Jakie są przyczyny bólów głowy?

Przejdź dalej

Prawie wszyscy z nas miewają czasem bóle głowy. Twój ból głowy może jednak różnić się od dolegliwości innej osoby. To dlatego, że występują cztery różne rodzaje, a każdy ma swój specyficzny przebieg i przyczynę. Jeżeli nauczysz się rozpoznawać swój ból, łatwiej się z nim uporasz.

Napięciowe bóle głowy to najczęstszy rodzaj bólu głowy, który dotyka aż 8 na 10 osób.

Jakie to uczucie?

Napięciowy ból głowy porównuje się zwykle do ciasnej opaski lub uczucia „ciągnięcia” wokół głowy. Ból generalnie utrzymuje się na stałym poziomie i nie pulsuje.

Co jest przyczyną?

Być może zaskoczy Cię to, że źródłem napięciowego bólu głowy są wrażliwe mięśnie szyi i głowy. Gdy pojawia się stres lub zmęczenie, mięśnie głowy i szyi stają się obolałe i wrażliwe. Z powodu napięcia tych mięśni ból przenosi się do głowy i odczuwasz go jako ból głowy.

Jakie czynniki sprzyjają jego wystąpieniu?

Stres, nieprawidłowa postawa, jasne światło i głośny hałas często wywołują napięciowe bóle głowy.

Jakie są przyczyny bólów głowy?

Ból migrenowy to pulsujący ból po jednej stronie głowy. Możesz odczuwać też mdłości i nadwrażliwość na światło, a nawet problemy ze wzrokiem, takie jak błyski światła lub zygzaki przed oczami.

Co jest przyczyną?

Nie do końca ustalono, co wywołuje migrenę, ale uważa się, że ta dolegliwość jest związana ze zwiększeniem dopływu krwi do głowy.

Jakie czynniki sprzyjają jej wystąpieniu?

Migrenę może wywołać jaskrawe światło, niektóre rodzaje żywności i zmiany hormonalne.

Jakie są przyczyny bólów głowy?

Nazwa klasterowych bóli głowy wywodzi się z tego, że napady występują w grupach, często praktycznie bez ostrzeżenia. Możesz poczuć nagły lub bardzo silny ból za okiem, a czasami po jednej stronie głowy.

Co jest przyczyną?

Nie wiadomo, co wywołuje klasterowe bóle głowy, ale uważa się, że ma to związek z podwzgórzem, „zegarem biologicznym” mózgu.

Jakie czynniki sprzyjają ich wystąpieniu?

Nie ma czynników, które jednoznacznie łączono by z klasterowymi bólami głowy, jakkolwiek uważa się, że alkohol może im sprzyjać.

Jakie są przyczyny bólów głowy?

Zatokowe bóle głowy są odczuwane jako tępy, pulsujący ból z przodu głowy i twarzy. Możesz mieć uczucie ucisku lub pełności wokół oczu, policzków i czoła. Często pogarsza się podczas ruchu albo przy nachyleniu do przodu.

Co jest przyczyną?

Zatokowe bóle głowy wynikają z niedrożności i stanu zapalnego zatok – wypełnionych powietrzem przestrzeni wokół nosa, oczu i policzków.

Jakie czynniki sprzyjają ich wystąpieniu?

Alergie, katar sienny lub przeziębienie mogą wywołać zatokowy ból głowy.

Jakie są przyczyny bólów głowy?

W większości przypadków ból głowy nie jest oznaką poważniejszej choroby. Warto jednak zgłosić się do lekarza, jeżeli:

  • ból wynika z urazu głowy
  • pojawią się problemy ze wzrokiem, na przykład niewyraźne widzenie
  • objawy bólu głowy staną się bardzo nasilone
  • bólowi głowy towarzyszą inne objawy, takie jak gorączka lub wymioty.

Jest wiele sposobów na złagodzenie bólu głowy. Pomocne może być ograniczenie stresu i unikanie typowych czynników sprzyjających bólowi głowy. Możesz też spróbować zastosować lek przeciwbólowe, takie jak leki Nurofen. Jeżeli potrzebujesz szybkiej ulgi w bólu, Nurofen Express Forte wchłania się trzy razy szybciej niż standardowy Nurofen.1

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady medycznej. Wszystkie informacje przedstawione na tych stronach internetowych nie służą do postawienia diagnozy ani doboru rodzaju leczenia. We wszelkich sprawach związanych ze zdrowiem należy zawsze skonsultować się z lekarzem.

Zobacz wszystkie porady dotyczące bólu

Częste bóle głowy – przyczyny, badania

Bóle głowy są powszechnym zjawiskiem i mogą być wywoływane przez wiele czynników. Od zwykłych infekcji i sytuacji stresowych, poprzez nadciśnienie, migreny, problemy ze wzrokiem, aż po groźne choroby nowotworowe.

Częste bóle głowy mogą, ale nie muszą być objawem niepokojącym, jednak zawsze powinny zostać poddane diagnostyce.

Przeczytaj, jakie są ich najczęstsze przyczyny i jakie badania należy wykonać, aby dobrze poznać skalę problemu.

Częste bóle głowy – przyczyna

Potrafią skutecznie zniszczyć cały dzień, w mgnieniu oka położyć do łóżka, zaburzyć koncentrację, a nawet sprowokować wymioty i nudności. Mogą być ledwo zauważalne, ale cały czas czaić się gdzieś z tyłu lub z przodu głowy i razić niczym irytujące kopnięcia prądem. Mogą być też ostre, przewlekłe, tępe, pulsujące… rodzajów bólu głowy jest wiele.

W ciągu roku nawet 35 tysięcy osób trafia do szpitala z powodu bólu głowy, a jest to ok. 10% hospitalizacji Polaków w zakresie trzydziestu głównych schorzeń. To mniej więcej pokazuje skalę problemu.

Jakie są przyczyny bólów głowy?

Częste bóle głowy mogą być wywoływane przez:

  • infekcje wirusowe (grypa, przeziębienie),
  • nadciśnienie tętnicze,
  • neuralgię nerwu twarzowego,
  • zapalenie zatok,
  • wady wzroku,
  • zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa,
  • choroby zębów,
  • zatrucia toksycznymi substancjami (tlenek węgla, nitrobenzen, alkohol, nikotyna, zatrucie ołowiem),
  • olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic,
  • migreny.

Bóle głowy mogą być objawem poważnych chorób:

  • zapalenie opon-mózgowo-rdzeniowych,
  • zapalenie mózgu,
  • tętniak mózgu,
  • wstrząs mózgu,
  • krwawienie śródczaszkowe,
  • krwotok podpajęczynówkowy,
  • krwiak podtwardówkowy,
  • guz mózgu,
  • i innych.

Bardzo częste bóle głowy, codzienne i o różnym nasileniu występują przy:

  • nadużywaniu leków, kofeiny, alkoholu i nikotyny,
  • przewlekłym stresie i depresji,
  • bezsenności,
  • nadciśnieniu tętniczym,
  • nadczynności tarczycy.

Istnieje wiele przyczyn tej dolegliwości, dlatego jeżeli objawy pojawiają się często i nabierają na sile, warto udać się do lekarza w celu diagnostyki, co oznaczają częste bóle głowy. Czasami wystarczy tylko zmiana stylu życia i poprawa nawyków, innym razem konieczne jest wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Jakie są przyczyny bólów głowy?

Częste bóle głowy, jakie badania diagnostyczne wykonać?

Pacjenci z bólem głowy najczęściej trafiają do lekarza pierwszego kontaktu. Podstawowym rodzajem badania jest wywiad lekarski oraz badania morfologii i biochemiczne krwi, mające na celu z grubsza określenie charakteru dolegliwości.

Dopiero po zebraniu wywiadu, lekarz może skierować pacjenta do specjalisty lub kilku specjalistów na bardziej szczegółowe badania. Częste bóle głowy mogą mieć kilka przyczyn, a diagnoza wcale nie jest taka łatwa, więc może się zdarzyć, że chory będzie musiał poddać się wielu badaniom, zanim zostanie postawione prawidłowe rozpoznanie.

Zazwyczaj przeprowadzane są konsultacje: laryngologiczna, okulistyczna, neurologiczna, czasami psychiatryczna.

Zależnie od potrzeb pacjent kierowany jest na badania obrazowe i inne, specjalistyczne badania, do których należą m.in.: tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, RTG, badanie elektroencefalograficzne (EEG) i badanie płynu mózgowo-rdzeniowego. Po zebraniu kompletu badań lekarz może stwierdzić, co oznaczają częste bóle głowy i zaproponować odpowiednie leczenie.

Skazani na częsty ból głowy – jak się ratować?

Dolegliwości te nie są takie łatwe do wyleczenia i nie zawsze mają jasną przyczynę. Pisaliśmy o tym między innymi w artykule o migrenie.

Bóle głowy mogą być chorobą samą w sobie – migrena, napięciowy ból głowy czy klasterowy ból głowy to przykłady takich dolegliwości, charakteryzujących się dużą intensywnością, częstymi atakami, a ich przyczyna bywa trudna do określenia. Niejednokrotnie jedynym ratunkiem podczas ataku są zlecone przez lekarza silne leki przeciwbólowe.

Najłagodniejszymi są paracetamol i te z grupy NLPZ, jak ibuprofen czy aspiryna. Zastosowanie mają też leki o działaniu zapobiegawczym i łagodzącym objawy, należą do nich: tryptany, alkaloidy sporyszu, leki wspomagające przeciwwymiotne i uspokajające.

Warto wypróbować kilka metod leczenia i zapobiegania bólom. Eliminując czynniki wywołujące dolegliwości, np. zmieniając dietę i styl życia (mniej siedzenia przed komputerem, więcej ruchu na świeżym powietrzu), stosując techniki relaksacyjne i medytacyjne, można skutecznie ograniczyć częstotliwość i intensywność dolegliwości.

W migrenowych częstych bólach głowy dobrze sprawdza się akupunktura, będąca polecaną, niefarmakologiczną metodą leczenia bólu.

Metoda ta polega na oddziaływaniu igłami na specjalne punkty na ciele, w miejscach zwiększonej gęstości zakończeń nerwowych.

Oprócz tego dochodzą czynniki relaksacyjne i medytacyjne, pozwalające zapanować nad nerwami, łagodzące objawy nerwicy i depresji, co również korzystnie wpływa na dolegliwości bólowe.

Poprzedni Wpis Następny wpis

Powody bólu głowy. Które możesz zignorować a które – nie?

Bóle głowy stanowią jedną z najpowszechniejszych, nawet codziennych dolegliwości. Leczenie uzależnione jest od lokalizacji, charakteru i natężenia, a przy tym prawidłowego rozpoznania przyczyny bólu głowy.

Warto je znać, ponieważ ból głowy może mieć nie tylko postać niegroźnej migreny, ale może również być przyczyną występowania niebezpiecznej choroby o podłożu neuronalnym.

Dowiedz się, które bóle głowy można zignorować, a z którymi lepiej wybrać się do specjalisty.

Jakie są przyczyny bólu głowy?

Ból głowy ma wiele przyczyn, stąd ciężko jest jednoznacznie określić z jakim bólem mamy do czynienia. Wskazówek diagnostycznych należy dopatrywać się przede wszystkim w lokalizacji objawów, częstotliwości, charakterze i natężeniu. Pewien trop może dać również wiek i płeć pacjenta oraz rzetelnie przeprowadzony wywiad lekarski.

Rodzaje bólów głowy

  • Migrena: dotyczy częściej kobiet niż mężczyzn. Związana jest również z występowaniem tzw. aury. Wtedy pojawia się łzawienie z oczu, wyciek surowiczy z nosa, albo ból głowy i mdłości, a nawet wymioty. Migrena cechuje się pulsującym bólem głowy, zlokalizowanym najczęściej jednostronnie, czyli albo z lewej, albo z prawej strony głowy.
  • Klasterowy ból głowy: ból tego rodzaju występuje natomiast częściej u mężczyzn, niż u kobiet. W związku z brakiem charakterystycznych objawów często bywa mylony z migreną lub z nerwobólem. Pacjenci skarżą się na ciągły i nieustający ból głowy lub nawroty dolegliwości nawet kilka razy dziennie. Charakterystyczny jest kłujący ból głowy, który bywa bardzo uciążliwy, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu inne objawy, jak obrzęk gałki ocznej, ból oczodołu, łzawienie i inne.
  • Ciśnieniowe bóle głowy: dotyczą pacjentów nieskutecznie leczonych z powodu nadciśnienia lub nagłego wzrostu ciśnienie krwi powyżej wartości prawidłowych oraz trudności z jego unormowaniem. Przewlekły ból głowy tego rodzaju jest trudny do leczenia i ustępuje po wyrównaniu nadciśnienia.
  • Zatokowy ból głowy: występuje najczęściej w wypadku przeziębienia lub jego nieprawidłowego leczenia. Ból tego rodzaju pojawia się z przodu i promieniuje do twarzy, a także często dotyczy zatoki czołowej. Może nasilać się przy kaszlu.
  • Napięciowy ból głowy: występuje najczęściej jako ból w skroniach. Przyczyny bólu głowy to najczęściej napięcie związane z życiem codziennym, zmartwieniami lub stale występującym stresem. Napięciowy ból głowy może być jednostronny lub dotyczyć obu stron, pojawia się o niskim natężeniu.
  • Ból głowy od kręgosłupa: pojawia się w przypadku choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa w odcinku szyjnym. Przyczyną bólu głowy tego rodzaju jest długotrwałe przebywanie w niewygodnej pozycji. Przeważnie objawy nie są charakterystyczne, pojawia się ból głowy w skroniach, ból z tyłu głowy po prawej lub po lewej stronie albo ból potylicy.
Leia também:  Zapalenie stawu skroniowo-żuchwowego – przyczyny, objawy, leczenie

Jakie są przyczyny bólów głowy?

Przyczyny bólu głowy

Do najczęstszych przyczyn bólów głowy należą:

  • Zmęczenie,
  • Problemy z krążeniem mózgowym,
  • Wyczerpanie psychiczne,
  • Zmiany naczyniowe,
  • Zaburzona przemiana materii,
  • Schorzenia innych narządów organizmu w obrębie czaszki lub w jej sąsiedztwie.

Przyczyny bólu głowy: samoistne

Bóle samoistne stanowią istotę choroby. Należą do nich: migrena, klasterowy i napięciowy ból głowy. Podstawą terapii są środki przeciwbólowe.

Jeśli objawy nie są uciążliwe, na ból głowy stosuje się ogólnodostępne leki zawierające w swoim składzie paracetamol, ibuprofen, nurofen, kwas acetylosalicylowy i wiele innych. Do domowych sposobów na ból głowy zalicza się przede wszystkim wypoczynek.

Ulgę przynoszą również zimne okłady na czoło wykonane np. z wilgotnego ręcznika. Należy unikać narażenia na silne bodźce, zwłaszcza te potęgujące nieprzyjemne doznania. Dotyczy to w szczególności pacjentów, skarżących się na migrenę.

Powinniśmy odpoczywać w warunkach, które nie nasilają bólu, dlatego ważne jest, aby wyeliminować dopływ silnego światła, dźwięki, a nawet zapachy, które mogą powodować wymioty.

Przyczyny bólu głowy: objawowe

Bóle tego rodzaju spowodowane są przez jakieś schorzenie, ból głowy jest najczęściej jego oznaką. Po ustaleniu przyczyny dolegliwości stosuje się odpowiednie leczenie dla danego schorzenia. Bardzo ważna jest zatem odpowiednia konsultacja lekarska, a także prawidłowa diagnostyka przed podjęciem leczenia.

Kiedy bóle głowy wymagają wizyty u lekarza?

W wypadku występowania poniższych objawów towarzyszących bólowi głowy, należy natychmiastowo skonsultować się ze specjalistą:

  • Sztywność karku – pacjent nie jest w stanie dotknąć brodą klatki piersiowej
  • Objawy towarzyszące: niedowład kończyn, zaburzenia równowagi i świadomości
  • Wysoka gorączka lub ból oka
  • Szybkie i gwałtowne narastanie bólów
  • Zmiana intensywności i rodzaju bólów, pojawiających się od lat
  • Brak skutków samodzielnego leczenia

Podsumowanie

Bóle głowy mogą mieć różnorodny charakter i natężenie. W celu określenia przyczyny niepokojących bólów głowy niezbędna jest wizyta u lekarza – neurologa. Może to być bowiem objaw poważnej choroby, której nie należy bagatelizować.

Bóle głowy – przyczyny, leczenie – typy bólu głowy – migrenowe, napięciowe, klasterowy, pulsujący, z przodu, z tyłu głowy | Blog Fitmedica

Bóle głowy to jedna z najczęstszych przypadłości, z którą pacjenci zgłaszają się do lekarza. Stanowią one uciążliwą dolegliwość przytrafiającą się głównie osobom prowadzącym siedzący tryb życia i pracy.

Pozycja siedząca, często przy komputerze, z wymuszonym ustawieniem głowy i kręgosłupa szyjnego oraz niedobór odpowiedniego ruchu sprzyja powstawaniu tego rodzaju dolegliwości.

Jakie są rodzaje bólów głowy oraz przyczyny ich występowania? Jak przebiega ich leczenie? Na te oraz inne pytania znajdziesz odpowiedź w dzisiejszym artykule.

Ból głowy – kiedy udać się do lekarza?

Bóle głowy to dolegliwość, która dotyka większości osób. Z reguły są one jednak chwilowe, samoczynnie znikają i nie stanowią zagrożenia dla zdrowia i życia. W takich przypadkach niewymagane jest podejmowanie specjalnego leczenia.

Inną sytuacją są silne i częste bóle głowy, które utrudniają codzienne funkcjonowanie pacjenta. Tego typu dolegliwość to znak, że czas udać się do lekarza – niezależnie od tego, jaki jest to typ bólu: pulsujący, tępy czy rozrywający.

Przewlekły i silny ból głowy to sytuacja, w której należy udać się do lekarza, który zdiagnozuje przyczynę i typ dolegliwości, która związana jest z układem krążenia.

Bóle głowy – jakie są przyczyny ich powstawania?

Ból głowy może (ale nie musi) mieć podstawy u różnych chorób. Wśród głównych przyczyn powstawania tych dolegliwości wyróżnia się m.in.:

  • zapalenie zatok,
  • grypę,
  • anginę,
  • chorobę oczu,
  • zapalenie ucha,
  • alergię,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • zwyrodnienie kręgosłupa,
  • guz mózgu,
  • tętniak mózgu.

Co ważne – dolegliwość ta występuje u wielu osób – niezależnie od wieku i stanu zdrowia (np. ból głowy w ciąży czy ból głowy u dziecka).

Rodzaje bólu głowy

Czy bierzesz aspirynę lub paracetamol, kiedy boli Cię głowa? Dla niektórych rodzajów bólów głowy nie jest to najlepszym rozwiązaniem. Oto dlaczego.

Pierwszym krokiem na drodze pozwalającej uwolnić Cię od powtarzającego się bólu głowy jest określenie, jakiego typu jest dolegliwość. Zdarza się, że bóle głowy są objawem innej choroby, ale nie zawsze.

W innych przypadkach nie ma jasnego powodu lub nie można znaleźć/określić jednoznacznej przyczyny. Przypadłość ta występuję w różnych miejscach – wyróżnić można m.in.:

  • ból z tyłu głowy, 
  • ból głowy z przodu, 
  • ból głowy w skroniach,
  • ból głowy z prawej strony,
  • ból głowy z lewej strony. 

Co ważne – taki podział ze względu na umiejscowienie jest bardzo ogólny i nieprecyzyjny. Wśród głównych rodzajów dolegliwości wymienia się m.in. klasterowe, napięciowe i migrenowe bóle głowy.

Klasterowy ból głowy

Jest to rodzaj samoistnych bólów, które przybierają formę silnego, jednostronnego bólu. Temu typowi dolegliwości towarzyszą tzw. objawy wegetatywne, czyli np. łzawienie oka, potliwość twarzy, obrzęk twarzy, przekrwienie spojówki, czy wyciek wydzieliny z nosa.

Klasterowe bóle głowy najczęściej obejmują takie okolice jak policzki i oczodoły – mogą jednak promieniować aż do ucha. Dotyczą one połowy głowy (wspomniane wyżej objawy występują zawsze po tej samej stronie głowy, co bóle). Osoby, które zmagają się z tą przypadłością, mogą czuć wewnętrzny niepokój.

Każdy napad bólu jest wyczerpujący dla organizmu, dlatego po ustąpieniu dolegliwości najczęściej pojawia się uczucie ogólnego zmęczenia.

Napięciowy ból głowy

Napięciowy ból jest najpowszechniejszym rodzajem bolesności głowy. Główną przyczyną dolegliwości jest stres oraz niepokój, który towarzyszy wielu osobom każdego dnia.

Ból odczuwany jest najczęściej w okolicy skroni i czoła, ale zdarza się, że obejmuje on każdą część głowy. Objawia się on specyficznym uczuciem, które określane jest często jako „ściąganie”, „uciskanie” czy „gniecenie”.

Napięciowy ból z początku nie jest intensywny – z czasem jednak przybiera na sile. Dolegliwość można rozpoznać po tym, że: 

  • ból jest stały i występuje po obu stronach głowy,
  • występuje ciśnienie za oczami,
  • mięśnie karku są napięte,
  • występuje uczucie odrętwienia.

Napięciowy ból głowy trwa zwykle od 30 minut do nawet kilku dni – ma on jednak dosyć łagodny przebieg, co nie przekłada się na problemy związane z wykonywaniem codziennych obowiązków. 

Migrenowy ból głowy

Migrena jest chorobą, która najprawdopodobniej ma podłoże genetyczne. Ten typ przypadłości charakteryzuje się powtarzającym się, pulsującym bólem głowy występującym najczęściej po jednej stronie.

Migrena najczęściej trwa od 4 godzin do nawet 72 godzin. Co ważne – ból głowy nie jest jedynym objawem choroby. Migrena objawy to również: nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło, dźwięk oraz czasem na zapachy czy łzawienie oczu.

Typowy atak migrenowego bólu głowy składa się z kilku faz:

  • zwiastunów,
  • aury,
  • bólu głowy,
  • fazy ponapadowej.

Leczenie bólu głowy

Większość bólów głowy, które nie są związane z inną chorobą, bywa leczona za pomocą środków przeciwbólowych takich jak np. Aspiryna, Ibuprofen, Paracetamol i inne. Zażywanie leków jednak nie zawsze bywa skuteczne. Zdarza się, że leki o silnym działaniu nie przynoszą najmniejszej ulgi. 

Bardzo dobre efekty uzyskuje się, prowadząc leczenie metodami terapii manualnej.

Praca z pacjentem polega na rozluźnianiu nadmiernie napiętych mięśni w obrębie kręgosłupa szyjnego i piersiowego, mięśni przedniej strony szyi oraz powięzi głowy i opracowaniu odpowiednich punktów o wzmożonej wrażliwości na dotyk w obrębie twarzy (głównie w okolicy łuku brwiowego, skroni i czoła) oraz owłosionej skóry głowy i potylicy. Należy też zwrócić szczególną uwagę na bolesność w okolicy zwojów nerwowych szyjnych górnych oraz stawów skroniowo-żuchwowych.

Po rozluźnieniu wszystkich bolesnych przy dotyku punktów i mięśni przechodzi się do tzw. mobilizacji lub manipulacji stawów międzykręgowych. Są to techniki pozwalające na przywrócenie ruchomości stawom.

Metody te poparte są kilkoma prostymi ćwiczeniami, które pacjent wykonuje kilka lub kilkanaście razy dziennie, zdecydowanie poprawiają funkcjonalność kręgosłupa i w zdecydowany sposób wpływają na normalizację napięć, poprawę ukrwienia oraz zapobiegają nawrotom sytuacji bólowej.

Ponadto stosuje się również alternatywne terapie mające na celu zmniejszenie stresu, wśród których znajduje się m.in.: 

  • medytacja, 
  • trening relaksacyjny,
  • akupunktura.
  • Przygotowała Beata Pecarz – fizjoterapeuta.
  • MedytacjaTrening relaksacyjnyAkupunktura
  • Przygotowała Beata Pecarz – fizjoterapeuta.

Ból głowy – domowe sposoby na jego zwalczenie

Ból głowy stanowi spore wyzwanie diagnostyczne ze względu na różne powody powstawania. Nierzadko specjaliści nie znajdują żadnej przyczyny jego wystąpienia (tzw. ból pierwotny). Oprócz fachowego leczenia w łagodzeniu tej dolegliwości pomocne okazać się mogą domowe sposoby.

Ból głowy jest powszechnie występującą w społeczeństwie dolegliwością i jednym z problemów zdrowotnych częściej zgłaszanych w placówkach podstawowej opieki medycznej. Najbardziej znanym sposobem na zwalczenie go są środki przeciwbólowe. Ulgę przynieść mogą też zimne okłady, akupresura, masaż oraz ćwiczenia rozluźniające.

Leia também:  Ból nerki – jakie mogą być przyczyny bólu nerek?

Co to jest ból głowy?

Ból głowy może mieć:

  • charakter pierwotny (tzn. samoistny) i występować jako odosobniona reakcja organizmu na bodźce egzogenne i endogenne; w obrębie mózgu nie stwierdza się zmian strukturalnych, a jednym z częściej występujących bólów głowy tego typu jest migrena;
  • charakter wtórny i stanowić przejaw toczącej się w organizmie choroby; mechanizm powstawania tej dolegliwości wiąże się często z pociąganiem, uciskiem i przemieszczaniem się struktur wewnątrzczaszkowych (np. tętnic, dużych naczyń żylnych, opon); jedną z częstszych przyczyn wystąpienia bólu głowy o charakterze wtórnym są choroby naczyniowe mózgu, takie jak krwotok podpajęczynówkowy czy krwotoczny udar mózgu.

Ból głowy: fachowa pomoc

Długotrwały, nieustający, silny ból głowy wymaga fachowej pomocy, z której skorzystać można także w ramach telekonferencji. Dzięki temu rozwiązaniu pacjent ma szybki kontakt z wykwalifikowanym lekarzem.

Niezwłocznie należy zgłosić się do specjalisty, jeżeli dolegliwości zaczynają się nagle, narastają, uniemożliwiają codzienne funkcjonowanie, a ich charakter uległ dużej zmianie w stosunku do dotychczasowych doświadczeń.

Dodatkowo ich pojawienie się spowodowane zostało wysiłkiem fizycznym, aktywnością seksualną, kaszlem i towarzyszą im następujące objawy: podwyższona temperatura ciała, wzrost ciśnienia tętniczego krwi, bóle mięśniowo-stawowe, nudności, wymioty, zaburzenia świadomości lub pamięci, sztywność karku, niedowład rąk i nóg.

Co pomaga na ból głowy?

Najpowszechniejszy sposób na ból głowy to farmakoterapia. Apteki mają szeroki wybór ogólnodostępnych, tzw. OTC (z ang. over-the-counter drug), leków przeciwbólowych. Wiele z nich wykazuje dodatkowo działanie przeciwgorączkowe czy przeciwzapalne.

Najczęściej występującą substancją czynną jest w nich paracetamol, kwas acetylosalicylowy lub ibuprofen. Badacze donoszą, iż w wielu przypadkach dochodzi do nadużywania leków dostępnych bez recepty oraz powstawania niebezpiecznych dla zdrowia interakcji tych środków z innymi używanymi farmaceutykami.

Wiąże się to z ryzykiem powstawania polekowych bólów głowy.

Na lekki ból głowy pomocne okazać się mogą zimne okłady. W aptekach dostępne są specjalne jednorazowe, hydrożelowe plastry chłodzące, które zawierają mentol. Ich użycie jest bardzo proste.

Plaster należy wyjąć z zabezpieczającej saszetki, usunąć folię zabezpieczającą i umieścić go – w zależności od potrzeby – na czole lub karku. Tego typu okładów nie powinno się stosować na uszkodzoną, wrażliwą, poparzoną lub podrażnioną skórę. Nie przykleją się do włosów ani mokrej skóry.

Średni czas działania plastra wynosi do 8 godzin. Alternatywą dla jednorazowych produktów są okłady żelowe wielokrotnego użytku lub własnoręcznie przygotowane kompresy.

Ból głowy a akupresura, masaż i rozluźnianie mięśni

Rozluźnianie mięśni karku i szyi to kolejny sposób na ból głowy. Oto opis przykładowego ćwiczenia. Po zajęciu wygodnej pozycji siedzącej należy powoli przechylać głowę w taki sposób, jakby się chciało dotknąć uchem ramienia. Ruch ten powinno się powtórzyć na obie strony ciała po kilka razy. Następnie spokojnie opuszcza się głowę w dół i kilkukrotnie zatacza nią koła.

Osoby zmagające się z codziennym bólem głowy mogą skorzystać z akupresury. Zgodnie z tą starożytną chińską metodą leczenia zlokalizowane na dłoniach i stopach punkty odpowiadają poszczególnym częściom ciała. Uciskając je, oddziałuje się na konkretny narząd.

W przypadku bólu głowy powinno się uciskać punkty He Gu, które znajdują się między kciukiem a palcem wskazującym. Ucisk musi trwać od 30 do 60 sekund. Można go powtarzać maksymalnie przez 30 minut. Efekt przeciwbólowy zdaniem zwolenników tej metody odczuwany jest po około 10 minutach od zakończenia masażu.

Akupresura powinna być wykonywana w zapewniającym odprężenie, spokojnym miejscu i w wygodnej pozycji.

Na ból głowy sprawdzi się również masaż. Z powodzeniem można wykonać go samodzielnie. Należy zacząć od kilkuminutowego delikatnego muskania opuszkami palców okolicy czoła.

Następnie przechodzi się do ugniatania kciukami albo palcami wskazującymi skroni, w których często koncentruje się ból. Powinno to trwać kilka sekund. Kolejnym krokiem jest rozmasowanie tych miejsc.

Kolejnym krokiem jest kilkuminutowy masaż okolic czoła i skóry głowy. Zabieg kończyć się trwającym około 2 sekundy uciskiem górnej części potylicy.

Ból głowy: nawadnianie

Osoby zmagające się z bólem głowy powinny pamiętać o nawadnianiu organizmu. Zaleca się napar z mięty, kozłka lekarskiego, białej wierzby i rumianku. Na bóle głowy powinna też pomóc mikstura z cytryny, wody i szczypty soli morskiej.

Poranny ból głowy. Poznaj 9 możliwych wyzwalaczy porannego bólu głowy

Ból głowy jest najczęściej dotykającą nas dolegliwością.

Pojawia się, gdy jesteśmy zmęczeni, kiedy łapie nas przeziębienie, mamy stan podgorączkowy, gdy jesteśmy bardzo głodni, zmienia się ciśnienie atmosferyczne, gdy nadużyliśmy alkoholu, długo siedzimy w niewygodnej pozycji.

Bardzo często daje o sobie znać również wtedy, kiedy jesteśmy zdenerwowani. Taki ból obejmuje przeważnie całą głowę i często przyrównujemy go do imadła ściskającego czaszkę.

  1. Ból z tyłu głowy, w obszarze potylicy

Często wskazuje na problemy z ciśnieniem tętniczym. Warto pamiętać, że jest to schorzenie, które przestało być zarezerwowane dla osób w podeszłym wieku i z wyraźną nadwagą. Coraz częściej nadciśnienie diagnozuje się u młodych ludzi, o prawidłowej masie ciała, zupełnie nieświadomych swojego zdrowotnego problemu.

Bo nadciśnienie – przynajmniej na początku – nie daje żadnych objawów. Dlatego taki sygnał organizmu, jak właśnie ból głowy w rejonie potylicy z towarzyszącym mu szumem w uszach, krwawieniami z nosa, pogorszeniem widzenia, powinien nas skłonić do wizyty u lekarza pierwszego kontaktu.

Specjaliści oceniają, że na nadciśnienie choruje dziś około 10 mln Polaków.

Jak sobie z nim poradzić? Przede wszystkim powinniśmy się udać do lekarza pierwszego kontaktu, który, jeśli będzie taka potrzeba, przepisze leki na nadciśnienie.

Jak możemy sobie radzić z bólem głowy spowodowanym zbyt wysokim ciśnieniem tętniczym? Doraźnie pomóc może przyłożony do karku na 3-4 minuty okład z kostek lodu zawiniętych w ręcznik. Chłód zwęża naczynia krwionośne, co łagodzi ból.

Z leków przeciwbólowych należy wybierać paracetamol. To bezpieczniejszy wybór przy nadciśnieniu niż leki z grupy NLPZ, jak np. kwas acetylosalicylowy oraz ibuprofen. NLPZ mogą bowiem prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego.

Należy działać również na przyczynę bólu głowy, czyli zbyt wysokie ciśnienie, stosując niefarmakologiczne sposoby leczenia (odpowiednia dieta, aktywność fizyczna, rzucenie palenia).

  1. Ból w okolicy szczęki promieniujący do skroni lub czoła

Jego przyczyną jest najczęściej chory ząb, niekoniecznie najbliższy miejscu, gdzie lokalizujemy źródło bólu. Stan zapalny zęba po lewej stronie może bowiem dawać objawy rozprzestrzeniające się na prawą połowę twarzy. Pewność, który ząb trzeba leczyć, da dopiero wykonanie pantomogramu.

Przyczyną bólu głowy w okolicach policzków może być też nieleczona od dzieciństwa wada zgryzu. Kiedy żuchwa nieustannie ciąży ku tyłowi, stawy skroniowo-żuchwowe są przeciążone i powodują ból głowy w okolicy żuchwy.

Jak sobie pomóc? Ponieważ ból spowodowany jest stanem zapalnym – to on powinien być celem leczenia. Doraźnie możemy złagodzić ból, zażywając niesteroidowy lek przeciwzapalny, np. ibuprofen. Spróbujmy też zimnych okładów: woreczek z lodem (koniecznie owinięty w ręcznik) przyłóżmy do policzka na 10 minut.

  1. Silny ból w okolicy oka promieniujący do szczęki

Jeśli jego napady pojawiają się o tej samej porze dnia, trwając zwykle przez dłuższy czas, można podejrzewać, że mamy do czynienia z bólem klasterowym.

Jego napady charakteryzują się silnym, intensywnym, świdrująco-kłującym bólem w okolicy oczodołu, który może promieniować do szczęki, karku lub ramienia. Dodatkowo mogą występować: łzawienie, zaczerwienienie spojówek, uczucie zatkanego nosa, opadanie powieki.

Klasterowe bóle głowy mogą wystąpić w każdym wieku, choć najczęściej rozpoczynają się w 20.-30. roku życia i częściej dotyczą mężczyzn niż kobiet.

Przyczyny tego rodzaju bólu są nieznane, a ze względu na mnogość objawów diagnoza musi być niezwykle dokładna, gdyż łatwo go pomylić z zatokowym bólem głowy lub zagrażającym życiu tętniakiem. Ból głowy w tej okolicy może też wskazywać na nieskorygowaną wadę wzroku.

Może się bowiem zdarzyć, że oko widzi nieostro przedmioty zarówno oddalone od oka, jak i położone w bliskiej odległości, jednak wada jest na tyle mała, że mechanizm akomodacji jest w stanie ją skompensować, co pozwala na prawidłowe widzenie.

Wymaga to jednak dużego wysiłku akomodacyjnego, a taki przewlekły stan może wywołać utrwalony skurcz mięśnia oka, który wywołuje ból oczu i głowy.

Jak sobie pomóc? W leczeniu bólu klasterowego wykorzystuje się leki przeciwbólowe i przeciwmigrenowe (wybór metody trzeba jednak pozostawić neurologowi). Podczas ataku bólu nie powinniśmy się kłaść, ponieważ leżenie nasila ból. Zalecana jest też wizyta u okulisty.

  1. Ból w okolicy nosa, czoła, policzków

To umiejscowienie bólu sugeruje zapalenie zatok, najczęściej tych najbliższych miejscu powstawania bólu. Kiedy mamy katar, błona śluzowa nosa staje się obrzęknięta, co utrudnia swobodne spływanie śluzu z zatok do nosa i następnie jego wydalanie. Śluz zaczyna więc zalegać w zatokach, gęstnieć, co stwarza idealne warunki do rozwoju drobnoustrojów.

Gdy wdaje się zakażenie i powstaje stan zapalny błony śluzowej zatok, staje się ona obrzęknięta, uciska na zakończenia nerwowe, powodując ból. Ból głowy przy zapaleniu zatok nasila się przy pochylaniu głowy, a częściowo ustępuje bezpośrednio po usunięciu wydzieliny z zajętej zatoki.

Jak sobie pomóc? Musimy zadziałać na przyczynę powstawania bólu: zmniejszyć obrzęk śluzówki oraz rozrzedzić wydzielinę, by usunąć ją z zatok. Lekami o działaniu obkurczającym błonę śluzową nosa i zmniejszającym jej przekrwienie są stosowane donosowo krople i aerozole, np. z oksymetazoliną.

Do rozrzedzenia zalegającej wydzieliny służą z kolei leki mukolityczne. W udrażnianiu i oczyszczaniu nosa pomogą roztwory soli morskiej lub fizjologicznej, a także domowe inhalacje z dodatkiem olejków eterycznych. Do miski z gorącą wodą należy wlać kilka kropel olejku, na głowę narzucić ręcznik i wdychać opary.

Leia também:  Samobadanie piersi – kiedy i jak często badać piersi?

Czasami pomagają też zimne (lub przeciwnie – ciepłe) okłady przykładane do bolących miejsc.

Ponad 70 proc. osób, które miewa migreny, jest w stanie zidentyfikować tzw. wyzwalacz. Zna okoliczności powstawania nieprzyjemnych dolegliwości i umie w porę zareagować, by nie dopuścić do eskalacji bólu. Na co jeszcze warto uważać, jeśli jest się tzw. migrenowcem? Wśród przyczyn wymienia się:

Okazuje się, że nie tylko za krótki, ale też za długi sen nie jest wskazany. Migrena zwana weekendową może dopaść cię w sobotę lub w niedzielę, kiedy to odsypiasz sobie niedobory z tygodnia.

Lekarze uważają, że zachowanie stałego rytmu snu zmniejsza ryzyko bólu głowy. Co oznacza, że w weekend trzeba chodzić spać i wstawać o podobnych godzinach, co w ciągu tygodnia.

I nie dopuszczać do niedosypiania w tygodniu.

Minął ciężki okres w pracy, ogromny stres i napięcie, jedziemy na upragniony urlop, żeby odpocząć, i… kiedy właśnie zaczynamy się relaksować, dopada nas migrena.

O co chodzi? Według badań opublikowanych w 2014 roku w piśmie „Neurology” wakacyjny ból głowy to efekt spadku kortyzolu, „hormonu stresu”, który jest wydzielany w dużych ilościach w sytuacji stresu i zagrożenia. Organizm odzwyczajony od relaksu musi się przestawić na nowe warunki, a migrena może być skutkiem ubocznym.

Można jednak tego uniknąć ‒ wystarczy na miesiąc, dwa przed wakacjami zacząć regularnie rozładowywać codzienny stres, np. podczas zajęć jogi czy spacerów.

Generalnie sport rozładowuje stres i zmniejsza ryzyko wystąpienia bólu głowy, ale są sytuacje, kiedy może go wyzwalać. 22 proc.

pacjentów biorących udział w badaniach amerykańskich naukowców z Headache Center w Atlancie skarżyło się na napady migreny właśnie po ćwiczeniach fizycznych.

Problem ten jednak dotyczy osób, które zaczęły nagle i intensywnie uprawiać jogging czy inny sport, a nie tych, które regularnie ćwiczą.

Wielu pacjentów (ok. 40 proc.) uskarżających się na bóle głowy twierdzi, że wyzwalaczem migreny często bywa alkohol. A szczególnie czerwone wino.

Alkohol rozszerza naczynia krwionośne i wpływa na wydzielanie serotoniny, a najprawdopodobniej przyczyny migreny leżą w nadmiernym wydzielaniu tej substancji (neuroprzekaźnika odpowiadającego m.in. za napięcie naczyń w mózgu).

Gwałtowny skurcz i rozkurczanie się naczyń organizm odbiera jako ból głowy.

  1. Hot dogi, kiełbaski, salami

Wielbicieli wędlin może częściej boleć głowa. Winne są substancje konserwujące ‒ azotany i azotyny, które rozszerzają naczynia krwionośne. Jeśli zaobserwujemy u siebie taką zależność, warto porzucić hot dogi, polędwice czy salami i piec mięsa samodzielnie ‒ pieczony indyk lub pierś kurczaka mogą z powodzeniem zastąpić na kanapce wędlinę ze sklepu.

Niektórzy lekarze twierdzą, że nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko wystąpienia migreny.

Co prawda badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych jednoznacznie tego nie potwierdzają, ale według ich autorki dr Barbary Lee Peterlin z Johns Hopkins University School of Medicine w Baltimore istnieje zależność między otyłością i występowaniem migren, szczególnie u młodych kobiet. Temat wymaga jednak dodatkowych badań.

Nie tylko podstępnie niszczy zęby, ale przez niego możemy obudzić się z bolącą głową. Mimowolne zaciskanie szczęki i nocne zgrzytanie zębami zwykle wywołane jest stresem i napięciem psychicznym. Bruksizm może dotyczyć nawet 40 proc. Polaków.

Jeśli budzi nas ból głowy, ale też zębów, okolic uszu i karku, zamiast do neurologa wybieramy się do stomatologa. Problem rozwiąże specjalna szyna, która nie tylko ochroni zęby przed naciskiem, ale też wyeliminuje odruch zaciskania szczęki.

Leki, które bierzemy, żeby uśmierzyć ból, mogą stać się jego przyczyną. Dotyczy to między innymi kwasu acetylosalicylowego, paracetamolu i leków psychotropowych.

„Nadużywanie leków jest istotnym czynnikiem ryzyka zwiększającym częstotliwości występowania bólów głowy; może także spowodować zmianę bólów epizodycznych (mniej niż 15 razy na miesiąc) w bóle przewlekłe (więcej niż 15 epizodów bólów głowy miesięcznie przez co najmniej 3 miesiące)” – donoszą naukowcy w opracowaniu Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu (International Association for the Study of Pain). Dlatego po środki przeciwbólowe należy sięgać, gdy są rzeczywiście potrzebne, ale nie stosować ich w nadmiarze.

Choruje na nie około 10 milionów Polaków i choć utarło się, że nadciśnienie dotyczy osób w podeszłym wieku albo ze sporą nadwagą, to nie do końca prawda. Coraz częściej choroba diagnozowana jest u młodych ludzi o prawidłowej masie ciała.

Zwykle są oni nieświadomi swojej dolegliwości, gdyż nadciśnienie, szczególnie w początkowej fazie choroby, nie zawsze się objawia. I właśnie poranny ból głowy może być pierwszym sygnałem, zwłaszcza jeśli pojawia się w okolicy potylicy i towarzyszy mu szum w uszach.

Lekarze tłumaczą, że dochodzi do zwężenia naczyń krwionośnych i rośnie ciśnienie, również w głowie.

Migrena, która atakuje nad ranem (prawie połowa ataków ma miejsce między godziną 4 a 9 rano), trzy razy częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn. Związane to jest ze zmianami w poziomie żeńskich hormonów płciowych. „Migrena miesiączkowa dotyczy tylko 3 proc.

populacji kobiet, ale wśród kobiet chorujących na migrenę stanowi 7-19 proc. Napady migreny miesiączkowej zwykle trwają dłużej niż typowa migrena, często nawet powyżej 72 godzin, i mają cięższy przebieg” – czytamy w pracy „Zaburzenia hormonalne a ból głowy” A. Zduńskiej, J. Cegielskiej, J.

Kochanowskiego z Uniwersytetu Medycznego w Warszawie. Bóle głowy pojawiają się też u 30 proc. chorych na niedoczynność tarczycy, jednak ustępują po wdrożeniu leczenia hormonalnego. – Ból głowy przypisywany niedoczynności tarczycy zwykle jest ciągły, obustronny, nie ma charakteru pulsującego ani tętniącego.

Prawdopodobnie niedoczynność tarczycy zaostrza również przebieg migreny – uważają naukowcy.

Chore zatoki potrafią wywołać ból głowy szczególnie rano. Śluz, który zalega w zatokach, to podłoże dla drobnoustrojów. Gdy dojdzie do stanu zapalnego błony śluzowej zatok, w wyniku jej obrzęku nastąpi ucisk na zakończenia nerwowe, co wywoła ból. Jest on w miarę prosty do zdiagnozowania – nasila się przy pochylaniu głowy i ustępuje po wypłukaniu i oczyszczeniu zatok.

Nawet niewielki niedobór wody potrafi zakłócić pracę naszego organizmu. A jeśli w ciągu dnia nie nawadniamy się wystarczająco, po nocy tym bardziej organizm będzie cierpiał.

Jak złe nawodnienie wywołuje ból głowy? Istnieje teoria, która mówi, że jeśli ubytek wody wynosi 3-4 proc. masy ciała, zwiększa się napięcie w naczyniach krwionośnych w głowie, krew nie jest wystarczająco dotleniona i ból głowy gotowy.

Pamiętajmy, żeby nie pić dopiero wtedy, gdy odczuwamy pragnienie, tylko regularnie przez cały dzień co najmniej 2-2,5 litra wody.

Picie wody i pozostawanie nawodnionym jest kluczem do zapobiegania lub radzenia sobie z bólami głowy. Bóle głowy często są objawem odwodnienia, a w niektórych przypadkach odwodnienie może wywołać migrenę. Picie wystarczającej ilości wody każdego dnia, w zależności od potrzeb, jest prostym sposobem na zapobieganie bólom głowy.

Na rynku dostępne są kojące maseczki na twarz wypełnione żelowymi kulkami, które wcześniej należy schłodzić w lodówce.

Można skorzystać także ze specjalnych woreczków na lód, które zakryją oczy, blokując dostęp światła, co jest kluczowe przy migrenach. Ochłodzenie głowy nie sprawi, że ból całkowicie zniknie, ale przyniesie ulgę, obkurczając naczynia krwionośne.

Zastosowanie zimnych okładów czy lodu złagodzi także napięcie mięśniowe, które możesz odczuwać w okolicach szyi i ramiom.

Kiedy mamy do czynienia z ostrym bólem głowy, czasami nie chcemy być dotykani.

Jednak delikatny masażu lub używanie narzędzia do masażu, takiego jak piankowy wałek lub piłka, może być przyjemne i przynieść ukojenie.

Dodatkowo, istnieją pewne punkty akupresury, które mogą pomóc złagodzić nudności, często związane z migrenami. Zasadniczo, należy robić wszystko, co może pomoże się rozluźnić i będzie dobre dla ciała.

Powodem, dla którego widzimy kofeinę jako składnik niektórych leków przeciwmigrenowych, jest fakt, że jest to czynnik zwężający naczynia krwionośne. Kiedy pojawia się ból głowy, naczynia krwionośne powiększają się.

Kofeina pomaga przywrócić je do normalnej wielkości.

Każdy reaguje inaczej na kofeinę, jednak National Headache Foundation sugeruje, że ludzie z bólem głowy powinni wypijać około 200-300 mg kofeiny (2 – 3 filiżanki kawy) dziennie.

Olejek konopny, znany również jako CBD, jest obecnie popularnym składnikiem wielu kosmetyków. Niektórzy stosują go miejscowo w celu złagodzenia skurczy mięśni lub bólu. Istnieje wiele kremów lub preparatów typu „roll-on”, które można wetrzeć w czoło lub szyję podczas bólu głowy. Można użyć także innych olejków eterycznych, np. lawendowego.

Czasami najlepszą rzeczą, jaką można zrobić, podczas bólu głowy lub migreny, to uciąć sobie drzemkę. Pamiętajmy jednak, że jeśli czujemy się tak, jakbyś codziennie musiał drzemać, może to być oznaką zbyt małej ilości snu. Najważniejsze jest to, aby opracować spójny harmonogram snu, ponieważ niewysypianie się jest częstym wyzwalaczem bólu głowy.

Olejek miętowy może koić ból głowy, gdy posmaruje się nim czoło i skronie, ponieważ przyniesie lekki chłód i wspomoże drogi oddechowe. Również cudownie pachnie.

Zbyt długi czas bez jedzenia może obniżyć poziom cukru we krwi i wywołać ból głowy. Niektórzy ludzie budzą się z bólem głowy, ponieważ ich poziom cukru we krwi jest zbyt niski. Zjedz przekąskę – z błonnikiem lub białkiem – i sprawdź, czy poczujesz się lepiej.

Źródła:

  1. https://www.medicalnewstoday.com/articles/73936#treatment
  2. http://www.rice.edu/~jenky/sports/salt.html
  3. Norman M Kaplan, Joseph T. Flynn, Nadciśnienie tętnicze – aspekty kliniczne / Norman M. Kaplan, Bartosz Cebulski (tłum.), Andrzej Januszewicz (red.), Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2006

Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*