Czy hormonalna terapia zastępcza (HTZ) może być przyczyną raka piersi i raka macicy?

Czy hormonalna terapia zastępcza (HTZ) może być przyczyną raka piersi i raka macicy? archiwum 2001
  Obecnie na świecie panuje zgodność co do korzyści wynikających z terapii substytucyjnej. Z drugiej strony – podnoszone są jednak niekorzystne aspekty długotrwałego stosowania hormonalnej terapii zastępczej, dotyczące ryzyka onkologicznego i choroby zakrzepowo-zatorowej. Dlatego wiele kobiet, którym proponowana jest HTZ, rozważa korzyści i niebezpieczeństwa stosowania tej terapii. Z badań ankietowych wynika, że drugą najczęstszą przyczyną przerwania HTZ (po nieregularnych plamieniach i krwawieniach w trakcie terapii) jest obawa przed nowotworami, szczególnie rakiem sutka (…)

/ Hormonalna terapia zastępcza a ryzyko nowotworów / Tomasz Stetkiewicz

Rak jajnika stanowi jedną z najczęstszych przyczyn zgonów wśród nowotworów żeńskich narządów płciowych. Mimo poprawy diagnostyki jest jednym z najtrudniejszych problemów w onkologii ginekologicznej i efekty terapeutyczne w odniesieniu do tego nowotworu są nadal niezadowalające (…)
Celem skriningu (czyli identyfikacji przedklinicznych stadiów choroby za pomocą prostych i tanich testów przesiewowych) jest w onkologii ginekologicznej zmniejszenie śmiertelności i poprawa jakości życia pacjentek. Skrining może także zredukować częstość występowania choroby, jeżeli ma ona wykrywalny stopień zaawansowania in situ (…)
Etiologia raków jajnika jest mniej znana i zrozumiała w porównaniu z innymi nowotworami złośliwymi narządów płciowych kobiety. W niniejszym opracowaniu chcieliśmy przedstawić aktualną wiedzę o molekularnych podstawach nowotworzenia. Szczególną uwagę zwracamy na rolę onkogenów i genów supresorowych jako uznanych czynników mających podstawowe znaczenie inicjacji procesu karcinogenezy. W dalszej kolejności przedstawiamy poznane teorie karcinogenezy i rolę niektórych endogennych i egzogennych czynników w powstawaniu raka jajnika. Na koniec omówimy rolę dziedziczenia w kontekście zwiększonego ryzyka rozwoju raka jajnika (…)
Diagnostyka i leczenie nowotworów jajnika należą do najtrudniejszych problemów onkologii ginekologicznej. Stanowią one 5,5% wszystkich nowotworów występujących u kobiet w Polsce i około 18% nowotworów narządów płciowych. Z tej grupy raki (czyli złośliwe nowotwory pochodzenia nabłonkowego) to około 75% wszystkich guzów złośliwych jajnika. W Polsce notuje się rocznie około 3000 tys. zachorowań na raka jajnika. Jest on przyczyną ponad 50% zgonów z powodu nowotworów złośliwych kobiecych narządów płciowych. Leczenie raka jajnika oparte jest na chirurgii oraz chemioterapii (…)
Nowotwory nienabłonkowe jajnika, czyli inne niż rak, stanowią dużą grupę guzów niezłośliwych i złośliwych o bardzo zróżnicowanej morfologii, przebiegu klinicznym i rokowaniu. Można je podzielić na następujące grupy: nowotwory swoiste dla gonad, czyli gonadalne, nowotwory pochodzące z pierwotnej komórki płciowej, czyli germinalne, nowotwory swoiste dla gonad i pierwotnej komórki rozrodczej (gonadoblastoma), nowotwory pochodzące z podścieliska jajnika, nowotwory przerzutowe (guz Krukenberga), inne (…)

Menopauza a nowotwory

fchorCo roku notuje się w Polsce ok. 110 tysięcy nowych zachorowań na choroby nowotworowe. Statystyki pozostają nieubłagane – co roku z demograficznej mapy Polski znika miasto wielkości Jeleniej Góry. Pod tym względem znacząco odbiegamy od standardów europejskich i światowych.

Podczas gdy wyleczalność raka w USA wynosi średnio 63%, w krajach Europy Zachodniej 45%, w Polsce sięga zaledwie 20-30%. Niedostateczna wiedza Polaków na temat nowotworów, np.

że nie każdy nowotwór jest złośliwy; że nie każdy złośliwy nowotwór jest rakiem, oraz nieznajomość lub bagatelizowanie początkowych, często niezbyt charakterystycznych objawów powodują, że do onkologów trafiają pacjenci w zaawansowanym stadium choroby, których leczenie jest już bardzo trudne, nie zawsze skuteczne lub wręcz niemożliwe. We wczesnej fazie leczenie rozpoczyna niespełna 20 % chorych.

Nowotwory złośliwe są przyczyną 12% wszystkich zgonów na świecie i są drugą po chorobach układu krążenia przyczyną zgonów w krajach wysoko uprzemysłowionych.

W tabeli przedstawiono częstość zachorowań na poszczególne nowotwory złośliwe u kobiet (% w odniesieniu do całkowitej liczby zachorowań na nowotwory)*

*opracowano na podstawie danych z GLOBOCAN 2000: Cancer incidence in developed countries (www-dep.iarc.fr/dataava/infodata.htm)

Czynniki ryzyka (terapia hormonalna w menopauzie)

 Czynnikami ryzyka wystąpienia nowotworu są:

wiek powyżej 50. roku życia

– stosowanie hormonalnej terapii zastępczej w celu wyeliminowania przykrych objawów związanych z okresem okołomenopauzalnym. Najczęściej stosuje się złożoną terapię estrogenowo-progesteronową oznaczaną skrótem HTZ.

Kobietom po usunięciu macicy (histerektomii) zaleca się drugą formę terapii hormonalnej, polegającą na stosowaniu wyłącznie estrogenów, oznaczaną skrótem ETZ.

Wyniki przeprowadzonych badań wskazują na istnienie ryzyka wystąpienia rozmaitych chorób, w tym także nowotworowych, związanego ze stosowaniem hormonalnej terapii zastępczej

–  palenie papierosów to około 25-30% przypadków wszystkich nowotworów złośliwych. Wskaźnik umieralności dla osób palących jest trzykrotnie wyższy niż dla osób, które nie palą.

otyłość jest najważniejszym, po paleniu papierosów, czynnikiem ryzyka wystąpienia nowotworów złośliwych w krajach rozwiniętych

– istnieją przekonujące dowody, że spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko wystąpienia nowotworów (szczególnie jamy ustnej, gardła, krtani i przełyku, a także wątroby, okrężnicy, odbytnicy i piersi), przy czym ryzyko to rośnie wraz ze wzrostem ilości przyjmowanego alkoholu.

Należy także wziąć pod uwagę, że jednoczesne palenie papierosów ryzyko to powiększa. Wykazano, że ryzyko zachorowania na nowotwory przez osoby palące papierosy i pijące alkohol jest od 10 do 100 razy większe niż w przypadku osób nie obarczonych tymi nałogami.

Udział alkoholu w procesie powstawania nowotworów nie zależy od rodzaju lecz od ilości spożytego czystego alkoholu.

nieodpowiednia dieta (wysokokaloryczna, obfitująca w tłuszcze, a uboga w błonnik)

brak aktywności fizycznej

– ekspozycja na promieniowanie słoneczne – jest głównym czynnikiem środowiskowym występowania raka skóry. Rak skóry występuje nie tylko u przedstawicieli rasy białej. Narażone są na tę chorobę głównie osoby mające dużą ilość znamion skórnych

– występowanie nowotworu w rodzinie (dodatni wywiad rodzinny).

Najczęstsze nowotwory wieku okołomenopauzalnego

Częstość występowania nowotworów złośliwych zwiększa się wraz z wiekiem. Wchodzenie w okres okołomenopauzalny wiąże się z dodatkowym ryzykiem zachorowania na typowe dla kobiet nowotwory.

1. Rak piersi (rak sutka)

Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet w Europie i Stanach Zjednoczonych. Polska zalicza się do krajów o średniej zapadalności na tę chorobę. W 1995 roku odnotowano 9173 nowych zachorowań (w 1993 roku – 8416). Zachorowania na raka sutka stanowiły 14% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe u kobiet. Obecnie z powodu tej choroby umiera około 5000 kobiet rocznie, a w każdym roku rozpoznawanych jest od 8 do 11 tysięcy nowych przypadków zachorowań i liczba ta z roku na rok wzrasta. Ryzyko rozwoju raka sutka u każdej pięćdziesięcioletniej kobiety wynosi około 2,8%.

  • Dodatkowe czynniki ryzyka
  • – wrodzone uszkodzenie jednego z dwóch genów BRCA-1 lub BRCA-2 (5-10% przypadków zachorowań)
  • – kobiety, które nie miały dzieci lub urodziły pierwsze dziecko po 30. roku życia

Terapia estrogenami może wywoływać promocję wzrostu raka piersi w fazie przedklinicznej. Większość badań nie dowodzi wzrostu takiego ryzyka, niektóre z nich wskazują jednak na wzrost ryzyka rozwoju raka sutka u kobiet stosujących estrogenową terapię dłużej niż pięć lat, a w przypadku HTZ – wskaźnik ten wzrasta jeszcze bardziej.

Zarówno HTZ, jak i ETZ nasila proliferację komórek gruczołu sutkowego, powoduje bóle piersi oraz zwiększenie gęstości tkanki gruczołowej. Ryzyko powstania nowotworu wzrasta wraz z czasem stosowania terapii. Bez względu na rodzaj leczenia hormonalnego w ciągu 5 lat od jego zaprzestania ryzyko raka sutka maleje do wartości charakterystycznych dla kobiet, które nigdy nie stosowały HTZ.

Na podstawie dostępnych danych wiadomo, iż śmiertelność związana z rakiem sutka u kobiet stosujących HTZ jest niższa w stosunku do kobiet nie stosujących tego rodzaju terapii, a przypadki raka sutka charakteryzują się występowaniem guzów o mniejszych rozmiarach oraz mniejszej złośliwości, co prawdopodobnie jest wynikiem lepszego skryningu w tej grupie kobiet.

HTZ nie jest przeciwwskazana u kobiet z rodzinnym występowaniem raka sutka.

Dla wczesnego wykrywania raka piersi bardzo ważne znaczenie mają systematycznie prowadzone badania diagnostyczne, które pozwalają na wczesne wykrycie choroby na etapie kiedy można ją wyleczyć. W celu potwierdzenia bądź wykluczenia raka piersi należy wykonać następujące badania:

  • samobadanie piersi (badanie palpacyjne) wykonywane samodzielnie przez kobietę w warunkach domowych
  • badanie lekarskie – obejmuje: badanie wzrokiem, ocenę wagi ciała i wzrostu, ocenę symetrii, wielkości, wyglądu skóry i brodawek obu sutków u pacjentki, badanie skóry sutków w poszukiwaniu nacieków, owrzodzeń itp., badanie palpacyjne sutków, badanie ewentualnego guza w sutku, badanie i ocena okolicznych węzłów chłonnych, ocenę stanu układu oddechowego, pokarmowego, kostnego, ośrodkowego układu nerwowego, badanie ginekologiczne
  • mammografia – jest powszechnie zalecanym badaniem przesiewowym. Badanie wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie do zobrazowania piersi i może wykryć raka piersi nawet dwa lata wcześniej, zanim guzek da się wyczuć w lekarskim lub samodzielnym badaniu palpacyjnym piersi. Dawka promieniowania podczas mammografii jest zbliżona do dawki otrzymywanej podczas prześwietlenia zęba. Nowsze techniki, np. cyfrowa mammografia i wykrywanie zmian wspomagane komputerowo mogą w niektórych przypadkach dawać wyraźniejszy obraz niż klasyczna mammografia
  • płukanie przewodów mlecznych (ang. ductal lavage, DL) – może również stanowić badanie przesiewowe, szczególnie u kobiet z wysokim ryzykiem rozwoju choroby. W czasie tego badania lekarz wprowadza cienki cewnik przez brodawkę piersiową i uzyskuje komórki, które następnie badane są pod kątem cech nowotworowych.

W przypadku stwierdzenia w mammografii podejrzanej zmiany w sutku należy wykonać biopsję (nakłucie) guzka. Jeśli zarówno mammografia, jak i biopsja nie wskazują na nowotworowy charakter zmiany, można usunąć sam guzek. Jeśli natomiast choć jedno z badań sugeruje raka, należy wykonać operację

Badania laboratoryjne są pomocne w rozpoznaniu raka piersi oraz w ocenie przebiegu choroby i skuteczności leczenia.

Jest to jeden z najczęstszych nowotworów. W krajach rozwiniętych zajmuje drugie miejsce (zaraz za rakiem płuc) jako przyczyna zgonów z powodu chorób nowotworowych. W Polsce w roku 2002 na raka okrężnicy zachorowało 3346 kobiet. Prawie 90% przypadków raka jelita grubego występuje u kobiet po 50. roku życia.

Chociaż mechanizm korzystnego działania estrogenów na okrężnicę nie jest dokładnie znany, to wydaje się, iż jego działanie polega na obniżeniu stężenia kwasów żółciowych, które uważa się za czynnik rakotwórczy. Ryzyko wystąpienia raka okrężnicy zmniejsza się o 30% u kobiet stosujących zarówno estrogenową, jak i hormonalną terapię zastępczą.

Leia também:  Como capturar o dratini em pokémon fire red: 8 passos

Dodatkowe czynniki ryzyka • wrzodziejące zapalenie okrężnicy, choroba Leśniowskiego-Crohna

• rak okrężnicy i odbytnicy wśród osób z bliskiej rodziny lub rzadko występująca (również wśród krewnych) rodzinna polipowatość gruczolakowata

Rak okrężnicy i odbytnicy na początku może nie dawać żadnych objawów. Często pojawiają się one, kiedy nowotwór jest już bardzo zaawansowany. Do najczęstszych należą:

  •  zmiana w rytmie wypróżnień (biegunka, zaparcia, biegunka i zaparcia na zmianę)
  •  stolce o zmienionym kształcie: szerokości i wyglądzie ołówka
  •  krew w lub na stolcu
  •  uczucie niepełnego wypróżnienia
  •  utrata wagi

Przyjmuje się, że po 50. r. ż. powinno się wykonywać następujące badania:
badanie na krew utajoną w kale – 1 raz w roku

Test na krew utajoną wykrywa obecność krwi (hemoglobiny) w kale. Dodatni wynik badania kału na krew utajoną oznacza, że u pacjenta wystąpiło krwawienie do przewodu pokarmowego i wymaga zgłoszenia się do lekarza.

Powodem krwawienia, oprócz nowotworu może być także choroba wrzodowa, uchyłkowatość jelit, krwawiące polipy, choroby zapalne jelit, guzki krwawnicze (hemoroidy), krwawienie z dziąseł lub z nosa (i połknięcie krwi).

Obecnie stosowane metody immunochemiczne oznaczania krwi utajonej w kale nie wymagają już stosowania odpowiedniej diety. Sposób pobierania kału w przypadku testów immunochemicznych jest różny w zależności od używanego zestawu.

Kał do badania może być pobrany po minimum 3 dniach od zakończenia krwawienia miesięcznego. Nie należy wykonywać oznaczenia w przypadku stwierdzenia krwawiących hemoroidów. Kał nie może być zanieczyszczony moczem.

W ciągu 48 godzin przed oddaniem kału do badania pacjent nie powinien pić alkoholu, zażywać aspiryny i środków przeczyszczających

sigmoidoskopię (badanie endoskopowe uwidaczniające odbytnicę i esicę) – co 4-5 lat

kolonoskopię (pozwalającą na uwidocznienie całej okrężnicy) – co 10 lat
Jeśli ryzyko zachorowania na ten rodzaj nowotworu jest duże (należy to omówić z lekarzem rodzinnym), to kolonoskopię należy wykonywać częściej – co 1-3 lata.

Jest to bardzo niebezpieczny i skrycie rozwijający się nowotwór. W ciągu ostatnich 30 lat prawie trzykrotnie wzrosła liczba Polek zapadających na raka jajnika, w 1995 roku był on przyczyną śmierci 1840 kobiet. Co roku atakuje 25 tys. mieszkanek Europy Zachodniej, najczęściej po przekroczeniu 55. roku życia.

Terapia estrogenowa prawdopodobnie zwiększa ryzyko wystąpienia raka jajnika, natomiast HTZ prawdopodobnie pozostaje bez wpływu na to ryzyko.

Dodatkowe czynniki ryzyka

  • kobiety, które nie rodziły
  • wysoki status materialny
  • rasa biała (więcej zachorowań obserwuje się w USA i Europie niż Japonii).

Brak charakterystycznych objawów klinicznych we wczesnym stadium rozwoju choroby oraz śródotrzewnowa lokalizacja narządu sprawia, że najczęściej (w 75%) nowotwór jest rozpoznawany w wysokim (III i IV) stopniu zaawansowania klinicznego, a w fazie przedklinicznej – przypadkowo.

 Objawy w późniejszym stadium zaawansowania choroby:

  • dyskomfort lub uczucie ucisku w jamie brzusznej, powiększenie obwodu talii
  • nagłe parcie na mocz, zmiana rytmu wypróżnień
  • ból lub dyskomfort w obrębie miednicy
  • utrata łaknienia, niestrawność, wzdęcia lub nudności

Kompleksowa diagnostyka nowotworu złośliwego jajników obejmuje:

  1. – wywiad (wnikliwe zebranie wiadomości o aktualnych dolegliwościach, przeszłości położniczo-ginekologicznej, przebytych chorobach oraz chorobach w rodzinie)
  2. – badanie fizykalne i ginekologiczne
  3. – badanie ultrasonograficzne
  4. – badania pomocnicze: radiologiczne: zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej, urografia, wlew kontrastowy, prześwietlenie klatki piersiowej, mammografia, tomografia komputerowa; badania laboratoryjne; laparoskopia.

U kobiet ze stwierdzonymi objawami raka jajnika wykonuje się, w zależności od rodzaju nowotworu, następujące badania laboratoryjne:

  • – CA-125 (antygen nowotworowy 125)
  • – BRCA1 i BRCA2
  • – CEA (antygen rakowo-zarodkowy)
  • – TPA (tkankowy antygen polipeptydowy)
  • – AFP (alfa-fetoproteina)
  • – hCG (ludzka gonadotropina kosmówkowa)

Materiałem badanym jest krew pobrana z żyły łokciowej. Oznaczenie hCG można wykonać również w próbce moczu.

Monitorowaniu podjętego leczenia służą głównie: CA-125, AFP i hCG.

4. Rak trzonu macicy (endometrium)

 Rak trzonu macicy występuje częściej u kobiet mieszkających w krajach gospodarczo rozwiniętych. W większości przypadków rozpoznawany jest w pierwszym stopniu zaawansowania i wówczas 5-letnie przeżycia wynoszą około 76%; we wszystkich pozostałych stopniach zaawansowania raka – około 60%; 95% wszystkich przypadków zachorowań rejestruje się powyżej 40 roku życia.

Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2004 r. około 3 600 kobiet zachorowało na raka trzonu macicy a około 800 zmarło z powodu tego nowotworu.

Dodatkowe czynniki ryzyka

 – kobiety z wywiadem dziedzicznego niepolipowatego raka jelita grubego mają 10-krotnie wyższe ryzyko zachorowania – plamienia i krwawienia pomenopauzalne

– w raku zaawansowanym występują bóle w dole brzucha, bóle miednicy, obrzęki niesymetryczne kończyn dolnych i objawy ze strony układu pokarmowego

Podstawą dla rozpoznawania raka endometrium jest badanie mikroskopowe tkanki z błony śluzowej macicy. Materiał do badania uzyskuje się przez wyłyżeczkowanie ścian jamy macicy i ścian kanału szyjki.

Rozpoznanie atypowych zrostów błony śluzowej endometrium bywa wskazaniem do wycięcia macicy ponieważ u 15-20,5% tych chorych obserwuje się nierozpoznanego raka (ogniskowego) lub jego rozwój po kilku latach.

 Ocenie stopnia zaawansowania nowotworu służą następujące badania:

  1. badanie USG przez pochwę – nie jest rozstrzygające chociaż może mieć znaczenie diagnostyczne.
  2. RTG klatki piersiowej stosuje się dla wykrycia ewentualnych przerzutów do płuc.
  3. – w przypadkach podejrzenia wysokiego zaawansowania raka (rozsiew) uzasadnione może być wykonanie wlewu doodbytniczego, badanie komputerowe (CT) lub badanie rezonansem magnetycznym (MRI).

 Dokładna ocena stopnia zaawansowania nowotworu jest niezbędnym warunkiem optymalnej kwalifikacji chorej do jednej z dostępnych metod leczenia Chirurgiczno – patologiczna klasyfikacja stopnia zaawansowania raka trzonu macicy według FIGO (ang. International Federation of Gynecology and Obstetrics) – 1988 r.

5. Inne nowotwory złośliwe dotykające kobiety w wieku okołomenopauzalnym:

  • rak odbytnicy
  • rak płuc
  • rak żołądka
  • rak szyjki macicy
  • czerniak skóry
  • białaczki
  • nowotwory jamy ustnej
  • rak wątroby
  • chłoniaki
  • rak przełyku

Zalecenia mające na celu zmniejszenie ryzyka wystąpienia nowotworów:

  • wskaźnik masy ciała BMI< 25 kg/m2

BMI (ang. Body Mass Index) – wskaźnik masy ciała, charakteryzuje relację pomiędzy masą ciała a wzrostem

  • przyrost masy ciała po 18. roku życia nie większy niż 5 kg
  • umiarkowana aktywność fizyczna codziennie lub intensywna raz w tygodniu
  • zwiększenie spożycia warzyw i owoców
  • zwiększenie spożycia produktów pełnoziarnistych, zawierających dużo błonnika
  • ograniczenie spożycia tłuszczów i czerwonego mięsa
  • ograniczenie spożycia alkoholu

1.     B. Neumeister, I. Besenthal, H. Liebich, Diagnostyka laboratoryjna, Wrocław 2001

2.     J. Skrzypczak, M. Szczepańska, Hormonalna terapia zastępcza u kobiet po menopauzie, w: Służba Zdrowia 84-87 (2005)

3.     T. Pertyński, G. Stachowiak, Rak sutka a terapia hormonalna okresu menopauzy, w: Przegląd Menopauzalny 3(2005)

4.     www.menopauza.biz.pl; www.poradnikzdrowie.pl; www.nowotworzdrowie.com.pl; www.labtestsonline.pl; www.medigo.pl; www.pokonamyraka.pl

5.     S. Łowicki, B. Mroczko, M. Szmitkowski, Markery nowotworowe raka piersi, w: Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 58(2004)

6.     M. Pieńkowski, Rak piersi, w: Onkologia kliniczna, red. M. Krzakowski, Warszawa 2001

_02_OwPK-EDU_2016_2__Niwinska

Anna Niwińska

Klinika Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej, Centrum Onkologii — Instytut im. M. Skłodowskiej-Curie w Warszawie

  • Komu zlecić doustną antykoncepcję i hormonalną terapię zastępczą w aspekcie ryzyka zachorowania na raka piersi?
  • The impact of combined oral contraception and hormone replacement therapy on breast cancer development
  • Artykuł jest tłumaczeniem pracy:

Niwińska A. The impact of combined oral contraception and hormone replacement therapy on breast cancer development. Oncol Clin Pract 2016; 12: 43–51.

Należy cytować wersję pierwotną.

STRESZCZENIE

Oszacowanie względnego ryzyka zachorowania na raka piersi w następstwie stosowania doustnej antykoncepcji hormonalnej (OC) i hormonalnej terapii zastępczej (HRT) stanowi trudne wyzwanie, gdyż analizowane grupy kobiet różnią się pod względem rodzaju zastosowanych preparatów hormonalnych (same estrogeny vs.

estrogeny z progestagenami), sposobu ich aplikacji, dawek hormonów, czasu trwania terapii i czasu, jaki upłynął od ich odstawienia.

Ponadto, ryzyko raka piersi zależy od predyspozycji genetycznych, dlatego ocena ryzyka stosowania OC i HRT powinna być dokonywana osobno w grupie kobiet zdrowych, u zdrowych nosicielek mutacji w genie BRCA1/2 oraz u kobiet chorych na raka piersi.

Celem pracy jest przedstawienie wskazań do stosowania OC i HRT w aspekcie ryzyka zachorowania lub nawrotu raka piersi. W pracy przedstawiono zalecenia dotyczące obu typów terapii odpowiednio w grupie kobiet zdrowych, zdrowych nosicielek mutacji w genie BRCA1/2 oraz u kobiet chorych na raka piersi.

Słowa kluczowe: doustna antykoncepcja, hormonalna terapia zastępcza, hormonoterapia okresu menopauzy, rak piersi

ABSTRACT

The assessment of breast cancer relative morbidity risk in women taking oral contraceptives (OC) or hormone replacement therapy (HRT) — currently known as menopausal hormone therapy — is still a challenge.

The analysed groups of women vary widely depending on the type, route of application and doses of hormones, the duration of administration, and the time from therapy cessation.

Moreover, the risk of breast cancer depends on the patient’s genetic predisposition, and for this reason the analyses of OC and HRT should be performed separately in the group of healthy women, in BRCA1/2 mutation carriers, and in breast cancer survivors.

This paper was aimed to analyse the safety of OC and HRT in three groups of women depending on the risk of breast cancer development (healthy women) or breast cancer recurrence (breast cancer survivors).

Key words: oral contraceptives, hormone replacement therapy, menopausal hormone therapy, breast cancer

Wstęp

Estrogeny są uznanym czynnikiem mitogennym w stosunku do komórek nabłonkowych piersi, ale mechanizm działania progestagenów jest znany od niedawna.

Początkowo wydawało się, że progestageny oddziałują na pierś analogicznie jak na błonę śluzową trzonu macicy, jednakże w warunkach prawidłowych największa proliferacja komórek gruczołu piersiowego następuje w fazie lutealnej cyklu miesiączkowego, w obecności wysokich poziomów estrogenów i progestagenów.

Leia também:  Prosaki – czym są i jak się ich pozbyć?

Stopień proliferacji komórek nabłonkowych piersi, wyrażony poziomem Ki-67/MIB-1, jest wyższy u osób przyjmujących doustną antykoncepcję hormonalną (OC, oral contraception) niż u osób naturalnie miesiączkujących [1].

Jakkolwiek mechanizm molekularny karcinogennego działania OC i hormonalnej terapii zastępczej (HRT, hormone replacement therapy), obecnie nazywanej hormonoterapią okresu menopauzy (MHT, menopausal hormone therapy), na gruczoł piersiowy nie jest dokładnie poznany, wydaje się, że estrogeny i progestageny biorą udział w promocji nowotworu, przyspieszając ujawnienie raka.

Hormony działają na komórki nabłonka gruczołu piersiowego, który już jest nieprawidłowy. Następuje dopełnienie wszystkich etapów karcynogenezy. Ostatecznie powstaje nowotwór, który ujawnia się w trakcie stosowania OC lub HRT [2].

Hipotezy te potwierdzają wyniki badań wskazujące, że rak piersi jest wykrywany już rok po rozpoczęciu stosowania OC i HRT i przestaje się pojawiać 10 lat po zaprzestaniu terapii [3, 4].

Oszacowanie względnego ryzyka zachorowania na raka piersi pod wpływem OC i HRT stanowi trudne wyzwanie, gdyż analizowane grupy kobiet różnią się pod względem rodzaju zastosowanych preparatów hormonalnych (same estrogeny vs.

estrogeny z progestagenami), sposobu ich aplikacji (tabletki, plastry, środki wewnątrzmaciczne z hormonami), dawek hormonów, czasu trwania terapii i czasu, jaki upłynął od ich odstawienia.

Ponadto, co szczególnie istotne, ryzyko raka piersi powinno być oceniane osobno w grupie kobiet zdrowych, u zdrowych nosicielek mutacji w genie BRCA1/2 oraz u kobiet chorych na raka piersi.

Celem pracy jest przedstawienie wskazań do stosowania OC i HRT w aspekcie ryzyka zachorowania na raka piersi (kobiety zdrowe) lub progresji tego nowotworu (kobiety chore na raka piersi). W pracy przedstawiono zalecenia dotyczące OC i HRT w różnych grupach ryzyka.

Doustna antykoncepcja hormonalna a rak piersi

Dwuskładnikowa, estrogenowo-progestagenowa OC w postaci dwuskładnikowych pigułek antykoncepcyjnych (COC, combined oral contraception) jest jednym z kilku sposobów planowania rodziny, stosowanym od lat 60. ubiegłego wieku. Na świecie około 20% kobiet stosujących antykoncepcję wybiera pigułki antykoncepcyjne. Wśród kobiet w wieku 25–35 lat odsetek ten wynosi 33% [5], a w populacji polskiej 39% [6].

Celem stosowania OC i wynikającą z niego największą korzyścią jest ograniczenie liczby niepożądanych ciąż, a także zmniejszenie odsetka ciąż pozamacicznych, torbieli jajnika i raka jajnika, endometriozy i raka błony śluzowej trzonu macicy oraz raka jelita grubego [7].

Ochronna rola OC w stosunku do jajników wynika prawdopodobnie z hamowania owulacji. Jednakże OC może zwiększać ryzyko zachorowania na choroby układu sercowo-naczyniowego, raka szyjki macicy (szczególnie kobiet zarażonych wirusem HPV) [7] oraz raka piersi [2, 8–13].

Podwyższone, 3–4-krotne ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych, szczególnie udarów mózgu, wynika ze wzmożonej produkcji białek układu krzepnięcia w wątrobie pod wpływem estrogenów i niekorzystnego profilu lipidów w surowicy krwi pod wpływem progestagenów.

Ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych dotyczy szczególnie kobiet, u których występują dodatkowe czynniki ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego, takie jak palenie papierosów i migreny [9].

Z uwagi na to, że ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych oraz ryzyko zachorowania na raka piersi zależą od dawki estrogenów i progestagenów, począwszy od lat 60. ubiegłego wieku dawka dobowa leków była stopniowo zmniejszana: ze 150 µg mestranolu do 20–35 µg etynyloestradiolu [9] oraz z 9,85 mg noretyndrelu do mniej niż 1 mg progestagenów różnych rodzajów [14].

Antykoncepcja hormonalna a ryzyko rozwoju raka piersi w niewyselekcjonowanej populacji kobiet zdrowych

Wyniki pierwszej metaanalizy 54 badań, w których brało udział 53 297 kobiet chorych na raka piersi i 100 239 kobiet zdrowych z 25 krajów świata (90% wszystkich dostępnych danych na temat OC i raka piersi), opublikowano w 1996 roku. Wykazała ona, że ryzyko względne (RR, relative risk) zachorowania na raka piersi u kobiet stosujących wówczas OC wynosiło RR = 1,24, p 20 lat po zakończeniu

1,02

  1. COC (combined oral contraception) — dwuskładnikowa doustna antykoncepcja hormonalna
  2. Reasumując, analiza niewyselekcjonowanych grup zdrowych kobiet wykazała, że OC w stosowanych obecnie niskich dawkach wiąże się z nieznacznie podwyższonym ryzykiem zachorowania na raka piersi.
  3. Antykoncepcja hormonalna u kobiet zdrowych z rakiem piersi lub jajnika w rodzinie i u nosicielek mutacji w genie BRCA1/2

Wyniki badania przeprowadzonego u kobiet z wywiadem raka piersi lub jajnika w rodzinie, przyjmujących OC przed 1975 rokiem w dawce ponad 50 µg etynyloestradiolu na dobę, wykazały 3–11-krotny wzrost ryzyka zachorowania na raka piersi, proporcjonalnie do liczby członków rodziny dotkniętych tym nowotworem [16].

W 2009 roku opublikowano wyniki metaanalizy 12 badań dotyczących OC u kobiet zdrowych z rodzinnym występowaniem raka piersi, które wykazały zwiększone ryzyko raka piersi wyłącznie w podgrupie osób przyjmujących OC przed 1975 rokiem. U kobiet stosujących nowsze preparaty nie stwierdzano tej zależności [17–19].

Ryzyko zachorowania na raka piersi u osób z mutacją w genach BRCA1 i BRCA2 stosujących OC jest przedmiotem kontrowersji [20, 21].

W opublikowanej w 2010 roku metaanalizie 18 badań dotyczących kobiet z mutacją w genach BRCA1/2 wykazano, że u przyjmujących OC przed 1975 rokiem ryzyko względne raka piersi wynosiło 1,47 a u stosujących nowsze preparaty hormonalne było ono mniejsze (RR = 1,17) [13].

Nie stwierdzono różnic między nosicielkami mutacji w genie BRCA1 i BRCA2 (odpowiednio RR = 1,09 i RR = 1,15). Co ważne, OC zmniejszała ryzyko zachorowania na raka jajnika (RR = 0,50), a efekt ochronny potęgował się wraz z czasem jej stosowania [13].

Jest to istotna informacja dla lekarzy poradni genetycznych, którzy przedstawiają korzyści wynikające ze stosowania OC i HRT oraz związane z nim ryzyko zdrowym nosicielkom mutacji w genie BRCA1/2, u których dziedzicznie uwarunkowane ryzyko zachorowania na raka piersi i raka jajnika jest wysokie.

Stanowiska Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, World Health Organization) i American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) dotyczące stosowania OC w aspekcie ryzyka zachorowania na raka piersi nie są spójne.

Według zaleceń WHO stosowanie OC nie zwiększa ryzyka zachorowania na raka piersi w grupie kobiet zdrowych z wywiadem rodzinnym lub/i nosicielstwem mutacji germinalnych w kierunku raka piersi [19]. Według ACOG historia raka piersi w rodzinie nie jest przeciwwskazaniem do stosowania OC.

Jednakże u chorych z mutacją w genie BRCA1/2 występuje zwiększone ryzyko zachorowania na raka piersi, jeśli stosują one OC przez czas dłuższy niż 5 lat przed 30. rokiem życia; jednocześnie te kobiety mają zmniejszone ryzyko zachorowania na raka jajnika [19].

Antykoncepcja hormonalna u kobiet chorych na raka piersi

Na podstawie dowodów naukowych dotyczących patofizjologii raka piersi WHO nie rekomenduje hormonalnych środków antykoncepcyjnych u chorych na ten nowotwór w obawie przed nawrotem choroby oraz nasileniem powikłań zakrzepowo-zatorowych [22].

Pacjentkom chorym na raka piersi zaleca się antykoncepcję wewnątrzmaciczną bez hormonów. Nie ma także jednolitej opinii co do bezpieczeństwa stosowania antykoncepcji domacicznej z progestagenami (lewonogestrel) w tej grupie chorych [23].

Komu zlecić doustną antykoncepcję hormonalną?

Ponieważ prawdopodobieństwo zachorowania na raka piersi w populacji kobiet nie jest jednakowe, decyzja o podjęciu OC powinna być oparta na indywidualnej analizie ryzyka i korzyści wynikających z tej terapii.

Kobiety powinny wspólnie z lekarzem przeanalizować wszystkie czynniki ryzyka zachorowania na raka piersi: związane ze stylem życia (spożywanie alkoholu, otyłość), z reprodukcją (wiek, w którym wystąpiła pierwsza miesiączka, wiek pierwszego porodu, karmienie piersią) oraz z dziedziczną predyspozycją do rozwoju raka piersi (wywiad rodzinny w kierunku raka piersi lub jajnika, nosicielstwo mutacji BRCA1/2) [24]. Ponadto należy zebrać wywiad w kierunku zachorowania na choroby układu sercowo-naczyniowego (palenie papierosów, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, niewydolność krążenia, choroby naczyń mózgowych, migrena, wywiad rodzinny w kierunku zawałów serca, zakrzepicy, zatorowości płucnej, udarów mózgu i dziedzicznych zaburzeń w układzie krzepnięcia, poziom frakcji cholesterolu w surowicy) i ostatecznie ustalić indywidualne ryzyko.

Należy poinformować kobietę, która podejmuje decyzję o stosowaniu OC, że palenie tytoniu zwiększa ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych, oraz zalecić jej regularne badania ginekologiczne z cytologią i badaniem piersi w celu wczesnego wykrycia ewentualnych nieprawidłowości [12].

Kobiety zdrowe mogą stosować OC do czasu menopauzy lub zmienić metodę antykoncepcji po zakończeniu prokreacji [10]. Z pacjentkami z migreną lub palącymi papierosy należy przedyskutować zakończenie OC w 35. roku życia, gdyż później znacząco rośnie ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych.

Nie ma danych dotyczących ryzyka powikłań po OC u bardzo młodych kobiet, dlatego trudno wypowiadać się na temat czasu trwania terapii w tej podgrupie.

Kobietom z niewydolnością krążenia, chorobą wieńcową, chorobami naczyń mózgowych oraz chorym na raka piersi należy zaproponować inne metody antykoncepcji.

Kobiety zdrowe, nosicielki mutacji w genie BRCA1/2, muszą znać podwyższone ryzyko rozwoju raka piersi po OC, szczególnie jeśli stosowały ją dłużej niż przez 5 lat, w młodszym wieku, przed pierwszą ciążą.

Decyzja o OC podejmowana jest po konsultacji w poradni genetycznej.

Z uwagi na znaczne kontrowersje dotyczące ryzyka związanego ze stosowaniem OC u nosicielek mutacji BRCA1/2 część poradni genetycznych odradza ten rodzaj antykoncepcji.

Antykoncepcja hormonalna — podsumowanie

  1. I. Nowoczesna niskodawkowa OC stosowana u kobiet zdrowych, u których ryzyko zachorowania na raka piersi i choroby układu sercowo-naczyniowego jest przeciętne, pozostaje bezpieczną i skuteczną metodą kontroli narodzin. Ryzyko zachorowania na raka piersi w tych grupach kobiet jest niewielkie.
  2. II. Stosowanie OC u kobiet zdrowych, nosicielek mutacji genu BRCA1/BRCA2 jest przedmiotem kontrowersji z uwagi na wzrost ryzyka zachorowania na raka piersi i zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka jajnika.
  3. III. Nie zaleca się OC u kobiet chorych na raka piersi. W tej grupie proponuje się inne rodzaje kontroli prokreacji (wkładki wewnątrzmaciczne).

Hormonalna terapia zastępcza (hormonoterapia okresu menopauzy) a rak piersi

Hormonalna terapia zastępcza a ryzyko zachorowania na raka piersi w niewyselekcjonowanej populacji kobiet zdrowych

Terapia HRT/MHT została pierwotnie wprowadzona w celu kontroli objawów naczyniowo-ruchowych towarzyszących menopauzie, gdyż estrogeny są najskuteczniejszym sposobem łagodzenia objawów klimakterycznych (uderzenia gorąca, poty nocne, tachykardia, bóle i zawroty głowy, zmęczenie, niepokój, depresja, zaburzenia snu) oraz dolegliwości ze strony układu moczowo-płciowego związanych z atrofią nabłonka (suchość, świąd pochwy, zwiększona częstość oddawania moczu). Po 60 latach od wprowadzenia HRT objawy wypadowe stanowią nadal najważniejsze uzasadnienie jej stosowania, szczególnie u kobiet przed 60. rokiem życia lub w ciągu pierwszych 10 lat po menopauzie [25–28].

Leia também:  Ucisk w żołądku, gniecenie w żołądku i ściskający ból żołądka – jakie mogą być przyczyny?

Drugim wskazaniem do stosowania HRT jest prewencja złamań kości w przebiegu osteoporozy, zwłaszcza u kobiet przed 60. rokiem życia lub w ciągu pierwszych 10 lat od ostatniej miesiączki [25–29].

Jednakże HRT nie jest zalecana u wszystkich chorych na osteoporozę z uwagi na objawy uboczne i dostępność innych skutecznych metod leczenia tej choroby.

Hormonalną terapię zastępczą można zastosować u wybranych chorych, u których inne leki nie są skuteczne.

Ponieważ objawem ubocznym stosowania samych estrogenów był 5-krotny wzrost ryzyka zachorowania na raka błony śluzowej trzonu macicy, w latach 70. ubiegłego wieku dołączono do estrogenów progestageny, co oznaczało rozpoczęcie ery skojarzonej, dwuskładnikowej, estrogenowo-progestagenowej HRT [30].

W 1997 roku przeprowadzono metaanalizę 51 badań klinicznych, przedstawiających zależności między HRT a ryzykiem wystąpienia raka piersi. Przeanalizowane badania stanowiły około 90% dostępnego piśmiennictwa na ten temat.

Analizą objęto grupę 53 865 kobiet w okresie pomenopauzalnym, z których 17 830 (33%) stosowało HRT [31]. U kobiet stosujących HRT przez 5 lat lub dłużej ryzyko względne raka piersi było podwyższone i wynosiło RR = 1,35.

Po ponad 5 latach od odstawienia hormonów nie stwierdzano już podwyższonego ryzyka zachorowania na raka piersi.

W badaniu kohortowym Million Women Study [32], dotyczącym ponad 1 miliona kobiet uczestniczących w skryningu raka piersi, ryzyko zachorowania na raka piersi u stosujących wówczas hormony wynosiło RR = 1,66 (p

HTZ – hormonalna terapia zastępcza w menopauzie

Menopauzie towarzyszy wiele dokuczliwych objawów, nazywanych przez specjalistów objawami wypadowymi. Zaliczamy do nich: uderzenia gorąca, kołatanie serca, zimne poty w nocy, problemy z koncentracją, nadmierną nerwowość oraz depresję.

Więcej na temat menopauzy i leczenia znajdziesz w tym artykule.

Czym jest hormonalna terapia zastępcza?

Hormonalna terapia zastępcza to nic innego, jak uzupełnienie estrogenów, których w związku z wygasaniem funkcji jajników zaczyna brakować w organizmie kobiety.

W terapii HTZ wykorzystuje się różne typy estrogenu:

  • estrogeny naturalne, np. beta-estradiol, estriol, estron,
  • estrogeny zwierzęce, np. ekwilina, ekwilenina, hipulina – są to estrogeny końskie, pozyskiwane z moczu źrebnych klaczy.

HTZ to obecnie najskuteczniejsza metoda redukcji objawów menopauzy. Stosuje się ją również w profilaktyce chorób związanych z okresem przekwitania, takich jak np. osteoporoza, czyli odwapnienie kości.

Hormony w hormonalnej terapii zastępczej można podawać:

  • dopochwowo w postaci maści, kremów lub globulek i tabletek (np. Oekolp, Oekolp Forte, Gynoflor, Ovestin globulki),
  • domięśniowo w formie zastrzyku (np. Gynodian Depot),
  • doustnie w postaci tabletek (np. Activelle, Cyclo–Progynova, Estrofem, Estrofem Mitte, Kliogest, Angeliq i inne),
  • przez skórę w postaci aerozolu (Lenzetto) lub w postaci plastrów transdermalnych (np. Systen Conti, Systen Senqui, Systen 50, Estroplast, Climara).

Najbezpieczniejsze formy HTZ

Stosując leczenie estrogenami dąży się do tego, by ich dawki były jak najmniejsze, gdyż ogranicza to możliwe działania niepożądane.

Nowoczesnymi lekami zawierającymi estrogeny są plastry, pierścienie dopochwowe oraz wkładki domaciczne z progestagenem.

Pozwala to ominąć przewód pokarmowy (substancja czynna leku jest uwalniana bezpośrednio do krwiobiegu), co jest istotne w przypadku zaburzeń wchłaniania czy choroby wrzodowej.

Zastosowanie wymienionych postaci leków hormonalnych daje możliwość uwalniania się bardzo małych dawek estrogenów w stałych odstępach czasu, co zwiększa bezpieczeństwo terapii. Ma to duże znaczenie u kobiet z problemami zatorowo–zakrzepowymi, nadwagą, chorobami tarczycy lub nadciśnieniem.

Osobom z podwyższonym poziomem cholesterolu zaleca się stosowanie tabletek doustnych, które korzystnie wpływają na profil lipidowy.

Jakie są korzyści ze stosowania HTZ?

Hormonalna terapia zastępcza, gdy dawka i droga podania hormonu jest właściwie dobrana, daje kobiecie wiele korzyści zdrowotnych.

Przede wszystkim uzupełnienie niedoborów estrogenów wpływa znacząco na poprawę ogólnego samopoczucia, gdyż znosi całkowicie lub w dużym stopniu eliminuje objawy wypadowe. Wpływa też na stan skóry. Poprawie ulega również profil lipidowy – wzrasta stężenie tzw.

dobrego cholesterolu (HDL), a zmniejsza się poziom LDL (złego cholesterolu), którego nadmiar przyczynia się do rozwoju miażdżycy naczyń krwionośnych.

Estrogeny działają kardioprotekcyjnie (ochronnie na serce), a także eliminują wolne rodniki. Odgrywają również bardzo ważną rolę w utrzymaniu prawidłowego stanu kości. Zapobiegając utracie masy kostnej, znacznie zmniejszają ryzyko wystąpienia osteoporozy (odwapnienia kości).

Wykazano, że u kobiet w podeszłym wieku, które stosowały HTZ, rzadziej dochodzi do złamania szyjki kości udowej, pęknięcia trzonów kręgów oraz chorób zwyrodnieniowych stawów.

Warto też przypomnieć, że stosowanie estrogenów w okresie przekwitania, wpływa korzystnie na błonę śluzową pochwy i układu moczowego, eliminując takie objawy jak: suchość pochwy, świąd, częste infekcje dróg moczowych, a także nietrzymanie moczu. U wielu kobiet poprawia to znacznie jakość życia seksualnego.

Zmniejszona produkcja estrogenów w okresie klimakterium bywa powodem występowania objawów depresyjnych. Przy niewielkim nasileniu tych dolegliwości HTZ pozwala całkowicie wyeliminować dyskomfort psychiczny. W przypadku ciężkich depresji konieczna jest wizyta u specjalisty i zastosowanie leków przeciwdepresyjnych.

Ponadto estrogeny pobudzając wydzielanie melatoniny przez szyszynkę pomagają walczyć z bezsennością oraz poprawiają jakość snu.

Istnieją przypuszczenia, chociaż naukowo nie jest to jeszcze dokładnie udowodnione, że suplementacja estrogenowa chroni przed niektórymi chorobami neurologicznymi i psychicznymi, takimi jak schizofrenia czy choroba Alzheimera.

Kiedy zacząć hormonalną terapię zastępczą?

Hormonalną terapię zastępczą należy wdrożyć jak najwcześniej, to znaczy ok. 45 roku życia, już przy pierwszych objawach przekwitania i stosować przez ok. 8 lat.

Zastosowanie leczenia hormonalnego zbyt późno, tj. po 60 roku życia, może zwiększyć ryzyko epizodów sercowo–naczyniowych, takich jak udar mózgu, zmiany miażdżycowe, zawał mięśnia sercowego.

Bezwzględnym wskazaniem do stosowania HTZ jest całkowite usunięcie narządów rodnych kobiety. W tym przypadku terapia hormonalna powinna być prowadzona bez względu na wiek pacjentki.

Jakie są działania niepożądane HTZ?

  • Hormonalna terapia zastępcza oprócz zalet ma też wady.
  • Ryzyko i działania niepożądane, jakie mogą wystąpić podczas leczenia, wynikają z samej natury związków sterydowych, do których zalicza się estrogeny.
  • Do możliwych działań niepożądanych HTZ, należą:
  • zwiększone ryzyko wystąpienia choroby zakrzepowo-zatorowej i udaru mózgu,
  • zastój żylny, niewydolność żylna,
  • nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych,
  • zwiększenie masy ciała,
  • tkliwość piersi,
  • bóle i zawroty głowy,
  • migrena,
  • ból i napięcie w podbrzuszu.

Czy HTZ przyczynia się do rozwoju nowotworów?

Wiele kobiet rezygnuje z hormonalnej terapii zastępczej z obawy przed chorobami nowotworowymi.

Wykazano, że HTZ zmniejsza ryzyko zachorowania na raka jelita grubego, raka wątroby i dróg żółciowych, natomiast nieznacznie zwiększa ryzyko wystąpienia nowotworów zależnych od estrogenów, takich jak rak piersi, rak trzonu macicy oraz guzy mózgu (oponiaki).

Naukowcy w dalszym ciągu badają wpływ hormonalnej terapii zastępczej na powstawanie i rozwój zmian nowotworowych w organizmie kobiety w okresie przekwitania. Dotychczas wykazano, że leczenie estrogenami nie powoduje powstania nowego nowotworu sutka, przyczynia się natomiast do rozwoju już istniejących zmian chorobowych.

Niestety utarty pogląd, że stosowanie preparatów hormonalnych zawierających estrogeny, powoduje nowotwory sutka i macicy sprawia, że wiele kobiet odmawia stosowania HTZ, nawet gdy dolegliwości klimakterium są u nich bardzo nasilone.

W praktyce najczęściej stosuje się preparaty zawierające estrogeny w połączeniu z gestagenami, co zapobiega zmianom nowotworowym śluzówki macicy.

Preparaty zawierające same estrogeny stosuje się rzadko, np. u kobiet po zabiegu usunięcia macicy.

O czym należy pamiętać stosując HTZ?

Aby HTZ była skuteczna i bezpieczna, należy pamiętać o następujących zasadach:

  • przed zastosowaniem HTZ należy indywidualnie rozważyć korzyści z jej stosowania, uwzględniając wszystkie możliwe przeciwwskazania (ciąża, nieuzasadnione krwawienia z dróg rodnych, udar mózgu, choroba zakrzepowa, nowotwór piersi, nowotwór narządów rodnych),
  • leki stosować w najmniejszych skutecznych dawkach,
  • stosując HTZ należy regularnie poddawać się badaniom lekarskim: badanie ginekologiczne (raz w roku); ocena gruczołów piersiowych przez lekarza, USG lub mammografia piersi (raz w roku); badanie cytologiczne śluzówki pochwy (raz na trzy lata),
  • warto też nauczyć się samodzielnie kontrolować piersi i robić to systematycznie, np. podczas codziennych zabiegów higienicznych,
  • wszelkie uwagi dotyczące samopoczucia oraz objawów ubocznych występujących podczas stosowania HTZ należy zgłaszać lekarzowi prowadzącemu leczenie.

Alternatywa dla HTZ

Jako alternatywę dla hormonalnej terapii zastępczej stosuje się syntetyczny steroid o nazwie tibolon (np. Livial). Jego przewagą nad tradycyjnymi hormonami jest to, że nie powoduje zaniku błony śluzowej macicy. Może być więc stosowany u kobiet genetycznie obciążonych ryzykiem wystąpienia nowotworu macicy lub raka sutka.

Tibolon znosi wszystkie objawy menopauzy, działając podobnie do estrogenów. Jest też wykorzystywany w leczeniu chorób towarzyszących menopauzie.

Ocenia się, że w Polsce tylko ok. 5-7% kobiet korzysta z hormonalnej terapii zastępczej, chociaż poważne dolegliwości klimakterium odczuwa dużo większa liczba pań. Wynika to niestety ze zbyt małej wiedzy Polek na temat samej menopauzy, jak i skutecznych metod jej leczenia.

Dla porównania w krajach Europy Zachodniej w okresie menopauzy preparaty hormonalne stosuje ok. 50% kobiet.

Leki hormonalne stosowane w okresie okołomenopauzalnym, w celu uzupełnienia poziomu estrogenów w organizmie kobiety, są stale udoskonalane. Obecnie dobierając odpowiednio postać leczniczą preparatu można podawać estrogeny w bardzo małych dawkach, co znacznie zmniejsza ryzyko działań niepożądanych.

Rezultaty leczenia

Z hormonalnej terapii zastępczej nie wszystkie kobiety mogą korzystać ze względu na ogólny stan zdrowia. Wiadomo natomiast, że u osób, u których można w ten sposób uzupełnić niedobór estrogenów, leczenie przynosi bardzo dobre rezultaty.

Warto więc zainteresować się hormonalną terapią zastępczą i poznać dokładniej zasady jej stosowania, a także wskazania i przeciwwskazania, by z pełną świadomością korzystać z osiągnięć medycyny, do których z pewnością można zaliczyć terapię estrogenową.

Polub nasz profil

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*