy, a także neuropatią (zaburzenie przewodzenia informacji wzdłuż włókien nerwowych).

Wykluczyć należy ponadto neuropatię wywołaną chociażby nadmiernym stosowaniem używek lub niektórych leków.

Diagnostyka bólu w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Badania obrazowe

Lekarz w trakcie wizyty nie tylko zapyta o powyższe kwestie, ale też wykona badanie pozwalające ocenić siłę mięśniową i odruchy w dolnej połowie ciała oraz stan korzeni nerwowych. W tym celu będzie m.in. dotykać skóry na zmianę tępym i ostro zakończonym przedmiotem, stukać młoteczkiem w ścięgna, jak również poprosi o zginanie i prostowanie kończyn czy unoszenie ich w pozycji leżącej.

Jeśli specjalista nie stwierdzi występowania zaburzeń neurologicznych ani nie znajdzie podstaw do podejrzenia zmian urazowych, zapalnych lub nowotworowych, dalsza diagnostyka zazwyczaj nie jest konieczna. W przeciwnym razie pacjent skierowany zostaje na badania obrazowe, takie jak prześwietlenie rentgenowskie (RTG), tomografia komputerowa (TK) i rezonans magnetyczny kręgosłupa w odcinku lędźwiowym.

RTG wykonuje się przede wszystkim po urazach oraz w podejrzeniu zmian nowotworowych i patologii w obrębie trzonów kręgów.

Badanie służy ocenie struktur kostnych i z reguły przeprowadzane jest w różnych projekcjach (czyli np. z profilu i z przodu).

Może też przybrać charakter spoczynkowy lub czynnościowy, kiedy to zdjęcia robi się również po zmianie pozycji, co pozwala przyjrzeć się m.in. stabilności kręgosłupa.

Tomografia komputerowa kręgosłupa lędźwiowego jest o wiele bardziej dokładna, zleca się więc ją choćby wtedy, gdy rentgen nie przyniesie odpowiedzi na pytanie o przyczynę bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym.

Oprócz struktur kostnych TK pozwala zobaczyć także część tkanek miękkich. Procedura znajduje zastosowanie w diagnostyce stenozy kanału kręgowego, zmian urazowych, nowotworowych i zwyrodnieniowych, a także w ocenie przed- oraz pooperacyjnej.

Z uwagi na wykorzystanie szkodliwego promieniowania jonizującego, i to w znacznie wyższej dawce niż podczas RTG, tomografia jest badaniem z wyboru głównie wtedy, gdy z jakiegoś powodu rezonans magnetyczny nie wchodzi w grę (np.

dlatego, że pacjent ma wszczepiony rozrusznik serca – zob. „Rezonans magnetyczny a urządzenia elektroniczne, implanty i inne obiekty obecne w ciele”).

Rezonans magnetyczny to najlepsza metoda badania kręgosłupa lędźwiowego, choć zarazem niestety najdroższa, najbardziej czasochłonna i najsłabiej dostępna.

Zamiast promieniowania stosuje się w niej bezpieczne dla zdrowia promieniowanie magnetyczne i fale radiowe, dlatego też rezonansowi z praktycznie dowolną częstotliwością mogą poddawać się nawet kobiety w ciąży i dzieci, a badanie robione prywatnie nie wymaga skierowania.

Na wysokiej jakości obrazach uzyskiwanych w drodze rezonansu magnetycznego zobaczyć można nie tylko kości i otaczające je tkanki miękkie, ale też naczynia krwionośne i rdzeń kręgowy.

Z tego względu procedura okazuje się wyjątkowo przydatna w diagnostyce przepukliny krążka międzykręgowego. Doskonale uwidacznia również zmiany ropne, wysięk w stawach, krwiaki czy guzy.

Warto wiedziećPodstawowym wskazaniem do wykonania badań obrazowych w trybie pilnym jest ostry ból kręgosłupa lędźwiowego z towarzyszeniem zaburzeń neurologicznych. Badania obrazowe zleca się jednak także w przewlekłych stanach bólowych – aby ukierunkować dalsze postępowanie, skorygować rehabilitację czy zakwalifikować pacjenta do operacji.

Leczenie bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym

Istnieje wiele form terapii dolegliwości bólowych w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Ich dobór zależy przede wszystkim od natężenia tych dolegliwości oraz konkretnej patologii, która je wywołała. Dlatego właśnie tak ważne jest postawienie na wstępie odpowiedniej diagnozy.

Farmakoterapia

Niekiedy wystarczy tylko czasowo odciążyć kręgosłup, wypoczywając (nie należy jednak kłaść się do łóżka na dłużej niż 4-5 dni) i stosować apteczne środki przeciwbólowe lub przeciwzapalne (w formie tabletek, żelu bądź maści), ewentualnie też uspokajające lub rozluźniające mięśnie – dostępne bez recepty albo silniejsze, wydawane tylko z polecenia lekarza. Ten ostatni zlecić może także podanie leków w formie zastrzyku, bezpośrednio w miejsce występowania bólu.

Profilaktyka

Warto ponadto wdrożyć w konsultacji ze specjalistą odpowiednie ćwiczenia wzmacniające i rozciągające mięśnie czy techniki wykonywania niektórych czynności (jak kucanie zamiast schylania się w celu podniesienia cięższego przedmiotu), zadbać o prawidłową postawę na co dzień czy właściwe ułożenie ciała podczas snu oraz zrzucić nadprogramowe kilogramy. Podjęcie tego typu działań zmniejszy ryzyko nawrotu przykrych doznań ze strony kręgosłupa lędźwiowego w przyszłości.

Ból kręgosłupa – przyczyny, jak leczyć?

Rehabilitacja: fizyko- i kinezyterapia

W poważniejszych sytuacjach po zażegnaniu fazy ostrej bólu – na tyle jednak szybko, by nie zdążył się on przekształcić w przewlekły zespół bólowy kręgosłupa – następuje kolejny etap leczenia, jakim jest rehabilitacja.

Powinna ona obejmować jednocześnie kinezyterapię i fizykoterapię. Ta pierwsza to indywidualnie dobrane ćwiczenia ruchowe wykonywane najpierw przy wsparciu fizjoterapeuty, a potem kontynuowane w domu.

Pod pojęciem fizykoterapii kryją się zaś zabiegi takie jak:

  • ultradźwięki;
  • TENS (elektrostymulacja);
  • krioterapia (leczenie zimnem);
  • laseroterapia;
  • magnetoterapia – polegająca na umieszczeniu bolącego miejsca w silnym polu magnetycznym;
  • hydroterapia – np. natryski, kąpiele, masaże wirowe;
  • jonoforeza (miejscowe podanie leku transportowanego w głąb tkanek przy użyciu prądu elektrycznego).

Konkretny rodzaj zabiegów dobiera się w zależności od rodzaju schorzenia oraz przy uwzględnieniu dotyczących danego pacjenta przeciwwskazań do poszczególnych odmian fizykoterapii. Tę ostatnią wraz z kinezyterapią uzupełnia się czasem też o serię masaży leczniczych.

Leia também:  Atak kolki nerkowej – przyczyny, objawy, leczenie

Zabiegi operacyjne

Przeprowadzenie operacji chirurgicznej konieczne jest zaledwie u 0,5-2 proc. pacjentów doświadczających bólu w kręgosłupie lędźwiowym. Kwalifikują do niej zwłaszcza przesłanki takie jak:

  • przepuklina krążka międzykręgowego, obecność guza bądź ropnia, ewentualnie zmian zwyrodnieniowych w stawach międzywyrostkowych z towarzyszącym niedowładem nogi, zatrzymaniem moczu lub zaburzeniami czucia w kończynie dolnej bądź okolicach krocza;
  • niestabilne złamanie kręgosłupa;
  • nasilony lub przewlekły zespół bólowy, którego nie jest w stanie złagodzić leczenie zachowawcze (o ile w badaniach obrazowych stwierdzono ucisk na korzenie nerwowe).

Po zakończonym leczeniu operacyjnym monitorowanie stanu pacjenta zwykle nie jest niezbędne, o ile tylko nie obserwuje on nawrotów choroby.

Te zaś niestety nie są aż tak rzadkie, bo choć zabieg chirurgiczny jest w stanie ustabilizować trzony kręgów i usunąć ciasnotę w kanale kręgowym, to nie wpływa na przyczynę problemu, jaką zazwyczaj bywa proces zwyrodnieniowy.

Kluczowa jest więc implementacja w życiu codziennym wymienionych wcześniej działań profilaktycznych.

Przeczytaj również: Ból kręgosłupa szyjnego – przyczyny, objawy, badania obrazowe

Blog

Ból kręgosłupa – przyczyny, jak leczyć?

Ból pleców to jedna z najczęstszych przypadłości, dotyka niemal każdego. Jednak jej przyczyny mogą być bardzo różne. Co robić, gdy bolą plecy?

Zadbaj o kręgosłup Ból pleców: mięśni, kręgosłupa lub wypadnięcie dysku to najczęstsze przyczyny zwolnień wystawianych pracownikom przez lekarzy. Stres, zmęczenie, palenie tytoniu, chodzenie na wysokich obcasach czy nieprawidłowa pozycja przyjmowana podczas kilkugodzinnej pracy, a także przeciążenia – wszystko to wpływa negatywnie na kondycję naszych kręgosłupów.

Długotrwałe przebywanie w jednej pozycji, brak ruchu i wady postawy powstałe w dzieciństwie prowadzą do pogorszenia elastyczności kręgosłupa.

Efektem tego są dolegliwości bólowe, można sobie z nimi radzić poprzez wprowadzenie do życia regularnej aktywności fizycznej np.: gimnastyki, pływania, jogi.

Jeśli po dłuższym czasie nie zauważymy żadnej poprawy, warto zwrócić się o pomoc do lekarza, który skieruje nas do gabinetu fizjoterapii lub masażu. 

Rodzaje bólu pleców Ból posturalny jest wynikiem przeciążenia struktur tkankowo-stawowych. Pojawia się przede wszystkim w wyniku długiego utrzymywania nieprawidłowej postawy ciała. To ból pleców, który jest nieokreślony, niestały, występuje przede wszystkim w piersiowym odcinku kręgosłupa.

Ból, który kwalifikuje się, jako ból pochodzenia kręgosłupowego charakteryzuje się tym, że nasila się podczas ruchu, dźwigania ciężkich rzeczy i podnoszeniu przedmiotów z ziemi w pozycji pochylonej, a nie w kucając. Ból kręgosłupa łagodnieje podczas odpoczynku lub przy całkowitym braku aktywności fizycznej. Najpoważniejsza przyczyny bólu kręgosłupowego to infekcje, np.

zapalenie szpiku kostnego, a także guzy i nowotwory w rdzeniu kręgowym lub samym kręgosłupie.

Ból pleców, którego pochodzenie jest pozakręgosłupowe nie nasila się podczas ruchu i może on wskazywać na występowanie poważnych chorób.

Przyczyny bólu pleców Ból pleców może być spowodowany wieloma chorobami, których nie wolno w żaden sposób lekceważyć. Każdy ból, który budzi niepokój, powinien być konsultowany z lekarzem i diagnozowany.

– wypadnięcie dysku to przepuklina międzykręgowa, powodująca bardzo silny ból, jej efektem mogą być zaburzenia czucia i problemy z poruszaniem – złamanie kręgów, – urazy, zwichnięcia, skręcenia kręgosłupa, – zmiany zwyrodnieniowe, – choroby reumatyczne Pozakręgowe przypadłości, których efektem jest ból pleców: – półpasiec, – zapalenie opon mózgowych, – rozwarstwienie aorty, – zapalnie nerek lub zapalenie prostaty, – tętniak aorty brzusznej, – ciąża pozamaciczna,

– zawał.

Leczenie bólu pleców: Powodów, przez które możemy odczuwać ból w plecach jest bardzo dużo, samemu można pomóc sobie jedynie doraźnie, stosując środki przeciwbólowe, ciepłe okłady, lub przybierając wygodną pozycję, która odciąży kręgosłup. Zazwyczaj ból pleców nie jest groźną przypadłością.

Należy jednak pamiętać, że wiele dolegliwości, które zostaną zignorowane, może skończyć się kalectwem lub śmiercią. Co powinno wzbudzić czujność i skłonić do natychmiastowej wizyty u lekarza? Bóle pleców, które utrzymują się ponad tydzień, zwłaszcza jeśli towarzyszy im gorączka, dreszcze, bóle mięśni.

Ból pojawiający się po urazie, nawet takim, który wydaje się niegroźny, np. podczas nagłego hamowania samochodem. Jeśli doszło do niedowładu kończyn, bądź problemów z poruszaniem się. Ostry ból, który pojawia się nagle i jest nawracający.

Ból to sygnał od organizmu, który mówi, że zaczyna w nim dziać się coś, co nie jest dobre. Warto reagować na każdy taki sygnał.

Ból pleców – jakie może oznaczać choroby?

Ból pleców nie zawsze jest powodem do niepokoju, chociaż może być zwiastunem poważnej choroby. Najczęściej towarzyszy przeciążeniom i jest efektem braku aktywności fizycznej. Nie powinien też niepokoić ból pleców w ciąży. Jeśli dolegliwości nasilają się bez wyraźnej przyczyny, należy udać się do lekarza.

Nie można jednoznacznie określić przyczyny bólu pleców, ponieważ etiologia tej przypadłości jest złożona. Tym samym rozpoznanie może być utrudnione, a ewentualne leczenie wdrażane z dużym opóźnieniem. Diagnostyka bólu pleców w dolnej lub innej części kręgosłupa obejmuje szereg badań, nie tylko laboratoryjnych, ale i obrazowych.

Co może powodować ból pleców? Do kogo się z tym zgłosić?

Ból pleców jest dolegliwością znaną na całym świecie. Zmagają się z nim miliony ludzi w różnym wieku. Dzieci chorują rzadziej, a najczęściej ból ten doskwiera osobom otyłym, w podeszłym wieku lub prowadzącym siedzący tryb życia.

Przyczyną jego powstawania jest przeciążenie, brak ruchu lub wady postawy spowodowane wiekiem. Uporczywa dolegliwość bywa też rezultatem toczącej się w organizmie choroby lub ma związek z nowotworem.

W przypadku bólu na dole pleców przyczyną może być również ciąża, ponieważ macica kobiety rozciąga się i przygotowuje do porodu.

Tak naprawdę na ból pleców wpływa szereg czynników, dlatego odnalezienie konkretnej przyczyny jest czasochłonne i wymaga wykonania wielu badań diagnostycznych. Zanim dojdzie do rozpoznania, w organizmie człowieka może się rozwinąć poważna choroba. W związku z tym dolegliwości nie powinno się bagatelizować.

Jeśli ból się nasila i uniemożliwia wykonywanie codziennych czynności, warto zgłosić się do lekarza. Można też udać się do tzw. Wirtualnej Przychodni. Konsultacja odbywa się poprzez czat, wideorozmowę lub telefonicznie. Żeby skorzystać z usługi, trzeba wykupić abonament.

To dobry sposób na uzyskanie pomocy, jeśli możliwość wyjścia z domu jest ograniczona.

O czym świadczy ból pleców w okolicy lędźwiowej?

Ból pleców w dolnej części kręgosłupa jest bardzo często zwiastunem chorób, które obejmują inne układy, np.:

  • schorzeń ginekologicznych, zwłaszcza stanów zapalnych przydatków lub endometriozy, która może zaatakować okoliczne narządy. Dolegliwości bólowe lędźwi pojawiają się także podczas miesiączki. Mogą być również sygnałem, że w organizmie chorego toczy się proces nowotworowy obejmujący układ rozrodczy;
  • chorób układu moczowego – ból pleców na dole to bardzo częsty objaw chorych nerek lub zapalenia pęcherza moczowego. Jeśli u chorego nasila się dyskomfort w jamie brzusznej i ma on kłopoty z oddawaniem moczu, musi się zgłosić do lekarza;
  • schorzeń układu pokarmowego – zwłaszcza dysfunkcji jelit, długotrwałych zaparć lub nieswoistych chorób zapalnych wyniszczających układ trawienia. Ból w dole pleców współistnieje wtedy razem z innymi dolegliwościami, np. z bólem brzucha;
  • chorób układu nerwowego – np. rwa kulszowa, która wiąże się z uciskiem na nerwy rdzenia kręgowego. Do jej powstania predysponuje dyskopatia oraz wady postawy.

Bóle dolnych partii pleców mogą mieć podłoże przeciążeniowe. Zwykle nie są one powodem do niepokoju, ale można to potwierdzić dopiero po odpowiedniej diagnostyce.

Co jest przyczyną bólu pleców po lewej stronie ciała, a co po prawej?

Przyczyną dolegliwości bólowych po danej stronie pleców jest masa czynników. Równie dobrze może to być efekt braku aktywności fizycznej, jak i zwiastun choroby wymagającej leczenia farmakologicznego.

Jeśli u chorego stwierdza się ból pleców z prawej strony, jego przyczyną jest prawdopodobnie choroba nerek lub zaburzenia jelitowe.

Jeżeli dolegliwość lokalizuje się po lewej stronie, można podejrzewać problemy z sercem lub jedną z chorób kręgosłupa.

Co na ból pleców może kupić w aptekach?

Na rynku aptecznym jest dostępny szereg preparatów, którymi można złagodzić ból pleców. Mimo to każdej osobie cierpiącej zaleca się wizytę u lekarza – specjalista ustali przyczynę i wdroży leczenie choroby podstawowej, która wywołuje tę dolegliwość.

Maści przeciwbólowe i przeciwzapalne na bóle pleców działają jedynie doraźnie, a tabletki mogą podrażniać śluzówkę żołądka. Są niewskazane dla osób, które mają chory układ trawienny. Na ból pleców poleca się również plastry, które działają rozgrzewająco lub chłodząco. Ich zadaniem nie jest leczenie, a jedynie złagodzenie przykrych symptomów.

Mocniejsze środki może zalecić wyłącznie lekarz, ponieważ są one dostępne na receptę.

Dobrym sposobem na poradzenie sobie z tą przypadłością jest zmiana stylu życia. Należy unikać dźwigania, a jeśli to konieczne – rozkładać wagę przedmiotów na dwie ręce, aby nie dopuścić do przeciążeń. Konieczna jest także aktywność fizyczna. Dotyczy to zwłaszcza tych osób, których praca zawodowa wymaga długotrwałego siedzenia lub stania na nogach.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*