Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD)

Co to jest “plamka” i dlaczego z wiekiem dochodzi do jej zwyrodnienia?

Oko ludzkie można porównać do kamery, utrwalającej obraz w wyniku reakcji chemicznych zachodzących w światłoczułej emulsji taśmy filmowej. Dno oka także wyściela światłoczuła tkanka – siatkówka, w której “światłoczułą emulsją” są komórki wzrokowe.

Najcenniejsze z nich skupione są na niewielkim obszarze siatkówki w centrum dna oka, położonym na wprost źrenicy. Ten niewielki obszar, o średnicy około 1,5 cm, nosi nazwę “plamka”.

Oko chcąc coś wyraźnie zobaczyć, na przykład przeczytać, kieruje swoją oś widzenia tak, aby obraz oglądanego obiektu padł na plamkę. Ten fragment siatkówki stale “pracuje”, musi mieć więc dużo dostarczanej energii w postaci tlenu, przenoszonego z krwią.

Tymczasem z wiekiem pogarsza się sprawność krążenia i niedostatecznie zaopatrzona plamka ulega procesom zanikowym –degeneracji związanej z wiekiem (AMD). Istnieją 2 typy AMD: postać zanikowa, tzw. “sucha” i postać wysiękowa, “wilgotna”.

“Suche” zwyrodnienie plamki – AMD zanikowe

Zanik siatkówki w centrum dna oka poszerza się przez lata w obrębie plamki, ale nigdy nie niszczy obwodu siatkówki.

Najbardziej upośledza on widzenie z bliska, początkowo uniemożliwiając widzenie kilku liter w wyrazie, potem całych wyrazów.

Luki w polu widzenia jednego oka mogą być uzupełniane przez oko drugie do czasu, gdy zwyrodnienie zanikowe nie zacznie uszkadzać plamki drugiego oka.

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) Maksymalny obszar zaniku siatkówki w suchej postaci AMD

Zanik komórek nerwowych siatkówki jest nieodwracalny, nie istnieje zatem leczenie pozwalające odzyskać dobre widzenie. Jedyną możliwość stanowią działania profilaktyczne, gdy okulista stwierdzi zmiany zapowiadające AMD. Są nimi tzw. druzy plamki.

Na rozwój AMD mają wpływ czynniki genetyczne, ale istnieje też dowiedziony wpływ środowiskowych czynników ryzyka, z których najważniejszym jest palenie tytoniu.

Jak zapobiegać i hamować rozwój AMD?

1. Stosowanie diety bogatej w luteinę, która gromadzi się w plamce i stanowi jej naturalny żółty filtr.

Chroni on ten najcenniejszy obszar dna oka przed toksycznym działaniem krótkich fal widma słonecznego, sąsiadujących z niewidzialnym zakresem ultrafioletu (UV).

Działanie tego światła wyzwala powstawanie zabójczych dla komórek siatkówki tzw. wolnych rodników tlenowych. Grubość filtru luteinowego w plamce maleje jednak z wiekiem.

Luteina występuje w ciemnozielonych warzywach, takich jak szpinak, sałata i brokuły. Istnieją też na rynku farmaceutycznym leki będące dodatkami do diety, które w swoim składzie zawierają luteinę krystaliczną w pożądanej dawce dziennej 6 mg.

2. Stosowanie tzw. przeciwutleniaczy “wymiatających” toksyczne rodniki tlenowe. Są to przede wszystkim witamina C (500 mg/dziennie) oraz E (200-400 mg/dziennie). Witamina E ułatwia też przyswajanie i gromadzenie także pożądanej witaminy A.

Postać wysiękowa AMD, tzw. “wilgotna”

Manifestuje się ona w sposób bardziej gwałtowny niż postać zanikowa.

Po okresie mniej niepokojących chorego objawów, które stanowi widoczna przede wszystkim podczas czytania falistość prostych linii, pojawia się nagle w centrum pola widzenia duża czarna plama, która rozlewa się i utrwala, całkowicie uniemożliwiając czytanie, a nawet utrudniając widzenie twarzy rozmówcy z bliskiej odległości.

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) Rysunek przedstawia obszar falowania linii – pierwszy objaw zapowiadający wysiękową postać AMD, oraz szaro-czarną plamę, która jest wynikiem krzywy w wyniku pofalowania siatkówki. Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) Schematyczny rysunek wyjaśniający, jak nowotwórstwo naczyniowe rozprzestrzenia się pod siatkówką, którą dodatkowo unosi przesięk surowiczy. Obraz rzutowny na to miejsce siatkówki wydaje się wygięty i falujący.

Jaka jest przyczyna powstania wysiękowej – “wilgotnej” postaci AMD i jej objawów?

Rozwój tej postaci AMD wiąże się uruchomieniem przez niedokrwiony obszar plamki “mechanizmu obronnego”. Siatkówka chce wyrównać niedostatek odżywienia produkując nowe naczynia krwionośne. Ich tworzenie zapewnia naczyniowy czynnik wzrostu, noszący nazwę VEGF, będącą skrótem jego pełnej angielskiej nazwy.

Nowoutworzone naczynia, tworzące pod siatkówką “koronkową” płytkę naczyniową, mają cienkie, niepełnowartościowe ścianki. Przez te nieszczelne ścianki przedostaje się surowica krwi i unosi siatkówkę powodując, że pacjent ma wrażenie falowania obrazu.

Gdy słabe ścianki naczyń pękają, a krew rozlewa się pod siatkówką powodując w zależności od grubości krwotoku szarą, lub czarną plamę w polu widzenia.

Jak można leczyć wysiękową postać AMD?

W ciągu ostatnich 5 lat nastąpił w świecie rewolucyjny zwrot w leczeniu wysiękowej postaci AMD lekami blokującymi produkowany przez siatkówkę czynnik wzrostu naczyń. Przeciwciała anty-VEGF stosuje się w zastrzykach do ciała szklistego, będącego rezerwuarem produkowanego przez siatkówkę czynnika wzrostu.

Jak działa inhibitor VEGF?

Lek unieczynniający (inhibitor) VEGF powoduje:

  1. Zahamowanie wzrostu nieprawidłowych, słabych naczyń;
  2. Zanik już istniejącej płutki nowotwórstwa naczyniowego;
  3. Wchłanianie się przesięku surowicy z tkanki i powrót siatkówki do prawidłowej grubości;
  4. Przywrócenie prawidłowego położenia anatomicznego uszkodzonej siatkówki może spowodować poprawę widzenia nawet o 2 – 3 rzędy na tablicy do badania ostrości wzroku.

Wskazania do leczenia iniekcjami doszklistkowymi inhibitora VEGF muszą być potwierdzone badaniami dodatkowymi:

1. AF – angiografia fluoresceinowa obrazuje płytkę nowotwórstwa naczyniowego.

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) Obraz dna oka z wysiękową postacią AMD Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) Płytka naczyniowa uwidoczniona czasie Angiografii Fluoresceinowej (AF)

2. OCT – optyczna koherentna tomografia obrazuje przekrój siatkówki podobnie jak obraz mikroskopowy i jest niezbędna:

  • do podjęcia decyzji o leczeniu;
  • do kontroli jego wyniku.

Jak przebiega leczenie?

Zabieg podania leku przeprowadzany jest na sali operacyjnej w warunkach pełnej aseptyki. Po rozszerzeniu źrenicy i znieczuleniu gałki ocznej lek jest wstrzykiwany do ciała szklistego. Po ok. 1 godzinie od podania leku pacjent może udać się do domu.

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD)

Kontrola skuteczności leczenia to kolejne wizyty u operatora, w czasie których przeprowadza on:

  1. Badanie ostrości wzroku leczonego oka,
  2. Stan oka w biomikroskopie,
  3. Wykonuje badania OCT, pozwalające na obiektywną ocenę dynamiki zmian w wyniku leczenia oraz na podjęcie decyzji o ponownych iniekcjach leku, lub zakończeniu terapii.

Poniżej: przykład wyniku badania OCT plamki z wysiękową postacią AMD przed leczeniem i w czasie kolejnych kontroli – 1 tydz. po podaniu anty-VEGF do ciała szklistego, po 4 tygodniach, oraz po 8 tygodniach. Unoszący siatkówkę wysięk wchłonął się i nastąpiła poprawa widzenia o 3 linie na tablicy do badania ostrości wzroku.

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD)

Działania niepożądane związane z zastosowaniem inhibitorów VEGF

Podczas wykonywania iniekcji do oka możliwe są drobne zdarzenia niepożądane jak:

  • wystąpienie uczucia delikatnego kłucia,
  • wynaczynienie krwi pod spojówkę w miejscu wkłucia igły, widoczne przez przejrzystą spojówkę, ale nie stanowiące żadnego zagrożenia i ustępujące samoistnie po kilku dniach,
  • nieznaczny wzrost ciśnienia w gałce ocznej, który można łatwo opanować podaniem leków,
  • niezwykle rzadkie uczulenie na inhibitory VEGF.

Poważne powikłania, wymagające leczenia operacyjnego zdarzają się bardzo rzadko, ale są opisywane w literaturze okulistycznej. Są to:

  • zapalenie wnętrza gałki ocznej,
  • odwarstwienie siatkówki,
  • powstanie zaćmy.

Czy zawsze można spodziewać się poprawy po iniekcji anty-VEGF?

Podstawowym warunkiem poprawy jest wczesne rozpoznanie wysiękowego AMD. Ale nawet wtedy w pewnych, szczególnie genetycznie uwarunkowanych przypadkach poprawa może nie wystąpić. Dlatego decyzja o kontynuacji leczenia jest zawsze związana z analizą badania OCT po 1-szej iniekcji leku, którego wynik powinien wskazywać na poprawę stanu anatomicznego plamki.

NIE MOŻNA SPODZIEWAĆ SIĘ POPRAWY po iniekcji anty-VEGF?

W przypadku gdy AMD trwa od dawna i spowodowało takie zmiany jak:

  • nieodwracalny zanik komórek wzrokowych siatkówki,
  • krwotok podsiatkówkowy, który przekształcił się w trwałą bliznę.

W takich przypadkach istnieje przeciwwskazanie do podjęcia leczenia z powodu braku dobrego rokowania.

Jak kontrolować oko aby wcześnie zauważyć objawy AMD?

Wczesne rozpoznanie wysiękowej postaci AMD jest pierwszym, zależnym od pacjenta, warunkiem powodzenia terapii.

Chory, u którego okulista stwierdził możliwość rozwoju takiej choroby, powinien skrupulatnie śledzić funkcję widzenia posługując się testem Amslera.

Nawet jednak w przypadku, gdy nie otrzymał tego testu od swego lekarza, charakterystyczny objaw falowania liter, a może także wystąpienie szarej plamy na tekście który czyta, powinien skłonić go do kontroli okulistycznej.

Siatka Amslerato jest test, który powinna posiadać w domu każda osoba, u której okulista badający dno oka spostrzeże objawy mogące świadczyć o rozwoju AMD. Zapowiedzią rozwoju AMD są rozpoznane druzy plamki, będące skupiskami nieprawidłowych złogów podsiatkówkowych, świadczących o zaburzonym metabolizmie siatkówki, który doprowadza najczęściej do AMD.

Leia também:  Perimenopauza – jakie są pierwsze objawy zbliżającej się menopauzy?

Jak zapobiegać utracie wzroku w wyniku AMD?

  1. Stosować dietę bogatą w luteinę i witaminy, a także uzupełniać je lekami,
  2. Wyciągnąć wnioski z faktu, że najsilniejszym czynnikiem ryzyka AMD jest palenie tytoniu,
  3. Pamiętać, że czynnikiem ryzyka jest pokrewieństwo 1-stopnia z osobą chorującą na AMD,
  4. Przy zmianie okularów doczytania pytać okulistę czy stwierdza objawy zagrożenia AMD,
  5. W przypadku stwierdzenia zagrożeń stosować samokontrolę używając test Amslera,
  6. Stwierdzenie objawów typowych dla AMD wysiękowego wymaga od chorego szybkiej diagnostyki metodą OCT, a w przypadku wskazań – poddania się terapii.

Leczenie schorzeń siatkówki – diagnostyka AMD mokrego i suchego

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem – (w języku angielskim Age-related Macular Degeneration) – AMD można określić jako epidemię ślepoty XXI wieku – rocznie na świecie przybywa ok. 500 tys. chorych. Szacuje się, że w Polsce w ciągu roku przybywa ponad 20 tys. nowych przypadków wysiękowego AMD.

Zrozumieć AMD

AMD to  choroba siatkówki oka. Siatkówka to cienka jak papier tkanka wyścielająca tylną część wnętrza oka.

Światłoczułe komórki siatkówki odpowiadają za konwersję światła na impulsy elektryczne, które są przesyłane za pośrednictwem nerwu wzrokowego do interpretacji w mózgu. W samym centrum siatkówki znajduje się najważniejszy obszar – plamka żółta, nazywany powszechnie plamką.

Plamka zawiera najwyższe stężenia światłoczułych komórek – czopki, które są odpowiedzialne za ostre, szczegółowe, widzenie centralne – czyli wszystko to, co widzimy w centrum naszego pola widzenia, kiedy na przykład rozpoznajemy twarze innych ludzi,  czytamy, prowadzimy samochód itp. U chorego na  AMD komórki światłoczułe w rejonie plamki zaczynają obumierać, co powoduje powstawanie plam w polu widzenia i zniekształcenia obrazu.

Rodzaje AMD

Istnieją dwa odmienne rodzaje AMD: suche i mokre (wysiękowe).

  • Suche AMD jest bardziej powszechną formą zwyrodnienia plamki żółtej. W jej przebiegu produkty  metabolizmu komórek siatkówki znane pod nazwą druzy gromadzą się poniżej warstwy fotoreceptorów siatkówki, pomiędzy warstwą nabłonka barwnikowego siatkówki (RPE) i błoną Brucha, która wspiera siatkówkę. Druzy często pojawiają się w oczach starszych ludzi, ale zwiększenie rozmiarów i ilości tych depozytów jest pierwszą oznaką zwyrodnienia plamki żółtej. Z biegiem czasu, druzy powodują uszkodzenie i śmierć fotoreceptorów, prowadząc do zatarcia lub zaburzenia przez jasne plamki widzenia centralnego. Proces ten nie powoduje bólu. We wczesnych stadiach choroby, pacjent może zauważać tylko nieznaczenie niewyraźne widzenie. Jednak, kiedy coraz więcej komórek światłoczułych umiera, centralne widzenie dotkliwie pogarsza się. W bardziej zawansowanych przypadkach suche AMD może także powodować głęboką utratę wzroku, poważnie wpływając na jakość życia.
  • Mokre (wysiękowe) AMD Mokre zwyrodnienie plamki żółtej występuje wtedy, gdy pod siatkówką zaczynają rozwijać się nieprawidłowe naczynia krwionośne, prowadząc do uszkodzenia i śmierci fotoreceptorów jak i komórek nabłonka barwnikowego siatkówki (RPE), które odżywiają fotoreceptory. Początkowo pojawiają się przerwania ciągłości błony Brucha, zazwyczaj w pobliżu miejsc nagromadzenia druzów i zaczynają się rozwijać oraz wrastać w  siatkówkę nowe naczynia krwionośne. Proces nosi nazwę neowaskularyzacji. Naczynia te są przyczyną zniekształcenia powierzchni siatkówki.  Są bardzo delikatne, łatwo pękają i mogą być źródłem krwotoków prowadzących do nieodwracalnego uszkodzenia siatkówki w postaci włóknistych blizn.Wszystkie te zaburzenia skutkują  upośledzeniem centralnego widzenia, które może być nieostre. Obraz może być zamazany, krzywy, przesłonięty różnej wielkości i różnej jasności plamami.

AMD suche i wysiękowe może występować jednocześnie i to w jednym oku. Można też mieć suche AMD w jednym a mokre w drugim oku. Postęp choroby może odbywać się powoli lub szybko.

Mokre AMD postępuje zawsze dużo szybciej niż suche i w krótkim czasie, nawet w ciągu kilku tygodni może doprowadzić do nieodwracalnej utraty wzroku! Suche AMD może doprowadzić do utraty widzenia, nie przechodząc w mokre.

Możliwe i częste jest również przejście postaci suchej  w postać mokrą – już na wczesnym etapie.

Około 8-10% – a według innych danych 20% chorych na AMD rozwija formę mokrą tej choroby. Jednak aż u 90% chorych na AMD praktyczna ślepota jest wynikiem powstania nieprawidłowych naczyń krwionośnych neowaskularyzacji (CNV) w jego przebiegu. W większości przypadków postęp choroby jest szybki, w ciągu 2 lat dochodzi do praktycznej ślepoty chorego oka.

Pogorszenie i utrata widzenia może nastąpić bardzo szybko, niekiedy w ciągu dni lub tygodni. Mokre AMD stanowi około 10%-20% wszystkich przypadków AMD, ale jest przyczyną aż ok.80-90% przypadków praktycznej ślepoty spowodowanej AMD. Wszystkie przypadki mokrego AMD są uważane za zaawansowane.

Jakie są objawy AMD?

We wczesnym stadium zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem, a także gdy  choroba rozwija się tylko w jednym oku, chory może nie zauważyć żadnych objawów. Ponadto, żadna forma zwyrodnienia plamki (sucha lub mokra) nie powoduje bólu. Jednak, okulista jest w stanie wykryć wczesne stadia choroby zanim pojawią się objawy.

Dlatego bardzo ważne jest, aby regularnie badać oczy i rozpoznać chorobę najwcześniej jak to możliwe.

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD)

Najczęściej zwyrodnienie plamki powoduje najpierw lekko nieostre widzenie centralne, zarówno z bliska jak i z daleka. Centrum widzenia może być zamazane lub zasłonięte, a obszar ten powiększa się wraz z postępem choroby. Strefa „martwego widzenia” rozwija się, pojawiają sie problemy w rozpoznawaniu kolorów i drobnych szczegółów.

Mokre AMD, oprócz wyżej wymienionych objawów, powoduje faliste zniekształcenia obrazu.

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD)

Linie proste wydają sie być pofalowane lub załamane a kąty miedzy nimi nieprawidłowe – gdy patrzymy na figury geometryczne lub przedmioty takie jak kratkowana kartka lub rama okienna. 

Badanie Okulistyczne

Jeżeli zauważysz zmiany w centralnym widzeniu, powinienieś poddać się badaniu wzroku i oczu przez lekarza okulistę w specjalistycznym gabinecie. Okulista wykona serię badań w celu określenia czy masz zwyrodnienie plamki żółtej. W celu zdiagnozowania AMD konieczne jest przeprowadzenie kompleksowego badania oczu, a także badań za pomocą specjalistycznej aparatury.

Mogą one obejmować:

  • Badanie ostrości wzroku: Test  ocenia, jak dobrze osoba może widzieć litery, cyfry lub inne znaki w różnych odległościach. Jest bardzo ważny dla rzetelnego monitorowania przebiegu choroby i określenia stopnia uszkodzenia wzroku – ważne także dla celów prawnych lub ubezpieczeniowych.
  • Test Amslera: Pacjent jest proszony o zakrycie jednego oka i patrzenie drugim na siatkę składającą się z czarnych prostych, pionowych i poziomych linii z czarną kropką w środku. Jeśli którakolwiek z linii na siatce ma falisty lub poprzerywany lub inaczej zniekształcony przebieg można podejrzewać  zwyrodnienie plamki. Badanie musi być przeprowadzone w okularach do bliży.

Można wykonać wersję domową testu Amslera z wykorzystaniem siatki którą znajdą Państwo na tej stronie. Jeśli pacjent ma już rozpoznane AMD powinien wykonywać test Amslera regularnie aby sprawdzać, czy widzenie nie pogarsza się.

Więcej o teście Amslera

  • Autofluorescencja: Nabłonek barwnikowy siatkówki (RPE) jest to najgłębsza warstwa siatkówki. Komórki RPE są odpowiedzialne za utrzymanie przy życiu fotoreceptorów – komórek światłoczułych. W suchym AMD warstwa RPE rozrzedza się, ostatecznie powodując śmierć komórek światłoczułych i prowadząc do pogorszenia widzenia. W stadium zaawansowanym  obszary zaniku RPE są duże i nazywane zanikiem geograficznym. Zdjęcie autofluorescencji służy do określenia wielkości i szybkości powiększania się obszaru zaniku geograficznego. Pozwala także na ocenę druzów.
  • Badanie dna oczu: Często lekarz przed tym badaniem podaje krople, które poszerzają źrenice oczu. Umożliwia to dokładniejsze obejrzenie wnętrza („dna”) oka. Następnie, za pomocą specjalnego przyrządu, lekarz ogląda „dno” oka i bada siatkówkę, szukając różnych objawów choroby. Lekarz będzie szukał obecności druzów, uszkodzeń siatkówki, nerwu wzrokowego,  naczyniówki, naczyń krwionośnych. Dla dokumentacji oraz w celu lepszej analizy, można wykonać różne zdjęcia dna oka – kolorowe i z zastosowaniem specjalnych filtrów, które ułatwiają dostrzeżenie specyficznych objawów.
  • Angiografia fluoresceinowa: Badanie wykonuje się jeżeli podejrzewana jest postać mokra AMD, aby wykryć między innymi uszkodzenia naczyń krwionośnych na dnie oczu. Specjalny barwnik, wstrzykiwany do żyły ręki pacjenta, przez naczynia krwionośne dociera do siatkówki, ujawniając jej uszkodzenia i ewentualne miejsca uszkodzeń naczyń lub tak zwaną neowaskularyzację (CNV) – nieprawidłowe naczynia, które powstają w przebiegu mokrego AMD.
  • Optyczna Koherentna Tomografia oczu (OCT): OCT jest stosunkowo nową całkowicie nieinwazyjną techniką używaną do badania siatkówki. Dzięki OCT jesteśmy w stanie zobaczyć przekrój siatkówki i jej różne warstwy, które można dokładnie ocenić i np. zmierzyć ich grubość. Można zobaczyć jaki jest stan głębszych warstw siatkówki niejako zaglądając pod jej powierzchnię, do jej wnętrza.  Technika ta jest rutynowo stosowana w kwalifikacji do leczenia i oceny odpowiedzi siatkówki na różne stosowane zabiegi lecznicze, a także do dokładnego monitorowania postępu choroby, co umożliwia podjęcie decyzji o zastosowaniu leczenia w optymalnym momencie.
  • Tonometria: Badanie ma na celu zmierzenie ciśnienia panującego wewnątrz oka, oraz wykluczenie innych niż AMD chorób, a także sprawdzenie czy stosowane krople lub zabiegi nie podwyższają ciśnienia, co mogłoby być szkodliwe dla oka.
Leia também:  Częstoskurcz nadkomorowy – przyczyny, objawy i leczenie

Leczenie AMD

Większość metod leczenia opisanych tutaj dotyczy mokrego zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem. Należy podkreślić, że nie ma obecnie specyficznego leczenia suchej postaci zwyrodnienia plamki.Jednak stosując odpowiednie preparaty witamin i mikroelementów („AREDS”), można znacznie zmniejszyć ryzyko progresji początkowego suchego AMD do jego fazy zaawansowanej lub do postaci mokrej.

Leki anty-VEGF

Aktualnie jedynym zarejestrowanym w Polsce i Unii Europejskiej lekiem w leczeniu wysiękowej postaci AMD jest Lucentis.

Lucentis (nazwa międzynarodowa: ranibizumab)    Ponieważ utrata wzroku w mokrej postaci AMD jest spowodowana głównie przez wzrost nieprawidłowych naczyń krwionośnych, które ostatecznie uszkadzają siatkówkę, opracowano lek, mający na celu zahamowanie ich rozwoju.

  Lucentis jest to fragment przeciwciała, które wiąże się z czynnikiem wzrostu śródbłonka naczyń (VEGF) i hamuje jego aktywność. Uważa się, że VEGF odgrywa kluczową rolę w tworzeniu nowych naczyń krwionośnych. Lucentis jest wstrzykiwany do ciała szklistego oka (ciało szkliste to przejrzysta galaretowata substancja wypełniającą oko).

VEGF jest ciągle wytwarzane, dlatego podawanie Lucentisu trzeba powtarzać.

Decyzje o podawaniu Lucentis podejmuje lekarz okulista retinolog na podstawie przeprowadzonych badań diagnostycznych, określa on także częstość i harmonogram powtarzania iniekcji.

Najczęściej wymagane jest zastosowanie 3 zastrzyków jako początek terapii, w odstępach co 1 miesiąc a następnie, decyzja o kolejnym zastrzyku podejmowana jest na podstawie badania oka i obserwacji działania leku oraz postępu choroby. Zabieg jest mało inwazyjny, wymaga jednak specjalnego przygotowania przed i monitorowania po nim.

Zabieg iniekcji do ciała szklistego oka powinien być wykonywany w warunkach sali operacyjnej, pełnej jałowości i sterylności, by zminimalizować ryzyko powikłań infekcyjnych.

Lucentis zatrzymuje lub spowalnia postęp AMD, które może doprowadzić do ślepoty. W celu uzyskania możliwie maksymalnie pozytywnego efektu leczenia należy rozpocząć go odpowiednio wcześnie i powtarzać odpowiednio często.

AMD (Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem)Iniekcja doszklisktowa LUCENTIS

Iniekcja doszklisktowa preparatu LUCENTIS celem leczenia m. in. AMD i retinopatii cukrzycowej.

Iniekcja doszklistkowa EYLEA

Iniekcja doszklisktowa preparatu EYLEA celem leczenia m. in. AMD i retinopatii cukrzycowej.

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD)

AMD (Age Related Macular Degeneration) jest chorobą, która dotyczy obszaru na dnie oka zwanego plamką żółtą. Plamka odpowiada za widzenie centralne, które potrzebne jest do wykonywania codziennych czynności, jak np. czytanie, rozpoznawanie twarzy czy znaków drogowych. AMD jest jedną z najczęstszych przyczyn ślepoty osób dorosłych na świecie.

Ujawnia się ok. 50-60 r. ż., a po 70 r. ż. prawie 30% osób jest dotkniętych tą chorobą. Zwykle zmiany dotyczą obu oczu, choć nie muszą pojawiać się jednocześnie i ich zaawansowanie może być różne.

 

Formy AMD:

Wyróżniamy dwie postacie zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem: suchą oraz wysiękową.

Postać sucha (zanikowa) to 90% przypadków. Jest łagodniejszym typem AMD i cechuje się powolnym postępem choroby. Pogorszenie ostrości wzroku następuje stopniowo, w ciągu miesięcy lub lat.

Zmiany zachodzące w plamce w tej postaci mają charakter przede wszystkim zanikowy. Obumierają komórki odpowiedzialne za prawidłowe odbieranie wrażeń wzrokowych (fotoreceptory) oraz funkcjonowanie siatkówki (komórki nabłonka barwnikowego i choriokapilary).

Stopniowo dochodzi do utraty widzenia centralnego.

W początkowym stadium choroby na dnie oka pojawiają się tzw. druzy – drobne złogi. W stadium zaawansowanym dochodzi do rozległych zaników siatkówkowo-naczyniówkowych (tzw. zanik geograficzny).

Postać wysiękowa (mokra, neowaskularna) to ok. 10% przypadków. Ma zwykle ciężki przebieg, a znaczna utrata widzenia może nastąpić nawet w ciągu kilku dni.

Jej istotą jest powstawanie nieprawidłowych naczyń w okolicy plamki, które tworzą tzw. błonę podsiatkówkową (neowaskularną). Na dnie pojawiają się przesięki i krwotoki.

W końcowym stadium może dojść do powstania blizny i trwałego uszkodzenia siatkówki.

 

Objawy AMD

Pogorszenie widzenia – zauważalne zwłaszcza przy czytaniu, litery są zamazane i niewyraźne. Zniekształcenia obrazu – tzw. metamorfopsje, powiększenie lub pomniejszenie obrazu, krzywienie linii prostych, mroczek centralny – ciemna plama w centrum pola widzenia, obniżone poczucie kontrastu i widzenia barwnego – oglądane kolory są słabiej wysycone.

Do wykrycia wczesnych objawów AMD oraz samokontroli wykorzystywany jest tzw. test AMSLERA – kwadrat o boku 10 cm z krateczkami. Badanie przeprowadza się regularnie dla każdego oka osobno, w okularach do bliży. Zauważalne są zniekształcenia linii, ciemna plama w centrum. Test Amslera pozwala w warunkach domowych wykryć chorobę i śledzić jej postęp.

Test AMSLERA można pobrać TU. Warto pamiętać by wykonać go regularnie, co 6 miesięcy.

 

Diagnostyka stanu siatkówki

Aby dokładnie ocenić stan siatkówki, konieczne jest rozszerzenie źrenicy. Wiąże się to z trwającym 2-3 godziny pogorszeniem ostrości wzroku i ograniczeniem możliwości prowadzenia pojazdów.

ANGIOGRAFIA FLUORESCEINOWA (AF) – badanie polegające na wypełnieniu naczyń krwionośnych fluoryzującym (świecącym) kontrastem pozwalającym na zobrazowanie unaczynienia dna oka.

Po dożylnym podaniu pacjentowi fluoresceiny, okulista wykonuje serię zdjęć dna oka.

Fluoresceina, widoczna kolejno w naczyniach tętniczych, żylnych i włosowatych siatkówki, uwidocznia wszystkie uszkodzenia oraz nowo powstałe naczynia pochodzące z siatkówki i naczyniówki.

Maksymalny czas badania wynosi 1-2 godziny.

W przypadku angiografii fluoresceinowej zakładane jest wkłucie do żyły podłokciowej. Po podaniu fluoresceiny mogą pojawić się przejściowe nudności, a u osób uczulonych na jodowe preparaty kontrastujące można spodziewać się wystąpienia poważniejszych reakcji alergicznych. Po badaniu skóra przejściowo zabarwia się na kolor żółty.

OPTYCZNA KOHERENTNA TOMOGRAFIA (OCT)

Spektralna Optyczna Koherentna Tomografia (SOCT) – sposób diagnostyki plamki, pozwalający na wykrycie nawet niewielkich zmian, które nie są jeszcze widoczne w angiografii fluoresceinowej. W całkowicie nieinwazyjnym, bezbolesnym badaniu wykorzystywana jest metoda spektralnej tomografii optycznej.

OCT jest jedną z metod diagnostycznych, wykorzystujących skaning optyczny. Analiza współczynnika odbicia światła od poszczególnych warstw siatkówki daje możliwość bardzo wczesnego wykrycia błony podsiatkówkowej i monitorowania leczenia. Badanie SOCT nie wiąże się z podawaniem jakichkolwiek leków i ryzykiem wystąpienia reakcji niepożądanych.

  • Angio-OCT jest jedną z najnowocześniejszych metod wczesnego wykrywania wysiękowej postaci AMD i przewidywania skuteczności leczenia anty-VEGF.
  • Wykonywane badanie angio-OCT jest badaniem nieinwazyjnym, bezbolesnym, bazującym na tym samym co zwykłe SOCT systemie działania, ale wzbogaconym o możliwość wizualizacji wewnętrznych warstw anatomicznych siatkówki, system usuwania artefaktów w obrazie 3D OCT oraz system korzystający z najbardziej zaawansowanych technologii komputerowych, umożliwiających przetwarzanie danych w czasie kilku sekund.
  • To krótkie badanie pozwoli na dokładną ocenę budowy siatkówki w sposób szybki i całkowicie bezpieczny, bez użycia żadnych dodatkowych leków czy środków kontrastujących.

 

Leczenie plamki żółtej przez iniekcje doszklistowe

Iniekcje doszklistkowe leków hamujących rozrost naczyń są najnowszą i najskuteczniejszą metodą leczenia wysiękowej postaci zwyrodnienia plamki żółtej związanej z wiekiem (AMD) oraz innych chorób plamki, w których dochodzi do powstania nieprawidłowych naczyń krwionośnych.

  1. Pierwszym zarejestrowanym lekiem tego typu jest pegaptanib (Macugen), drugim ranibizumab (Lucentis), a trzeci to aflibercept (Eylea).
  2. Wszystkie działają na podobnej zasadzie poprzez blokowanie substancji stymulujących wzrost śródbłonka naczyń.
  3. Badania potwierdzają, że podawanie Lucentisu co 4 tygodnie u znacznej części pacjentów powoduje poprawę widzenia we wszystkich rodzajach neowaskularyzacji podsiatkówkowej w AMD.
Leia também:  Como alimentar minhocas de um minhocário: 12 passos

Lek Eylea podaje się w zastrzykach do wnętrza oka, początkowo co 4 tygodnie, a po pierwszych trzech miesiącach co 8 tygodni. W drugim roku leczenia możliwe jest zmniejszenie częstości podawania leku do jednej iniekcji na kwartał.

Takie stosowanie preparatu Eylea pozwala na zachowanie widzenia u ponad 90% pacjentów, a u 30% dochodzi do znacznej poprawy ostrości wzroku.

W porównaniu z dotychczas stosowanymi w leczeniu AMD preparatami, niewątpliwą zaletą leku Eylea jest możliwość rzadszych iniekcji do wnętrza oka (co 8 tygodni), przy utrzymaniu podobnej skuteczności.

NOWOŚĆ!

Beovu® – innowacyjna molekuła nowej generacji w leczeniu wysiękowej postaci AMD

W Klinice Okulistycznej OFTALMIKA wprowadziliśmy nowe leczenie postaci wysiękowej AMD innowacyjnym preparatem Beovu® (brolucizumab). Zaletą tego innowacyjnego preparatu jest to, że już od pierwszej dawki zatrzymuje postęp choroby – zmnie

Brolucizumab to cząsteczki nowej generacji, podawane do wnętrza ciała szklistego oka w prostym zabiegu ambulatoryjnym. Beovu® hamuje aktywację receptorów VEGF (białka, którego nadmiar powoduje wzrost naczyń krwionośnych). Ograniczając płyn w siatkówce, poprawia widzenie i pomaga w zachowaniu wzroku jak najdłużej.

Preparat Beovu® zapewnia utrzymanie prawidłowych parametrów anatomicznych siatkówki przy mniejszej liczbie iniekcji leku. Innowacyjna molekuła anty-VEGF umożliwiła wprowadzenie nowego sposobu dawkowania.

Pierwsze 3 dawki leku, które są częścią pierwszego etapu nasycania, podawane są w miesięcznych odstępach.

Następnie preparat podawany jest już tylko raz na 3 miesiące, co przekłada się na większy komfort i bezpieczeństwo pacjentów.

 

Przygotowanie pacjenta do iniekcji doszklistowej

Preparaty Eylea lub Beovu®  podawane są w zastrzykach do wnętrza oka w warunkach sali operacyjnej.

Przez trzy dni poprzedzające podanie leku pacjenci powinni stosować krople antybiotykowe (4 x dziennie) do obu oczu. Tuż przed iniekcją do oka wpuszczane są krople rozszerzające źrenicę oraz krople znieczulające.

Podanie leku trwa około 5 minut.

Pacjent wraca do domu z opatrunkiem na oku po zastrzyku, z zaleceniem pozostawienia opatrunku ocznego do dnia następnego i podawania kropli antybiotykowych do oka 4 x dziennie, przez cztery kolejne dni po zabiegu.

 

Suplementy diety w AMD

Profilaktyka witaminowa opóźnia rozwój choroby w przypadku regularnego stosowania.

Luteina i zeaksantyna

Luteina i zeaksantyna to jedyne substancje antyoksydacyjne wykryte w plamce oka ludzkiego. Budują one barwnik żółty siatkówki – stąd nazwa plamka żółta. Mają one bardzo silne właściwości antyoksydacyjne; są to filtry światła niebieskiego.

  • Witaminy
  • Witamina C – silny antyoksydant w środowisku wodnym, biorący udział w odbudowywaniu witaminy E.
  • Witamina E – bardzo silny antyoksydant w środowisku tłuszczowym, odpowiadający za ochronę wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WNKT) błon komórkowych fotoreceptorów.

Witamina A – jej obecność w suplementach diety jest dość kontrowersyjna; aktualnie nieobecna w podstawowej suplementacji. W nadmiarze może być szkodliwa, ponieważ stanowi element budulcowy dla lipofuscyny, tworzącej druzy. Beta-karoten (prowitamina A) nie powinien być stosowany przez nałogowych palaczy tytoniu.

  1. Minerały
  2. Cynk – koenzym enzymu dysmutazy ponadtlenkowej (enzym antyoksydacyjny).
  3. Selen – odgrywa istotną rolę w procesach metabolicznych komórek, ale jego nadmierna suplementacja może być niebezpieczna, ponieważ pierwiastek ten w nadmiarze wykazuje działanie prooksydacyjne, zamiast zamierzonego antyoksydacyjnego.

Miedź – niezbędny składnik wielu układów enzymatycznych biorących udział w procesach antyoksydacyjnych. Rola tego minerału nie jest do końca poznana.

Mangan – jego rola nie jest jeszcze dokładnie poznana.

DHA – kwas dokozaheksaenowy pełniący rolę budulcową. Ponad 50% wolnych WNKT obecnych w błonach komórkowych czopków i pręcików stanowi właśnie DHA.

Posiada właściwości ochronne – zmniejsza obszar uszkodzenia siatkówki w przebiegu niedokrwienia i niedotlenienia, stanowi ochronę antyoksydacyjną, przyspiesza eliminację resztek lipidowych z nabłonka barwnikowego siatkówki, a tym samym zmniejsza ilość odkładanej lipofuscyny.

EPA – kwas eikozapentaenowy poprawia funkcje śródbłonka naczyń oraz ma działanie przeciwzapalne w obrębie śródbłonka naczyń. Posiada właściwości hamujące rozpoczęcie angiogenezy.

Resweratrol – ostatnie doniesienia sugerują korzystny wpływ na hamowanie rozwoju wysiękowego AMD.

Właściwa dieta czy suplementacja?

Wiele różnych badań wykazuje, że zarówno witaminy, jak i inne antyoksydanty (w tym kwasy omega-3) są lepiej przyswajalne z pożywienia (zielone warzywa, marchew, jaja, ryby morskie) niż podawane w formie suplementu. Wynika to z tego, że większość z nich wymaga aktywnego transportu z przewodu pokarmowego, który dotyczy tylko związków zawartych w pożywieniu.

Im człowiek starszy, tym słabsze jest wchłanianie w jelitach. W wieku 75 lat tylko 20-30% antyoksydantów w suplementach i 50-60% antyoksydantów zawartych w pożywieniu wchłania się ze zdrowego przewodu pokarmowego. U chorujących na nieżyty żołądka i jelit procent ten może być kilkakrotnie niższy. Nadmierna suplementacja natomiast ma niekorzystny wpływ na pracę wątroby i trzustki.

W zdrowych oczach suplementacja niestety nie zapobiega powstaniu AMD.

Pomoce optyczne dla osób słabo widzących

Utrata wzroku w przebiegu AMD powoduje trudności w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych, upośledzenie funkcjonowania w środowisku, uczucie smutku, izolacji, utraty niezależności i w końcu samorezygnacji.

Istnieją następujące metody rehabilitacji w AMD:

  • – pomoce optyczne (do dali i bliży),
  • – pomoce nieoptyczne – powiększalniki telewizyjne, systemy komputerowe, książki na taśmach,
  • – pomoce w poruszaniu się i orientacji,
  • – terapie zajęciowe.

Rozróżniamy następujące pomoce optyczne do dali:

  • – monokulary do widzenia jednoocznego,
  • – lornetki do widzenia obuocznego,
  • – okulary lornetkowe do widzenia jedno- lub obuocznego.

Monokulary oparte są na konstrukcji lunety Galileusza (powiększenie do 4 x) lub lunety Keplera (powiększenie do 10 x). Mogą być mocowane do oprawek lub trzymane w dłoni (kłopotliwe przy drżeniu rąk). Służą przede wszystkim do oglądania telewizji, na ulicy, na wycieczce. Można użyć ponadto nakładek do bliży (powiększenie do 30 x), co daje 3-5 liter w polu widzenia.

Lornetki są również oparte na konstrukcji lupy Galileusza (powiększenie 1,8 do 4 x).

Okulary lornetkowe to jedna lub dwie lunety w klasycznych oprawach, uwzględniające korekcję własną (robione na zamówienie). Stosowane są nakładki do bliży (powiększenie do 6,6 x). Wadą jest ich wielkość, masa oraz stosunkowo małe powiększenie do dali.

Pomoce optyczne do bliży to przede wszystkim lupy, których używać można razem z pomocami obuocznymi. Dają powiększenie do 5 x, a w postaci układu soczewek do 20 x. Należy pamiętać, że im większe powiększenie, tym mniejsza średnica lupy, pole widzenia i dystans obserwacji.

Telefony

Produkowane dziś nowoczesne telefony komórkowe są zminiaturyzowane, delikatne i nieporęczne. Mają tysiące funkcji, w większości zupełnie niepotrzebnych. Dlatego właśnie dla osób słabowidzących i dla seniorów stworzony został telefon komórkowy Big Easy 2.

Główne zalety telefonu Big Easy2:

  • – Duże klawisze klawiatury.
  • – Klawisze oddzielone od siebie obudową, uniemożliwiającą wybranie kilku klawiszy w tym samym momencie.
  • – Każdy przycisk ma wyraźny nadruk i oznakowanie.
  • – Każdorazowe naciśnięcie telefonu potwierdzone jest sygnałem.
  • – Cała klawiatura jest podświetlana.
  • Duży (44 x 26 mm), kontrastowy, monochromatyczny wyświetlacz LCD.
  • – Dzięki takiemu rozwiązaniu mamy możliwość wyświetlania bardzo dużych cyfr.

Najbardziej istotną funkcją dla seniorów jest wbudowany system bezpieczeństwa, który aktywować można przyciskając dłużej jeden z trzech głównych klawiszy. Telefon wtedy automatycznie wyśle wiadomość tekstową SMS do trzech, wcześniej zdefiniowanych osób, z prośbą o pilne oddzwonienie.

UWAGA! Gdy tylko ktoś do nas zadzwoni, a funkcja alarmu będzie aktywowana, telefon sam – automatycznie – odbierze połączenie i przełączy rozmowę na tryb głośnomówiący. Istnieje możliwość zaprogramowania trzech numerów bezpośrednich na klawiszach telefonu. Numer telefonu alarmowego 112 może być wybierany bez karty SIM.

  • MyReader jest pierwszym na świecie powiększalnikiem z automatycznym czytnikiem.
  • Jego unikalność polega na tym, że skanuje i zapisuje on całe strony, przed pokazaniem ich użytkownikowi na ekranie.
  • Więcej informacji na temat pomoce optyczne dla osób słabowidzących tu.

Opracowanie przygotowane na podstawie tekstów internetowych: www.amd.org.pl

W Klinice Okulistycznej OFTALMIKA wszystkie zabiegi są wykonywane z uwzględnieniem wymaganych zasad bezpieczeństwa. Zapoznaj się procedurami, które dodatkowo wprowadziliśmy w związku z COVID-19. Możesz o tym przeczytać, klikając TU.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*