Co to jest hiperandrogenizm? Jakie daje objawy i jak leczyć nadmiar androgenów u kobiet?

Hiperandrogenizm oznacza nadmiar androgenów, czyli męskich hormonów płciowych. Objawy hiperandrogenizmu mogą się pojawić nie tylko u mężczyzn, lecz także u kobiet, ponieważ u nich androgeny również są wytwarzane, tylko w mniejszych ilościach. Jakie są przyczyny i objawy hiperandrogenizmu? Na czym polega leczenie?

Hiperandrogenizm oznacza nadmierne wydzielanie androgenów w organizmie. Androgeny to męskie hormony płciowe (m.in. testosteron), jednak występują one nie tylko u mężczyzn, lecz także u kobiet, choć w mniejszych ilościach.

U mężczyzn androgeny są wydzielane przez jądra i korę nadnerczy, a u kobiet – przez jajniki i korę nadnerczy. Androgeny są odpowiedzialne przede wszystkim za rozwój i czynności męskich narządów rozrodczych oraz powstawanie wtórnych cech płciowych (np. męski typ budowy ciała, zarost).

Od nich zależy też wygląd skóry – gdy ich stężenie we krwi jest odpowiednio wysokie, jest ona gładka i zdrowa. Androgeny oddziałują również na popęd seksualny, sprzyjają wytwarzaniu czerwonych krwinek w szpiku kostnym, pozytywnie wpływają na gospodarkę wapniową organizmu.

Dodają energii i siły do działania oraz zapewniają dobre samopoczucie.

Hiperandrogenizm – przyczyny

Wysoki poziom androgenów (zwykle testosteronu) jest wynikiem ich nadmiernej produkcji w jądrach, nadnerczach lub jajnikach.

Przyczyną hiperandrogenizmu u mężczyzn najczęściej jest wrodzony przerost nadnerczy. Z kolei u kobiet – schorzenia jajników, zwłaszcza zespół policystycznych jajników.

U kobiet nadmiar androgenów w organizmie może być również wynikiem menopauzy.

Za nadmiar androgenów w organizmie mogą odpowiadać także leki o działaniu androgennym, m.in. sterydy anaboliczne, leki obniżające ciśnienie krwi, leki przeciwdrgawkowe, streptomycyna. Poza tym hiperandrgenizm może być wynikiem nadmiernego wydzielania androgenów przez guzy hormonalnie czynne bądź też przyjmowania androgenów, w celu rozwoju tkanki mięśniowej i poprawy sylwetki.

Hiperandrogenizm u mężczyzn – objawy

Do nadmiaru androgenów może dojść zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. U mężczyzn objawy hiperandrogenizmu to: łysienie typu męskiego (androgenowe) i nadmierny rozwój wtórnych męskich cech płciowych, czyli:

  • nadmierne owłosienie
  • obniżenia tembru głosu
  • rozwój mięśni

U niektórych osób wzrost poziomu androgenów występuje tylko w określonych narządach, np. w skórze czy w mieszkach włosowych, a ich stężenie we krwi jest prawidłowe. Przypuszcza się, że jest to wynik dużej ilości receptorów w tkankach obwodowych oraz nadmiernej wrażliwości tkanek na androgeny.

Hiperandrogenizm u kobiet – objawy

Hiperandrogenizm u kobiet doprowadza do pojawienia się męskich cech płciowych:

Zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn hiperandrogenizm może być odpowiedzialny za niepłodność.

Poza tym u kobiet z hiperandrogenizmem, częściej niż u zdrowych kobiet, występują zaburzenia metaboliczne takie jak: otyłość, insulinooporność, hipercholesterolemia (podwyższony poziom cholesterolu we krwi) nadciśnienie tętnicze.

Hiperandrogenizm – diagnostyka

W przypadku podejrzenia hiperandrgenizmu należy oznaczyć poziom męskiego hormonu – testosteronu (TTE). Jego nadmierne stężenie  jest wskazaniem do dalszych badań. Wykonuje się oznaczenie hormonów nadnerczowych (DHEA-S, 17-OHP) w celu potwierdzenia lub wykluczenia zaburzeń nadnerczy. U kobiet dodatkowo wykonuje się badanie ginekologiczne i USG w celu określenia zaburzeń jajników.

Hiperandrogenizm – leczenie

Leczenie zależy od przyczyny nadmiaru androgenów w organizmie. Na przykład, jeśli przyczyną jest wrodzony przerost nadnerczy, podaje się leki z grupy glikokortykoidów. Z kolei w przypadku zespołu policystycznych jajników, który jest najczęstszą przyczyną hiperandrogenizm u kobiet, stosuje się leczenie hormonalne (estrogeny, czasami łączone z lekami o działaniu antyandrogennym).

Jednym z najbardziej dokuczliwych objawów hiperandrogenizmu u kobiet jest hirsutyzm, czyli nadmierne owłosienie. W tym przypadku można zastosować różnego rodzaju zabiegi, które pomogą pozbyć zbędnego owłosienia.

Co to jest hiperandrogenizm? Jakie daje objawy i jak leczyć nadmiar androgenów u kobiet? Monika Majewska

Czym jest hiperandrogenizm? Jakie są jego objawy i przyczyny? Czy dieta pomaga w leczeniu?

Co to jest hiperandrogenizm? Jakie daje objawy i jak leczyć nadmiar androgenów u kobiet?

Fot: magele-picture / stock.adobe.com

Hiperandrogenizm polega na tym, że w organizmie kobiety występuje nadmiar androgenów. Prowadzi to do wielu problemów, takich jak zaburzenia miesiączkowania, problemy z płodnością, otyłość czy nadmierne owłosienie.

Leczenie hiperandrogenizmu nie zawsze jest łatwe, ponieważ często niemożliwe jest wyeliminowanie jego przyczyn. Wstępne badania sugerują, że pomocne mogą być dieta oraz leczenie naturalne.

Co to jest hiperandrogenizm i jakie są jego objawy?

Hiperandrogenizm jest zaburzeniem endokrynologicznym u kobiet wywołanym nadmierną produkcją androgenów, czyli męskich hormonów płciowych. W jego efekcie dochodzi do pojawienia się różnych zaburzeń i męskich cech. Problem ten dotyczy 5–10% żeńskiej populacji.

Najczęstszymi objawami hiperandrogenizmu są:

  • hirsutyzm – nadmierne owłosienie ciała, które klasyfikuje się w 4-stopniowej skali, niechciane owłosienie może przyjąć postać „wąsika”, ale również pokryć klatkę piersiową, brzuch, ręce i nogi,
  • trądzik,
  • zaburzenia miesiączkowania i problemy z owulacją,
  • zmiany w jajnikach,
  • otyłość,
  • nadmierne lub obniżone libido,
  • problemy z zajściem w ciążę,
  • obniżenie tonu głosu,
  • łysienie typu męskiego – łysienie na skroniach oraz charakterystyczne, cienkie włosy,
  • ciemne rogowacenie skóry.

Hiperandrogenizm – przyczyny

Hiperandrogenizm może być wywołany przez różne przyczyny – najczęściej pojawiającymi się są zaburzenia endokrynologiczne pochodzenia jajnikowego i nadnerczowego. Może być spowodowany także przez niektóre nowotwory.

Hiperandrogenizm pochodzenia jajnikowego może być wywołany przez:

  • zespół policystycznych jajników – daje charakterystyczny obraz podczas USG; jest związany z tworzeniem się cyst w jajnikach i cyklem bezowulacyjnym; jego przyczyna jest nieznana, po części związana z rozregulowaniem osi podwzgórze – przysadka – jajniki;
  • zespół HEICAN – charakteryzuje się insulinoopornością oraz wysokim poziomem testosteronu;
  • guzy wirylizujące jajnika.

Hiperandrogenizm wywołany przez zaburzenia pracy nadnerczy może wynikać z:

  • wrodzonego przerostu nadnerczy – często ma charakter bezobjawowy, wywołuje zaburzenia miesiączkowania oraz hirsutyzm;
  • zespołu Cushinga – choroba związana z hirsutyzmem, osteoporozą, nadciśnieniem, ścieńczeniem skóry, zaburzeniami miesiączkowania i emocjonalnym;
  • guzów wirylizujących nadnerczy.

Nowotwory, które mogą prowadzić do hiperandrogenizmu to:

  • ziarniszczak,
  • guz z komórek tłuszczowych,
  • guz Krukenberga.

Inne przyczyny hiperandrogenizmu stanowią:

Hiperandrogenizm a ciąża

Hiperandrogenizm często może prowadzić do bezpłodności, jednak zajście w ciążę jest możliwe. Zależy to od stanu danej osoby, nasilenia problemów oraz rodzaju hiperandrogenizmu. W celu ocenienia szans na zajście w ciążę i jej utrzymanie najlepiej skonsultować się z ginekologiem oraz endokrynologiem.

Hiperandrogenizm – leczenie

Leczenie hiperandrogenizmu najczęściej jest objawowe i polega na podawaniu leków wyrównujących poziom hormonów.

Często przynosi to bardzo dobre efekty, szczególnie jeśli przyczynę da się wyeliminować (na przykład hiperprolaktynemię lub nadczynność tarczycy).

Terapią kierują lekarze specjalności endokrynologicznej oraz ginekologicznej, którzy dostosowują ją do indywidualnych przypadków.

Leczenie hiperandrogenizmu obejmuje też niwelowanie jego przyczyn. W przypadku wrodzonego przerostu nadnerczy stosuje się glikokortykoidy. Jeżeli wywołują go guzki na jajnikach, można je usunąć.

Czy na hiperandrogenizm może pomóc dieta?

Odkryto powiązania między hiperandrogenizmem a celikią, nieceliakalną tolerancją glutenu oraz insulinoopornością.

U części osób cierpiących na tę dolegliwość dieta bezglutenowa przyniosła dobre efekty, co prawdopodobnie związane jest ze współwystępowaniem nietolerancji tej substancji.

Ogólne zalecenia dietetyczne obejmują spożywanie zdrowej, niskoprzetworzonej żywności, dużej ilości zdrowych tłuszczów, owoców i warzyw. Ważne jest też dodawanie źródeł białka do każdego posiłku, jako że jest ono konieczne do syntezy hormonów.

Hiperandrogenizm – leczenie naturalne

Dane na temat leczenia naturalnego hiperandrogenizmu są jeszcze wciąż bardzo ubogie. Przypuszcza się, że pomocne mogą być: lukrecja, cynamon, piwonia chińska i niepokalanek, które dają dobre wyniki we wspieraniu osób cierpiących na zespół policystycznych jajników i sprzyjają zajściu w ciążę.

Warto również sprawdzić poziom witaminy D, gdyż jej niedobory sprzyjają zaburzeniom endokrynologicznym. Jeżeli jest on za niski, lekarz zaproponuje odpowiednią dawkę tej substancji.

Bibliografia:

Yildiz B., Diagnosis of hyperandrogenism: clinical criteria, „Clinical Endocrinology and Metabolism”, 20 (2), 2006, s. 167–176.

Leia também:  Como aprender todas as notas no braço do violão

http://www.endokrynologia.net/content/androgeny-u-kobiet-nadmierne-ow%C5%82osienie-hirsutyzm-tr%C4%85dzik

Susan Arent S., Abbott J., Smith C. i in., Herbal medicine for the management of polycystic ovary syndrome (PCOS) and associated oligo/amenorrhoea and hyperandrogenism; a review of the laboratory evidence for effects with corroborative clinical findings, „Complementary and Alternative Medicine”, 2014.


Czy artykuł okazał się pomocny?

Zespół policystycznych jajników (PCOS) – przyczyny, objawy, leczenie

W organizmie kobiety produkowane są hormony żeńskie (estrogeny) i niewielka ilość hormonów męskich (androgenów). Ponadto w jajnikach powstają komórki jajowe, czyli żeńskie komórki rozrodcze. W prawidłowych warunkach, gdy ich funkcja nie jest zaburzona, powstają komórki jajowe pierwotne, z których jedna dojrzewa i ulega owulacji, a pozostałe obumierają i zanikają.

Zespół policystycznych jajników charakteryzuje się tym, że nie dojrzewa jedna komórka jajowa – wszystkie wzrastają, przez co produkują nadmierną ilość hormonów męskich. Nie dochodzi wówczas do owulacji, zaburzony zostaje cykl miesięczny, co często prowadzi do zaniku miesiączki.

PCOS rozpoznaje się na podstawie kryteriów opracowanych przez The Androgen Excess and PCOS Society (AES) lub kryteriów rotterdamskich.

Kryteria AES

Według nich PCOS występuje, gdy u kobiety obecne są wszystkie poniższe kryteria:

  1. hiperandrogenizm (hirsutyzm i/lub hiperandrogenemia),
  2. dysfunkcja jajników (oligoowulacja lub brak owulacji i/lub obecność policystycznych jajników w USG),
  3. wykluczenie innych chorób endokrynnych dających podobne objawy, tj. nieklasycznych postaci wrodzonego przerostu nadnerczy:
  • guzów wydzielających androgeny,
  • zespołu Cushinga,
  • zespołu oporności insulinowej, 
  • zaburzeń funkcji tarczycy,
  • hiperprolaktynemii.

Kryteria rotterdamskie

PCOS stwierdza się przy obecności dwóch z trzech poniższych kryteriów (po wykluczeniu innych schorzeń, które mogą być przyczyną wymienionych zaburzeń):

  1. klinicznie i/lub biochemiczne objawy hiperandrogenizmu, 
  2. oligoowulacja lub brak owulacji,
  3. obecność policystycznych jajników w badaniu USG.

Zespół policystycznych jajników – objawy

Na różnych etapach życia choroba ta może objawiać się w inny sposób. 

  • W dzieciństwie dziewczynki mogą przedwcześnie dojrzewać. 
  • W okresie młodzieńczym obserwuje się zaburzenia miesiączkowania oraz nadmierne owłosienie ciała (hirsutyzm). 
  • W okresie rozrodczym pojawiają się zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, otyłość i  hirsutyzm.
  • W okresie pomenopauzalnym występuje zwiększone ryzyko chorób serca oraz cukrzycy. 

Zaburzenia miesiączkowania można podzielić na takie, w których:

  • krwawienie występuje mniej niż 8 razy w roku,
  • cykl trwa dłużej niż 35 dni (oligomenorrhoea),
  • krwawienia nie występują przez okres dłuższy niż 3 miesiące, wykluczając ciążę (amenorrhoea). 

Może zdarzyć się tak, że u kobiet cierpiących na PCOS krwawienia występują regularnie. Schorzenie to objawia się wówczas zaburzonym cyklem owulacyjnym, co prowadzi do zaburzeń płodności. 

U kobiet z PCOS występuje zagrożenie rozwoju nowotworu endometrium ze względu na  niedostateczne oczyszczanie się macicy, co prowadzi do rozrostu jej tkanek. Jednym z objawów PCOS może być również wielotorbielowatość jajników, co potwierdza się w badaniu USG. 

Obok objawów ze strony układu rozrodczego mogą wystąpić również symptomy hiperandrogenizmu w wyglądzie zewnętrznym:

  • hirsutyzm,
  • występowanie trądziku opornego na leczenie dermatologiczne,
  • łysienie androgenowe,
  • nadmierna maskulinizacja.

Ponadto zespołowi policystycznych jajników często towarzyszy:

  • otyłość,
  • cukrzyca,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • dyslipidemie.

Co to jest hiperandrogenizm? Jakie daje objawy i jak leczyć nadmiar androgenów u kobiet?

Zespół policystycznych jajników a ciąża

Nadmiar androgenów (hormonów męskich) wytwarzanych przez jajniki oraz zbyt niski poziom hormonów lutealnego i folikulotropowego zaburzają prawidłowy wzrost i rozwój komórek jajowych. Poprzez zaburzoną owulację kobieta nie może zajść w ciążę. Prawidłowa diagnostyka oraz wprowadzone leczenie daje możliwość zajścia w ciążę i urodzenia zdrowego dziecka. 

PCOS – leczenie

W leczeniu zespołu policystycznych jajników w celu wywołania owulacji stosuje się klomifen. Działa on poprzez blokowanie receptorów estrogenowych w podwzgórzu.

W wyniku tej blokady następuje wzmożone wydzielanie gonadotropin. Lek stosuje się od 5. do 9. dnia cyklu. Leczenie nie powinno przekraczać sześciu miesięcy.

Przy stosowaniu tej substancji należy zachować ostrożność, ponieważ może wywoływać działania niepożądane:

  • uczucie gorąca,
  • brak apetytu,
  • bóle głowy,
  • zaburzenia wzroku,
  • napięcie w gruczołach sutkowych. 

Podczas przyjmowania leku istnieje możliwość wystąpienia ciąży mnogiej. 

Ponadto w leczeniu PCOS stosuje się octan cyproteronu w połączeniu z etylenoestradiolem. W ten sposób dochodzi do zahamowania wydzielania hormonu luteinizującego, co przyczynia się do zmniejszenia produkcji testosteronu. Dzięki drugiej składowej leku uzyskujemy działanie antykoncepcyjne. U kobiet z PCOS lek ten stosuje się w terapii:

  • hirsutyzmu,
  • łysienia androgenowego,
  • w ciężkich postaciach trądziku.

W przypadku, gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi efektów, lekarz może zadecydować o leczeniu chirurgicznym. W tym celu stosuje się metodę elektrokauteryzacji jajników. Polega ona na wycięciu zmian torbielowatych na jajnikach dzięki wykorzystaniu elektrod i wysokiej temperatury. Po usunięciu tych zmian pojawia się owulacja.

Leczenie zespołu policystycznych jajników obejmuje także choroby towarzyszące (otyłość, cukrzyca, insulinooporność). Gdy u kobiety wystąpiła depresja bądź inne zaburzenia psychiczne, potrzebna jest indywidualna terapia. 

Całkowite wyleczenie PCOS nie jest możliwe. Głównym założeniem terapii jest poprawa jakości życia pacjentki oraz zapobieganie dalszym konsekwencjom zdrowotnym. Co prawda po wprowadzeniu leczenia możliwe jest zajście w ciążę, jednak choroba może powrócić.

Zespół policystycznych jajników – dieta

Chorobami, które towarzyszą PCOS, są zazwyczaj cukrzyca i otyłość. Dlatego w terapii zespołu policystycznych jajników, oprócz wysiłku fizycznego, zaleca się także odpowiednio zbilansowaną dietę

Hiperandrogenizm (nadmiar androgenów) – objawy i dieta

Hiperandrogenizm spowodowany jest nadmiarem androgenów w organizmie i wiąże się z występowaniem nieprzyjemnych objawów – hirsutyzmu i wirylizacji. Sprawdź jakie są przyczyny zaburzenia i w jaki sposób je zdiagnozować.

Czym jest hiperandrogenizm?

Androgeny (hormony androgenowe) to hormony płciowe, które są odpowiedzialne za rozwój męskich narządów płciowych i wykształcenie wtórnych cech płciowych (takich jak sylwetka, głos czy owłosienie). Wpływają także na procesy spermatogenezy i metabolizm.

Androgeny są więc przede wszystkim hormonami męskimi, ale w niewielkich ilościach występują także u kobiet. Wywierają u nich wpływ na procesy metaboliczne, funkcje seksualne i nastrój.

Nadmiar androgenów u kobiet prowadzi do wirylizacji, czyli rozwoju męskich cech fizycznych i zwany jest hiperandrogenizmem.

Hiperandrogenizm – objawy

Hiperandrogenizm prowadzi do maskulinizacji, czyli rozwoju cech typowo męskich u kobiet.

Najczęstszą manifestacją kliniczną hiperandrogenizmu jest hirsutyzm, czyli nadmierna ilość owłosienia typu męskiego: nad wargą górną, na brodzie, na klatce piersiowej i wokół brodawek sutkowych, na brzuchu, na plecach, i na wewnętrznej powierzchni ud.

W bardziej nasilonym hiperandrogenizmie, może wystąpić także zmniejszenie piersi i macicy, powiększenie łechtaczki, obniżenie barwy głosu, wzrost masy mięśniowej i męska budowa ciała, łojotok i trądzik, łysienie typu męskiego oraz zaburzenia miesiączkowania. U dzieci, hiperandrogenizm może odpowiadać za przedwczesne dojrzewanie.

Pamiętaj, że hirsutyzm określa nadmierne owłosienie w strefach androgenowrażliwych. Uogólnione, wzmożone owłosienie ciała, czyli hipertrychoza nie jest spowodowane hiperandrogenemią.

Diagnostyka hiperandrogenizmu

Jeśli zaobserwujesz u siebie niepokojące objawy, koniecznie udaj się do lekarza.

Zastanów się, kiedy pojawiły się pierwsze symptomy i jak szybko narastają (jeśli hirsutyzm pojawił się nagle i gwałtownie się rozwija, nie zwlekaj z wizytą lekarską, wirylizacja może być bowiem objawem guza nowotworowego).

Zwróć uwagę na wszelkie zaburzenia swojego cyklu miesiączkowego oraz zmiany masy ciała w ostatnim czasie. Zastanów się, czy objawom maskulinizacji, towarzyszą jakiekolwiek inne dolegliwości (np.

mlekotok, zwiększone pragnienie, nadmierny apetyt, bóle głowy, pogorszenie tolerancji wysiłku lub inne). Poinformuj też lekarza o wszystkich zażywanych przez Ciebie lekach i innych chorobach przewlekłych. Ilość, rodzaj i rozmieszczenie owłosienia, lekarz ocenia przy użyciu tzw. skali Ferrimana-Gallweya.

W diagnostyce hirsutyzmu i wirylizacji, wykorzystuje się badania hormonalne: stężenie testosteronu, DHEA-S, prolaktyny i 17- OHP. Wszystkie badania możesz wykonać w Diagnostyce. Pamiętaj, że aby wynik poziomu testosteronu był wiarygodny, badanie należy wykonać rano, między 4 a 10 dniem cyklu miesiączkowego.

Dalsze postępowanie zależy od uzyskanych wyników. W razie potrzeby wykonuje się inne badania laboratoryjne (np. LH, FSH, kortyzol, test hamowania deksametazonem, stymulację syntetycznym ACTH) lub badania obrazowe (np. TK nadnerczy i jajników, USG jamy brzusznej, USG transwaginalne, MR przysadki mózgowej).

Leia também:  Como alterar a sensibilidade do mouse (com imagens)

Hiperandrogenizm – jakie są jego przyczyny?

Do przyczyn nadmiernych ilości androgenów u kobiet należą:

  • choroby jajników (najczęściej PCOS czyli zespół policystycznych jajników, ale także guzy jajników wytwarzające androgeny np. otoczkowiak czy ziarniszczak);
  • choroby nadnerczy (guzy produkujące androgeny, zespół Cushinga, wrodzony przerost nadnerczy);
  • przyjmowanie niektórych leków (np. steroidów anabolicznych, androgenów, danazolu);
  • hiperprolaktynemia czyli nadmiar prolaktyny, akromegalia;
  • zespół oporności na insulinę, otyłość;
  • hirsutyzm idiopatyczny (tutaj poziomy androgenów są prawidłowe, a etiologia nadmiernego owłosienia w obszarach typowo męskich pozostaje nieznana).

Hiperandrogenizm a ciąża

Hiperandrogenizm może być przyczyną problemów z zajściem w ciążę. W przypadku takich trudności, należy pozostawać pod opieką ginekologa, który przeprowadzi odpowiednią diagnostykę i zaleci adekwatne postępowanie.

Czy hiperandrogenizm można wyleczyć? Hiperandrogenizm i dieta

Leczenie hiperandrogenizmu zależy od przyczyny zaburzenia (np. leczenie operacyjne w przypadku guzów jajnika czy nadnerczy lub stosowanie glikokortykosteroidów we wrodzonym przeroście nadnerczy). Ponadto stosuje się doustne środki antykoncepcyjne oraz antyandrogeny (np. spironolakton, finasteryd).

U pacjentek z zespołem policystycznych jajników, insulinoopornością oraz otyłością zwraca się także szczególną uwagę na utrzymanie prawidłowej masy ciała, odpowiedni poziom aktywności fizycznej i zdrową, odpowiednio zbilansowaną dietę.

Warto pamiętać o rozmaitych sposobach usuwania niepożądanego owłosienia (które dla wielu kobiet może stanowić istotny problem) oraz leczeniu innych symptomów wirylizacji – trądziku czy łysienia andorogenowego.

Pamiętaj, że badania laboratoryjne możesz wykonać w Diagnostyce. Jeśli chcesz, możesz także skorzystać z konsultacji online.

Bibliografia:

  • Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik.
  • Położnictwo i Ginekologia- G. H. Bręborowicz.
  • Płaczkiewicz-Jankowska E.: Rozpoznawanie i leczenie hirsutyzmu u kobiet w wieku prokreacyjnym. Podsumowanie wytycznych Endocrine Society 2018. Med. Prakt., 2018; 9: 34–39.

Androgeny – kobiety, mężczyźni, nadmiar androgenów

Androgeny należą do grupy hormonów płciowych. Wśród nich znajdziemy testosteron. Jakie wyróżniamy androgeny? Gdzie produkowane są androgeny w ciele kobiety, a gdzie w ciele mężczyzny? Jakie są przyczyny i objawy nadmiaru androgenów?

1. Co to są androgeny u kobiet?

Grupa hormonów płciowych nazywana androgenami to testosteron, androstendion, dehydroepiandrostendion oraz dihydrotestosteron. Androgeny u kobiet są produkowane w nadnerczach oraz w małym stopniu przez jajniki. Androgeny produkowane w jajnikach przekształcają się w estrogeny. Co więcej, androgeny u kobiet zwiększają masę ciała.

Androgeny to hormony płciowe, które u kobiet są produkowane w nadnerczach, a u mężczyzn w jądrach.

2. Męskie androgeny

Androgeny u mężczyzn są produkowane w komórkach Leydiga, które znajdują się w jądrach. Dodatkowo hormon o nazwie dihydroepiandrostendion jest produkowany w nadnerczach.

Androgeny u mężczyzn pełnią funkcję kształtowania narządów płciowych w życiu płodowym. Co więcej, odpowiadają one za takie cechy jak budowa ciała, owłosienie, a także tembr głosu, jak również za spermatogenezę oraz libido.

Ilość androgenów wpływa na popęd seksualny, dodają siły i energii, a także poprawiają samopoczucie.

3. Co to jest hiperandrogenizm?

Nadmiar androgenów to hiperandrogenizm. U mężczyzn nadmiar androgenów objawia się niepłodnością, brakiem cech męskich i osłabieniem libido. U kobiet nadmiar androgenów objawia się zaburzeniem miesiączkowania, niepłodnością, a także nadmiernym owłosieniem. Co więcej, kobiety z nadmiarem androgenów wiąże się łojotok, męski głos, a także trądzik.

Przyczyną nadmiaru androgenów, szczególnie testosteronu, jest zbyt duża produkcja hormonów w jajnikach, nadnerczach lub jądrach. Najczęstszą przyczyną nadmiaru androgenów u mężczyzn jest wrodzony przerost nadnerczy.

U kobiet odpowiada za to najczęściej zespół policystycznych jajników, ale także może to być objaw menopauzy.

Za nadmierną produkcję androgenów odpowiadają również leki, na przykład sterydy anaboliczne, leki przeciwdrgawkowe, leki obniżające ciśnienie krwi.

Leczenie nadmiaru androgenów zależy od przyczyny. W przypadku zespołu policystycznych jajników u kobiet zalecane jest leczenie hormonalne.

Jeżeli przyczyną nadmiernego wzrostu androgenów jest przerost nadnerczy, wówczas stosuje się leki z grupy glikokortykoidów.

Jeżeli głównym objawem nadmiernej ilości androgenów u kobiet jest zbyt duże owłosienie, wówczas można zastosować różnego rodzaju zabiegi, które je zmniejszą. Na przykład depilacja laserowa, woskiem itp.

Potrzebujesz konsultacji z lekarzem, e-zwolnienia lub e-recepty? Wejdź na abcZdrowie Znajdź Lekarza i umów wizytę stacjonarną u specjalistów z całej Polski lub teleporadę od ręki.

Czym jest hirsutyzm?

Nadmierne owłosienie u kobiet – czym jest?

Według definicji, hirsutyzm to występowanie nadmiernego owłosienia u kobiet w tych obszarach ciała, które są charakterystyczne dla mężczyzn. Rozwój tego typu owłosienia związany jest z działaniem hormonów płciowych – androgenów. Androgeny, nazywane męskimi hormonami, są produkowane głównie w męskich jądrach.

W warunkach prawidłowych, u kobiet również obecne są androgeny, jednak w znacznie mniejszej ilości, w porównaniu do mężczyzn. Wytwarzane są przez jajniki i nadnercza. Pojawienie się nieprawidłowego owłosienia u kobiet może wskazywać na nadmierne wydzielanie androgenów (tzw.hiperandrogenizm) lub na zwiększoną wrażliwość tkanek na działanie tych hormonów.

Powodem takich zaburzeń endokrynologicznych mogą być:

  • zespół policystycznych jajników (polycystic ovary syndrome – PCOS) odpowiedzialny jest za około 80% przypadków hirsutyzmu. Kryteria rotterdamskie, niezbędne do rozpoznania PCOS, to występowanie: rzadkich owulacji lub cykli bezowulacyjnych, hiperandrogenizmu kliniczny i/lub biochemiczny lub obraz jajników policystycznych (PCO – polycystic ovaries) w USG, z zastrzeżeniem, że policystyczna morfologia jajników w USG nie jest konieczna do rozpoznania PCOS u kobiet z rzadkimi owulacjami, brakiem owulacji i hiperandrogenizmem.
  1. wrodzony przerost nadnerczy (WPN) ang. congenital adrenal hyperplasia (CAH) spowodawany uwarunkowanym genetycznie zaburzeniem aktywności enzymu 21-hydroksylazy  postać klasyczna wrodzonego przerostu nadnerczy (WPN) rozpoznawana już w okresie noworodkowym, może stanowić zagrożenie życia gdy przebiega z utratą soli; w zespole tym nadmiar androgenów w życiu płodowym powoduje maskulinizację zewnętrznych narządów płciowych u płodów żeńskich. Może to być przyczyną nieprawidłowego określenia płci u chorej dziewczynki jako męska. 
  2. postać nieklasyczna wrodzonego przerostu nadnerczy (nkWPN) – polegająca na zmniejszeniu aktywności enzymu – zazwyczaj rozpoznawana jest u starszych dzieci lub młodych dorosłych. Prócz hirsutyzmu obecne są: szybki wzrost w okresie dzieciństwa, trądzik, otyłość i zaburzenia miesiączkowania.
  • nowotwory wydzielające androgeny – głównie guzy jajnika i nadnerczy. 
  • hiperprolaktynemia nadmierne wydzielanie przez przedni pat przysadki prolaktyny; może być spowodowana guzem przysadki (prolactinoma) lub działaniem niektórych leków psychotropowych, metoklopramidu i in.
  • zespół Cushinga, akromegalia i inne zaburzenia endokrynologiczne – hirsutyzm nie jest tu głównym objawem, może jednak towarzyszyć innym, dominującym składowym tych zespołów.
  • otyłość, insulinooporność, cukrzyca typu 2 – podejrzewa się, że wysokie stężenia insuliny mogą stymulować wytwarzania androgenów przez jajniki i w tym mechanizmie doprowadzać do hirsutyzmu.
  • leki – m.in. testosteron, steroidy anaboliczne, niektóre leki przeciwdrgawkowe.
  • hirsutyzm idiopatyczny – prawdopodobnie związany z nadmierną wrażliwością mieszków włosowych na działanie androgenów. Poziom hormonów jest zazwyczaj prawidłowy.

Obfite owłosienie u kobiet, może też nie mieć związku z nadmiernym działaniem androgenów. Bywa ono czasem uwarunkowane genetycznie, co jest szczególnie widoczne wśród kobiet pochodzących z krajów Bliskiego Wschodu i Dalekiej Azji. 

Hirsutyzm – objawy

Hirsutyzm często wiąże się ze zwiększonym stężeniem męskich hormonów płciowych. Z tego powodu nadmierne owłosienie pojawia się na obszarach ciała, które są określane jako androgenowrażliwe.

Leia também:  Como brincar de dança das cadeiras: 11 passos

Zaliczamy do nich: górną wargę, brodę, klatkę piersiową, brzuch, plecy, pośladki oraz wewnętrzną powierzchnię ud. Na podstawie rozmieszczenie i nasilenia nieprawidłowego owłosienia powstała skala Ferrimana i Gallweya oceny stopnia hirsutyzmu.

Wynik 8 i więcej pozwala na rozpoznanie hirsutyzmu u kobiety. 

Hirsutyzm nie jest chorobą samą w sobie – tylko objawem, dlatego poza nadmiernym owłosieniem zawsze należy poszukiwać innych symptomów, które mogą nas nakierować na konkretną jednostkę chorobową.

 Ze względu na to, że PCOS jest najczęstszą przyczyną występowania hirsutyzmu, u każdej pacjentki proces diagnostyczny powinien być poszerzony o poszukiwanie zaburzeń owulacji i USG jajników (morfologia torbielowatych jajników).

Taka pacjentka powinna również zostać oceniona pod kątem otyłości typu centralnego, hiperlipemii, cukrzycy typu 2 i nietolerancji węglowodanów. 

Hirsutyzm – leczenie

Leczenie hirsutyzmu nie powinno być nakierowane jedynie na likwidację uciążliwego owłosienia. Podstawą kwestią jest identyfikacja choroby podstawowej i wdrożenie leczenia przyczynowego. W zależności od schorzenia może to być np.

leczenie hormonalne lub operacyjne. Jeśli nie udało się zlokalizować pierwotnej przyczyny hirsutyzmu, a u pacjentki nie występują inne niepokojące dolegliwości, wtedy lekarz może podjąć decyzję o leczeniu objawowym.

Na taką terapię najczęściej składają się:

  • Doustne środki antykoncepcyjne- ich stosowanie doprowadza do zmniejszenia stężenia androgenów.
  • Usuwanie nadmiernego owłosienia za pomocą różnych form depilacji- usuwanie pęsetą, golenie, depilacja woskiem i kremami, rozjaśnianie włosków, depilacja laserowa.

Hiperandrogenizm

Hiperandrogenizmem nazywa się nadmierne wydzielanie androgenów u kobiet, objawiające się defeminizacją, czyli osłabieniem cech typowych dla dojrzałych miesiączkujących kobiet, z równoczesnym narastaniem objawów maskulinizacji oraz zmianami metabolicznymi. W przypadku dziewcząt w okresie przed pierwszą miesiączką (menarche), hiperandrogenizm może być jedną z cech towarzyszących przedwczesnemu dojrzewaniu płciowemu (pubertas praecox).

1) zaburzenia miesiączkowania związane z zanikiem cyklicznych zmian wydzielania gonadotropin, prowadzących do braku owulacji;

  • 2) zanik wtórnych cech płciowych (gruczołów sutkowych i typowego dla kobiet rozmieszczenia tkanki tłuszczowej).
  • 1) nadmierne owłosienie ciała kobiety typu męskiego – hirsutyzm,
  • 2) zmiany skórne z łojotokiem,
  • 3) trądzik,
  • 4) łysienie typu męskiego,
  • 5) przyrost masy mięśniowej ze zmianą sylwetki ciała,
  • 6) rogowacenie ciemne (acanthosis nigricans) mogące sugerować insulinooporność towarzyszącą maskulinizacji,
  • 7) przerost łechtaczki (clitoridomegalia),
  • 8) obniżenie tonu głosu,
  • 9) zmiany psychiczne (zespoły depresyjne),
  • 10) wzrost lub obniżenie libido.

Zmianom tym mogą towarzyszyć zaburzenia typowe dla zespołu metabolicznego, czyli hiperinsulinizm będący następstwem insulinooporności, w przypadku której utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi wymaga większej syntezy insuliny przez wyspy trzustkowe.

W dalszych fazach zwiększa się ryzyko wystąpienia nieprawidłowej tolerancji glukozy oraz rozwoju cukrzycy typu 2. Ponadto występują zaburzenia lipidowe (typowo podwyższone triglicerydy i obniżone stężenie lipoprotein o dużej gęstości (HDL) oraz otyłość (zwłaszcza typu centralnego).

Androgeny obecne w surowicy krwi kobiet są hormonami steroidowymi; pochodzą z jajnika, nadnerczy oraz obwodowej konwersji z proandrogenów. Androgeny to steroidy mające zdolność wiązania receptora androgenowego, a powstały kompleks androgen – receptor jest aktywny biologicznie. Głównymi androgenami obecnymi we krwi kobiet są:

  1. testosteron,

  2. dihydrotestosteron (DHT),

  3. androstendion,

  4. dehydroepiandrosteron (DHEA),

  5. siarczan dehydroepiandrosteronu (DHEAS).

W tabeli 16.1 przedstawiono ich względną aktywność androgenną, stężenia w surowicy krwi oraz źródło pochodzenia. Najważniejszym androgenem u zdrowych kobiet jest testosteron, głównie z powodu siły swojego działania oraz względnie wysokiego stężenia.

U zdrowych kobiet przed menopauzę około 50% testosteronu we krwi pochodzi z obwodowej konwersji androstendionu i w mniejszym stopniu. DHEA. Pozostałe 50% jest wydzielane w przybliżeniu w tych samych proporcjach przez jajniki oraz nadnercza.

Pod wpływem enzymu 5?-alfa -reduktazy w wielu tkankach wrażliwych na działanie androgenów, takich jak cebulki włosowe czy gruczoły łojowe, zachodzi przemiana testosteronu do DHT. Mechanizm powstawania hirsutyzmu i trądziku przedstawiono na rycinie 16.1.

Mazur / Mazur

Ryc. 16.1. Mechanizm powstawania hirsutyzmu i trądziku w hiperandrogenizmie; GnRH gonadoliberyna; PCOS – zespół policystycznych jajników; LH – lutropina; FSH – folitropina; 3?-beta-HSD – dehydrogenaza 3?-beta-hydroksysteroidowa; 17? -HSD . dehydrogenaza 17?-beta-hydroksysteroidowa; T – testosteron; DHT – dihydrotestosteron.

Hirsutyzm oraz trądzik często współistnieją u tej samej pacjentki, ale wcale nie muszą występować równolegle lub pojawiają się w różnym nasileniu. Wynika to z faktu, że chociaż oba stany wykazują zależność od androgenów, to pewne części mieszka włosowego mogą wykazywać zróżnicowaną wrażliwość na testosteron oraz DHT.

Przy dominującej wrażliwości na DHEA występuje większa tendencja do rozwoju trądziku, natomiast przy dominującej wrażliwości na testosteron – większa tendencja do rozwoju hirsutyzmu. Zmiany aktywności 5?-alfa-reduktazy mogą wpływać na aktywność androgenną testosteronu.

Aktywność 5?-alfa-reduktazy jest wypadkową działania dwóch izoenzymów. Wyodrębniono 5?-alfa-reduktazę typu 1 i 2. S. to dwa różne enzymy kodowane przez dwa różne i zlokalizowane na dwóch różnych chromosomach geny.

W mieszkach włosowych i skórze genitalnej stwierdzono aktywność 5?-alfa-reduktazy typu 2, w obrębie gruczłów łojowych przeważa aktywność 5?-alfa-reduktazy typu 1.

Androstendion – w przeciwieństwie do testosteronu i DHT – pochodzi przede wszystkim z nadnerczy i jajników.

Jest on stosunkowo słabym androgenem, charakteryzującym się 10 -20% biologiczną aktywnością w porównaniu z aktywnością wykazywaną przez testosteron, jednak może ulegać konwersji do testosteronu i DHT w tkankach docelowych, wrażliwych na androgeny. Tak więc zwiększona produkcja i wydzielanie androstendionu mogą odgrywać istotną rolę w rozwoju hirsutyzmu.

Dehydroepiandrosteron i jego siarczan (DHEAS) – są słabo działającymi androgenami z niewielką aktywnością biologiczną. Główne źródło DHEA oraz DHEAS stanowią nadnercza.

17 -hydroksysteroidy krążące we krwi związane są przede wszystkim (w 80%) z globuliną wiążącą steroidy płciowe (sex hormone binding globulin – SHBG), 20% jest luźno związanych z albuminami, a tylko 1 -2% pozostaje wolnych lub biologicznie aktywnych.

SHBG jest globuliną uniwersalną i ma zdolność wiązania różnych hormonów płciowych, ale powinowactwo do niej nie jest jednakowe. Jeżeli za 100% przyjąć zdolność wiązania testosteronu, to analogiczna wartość dla estrogenów wynosi 30%, a dla DHT – 250%. Stężenie SHBG wzrasta pod wpływem estrogenów i zmniejsza się pod wpływem działania androgenów.

W wyniku tego ponad 70% kobiet z hirsutyzmem ma zwiększone stężenie wolnego testosteronu, choć tylko u 40% stwierdza się wzrost stężenia całkowitego testosteronu. Prawidłowe stężenie całkowitego testosteronu często spotykane u pacjentek z podwyższonym stężeniem wolnego testosteronu wynika z obniżenia stężenia SHBG pod wpływem testosteronu.

8 oznak, że twoje hormony szaleją. Ty też masz te objawy?

Definicja hiperandrogenizmu opiera się na laboratoryjnie stwierdzonym podwyższonym stężeniu androgenów oraz ich prekursorów w surowicy. Czynnościowy hiperandrogenizm rozpoznawany jest tylko wówczas, kiedy nie stwierdza się organicznej przyczyny odpowiedzialnej za nadprodukcję androgenów.

Zaburzenia mogą dotyczyć jajników – czynnościowy hiperandrogenizm jajnikowy (functional ovarian hyperandrogenism – FOH), nadnerczy – czynnościowy hiperandrogenizm nadnerczowy (functional adrenal hyperandrogenism – FAH), rzadziej następuje nadmierna konwersja obwodowa estrogenów do androgenów (np.

w tkance tłuszczowej u osób otyłych). Na podstawie dodatkowych badań hormonalnych i obrazowych często można stwierdzić wzajemne nakładanie się jajnikowego i nadnerczowego typu hiperandrogenizmu. Przyczyny hiperandrogenizmu przedstawiono w tabeli 16.

2, natomiast częstość występowania hirsutyzmu według Rittmastera, w zależności od przyczyn – w tabeli 16.3.

Mazur / Mazur Mazur / Mazur

Źródło: A. Cajdler-Łuba, S. Mikosiński, A. Sobieszczańska-Jabłońska, I. Nadel, I. Salata, A. Lewiński: „DIAGNOSTYKA CZYNNOŚCIOWA ZABURZEŃ HORMONALNYCH Z ELEMENTAMI DIAGNOSTYKI RÓŻNICOWEJ; Wydawnictwo Czelej

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*