Złamanie szyjki kości udowej – przyczyny, objawy, leczenie i rehabilitacja

Czerwiec 16, 2018 Złamanie szyjki kości udowej - przyczyny, objawy, leczenie i rehabilitacja Złamanie szyjki kości udowej - przyczyny, objawy, leczenie i rehabilitacja

W konsekwencji złamań bliższej nasady kości udowej może dojść do zniekształcenia stawu biodrowego, zaburzenia chodu lub niemożności samodzielnego poruszania się. W przypadku osób starszych proces gojenia jest bardzo długi i często nie kończy się całkowitym odzyskaniem sprawności. Dlatego tak ważna jest profilaktyka, która powinna obejmować ćwiczenia poprawiające ogólną sprawność, eliminowanie ryzyka upadków, a także suplementację preparatów wzmacniających strukturę kości.

Anatomia kości udowej – część bliższa

Złamanie szyjki kości udowej - przyczyny, objawy, leczenie i rehabilitacja

Część bliższa kości udowej, a dokładniej okolica między szyjką a trzonem, gdzie znajduje się krętarz większy i mniejszy, stanowi miejsce przyczepów mięśniowych. Krętarz większy kości udowej stanowi przyczep dla mięśni:

  • przednia powierzchnia – m. pośladkowy mały, m. obszerny boczny
  • boczna powierzchnia – m. pośladkowy średni
  • górna powierzchnia – m. gruszkowaty

Natomiast krętarz mniejszy jest miejscem przyczepu dla m. lędźwiowego większego, który współtworzy m. biodrowo-lędźwiowy. 

Taka budowa nasady bliższej kości udowej predysponuje do wystąpienia urazów, ponieważ obciążenia nie są przenoszone w sposób osiowy (mniejsze obciążenie) ale w sposób kątowy (większe obciążenie).

Wynika to ustawień kątowych pomiędzy poszczególnymi elementami kości: szyjka, trzon. W związku z tym, kość poddawana jest stałemu napięciu. Jeśli dodatkowo pojawi się duża siła boczna (upadek) najczęściej dochodzi do złamania.

Powstaje szczelina złamania, na którą oddziałują bardzo silne mięśnie odpowiedzialne za pionową postawę, rozsuwając odłamy kostne.  

  • Klasyfikacja złamań szyjki kości udowej wg Gardena:
  • I⁰ – brak przemieszczenia, złamanie bez uszkodzenia warstwy korowej kości
  • II⁰ – brak przemieszczenia, złamanie z pełnym uszkodzeniem warstwy korowej kości
  • III⁰ – częściowe przemieszczenie odłamów
  • IV⁰ – całkowite przemieszczenie odłamów

Złamanie szyjki kości udowej – przyczyny 

Złamania w obrębie szyjki kości udowej są zdecydowanie domeną osób starszych. Tego typu złamania u osób młodych są rzadkością ze względu na to, iż kość udowa jest bardzo gruba i mocna.

Dlatego też jej złamanie wymaga ogromnej siły, najczęściej do złamań dochodzi w czasie wypadków komunikacyjnych. Inaczej sytuacja wygląda u osób starszych, u których wytrzymałość kości jest obniżona.

Wśród czynników predysponujących do wystąpienia złamania szyjki kości udowej, wyróżnia się:

  • osteoporoza
  • nowotwory kości
  • wrodzona kruchość/łamliwość kości
  • zaburzenia w obrębie gospodarki hormonalnej
  • przyjmowanie leków sterydowych
  • nieprawidłowe odżywianie się
  • brak aktywności fizycznej

Zdecydowanie najczęstszą przyczyną złamań jest osteoporoza, która stopniowo prowadzi do demineralizacji kości. Jest to konsekwencja starzenia się szkieletu, która objawia się podatnością na złamania nawet przy niewielkich urazach. Dlatego, do złamania szyjki kości udowej u starszej osoby może dojść przy potknięciu się czy upadku z krzesła bądź łóżka.

Złamania szyjki częściej dotykają kobiet niż mężczyzn, co wynika z zaburzeń hormonalnych w okresie menopauzy, które wpływają niekorzystnie na stan kośćca.

Czasami dochodzi także do samoistnych złamań, bez zauważalnego urazu. Ma to miejsce wówczas, gdy zmiany chorobowe w obrębie stawu biodrowego lub ogólne zmiany kośćca są bardzo zaawansowane.

Objawy

W przypadku złamania szyjki kości udowej w konsekwencji nagłego urazu, objawy obejmują:

  • bardzo silny ból w obrębie stawu biodrowego
  • niemożność chodzenia
  • tkliwość miejscowa
  • zniekształcenie obrysów stawu biodrowego
  • zasinienie
  • skrót kończyny dolnej
  • charakterystyczne ustawienie kończyny dolnej – w rotacji zewnętrznej

Złamania powolne objawiają się bólem w obrębie stawu, który ma tendencję do promieniowania do pachwiny, uda, a nawet kolana.

Charakterystyczne jest narastanie dolegliwości bólowych podczas obciążania kończyny dolnej i przy skrajnych ustawieniach stawu oraz zanikanie bólu w spoczynku. Występują także bóle nocne.

Utrzymujące się dolegliwości prowadzą do zaburzeń funkcjonalnych, które objawiają się stopniowym utykaniem oraz zanikającą rotacją wewnętrzną.

Złamanie szyjki kości udowej – zagrożenie dla życia

W wyniku złamania szyjki dochodzi do utraty krwi, co związane jest z powstaniem dużego krwiaka (może pomieścić nawet około 0,5 litra).

Mimo, iż krew nie wydostaje się na zewnątrz, nie uczestniczy krążeniu wewnątrzustrojowym. Utrata pół litra krwi dla silnego organizmu nie stanowi większego problemu, jednak dla osoby starszej jest to duże obciążenie.

Często konieczne jest podanie pacjentowi dożylnie płynów, a czasem nawet wykonanie transfuzji krwi.

Równie dużym wyzwaniem dla organizmu jest długotrwałe unieruchomienie, przede wszystkim w przypadku leczenia zachowawczego.

Niebezpieczeństwo wynika z mechanizmu krzepliwości krwi, który jest bardzo korzystny w przypadku uszkodzenia naczyń i równie niebezpieczny kiedy naczynie nie jest uszkodzone.

Tworzące się wówczas skrzepy mogą zamknąć światło ważnego naczynia krwionośnego (np. w sercu, płucach czy mózgu) prowadząc do udaru niedokrwiennego, zawału mięśnia sercowego, ale często także śmierci.

Najczęstsze powikłania złamań szyjki kości udowej

Najgroźniejszym powikłaniem złamania szyjki jest śmierć, aż 20% pacjentów umiera w konsekwencji złamania. Dlatego złamanie szyjki kości udowej bywa określane „ostatnim złamaniem w życiu”.

Badanie wskazują, iż około 50% pacjentów odzyskuje sprawność, która pozwala im na samodzielne poruszanie się. Druga połowa skazana jest na liczne powikłania, które w istotny sposób zaburzają codzienne funkcjonowanie.

Powikłania złamania szyjki kości udowej obejmują:

  • brak zrostu kostnego
  • uszkodzenie naczyń krwionośnych
  • martwica głowy kości udowej
  • powikłania zakrzepowo-zatorowe
  • powstanie stawu rzekomego
  • odleżyny
  • przykurcze mięśniowe
  • duże ograniczenia ruchomości w stawie

W związku z tym, iż częstym leczeniem z wyboru jest leczenie operacyjne, pacjent narażony jest również na:

  • niedokrwistość – dochodzi do dużej utraty krwi w wyniku złamania oraz późniejszej operacji.
  • zakażenie
  • obluzowanie protezy zdarza się rzadko, najczęściej w przypadkach zaawansowanej osteoporozy, gdy kość jest bardzo miękka.

Postępowanie lecznicze

Najczęstszym i najbardziej efektywnym leczeniem złamania szyjki kości udowej jest leczenie chirurgiczne. W dużej mierze związane jest to z przebiegiem naczyń krwionośnych ale także długim okresem zrostu kostnego. Długotrwałe unieruchomienie mogłoby prowadzić do powikłań zakrzepowo-zatorowych, a w konsekwencji do śmierci.

Drugim ważnym czynnikiem przemawiającym za leczeniem chirurgicznym jest to, iż głowa i szyjka kości udowej zaopatrywane są przez naczynia od strony trzonu. W momencie przerwania ciągłości kości dochodzi także do przerwania naczyń, co zaburza krążenie i prowadzi do martwicy tkanek.

Przy braku zaopatrywania w krew, zrost kostny jest niemożliwy.

Wybór zabiegu uzależniony jest od lokalizacji złamania oraz rozległości urazu. W zależności od stanu pacjenta wykonuje się:

  • zespolenie złamanych fragmentów kostnych, z wykorzystaniem śrub lub gwoździ
  • endprotezoplastykę, czyli wymianę uszkodzonego fragmentu kości udowej na sztuczny element. Endoproteza może być częściowa (wymiana jednego członu stawu) lub całościowa (wymiana obu członów stawu).

Interwencja chirurgiczna pozwala na zdecydowanie szybszą pionizację pacjenta, co jest istotne w procesie odzyskiwania sprawności oraz w profilaktyce przeciwzakrzepowej.

Jednak nie wszyscy pacjenci kwalifikują się do zabiegu, związane jest to z wiekiem i występującymi przeciwwskazaniami internistycznymi i kardiologicznymi. U osób niezakwalifikowanych do leczenia operacyjnego stosuje się unieruchomienie w gipsowym bucie derotacyjnym (zabezpiecza kończynę dolną przed nadmierną rotacją zewnętrzną).

Wymagane jest także kilkutygodniowe leżenie (około 6-8 tygodni), co niestety niesie za sobą ryzyko powikłań zakrzepowych oraz odleżyn.

Dlatego ważne jest aby w tym okresie stosowana była ochrona miejsc narażonych na powstanie odleżyn (kość krzyżowa, pięty, potylica) oraz zapewnienie ruchu innym odcinkom ciała, w celu przeciwdziałania przykurczom i zanikom mięśniowym.

Rehabilitacja po złamaniu szyjki kości udowej

Postępowanie rehabilitacyjne rozpoczyna się już pierwszego dnia po zabiegu i obejmuje ono przede wszystkim:

  • ćwiczenia izometryczne mięśni pośladkowych oraz mięśnia czworogłowego uda
  • ćwiczenia oddechowe
  • ćwiczenia przeciwzakrzepowe
  • pozycje ułożeniowe (w przypadku endoprotezoplastyki zakazane jest przywodzenie kończyny oraz rotację w stawie biodrowym).

W drugiej dobie po zabiegu następuje pionizacja pacjenta z wykorzystaniem balkonika lub kul.

W zależności od złamania (stabilne, niestabilne) oraz rodzaju zabiegu, zalecany jest chód z częściowym obciążeniem lub całkowitym odciążeniem kończyny dolnej (złamania niestabilne wymagają odciążenia).

Od drugiej doby do postępowania wdrażane są także ćwiczenia czynne dla stawu skokowego i kolanowego, a także ćwiczenia w odciążeniu dla stawu biodrowego:

  • zginanie kończyny w kolanie, poprzez przesuwanie pięty po materacu
  • unoszenie prostej kończyny do góry
  • odwodzenie prostej kończyny po materacu
  • naprzemienne zginanie i prostowanie stawów skokowych

7 doba po zabiegu to czas kiedy intensywność ćwiczeń zdecydowanie wzrasta, wzrastają także zakresy ruchomości podczas ćwiczeń. Stopniowo przechodzi się do chodu z większym obciążeniem kończyny, rezygnując z pomocy obu kul (chód z jedną kulą). Pacjentom zaleca się regularne spacery, a także po zagojeniu rany pooperacyjnej, aktywność w basenie.

Pełne obciążenie kończyny dolnej ma miejsce około 12 tygodnia po zabiegu. Jest to również czas kiedy należy dążyć do wzrostu siły mięśniowej oraz odzyskiwania pełnego zakresu ruchu. 

WAŻNE

W przypadku zabiegu endoprotezoplastyki należy przestrzegać kilku zasad bezpieczeństwa:

  • zakaz zakładania nogi na nogę (3 miesiące)
  • zakaz nadmiernej rotacji nogi w stawie biodrowym (3 miesiące)
  • leżenie bokiem na stronie nieoperowanej możliwe jest dopiero po okresie 3 miesięcy   (z dużą poduszką pomiędzy kolanami)

Autor:mgr Katarzyna Kumor fizjoterapeuta

Złamanie szyjki kości udowej

Złamanie szyjki kości udowej - przyczyny, objawy, leczenie i rehabilitacja

Złamanie biodra, a w szczególności  złamanie szyjki kości udowej to częsty uraz. Najwięcej tego typu złamań dotyczy osób starszych po 70 roku życia. Okazuje się, że złamanie szyjki kości udowej to złamanie najczęściej wymagające dłuższej hospitalizacji. W czasie zimy  i oblodzenia chodników, ilość pacjentów na ostrych dyżurach ze złamaniem szyjki kości udowej znacznie wzrasta.

Najczęstszą przyczyna złamania biodra u osób w starszym i podeszłym wieku jest upadek. Najczęściej związany z zaburzeniami równowagi, problemami z poruszaniem się, czy potknięciem się lub pośliźnięciem.

U osób młodszych z trwalszą tkanką kostną najczęstszymi przyczynami złamania szyjki kości udowej są urazy o dużej energii, np. w wyniku wypadku samochodowego, czy też upadku z wysokości. Do złamania może dojść również kiedy kości stawu biodrowego są osłabione np. guzem czy tez toczącym się w nich procesem zapalnym. Mówimy wtedy o patologicznym złamaniu kości stawu biodrowego.

Złamanie szyjki kości udowej a osteoporoza

Złamanie szyjki kości udowej u osób w starszym i podeszłym wieku można powiązać z rozwijającą się u nich osteoporozą. To ona jest odpowiedzialna za dużą kruchość i łamliwość kości ( nie tylko biodra, ale też kręgosłupa czy nadgarstków).

Pacjent w starszym wieku z osteoporozą jest narażony na złamanie o wiele bardziej niż ktoś, w tym samym wieku ale bez tej choroby.

Inne czynniki poza osteoporozą które predysponują do złamania szyjki kości udowej to płeć żeńska, rasa kaukaska, szczupła budowa ciała ( ponieważ kość nie ma warstwy ochronnej w postaci tkanki tłuszczowej), oraz mała aktywność fizyczna.

Osteoporoza to choroba metaboliczna, która osłabia tkankę kostną, powoduje jej rozrzedzenia. Kość ma prawidłową budowę anatomiczną i kształt, jednak jej masa w porównaniu do zdrowej kości jest mniejsza. Przez to jest bardziej krucha i podatna na pęknięcia i złamania.

Przeczytaj więcej o osteoporozie.

Złamanie szyjki kości udowej – leczenie i powikłania

Szyjka kości udowej to struktura łącząca dwa inne fragmenty – głowę kości udowej (która wchodzi w skład stawu biodrowego) i trzon kości udowej. Złamanie szyjki kości udowej potocznie nazywane jest złamaniem biodra. Uraz te dotyczy tylko szyjki, natomiast trzon i głowa kości udowej nie są naruszone.

Sposób leczenie jest uzależniony od tego w jakim wieku jest pacjent, czy głowa kości udowej przemieściła się, czy jedynie doszło do pęknięcia szyjki, jak zaawansowane są zmiany zwyrodnieniowe stawu biodrowego.

Leczeniem z wyboru może być wstawienie endoprotezy stawu, leczenie zachowawcze i pozostanie pacjenta w pozycji lezącej czy też leczenie operacyjne i stabilizacja złamania.

Innym rodzajem złamania biodra jest tzw. złamanie przezkrętarzowe. Dotyczy ono trzonu kości udowej w okolicy wyrośli kostnych nazwanych krętarzami. Krętarze są to miejsca przyczepu mięśni poruszających biodrem, a więc całą kończyną dolną. Najczęściej (dużo częściej niż w przypadku złamania szyjki) te złamania leczy się operacyjnie, stabilizując kości za pomocą prętów, płytek i śrub.

Przeczytaj więcej o złamaniu kości. Dowiedz się więcej o rehabilitacji złamań. Złamanie i co dalej?

Niestety u pacjentów ze złamanym biodrem bardzo często dochodzi do wystąpienia powikłań. Jedną z przyczyn dla których złamania biodra są zazwyczaj leczone operacyjnie jest chęć zapobiegania powikłaniom.

Dzięki temu, że program powrotu do zdrowia zakłada jak najszybsze uruchomienie pacjenta i chodzenie udaje się unikać takich powikłań jak zatory, zakrzepy, odleżyny i zapalenie płuc.

Niestety śmiertelność po złamaniu szyjki kości udowej u osób w starszym wieku jest bardzo wysoka i wynosi nawet 25% w pierwszym roku po złamaniu. Najczęstszą przyczyną zgonu nie jest samo złamanie, a właśnie powikłania, takie jak np. zatory, zapalenie płuc czy infekcje.

Również niekorzystna jest statystyka powrotu do sprawności sprzed złamania. To również niewiele ponad 25%.

Większość osób która przeszła złamanie szyjki kości udowej będzie już do końca życia wymagać specjalistycznej opieki i rehabilitacji, niestety często przyłóżkowej.

Po roku od złamania ryzyko zgonu spada, jednak pacjenci Ci są w narażeni na ponowne złamania biodra. Tylko poprzez dobrze dobraną rehabilitację i odpowiednie ćwiczenia można przyśpieszyć powrót do sprawności osoby w starszym wieku która uległa złamaniu szyjki kości udowej.

Rehabilitacja to nieodłączny etap powrotu do zdrowia po złamaniu kości. Warto rozpocząć ją możliwie wcześnie i dać sobie szansę na powrót do pełnej sprawności. Zapraszamy do skorzystania z usług naszych specjalistów. 

  Złamanie szyjki kości udowej - przyczyny, objawy, leczenie i rehabilitacja

BIODRO – złamanie szyjki kości udowej/złamanie przezkrętarzowe

Złamanie szyjki kości udowej - przyczyny, objawy, leczenie i rehabilitacja

Kość udowa to kość kończyny dolnej. Wspiera tkanki miękkie uda. Jest to kość długa, zbudowana z trzonu i dwóch końców: bliższego i dalszego. Kość udowa to najdłuższa z kości długich organizmu. Najczęściej zdarzają się złamania górnego odcinka kości udowej: szyjki i krętarzowe. Szyjka łączy głowę kości udowej z trzonem kości udowej.

Złamanie szyjki kości udowej należy do bardzo poważnych urazów i często niesie za sobą groźne konsekwencje. Rokowanie pacjenta i odzyskanie sprawności zależy nie tylko od odpowiedniego leczenia, ale także właściwie przeprowadzonej rehabilitacji.

Przyczyny

Złamanie szyjki kości udowej i przezkrętarzowe to jedno z najczęstszych złamań, jakie dotykają dorosłych i starszych osób, które dochodzi głownie w wyniku upadku. U młodych ludzi są to głównie urazy komunikacyjne. Istnieje wiele procesów patologicznych prowadzących do zmniejszonej wytrzymałości kości.

Czynniki sprzyjające

  • osteoporoza, głównie pomenopauzalna
  • nowotwory kości
  • przyjmowanie leków obniżających odporność (np. leki sterydowe)
  • wrodzona choroba kości, które są kruche i łatwo ulegają złamaniom
  • zaburzenia gospodarki wapniowej
  • złe odżywianie, szczególnie niedobory wapnia i białka
  • uprawianie niebezpiecznych sportów

Objawy

  • silny ból w okolicy stawu biodrowego, w większości przypadków uniemożliwiający chodzenie
  • obrzmienie, bolesność przy dotykaniu i zasinienie okolicy chorego biodra
  • zniekształcenie okolicy chorego biodra
  • bardzo często charakterystyczne ustawienie chorej kończyny, która cała jest skręcona na zewnątrz
  • skrócenie chorej kończyny

Leczenie/Rehabilitacja

Podstawowym sposobem leczenia złamania szyjki kości udowej jest aktualnie leczenie chirurgiczne. Może to być wstawienie endoprotezy stawu biodrowego lub operacyjne zespolenie odłamów kości. Po operacji wskazane jest jak najszybsze uruchomienie pacjenta i podjęcie odpowiedniej rehabilitacji, aby uniknąć groźnych powikłań związanych z brakiem ruchu.

Rehabilitacja ma na celu nie tylko zapobieganie groźnym powikłaniom, ale również nauczenie chorego samodzielnego i bezpiecznego przemieszczania się. Obejmuje ona ćwiczenia oddechowe, pionizację, a następnie naukę chodu przy użyciu sprzętu pomocniczego (balkonik, kule).

Nauka chodzenia zawsze odbywa się pod okiem doświadczonego terapeuty. Bardzo istotna jest dobra współpraca między chorym a rehabilitantem. Kule lub balkonik mają nie tylko za zadanie asekurować pacjenta, ale pozwalają także na odciążenie uszkodzonej kończyny.

Ważne są też ćwiczenia ogólnorozwojowe, które pomagają poprawić kondycję.

Złamanie szyjki kości udowej

Złamania w obrębie szyjki kości udowej zaliczanie są do złamań wewnątrztorebkowych stawu biodrowego. Tego typu złamania niosą za sobą bardzo duże ryzyko powikłań, które wynikają z rozległości urazu oraz długotrwałego unieruchomienia.

Najczęstszą przyczyną złamania jest upadek na staw. Częstość występowania złamań wśród danej płci zmienia się wraz z wiekiem. Przed 60. rokiem życia złamania szyjki kości udowej częściej występują u mężczyzn jako urazy wysokoenergetyczne.

Wśród osób powyżej 60 lat do złamań szyjki kości udowej dochodzi głównie u kobiet, a czynnikiem predysponującym do tego typu złamania jest osteoporoza i osteomalacja.

Wzrost częstotliwości występowania złamań szyjki kości udowej z upływem lat jest wynikiem starzenia się populacji, a konkretniej zmniejszenia się gęstości mineralnej kości, spadku aktywności fizycznej oraz zwiększenia podatności na upadki. Do dodatkowych czynników ryzyka zaliczyć należy m.in.

niedołężność starczą – osłabiony wzrok, słuch, atrofię mięśni i inne choroby współtowarzyszące (np. choroby neurologiczne), które dodatkowo zwiększają ryzyko upadków u osób w podeszłym wieku.

W konsekwencji złamań bliższej nasady kości udowej może dojść do zniekształcenia stawu biodrowego, zaburzenia chodu i niemożności samodzielnego poruszania się. W przypadku osób starszych proces gojenia jest bardzo długi i często nie kończy się całkowitym odzyskaniem sprawności.

Kość udowa – anatomia

Kość udowa (łac. femur) jest najdłuższą, najcięższą i jedną z najmocniejszych kości w całym ludzkim ciele. Zaliczana jest do kości długich, składającą się z trzonu oraz końca bliższego i dalszego.

Część bliższa kości udowej współtworzy staw biodrowy poprzez kulistą głowę kości udowej, która znajduje się w panewce stawu. Głowa kości udowej stanowi około 3/4 wycinka kuli pokrytej chrząstką stawową.

Na jej szczycie znajduje się dołek głowy kości udowej będący miejscem przyczepu więzadła głowy kości udowej.

Pomiędzy głową kości udowej a trzonem znajduje się szyjka kości udowej (collum femoris), której oś tworzy z trzonem kąt rozwarty: u mężczyzn ok. 135⁰, a u kobiet ok. 126⁰. U obu płci z wiekiem kąt ten się zmniejsza.

W miejscu przechodzenia szyjki w trzon z powierzchni tylnej odchodzą dwa guzy, krętarz większy i krętarz mniejszy kości udowej. Okolica między szyjką a trzonem, gdzie znajduje się krętarz większy i mniejszy, stanowi miejsce przyczepów mięśniowych.

Krętarz większy kości udowej stanowi przyczep dla mięśni:

  • przednia powierzchnia krętarza – m. pośladkowy mały, m. obszerny boczny,
  • boczna powierzchnia krętarza – m. pośladkowy średni,
  • górna powierzchnia krętarza – m. gruszkowaty.

Krętarz mniejszy jest natomiast miejscem przyczepu dla m. lędźwiowego większego, który razem z mięśniem biodrowym współtworzy m. biodrowo-lędźwiowy.

Taka budowa anatomiczna i biomechaniczna nasady bliższej kości udowej predysponuje do wystąpienia urazów, ponieważ obciążenia nie są przenoszone przez kość w sposób osiowy ale sposób kątowy.

Z ustawień kątowych pomiędzy poszczególnymi elementami kości: szyjka, trzon wynika to, że w miejscu połączenia kość jest poddawana bardzo dużym stałym napięciom i naprężeniom. Jeśli dodatkowo pojawi się duża siła działająca z boku (upadek) najczęściej dochodzi do złamania szyjki kości udowej, która jest najsłabszą częścią całego uda.

W wyniku urazu powstaje szczelina złamania, na którą oddziałują bardzo silne mięśnie szkieletowe odpowiedzialne za pionową postawę i które powodują oddalanie się od siebie odłamów kostnych.

Koniec dalszy tworzą dwa duże kłykcie: kłykieć przyśrodkowy i kłykieć boczny. Kłykcie pokryte są chrząstką szklistą, podobnie jak łącząca je od strony przedniej powierzchnia rzepkowa. Od tyłu między oboma kłykciami znajduje się dół międzykłykciowy, nie pokryty chrząstką.

Na powierzchniach bocznych obu kłykci występują niewielkie wyniosłości kostne zwane nadkłykciami (nadkłykieć przyśrodkowy i boczny). Na nadkłykciu przyśrodkowym wyróżnić można niewielką wyniosłośc zwaną guzkiem przywodzicieli – miejsce przyczepu mięśni przywodzicieli.

Złamanie szyjki kości udowej – przyczyny

Złamanie w obrębie szyjki kości udowej jest domeną osób starszych. Tego typu złamania u osób młodych są rzadkością ze względu na to, iż kość udowa jest bardzo gruba i mocna i jej złamanie wymaga ogromnej siły.

Dlatego u osób młodych najczęściej do złamania dochodzi podczas urazów wysokoenergetycznych (wypadków komunikacyjnych). Natomiast sytuacja ta wygląda inaczej u osób starszych, u których wytrzymałość kości jest obniżona w wyniku różnych składowych.

Wśród czynników predysponujących do wystąpienia złamania szyjki kości udowej, wyróżnia się:

  • osteoporozę i osteopenię,
  • choroby nowotworowe (nowotwory kości),
  • wrodzoną kruchość/łamliwość kości,
  • zaburzenia w obrębie gospodarki hormonalnej,
  • przyjmowanie leków sterydowych przeciwzapalnych,
  • nieprawidłowe odżywianie się,
  • brak aktywności fizycznej.

Zdecydowanie najczęstszą przyczyną złamań jest osteoporoza, która stopniowo prowadzi do demineralizacji kości. Jest to konsekwencja starzenia się szkieletu, która objawia się podatnością na złamania nawet przy niewielkich i niskoenergetycznych urazach.

Dlatego, do złamania szyjki kości udowej u starszej osoby może dojść nawet przy zwykłym potknięciu się czy też upadku z krzesła czy łóżka. Czasami może nawet dochodzić do samoistnych złamań, bez zauważalnego urazu.

Ma to miejsce w przypadku kiedy zmiany chorobowe w obrębie stawu biodrowego lub ogólne zmiany kośćca są już bardzo zaawansowane.

Złamania szyjki kości udowej częściej dotykają kobiet niż mężczyzn, co wynika z zaburzeń hormonalnych w okresie menopauzy, które wpływają niekorzystnie na stan kośćca.

Mechanizm złamania szyjki kości udowej u młodych pacjentów jest przeważnie spowodowany dużym obciążeniem osiowym powstającym w wyniku urazu wysokoenergetycznego (np. podczas wypadku komunikacyjnego lub upadku z wysokości).

Złamanie szyjki kości udowej – objawy

W przypadku złamania szyjki kości udowej w konsekwencji nagłego urazu, objawy obejmują:

  • bardzo silne dolegliwości bólowe w okolicy biodra,
  • niemożność obciążania kończyny,
  • silny ból przy rotacji biernej biodra,
  • tkliwość miejscową,
  • zniekształcenie obrysów stawu biodrowego,
  • skrócenie kończyny dolnej w przypadku złamań przemieszczonych,
  • charakterystyczne ustawienie kończyny dolnej – w rotacji zewnętrznej.

Złamania zmęczeniowe (samoistne) szyjki kości udowej objawiają się bólem w okolicy stawu, który ma tendencję do promieniowania do pachwiny, uda, a nawet stawu kolanowego.

Bardzo charakterystyczne jest również narastanie dolegliwości bólowych w czasie obciążania kończyny dolnej i przy skrajnych ustawieniach stawu oraz zanikanie tych dolegliwości w spoczynku. Występują także silne bóle nocne.

Utrzymujące się dolegliwości doprowadzają do zaburzeń funkcjonalnych pacjenta, które objawiają się stopniowym utykaniem oraz zmniejszającą się rotacją wewnętrzną w stawie biodrowym.

Złamanie szyjki kości udowej – diagnostyka

W celu zdiagnozowania i potwierdzenia złamania szyjki kości udowej niezbędne jest wykonanie badań obrazowych takich jak:

  • badanie rentgenowskie (RTG), które pozwala ocenić szparę przełomu, wielkość przemieszczenia się odłamów kostnych i umożliwia wybór dalszego sposobu leczenia operacyjnego. Wykonuje się zdjęcie w projekcji AP miednicy oraz w projekcji osiowej uszkodzonego stawu biodrowego;
  • rezonans magnetyczny biodra (MRI) w przypadku kiedy obraz RTG jest niejasny i budzi wątpliwości lekarzy.

Złamanie szyjki kości udowej – klasyfikacja złamań

W literaturze można spotkać wiele systemów klasyfikacji złamań szyjki kości udowej. Do najczęściej stosowanych zaliczyć należy podział Gardena i Pauwelsa.

  1. Klasyfikacja złamań szyjki kości udowej wg Gardena:
    • I⁰ – Złamanie z niecałkowitym przerwaniem kości – bez uszkodzenia warstwy korowej kości;
    • II⁰ – Złamanie całkowite bez przemieszczenia – złamanie z pełnym uszkodzeniem warstwy korowej kości;
    • III⁰ – Złamanie całkowite z częściowym przemieszczeniem (fragmenty kości stykają się ze sobą na pewnej powierzchni);
    • IV⁰ – Złamanie całkowite z całkowitym przemieszczenie odłamów kostnych.
  2. Klasyfikacja złamań szyjki kości udowej wg Pauwelsa:
    • I typ – linia przełomu tworzy z linią poziomą (poprzeczną ciała) kąt 30⁰; siły dociskowe przeważają nad siłami ścinającymi, co daje dobre rokowanie leczenia i niewielką możliwość wystąpienia powikłań w postaci martwicy głowy kości udowej,
    • II typ – wartość kąta waha się w granicach 30-50⁰; siły dociskowe są równe siłom ścinającym co daje gorsze warunki gojenia się kości,
    • III typ – wartość kąta przekracza 50-70⁰; siły ścinające przeważają nad dociskowymi, co powoduje złe warunki do zrostu kostnego.

Na podstawie powyższych klasyfikacji, ale biorąc także pod uwagę wiek pacjenta oraz współistnienie innych urazów i chorób, dokonuje się wyboru postępowania leczniczego.

Złamanie szyjki kości udowej – leczenie operacyjne

Celem leczenia jest odtworzenie stosunków anatomicznych stawu i uzyskanie stabilnego zespolenia, które ułatwi rewaskularyzację głowy kości udowej, a także pozwoli na szybką pionizację pacjenta i odzyskanie funkcji stawu.

Leczenie nieoperacyjne stosowane jest tylko w przypadku przeciwwskazań bezwzględnych do zabiegu i opiera się na leczeniu czynnościowym.

Zespolenie chirurgiczne jest najczęstszym i najbardziej efektywnym postępowaniem w przypadku złamania kości udowej i jest leczeniem stosowanym z wyboru, czyli niezależnie od wieku pacjenta, co w dużej mierze związane jest z przebiegiem naczyń krwionośnych ale także długim okresem zrostu kostnego.

Długotrwałe unieruchomienie stawu biodrowego mogłoby doprowadzić przede wszystkim do powikłań zakrzepowo-zatorowych.

Drugim bardzo ważnym czynnikiem przemawiającym za leczeniem operacyjnym jest to, iż głowa i szyjka kości udowej zaopatrywane są przez naczynia krwionośne od strony trzonu i w momencie złamania szyjki dochodzi do przerwania naczyń, co zaburza krążenie i w konsekwencji prowadzi do zaburzenia procesu zrostowego kości i martwicy tkanek.

Wybór metody leczenia operacyjnego uzależniony jest od typu złamania, rozległości urazu, wieku oraz aktywności pacjenta. W zależności od tych czynników wykonuje się:

  • zespolenie złamanych fragmentów kostnych, z wykorzystaniem śrub lub gwoździ,
  • repozycję i stabilizację wewnętrzną z wykorzystaniem dynamicznej śruby biodrowej (dynamic hip screw – DHS),
  • endoprotezoplastykę, czyli wymianę uszkodzonego fragmentu kości udowej na sztuczny element. Endoproteza może być częściowa (wymiana jednego członu stawu) lub całościowa (wymiana obu członów stawu).

W przypadku złamań szyjki kości udowej dochodzi do upośledzenia unaczynienia odłamu bliższego. Tylko u młodych osób oraz starszych ze złamaniem I° i II° wg Gardena (I i II typ wg Pauwelsa) podejmuje się leczenie z zastosowaniem stabilizacji wewnętrznej (śruby kaniulowane, DHS) w celu zespolenia odłamów i uzyskania zrostu.

W złamaniach III° i IV° (III typ wg Pauwelsa), szczególnie u osób z niską jakością leczenia kości rozpatruje się endoprotezoplastykę stawu ze względu na możliwość rozwoju martwicy głowy kości udowej. U osób w podeszłym wieku zwykle stosuje się endoprotezę połowiczą typu Austin-Moor.

Jest to proteza jednoelementowa, składająca się z głowy, która zastępuje głowę i szyjkę kości udowej oraz trzpienia wprowadzanego na cemencie kostnym do trzonu kości udowej. W przypadku chorych młodszych, sprawnych fizycznie i aktywnych, należy rozważać całkowitą alloplastykę stawu biodrowego.

Stosuje się protezy modularne, składające się z części panewkowej, główki protezy i trzpienia

Zastosowanie alloplastyki stawu biodrowego wyklucza konieczność oczekiwania na zrost kostny i umożliwia wcześniejsze obciążanie kończyny operowanej.

Interwencja chirurgiczna pozwala na zdecydowanie szybszą pionizację pacjenta, co jest istotne w procesie odzyskiwania sprawności oraz w profilaktyce przeciwzakrzepowej.

Aby uniknąć rozwoju powikłań wynikających ze złamania zabieg powinien zostać przeprowadzony w okresie 12–24 godzin od urazu.

Nie wszyscy pacjenci jednak kwalifikują się do zabiegu, co związane jest z ich wiekiem i występującymi przeciwwskazaniami internistycznymi i kardiologicznymi.

U osób niezakwalifikowanych do leczenia operacyjnego stosuje się wyciąg zakładany na chorą kończynę lub unieruchomienie w gipsowym bucie derotacyjnym, który zabezpiecza kończynę dolną przed nadmierną rotacją zewnętrzną w stawie biodrowym.

Takie postępowanie lecznicze wymaga zwykle ok. 6-8 tygodniowego leżenia w łóżku i jest obarczone bardzo wysokim ryzykiem wystąpienia licznych powikłań.

Powikłania po złamaniu szyjki kości udowej

Najgroźniejszym powikłaniem złamania szyjki kości udowej jest śmierć pacjenta (20% pacjentów umiera w konsekwencji złamania).

Badanie wskazują, iż około 50% pacjentów odzyskuje pełnię sprawności, która pozwala im na samodzielne poruszanie się i życie bez ograniczeń.

Druga połowa narażona jest na liczne powikłania, które w istotny sposób wpływają negatywnie na codzienne funkcjonowanie i życie pacjenta.

Powikłania złamania szyjki kości udowej obejmują przede wszystkim:

  • brak zrostu kostnego,
  • niewydolność krążeniowo-oddechową,
  • zapalenie płuc,
  • zapalenie dróg moczowych,
  • uszkodzenie naczyń krwionośnych,
  • martwica głowy kości udowej,
  • powikłania zakrzepowo-zatorowe – zatory naczyń płucnych i mózgowych,
  • powstanie stawu rzekomego szyjki,
  • zmiany zwyrodnieniowe stawu biodrowego,
  • odleżyny,
  • zakrzepowe zapalenie żył,
  • przykurcze mięśniowe oraz duże ograniczenia ruchomości w stawie.

W związku z tym, iż głównym leczeniem stosowanym z wyboru jest leczenie operacyjne, pacjent narażony jest również na:

  • niedokrwistość, która może doprowadzić do martwicy kości udowej – dochodzi do dużej utraty krwi w wyniku złamania oraz podczas interwencji chirurgicznej,
  • zakażenie i ropienie rany pooperacyjnej,
  • przemieszczenie odłamów kostnych,
  • powikłania w obrębie implantu – może dojść do obluzowania protezy (zdarza się to bardzo rzadko, najczęściej w przypadku zaawansowanej osteoporozy, gdy kość jest bardzo miękka i podatna na uszkodzenia).

Rehabilitacja po leczeniu operacyjnym złamania szyjki kości udowej

Celem działań rehabilitacyjnych po zabiegu operacyjnym powinno być dążenie do jak najszybszej pionizacji pacjenta. Postępowanie rehabilitacyjne rozpoczyna się już pierwszego dnia po zabiegu i obejmuje ono przede wszystkim:

  • ćwiczenia izometryczne mięśnia czworogłowego uda,
  • ćwiczenia izometryczne mięśni pośladkowych – w zależności od zastosowanego dojścia operacyjnego,
  • ćwiczenia oddechowe,
  • ćwiczenia przeciwzakrzepowe,
  • w przypadku endoprotezoplastyki konieczne jest zwrócenie uwagi na prawidłowe ustawienie kończyny – zakazane jest przywodzenie kończyny oraz ruchy rotacyjne w stawie biodrowym, w celu zabezpieczenia pacjenta przed zwichnięciem protezy.

W drugiej dobie po zabiegu następuje pionizacja pacjenta z wykorzystaniem balkonika lub kul łokciowych i rozpoczęcie procesu reedukacji chodu.

W zależności od typu złamania (stabilne, niestabilne) oraz rodzaju wykonanej procedury operacyjnej, zalecany jest chód markowany trójtaktowy z częściowym obciążeniem lub całkowitym odciążeniem kończyny dolnej (w przypadku złamań niestabilnych).

Ponadto do postępowania rehabilitacyjnego wdrażane są także ćwiczenia czynne dla stawu skokowego i kolanowego, ćwiczenia w odciążeniu stawu biodrowego oraz ćwiczenia w zamkniętych łańcuchach kinematycznych. Działania te powinny być prowadzone do 6 doby pooperacyjnej.

7 doba po zabiegu to czas kiedy intensywność ćwiczeń zdecydowanie wzrasta, wzrastają także zakresy ruchomości podczas ćwiczeń. Do postępowania rehabilitacyjnego wprowadzane są ćwiczenia czynne stawu biodrowego.

Oprócz tego stopniowo wprowadza się do chód z większym obciążeniem kończyny, rezygnując z pomocy ortopedycznych (chód z jedną kulą). Pacjentom zaleca się regularne spacery na krótkich i średnich dystansach.

Ten etap trwa do około 12 tygodnia (3 miesiące) od zabiegu operacyjnego.

Rehabilitacja powinna trwać do momentu uzyskania przez pacjenta w badaniach klinicznych i badaniach lokomocji wartości normatywnych. Pełne obciążenie kończyny dolnej ma miejsce około 12 tygodnia po zabiegu. Jest to również czas kiedy należy dążyć do wzrostu siły mięśniowej oraz odzyskiwania pełnego zakresu ruchu w operowanym stawie biodrowym.

Należy pamiętać, że program usprawniania pacjenta musi być w pełni zindywidualizowany, a podane ramy czasowe poszczególnych etapów rehabilitacji powinny wynikać z uzyskiwanych przez pacjenta rezultatów ćwiczeń i jego ogólnego stanu zdrowia.

Najczęściej zadawane pytania o złamanie szyjki kości udowej:

Ból biodra – przyczyny, objawy i profilaktyka

Zmiany zwyrodnieniowe kości udowej, zapalenie ścięgien, nadwyrężenie mięśni czy problemy z kręgosłupem.

To tylko niektóre ze schorzeń, które mogą objawiać się nagłym bólem bioder, promieniującym do pachwiny, uda, podudzia czy pleców.

Jeżeli objawy te są stosunkowo łagodne i towarzyszą nam od niedawna, możemy próbować leczyć je domowymi sposobami. W przypadku długotrwałego bólu należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem ortopedą.

Biodro zapewnia nam szeroką gamę ruchów, dzięki niemu jesteśmy w stanie chodzić, biegać, kucać czy nawet wspinać się. Towarzyszący nam podczas tych czynności ból może spowodować, że zaczynamy unikać obciążania tych kończyn.

To z kolei prowadzi do zaburzeń prawidłowego wzorca chodu i ma wpływ na całą postawę ciała.

Pierwsze objawy dysfunkcji biodra poczujemy w dolnym odcinku pleców, w kończynach dolnych oraz na wysokości stawów krzyżowo-biodrowych.

Pierwsze oznaki dysfunkcji stawu biodrowego

Dysfunkcja stawu biodrowego może wywoływać szereg innych schorzeń. Gdy towarzyszy im gorączka lub wysypka – nie zwlekajmy z natychmiastową wizytą u lekarza. Do wspomnianych objawów zaliczamy między innymi:

  • ból w pachwinie
  • ból w okolicy kości krzyżowej
  • ból i mrowienie bocznej strony biodra

Często dolegliwości nie ustępują podczas odpoczynku i nasilają się w nocy. W przypadku dysfunkcji stawu biodrowego pojawić mogą się również: zawroty głowy, mdłości i wymioty.

Przyczyny bólu biodra

Rozpoznanie źródła bólu może stać się wyzwaniem nawet dla specjalisty, w diagnozie pomóc może z pewnością badanie obrazowe. Oto niektóre z chorób bezpośrednio związanych z urazem biodra:

  • zapalenie stawu biodrowego – spowodowane chorobami o podłożu zapalnym bądź postępującym zwyrodnieniem stawu;
  • złamanie szyjki kości udowej, kości miednicy bądź zwichnięcie stawu biodrowego, przy których pojawia się obrzęk, krwiak i bardzo silny ból biodra;
  • wrodzone zmiany w budowie panewki, jak np. dysplazja, która objawia się niestabilnością oraz względnym skróceniem nogi;
  • nierównowaga stawowo-mięśniowa – zaburzenia pojawiają się często w biodrze i pachwinie w trakcie wykonywania nadmiernego ruchu;
  • ucisk na nerw występujący w lędźwiowym bądź lędźwiowo-krzyżowym odcinku kręgosłupa;
  • choroba Parthesa – schorzenie występujące najczęściej u młodych chłopców, które początkowo objawia się utykaniem, ograniczeniem ruchu, sztywnością w biodrze i widocznym spłaszczeniem pośladka.

W jaki sposób leczyć ból biodra?

Nowoczesne metody rehabilitacji mają na celu w pierwszej kolejności usprawnić staw biodrowy, zniwelować ból i przywrócić mu pełną ruchomość.

Pierwszym etapem jest odciążenie nadwyrężonych grup mięśni przez czasowe unieruchomienie stawu, np. za pomocą właściwie dobranej ortezy biodra. Dodatkowo podczas chodu stosować można pomoce ułatwiające codzienne funkcjonowanie tj.

kule, laski czy balkoniki dające również efekt odciążający chorego biodra. Rekomendowane są także zabiegi typu krioterapia, magnetoterapia czy ultradźwięki.

W zmniejszeniu dyskomfortu, zwłaszcza podczas chodzenia czy ćwiczeń, pomaga kinesiotaping wykorzystujący specjalne plastry. Za pomocą taśm można odciążyć poszczególne partie mięśni, przywracając komfort podczas wykonywania codziennych czynności.

Często w leczeniu objawowym i krótkofalowym lekarze zalecają stosowanie leków przeciwzapalnych i przeciwbólowych oraz odpoczynek i ćwiczenia wzmacniające poszczególne grupy mięśni. Popularne jest również używanie maści oraz zastrzyków z glikokortykosteroidami lub stężonym kwasem hialuronowym

Jeżeli w grę wchodzą natomiast zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe czy poważniejsze uszkodzenia stawu biodrowego – naturalnym rozwiązaniem będzie operacja. Najtrudniejsze przypadki będą wskazaniem do endoprotoesoplastyki, czyli wymiany stawu biodrowego na elementy sztuczne.

Ćwiczenia i fizjoterapia – jak walczyć z bólem?

Aby zmniejszyć bądź wyeliminować ból stosuj:

  • ćwiczenia, które pomogą rozciągnąć mięśnie kończyn dolnych oraz stawy biodrowe;
  • ćwiczenia manualne wykonywane przez doświadczonego terapeutę;
  • przyjmowanie odpowiednich pozycji wypoczynkowych, które rozluźniają mięśnie i zmniejszają ból;
  • fizykoterapię – szereg zabiegów zmniejszających ból w stawie (pole magnetyczne, laser, ultradźwięki, krioterapia);
  • wkładki ortopedyczne, które umożliwią przywrócenie prawidłowej postawy ciała i niwelują napięcie.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*