Zapalenie tętnicy skroniowej – przyczyny, objawy, leczenie

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic jest groźną i wyniszczającą organizm chorobą. Mechanizm jej rozwoju może przypominać miażdżycę lub chorobę wieńcową, jednak objawy są na tyle swoiste, że pacjenci rzadko łączą je z problemami układu krążenia.

Tymczasem brak odpowiedniego leczenia może nawet doprowadzić do całkowitej utraty wzroku, udaru niedokrwiennego oraz uniemożliwiających normalne funkcjonowanie bólów głowy.

Czym jest olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, jak się objawia i na czym polega leczenie?

Zdjęcie Zapalenie tętnicy skroniowej – przyczyny, objawy, leczenie

Czym jest olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic? /©123RF/PICSEL

Wideo

Kobiety mają mniejsze szanse na przeżycie zawału serca newsrm.tv

Zdjęcie Zapalenie tętnicy skroniowej – przyczyny, objawy, leczenie

Zwężenie naczyń krwionośnych /©123RF/PICSEL

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic nazywane jest też chorobą Hortona (nie należy go mylić z zespołem Hortona, czyli klastrowym bólem głowy). Polega na przewlekłym zapaleniu naczyń krwionośnych, najczęściej w obrębie szyi i głowy.

Stanem zapalnym objęte są wtedy tętnica skroniowa, oczna, kręgowa, szyjna lub tętnica środkowej siatkówki. Dochodzi w nich do nacieków zapalnych i zwężania światła naczynia krwionośnego, a co za tym idzie do niedokrwienia i niedotlenienia narządów, na przykład gałki ocznej czy mózgu. Choroba Hortona najczęściej dotyka osób po 50.

roku życia (a szczyt zachorowań diagnozuje się u osób po 70. i 80. roku życia), głównie kobiet.

Przyczyn schorzenia wciąż ostatecznie nie ustalono, ale za rozwój olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic mogą odpowiadać czynniki genetyczne w połączeniu z określonymi czynnikami środowiskowymi. Istotne mogą być też przebyte infekcje i zakażenie niektórymi wirusami, grzybami czy bakteriami, np. parwowirusem, chlamydią, mykoplazmą lub wirusem paragrypy.

Zdjęcie Zapalenie tętnicy skroniowej – przyczyny, objawy, leczenie

Silny ból głowy /©123RF/PICSEL

Objawy schorzenia uzależnione są od tętnicy, która została objęta stanem zapalnym. Najczęściej dochodzi do zapalenia tętnicy skroniowej, co wywołuje silne, piekące bóle głowy.

Charakterystyczne jest też tworzące się w tej części głowy zgrubienie i bolesność. Skóra wokół tętnicy może być gorąca i zaczerwieniona.

Chory odczuwa silny ból (który z czasem obejmuje całą głowę) nawet w trakcie zakładania czapki czy kładzenia głowy na poduszce.

Zapalenie tętnicy szyjnej powoduje z kolei drętwienie języka i problemy z przeżuwaniem żywności – zmagająca się z chorobą osoba męczy się podczas jedzenia. Inne symptomy to ból i szumy uszu, a nawet okresowy niedosłuch. Zdarza się, że dochodzi do krótkotrwałego niedowładu całego ciała.

Bardzo groźny w skutkach może być stan zapalny tętnicy ocznej – ta odmiana choroby postępuje najszybciej i bez natychmiastowego wdrożenia leczenia może nawet doprowadzić do nieodwracalnej utraty wzroku. Objawy, które powinny nas zaniepokoić to silny ból oka oraz zaburzenia widzenia (w tym mroczki przed oczami czy rozbłyski i podwójne widzenie).

U połowy pacjentów diagnozuje się także polimialgię reumatyczną, która objawia się porannym sztywnieniem oraz bólem obręczy biodrowej i barkowej.

Zdjęcie Zapalenie tętnicy skroniowej – przyczyny, objawy, leczenie

Sprzęt do arteriografii /©123RF/PICSEL

Diagnostyka choroby Hortona obejmuje m.in. arteriografię, tomografię komputerową oraz rezonans magnetyczny. Konieczne są również badania laboratoryjne (przede wszystkim OB) i biopsja tętnicy skroniowej.

Na podstawie wyników wdraża się odpowiednią terapię – najczęściej chorzy przyjmują glikokortykosteroidy, po których zazwyczaj następuje nagła poprawa (już po 48-72 godzinach od przyjęcia pierwszej dawki). Aby zapobiec zapaleniu tętnicy ocznej, konieczne jest też przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego.

Leczenie trwa zazwyczaj od 2 do 4 lat, a pacjenci muszą znajdować się pod stałą kontrolą lekarską.

Zapalenie tętnicy skroniowej — Twój Dyżur — Przypadki, Wytyczne, Dyskusje

Zapalenie tętnicy skroniowej – przyczyny, objawy, leczenie

Pacjentka lat 70 zgłosiła się na SOR ze skierowaniem od lekarza POZ z powodu “pogorszenia bólu głowy”.

Ból rozpoczął się podstępnie kilka tygodni temu. Był raczej umiarkowanie nasilony. Ma charakter kłucia i pulsowania w lewej części głowy. Pacjentka nie zgłasza wymiotów i światłowstrętu. Ból nie ma związku z wysiłkiem i pozycją ciała.

Pacjentka podaje, że nie może nosić czapki z powodu nasilania się dolegliwości podczas jej zakładania. Dodatkowo przy jedzeniu odczuwa ból zębów –  jest umówiona z tego powodu na wizytę u dentysty.

Od momentu pojawienia się bólu głowy zgłasza również objawy grypopodobne: stan podgorączkowy i bóle mięśniowe – z tego powodu przyjmowała antybiotyk dwa tygodnie temu. 

W badaniu przedmiotowym: brak deficytów neurologicznych. Zwraca uwagę zlokalizowana tkliwość okolicy skroniowej lewej. 

W badaniach laboratoryjnych: podwyższone CRP ok. 50 mg/l. OB 100 mm.

W KT głowy bez odchyleń poza niewielkimi zanikami korowymi adekwatnymi do wieku. 

Na podstawie obrazu klinicznego rozpoznano klasyczny obraz olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnicy skroniowej oraz polimialgię reumatyczną. 

Włączono leczenie wysokimi dawkami sterydów. Pacjentka otrzymała skierowanie na Oddział Chirurgii Naczyniowej w celu ustalenia terminu wykonania biopsji tętnicy. 

W związku z wczesnym ustaleniem rozpoznania i włączeniem leczenia udało się uniknąć powikłań choroby.

Komentarz

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnicy skroniowej (tzw. choroba Hortona) jest rzadką chorobą wynikającą z autoimmunologicznego zapalenia naczyń. Zwykle występuje u osób po 70 r.ż., bardzo rzadko poniżej 50 r.ż. Kobiety chorują czterokrotnie częściej niż mężczyźni.

Zapalenie tętnicy skroniowej objawia się bólem głowy o narastającym, podstępnym charakterze, który zazwyczaj rozwija się w ciągu kilku tygodni.

Zwykle zajęta jest tętnica skroniowa, która w związku z reakcją zapalną jest tkliwa i bolesna – np. przy noszeniu czapki, spaniu na chorej części głowy lub przy badaniu palpacyjnym.

Mogą być zajęte także duże naczynia – tętnica kręgowa, tętnice szyjne i aorta – jednak objawy związane z zajęciem tych naczyń nie są tak charakterystyczne. 

Innym objawem choroby Hortona może być chromanie żuchwy – czyli ból przy żuciu wynikający z niedokrwienia mięśni żwaczy zaopatrywanych przez odgałęzienia tętnicy skroniowej. 

Dodatkowo objawom w około 50% przypadków towarzyszy tzw. polimialgia reumatyczna – czyli rozlane bóle kostno-mięśniowe i przewlekły stan podgorączkowy. 

Powikłania OZTS to najczęściej nagła niebolesna utrata wzroku związana z zawałem tętnicy ocznej. Innym powikłaniem może być także TIA lub udar mózgu, przede wszystkim w obrębie unaczynienia tylnego dołu czaszki. Rozważ zawsze OZTS u pacjenta z udarem mózgu/TIA i przewlekłym stanem podgorączkowym.

Wcześnie rozpoznane i prawidłowo leczone zapalenie tętnicy skroniowej bardzo dobrze rokuje i rzadko daje powikłania.

Przy wstępnym stawianiu rozpoznania należy polegać na obrazie klinicznym. Zaleca się oznaczenie parametrów zapalnych – CRP i OB, które prawie zawsze są istotnie podwyższone.

Leczenie to jak najszybsze włączenie sterydów w dużej dawce. Zaleca się:

Prednizon 40-60 mg/dzień w przypadku braku objawów okulistycznych, a 80-100 mg/dzień w przypadku neurologicznych objawów ogniskowych lub zaburzeń widzenia. 

Leczenie jest długotrwałe – wysokie dawki sterydów czasem trzeba podawać przez wiele lat. Dlatego konieczne jest potwierdzenie choroby w badaniu histopatologicznym pobranym z wycinka zajętej tętnicy i wykonanym możliwie szybko. 

Techniką cieszącą się coraz większą popularnością jest także badanie USG dające możliwość stwierdzenia obecności obrzęku ściany tętnicy i zwiększenia jej średnicy. Czułość i swoistość badania USG szacuje się na ok. 90%.

Zapamiętaj na Twój Dyżur:

  1. Myśl o Zapaleniu Tętnicy Skroniowej u starszego pacjenta z bólem okolicy skroniowej przy palpacji.
  2. W przypadku bólu głowy i przewlekłego stanu podgorączkowego z bólami kostno-mięśniowymi – myśl o OZTS i polimialgii reumatycznej.

  3. Wczesne rozpoznanie i leczenie pozwala uniknąć poważnych powikłań – zawału siatkówki oraz udaru mózgu.
  4. W przypadku pacjenta z gorączką i objawami udaru w tylnym dole czaszki – myśl o zapaleniu tętnicy skroniowej.

Wpis nie jest obowiązującym standardem naukowym.

Został stworzony w oparciu o doświadczenia lekarzy praktyków, piśmiennictwo i wymianę poglądów.

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic – przyczyny, objawy i następstwa

Zapalenie tętnicy skroniowej – przyczyny, objawy, leczenie

Fot: Sashkinw / gettyimages.com

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic to proces chorobowy, w którym na skutek tworzenia się nacieków zapalnych w ścianach niedużych tętnic zwęża się ich światło i powstają objawy niedokrwienia. Niektóre lokalizacje są szczególnie niekorzystne i mogą prowadzić do trwałych następstw.

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic (inaczej choroba Hortona czy GCA) jest chorobą o niecałkowicie wyjaśnionej etiologii. Bezpośredni mechanizm powstawania charakterystycznego obrazu chorobowego jest związany z napływem komórek spotykanych zwykle w strefach zapalenia: limfocytów i makrofagów.

Przyczyny olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic

Przyczyny olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic nie zostały szczegółowo określone. Według aktualnego stanu wiedzy proces ten wiąże się z reakcją organizmu na niektóre rodzaje infekcji (wirusowych lub bakteryjnych).

Choć nie stwierdza się typowych oznak, które wskazywałyby na autoimmunologiczny charakter choroby (autoagresję), to jednak zmiany zapalne lokalizują się w okolicy błony środkowej naczyń tętniczych sprężystych.

Oznacza to, że komórki układu odpornościowego właśnie w tych miejscach odnajdują czynnik, wokół którego się gromadzą, stając się przyczyną wystąpienia objawów.

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic w niemal połowie przypadków skojarzone jest z występowaniem polimialgii reumatycznej (PMR). Zespół ten dotyczy głównie mięśni obręczy barkowej oraz ramion i może przejawiać się ich bólami albo sztywnością, towarzyszącymi zapaleniami stawów albo innymi, niespecyficznymi objawami ogólnymi.

Wskazuje się również na fakt, że występowanie olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic jest skorelowane statystycznie z obecnością niektórych charakterystycznych antygenów tkankowych. Może to oznaczać, że osoby o pewnym, uwarunkowanym genetycznie typie tkanek mogą mieć większą skłonność do zachorowania niż osoby o odmiennych cechach budowy.

Leia também:  WZW – rodzaje wirusowych zapaleń wątroby

Występowanie olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic występuje w różnych regionach geograficznych.

Charakterystycznym elementem (obserwowanym na różnych kontynentach półkuli północnej) jest to, że przypadki choroby rejestrowane są znacznie częściej w rejonach północnych, (znajdujących się bliżej koła podbiegunowego), niż w okolicach bliższych zwrotnikowi czy równikowi.

Na GCA zdecydowanie częściej zapadają kobiety – stanowią one ok. 2/3 wszystkich chorych. Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic jest chorobą ludzi po 50. roku życia, szczyt zachorowań przypada na 7–8 dekadę życia.

Zobaczcie na filmie jak wygląda badanie tętnic szyjnych i kręgowych:

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic – objawy

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic powoduje tworzenie się nacieków w ścianach naczyń tętniczych i zwężanie ich światła. Często przez jakiś czas rozwój choroby jest niedostrzegalny.

Do sukcesywnego pojawiania się symptomów GCA dochodzi, gdy zwężenie naczynia staje się krytyczne, to znaczy obejmuje ok. 80–90% pierwotnej powierzchni jego przekroju.

Jednak w niektórych przypadkach objawy, szczególnie pod postacią zaburzeń widzenia, mogą pojawić się nagle.

Najczęstszą postacią choroby Hortona jest olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnicy skroniowej. Objawy mogą pojawiać się jednostronnie lub obustronnie. Chory skarży się na charakterystyczne, napadowe, silne bóle głowy, które mogą też przybierać postać palenia, ostrego pieczenia.

W przypadku rozwiniętych objawów często stwierdza się w tej okolicy głowy pogrubienie i bolesność uciskową tętnicy skroniowej. Skóra nad nią może być zaczerwieniona i nadmiernie ucieplona. Dodatkowym zjawiskiem jest przeczulica skóry głowy w bolącej okolicy.

Pacjenci reagują przesadnie na czesanie, próbę założenia czapki czy nawet głaskanie włosów. Mają problem z położeniem głowy na poduszce.

Ból zaczyna się zwykle w okolicy skroniowej i rozprzestrzenia się na powierzchnię czaszki. Niekiedy może być zlokalizowany w tylnej części głowy lub w okolicy ucha. Ze względu na opisany, charakterystyczny dla choroby obraz określa się go jako hortonowski ból głowy.

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic może obejmować inne tętnice, głównie w okolicy szyi, głowy czy (rzadziej) obręczy barkowej. Towarzyszą mu objawy, takie jak:

  • zmniejszenie siły żwaczy, łatwe męczenie się podczas przeżuwania pokarmu – tzw. chromanie żuchwy,
  • drętwienie języka, problemy z przeżuwaniem i przełykaniem, niewielkiego stopnia zaburzenia mowy,
  • bóle ucha, szum w uszach, zaburzenia słuchu,
  • zaburzenia neurologiczne o typie przemijających napadów niedokrwiennych (TIA) lub ograniczonych niedowładów.

Oczna postać olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic

Postać oczna jest odmianą choroby Hortona, która przebiega najszybciej. Zajęcie przez naciek zapalny odcinków tętnicy ocznej lub tętnicy środkowej siatkówki może, w przypadku braku leczenia lub opóźnionego postawienia rozpoznania, prowadzić do poważnych, trwałych następstw z utratą wzroku włącznie.

Objawy oczne olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic nasilają się szybko ze względu na fakt, że tkanka nerwowa, zlokalizowana w dużym skupieniu w obrębie siatkówki oka, jest niezwykle wrażliwa na niedokrwienie.

Jej duże zapotrzebowanie na tlen i substancje odżywcze sprawia, że nawet krótkotrwałe przerwanie lub znaczące ograniczenie dopływu krwi powoduje zaburzenia widzenia, a następnie utratę wzroku.

Dlatego każda postać nagłego zaniewidzenia, silnego bólu oka albo pojawianie się rozbłysków lub mroczków powinny być wskazaniem do natychmiastowej wizyty u okulisty. 


Czy artykuł okazał się pomocny?

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic (GCA): rozpoznanie i leczenie

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic (ang. giant cell arteritis, GCA) to przewlekła układowa choroba zapalna naczyń tętniczych dużego i średniego kalibru.

Zapalenie zajmuje zwykle zewnątrzczaszkowe tętnice głowy, głównie tętnicę skroniową, ale niekiedy również aortę i jej rozgałęzienia, odgałęzienia tętnic szyjnych i kręgowych, a poza tym tętnice oczne, rzęskowe tylne oraz prowadzące krew do nerwów wzrokowych.

GCA zwykle rozwija się u osób po 50. roku życia, częściej u kobiet. Zmiany chorobowe są pierwotne, ale ich przyczyny pozostają nieznane. Często współistnieją z polimialgią reumatyczną (polymyalgia rheumatica, PMR). Histologicznie prawie nie ma różnic między GCA a zespołem Takayasu.

„Obie jednostki chorobowe różni jednak wiek pacjentów, ponieważ zespół Takayasu dotyczy zwykle młodych kobiet przed 40. rokiem życia, głównie Azjatek. Ponadto w GCA częściej dochodzi do zajęcia tętnic zewnątrzczaszkowych, podczas gdy w zespole Takayasu dominują objawy zapalne w obrębie aorty” — tłumaczy prof. dr hab. n. med.

Piotr Głuszko, kierownik Kliniki i Polikliniki Reumatologii Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher w Warszawie.

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic – problemy diagnostyczne

Rozpoznanie GCA jest zwykle opóźnione, głównie ze względu na podeszły wiek pacjentów. Odczuwane przez nich zmęczenie, ból głowy i mięśni, zaburzenia widzenia są często niewłaściwie interpretowane lub nawet całkowicie ignorowane. Zarówno lekarze, jak i pacjenci często przypisują je starzeniu.

„Najgroźniejszym powikłaniem olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic jest utrata wzroku w jednym lub nawet obu oczach. Niestety, chorzy nie są na czas kierowani do okulistów czy reumatologów — zaznacza prof. Głuszko. — Poza tym mylący jest pogląd, że GCA dotyczy tylko tętnic skroniowych. To nieprawda”.

Objawy związane z zajęciem tętnic skroniowych to:

  • ból głowy,
  • chromanie szczęk,
  • ból podczas żucia,
  • tkliwość skóry głowy,
  • pogorszenie lub utrata wzroku.

Mogą być także nieprawidłowości w obrębie tętnicy skroniowej, takie jak ból, guzki czy brak pulsu.

Jeżeli dochodzi do zajęcia aorty i jej odgałęzień, chory odczuwa zwykle zaburzenia czucia związane z niedokrwieniem kończyn, zwłaszcza ramion.

Do tego mogą dołączyć się objawy związane z uogólnionym stanem zapalnym (gorączka, nocne poty, utrata masy ciała) oraz dolegliwości związane z polimialgią reumatyczną (bóle mięśni, poranna sztywność karku, zmniejszona ruchomość obręczy barkowej lub miednicznej).

Z dalszej części artykułu dowiesz się:

  • Jakie badania są niezbędne do rozpoznania GCA
  • Jaka jest klasyczna linia leczenia GCA
  • Jaka jest rola leków biologicznych w terapii GCA

Zapalenie tętnic skroniowych – objawy, przyczyny, leczenie i rozpoznanie

Jest to zapalenie przebiegających w okolicy skroniowej średniej wielkości tętnic, zaopatrujących owłosioną część głowy. Uogólnienie choroby nosi nazwę olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic. Zapalenie tętnic skroniowych powoduje ból głowy i bolesność dotykową po jednej stronie głowy tuż nad małżowiną uszną, gdzie przebiega tętnica skroniowa.

Do objawów zapalenia tętnic skroniowych należą:

  • bóle głowy;
  • okresowe zaburzenia wzrokowe, np. widzenie podwójne;
  • nagła utrata wzroku w jednym oku;
  • tzw. chromanie żuchwy (okresowy kurcz), w połowie przypadków;
  • nadwrażliwość uciskowa owłosionej skóry głowy.

Co czwarty pacjent cierpi równocześnie na zapalenie wielomięśniowe (polimialgię reumatyczną), objawiającą się symetrycznym bólem i zesztywnieniem w stawach barkowych i udowych.

Niekiedy w przypadku olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic występują dolegliwości ogólne, jak uczucie zmęczenia, depresja, długotrwała gorączka, chudnięcie i pogorszenie apetytu.

ZAPALENIE TĘTNIC SKRONIOWYCH – ROZPOZNANIE

Wczesne rozpoznanie zapalenia tętnic skroniowych ma duże znaczenie, gdyż zmniejsza groźbę ślepoty. Na ogół chorobę udaje się rozpoznać na podstawie wywiadu, badania pacjenta i wykonania prostych prób krwi.

Podczas badania lekarz poszukuje nadwrażliwości uciskowej na przebiegu tętnic skroniowych oraz zaburzeń tętnienia tych naczyń.

  • Badanie oczu;
  • Dalsze badania krwi — w obecności choroby wykazują one niewielką anemię i zwiększenie liczby płytek. Jednym z najważniejszych objawów zapalenia tętnic skroniowych jest wysoki OB (odczyn Biernackiego, opadanie krwinek czerwonych), powyżej 50 mm/godz. Jednakże u około 10% pacjentów OB jest prawidłowy, co utrudnia postawienie właściwego rozpoznania.

Dla potwierdzenia rozpoznania celowe jest wykonanie biopsji tętnicy, polegające na pobraniu jej małego fragmentu, co ułatwia fakt, że leży ona tuż pod skórą. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym.

Badanie mikroskopowe pozwala wykryć proces zapalny oraz nagromadzenie wielojądrzastych komórek olbrzymich. W około 20% przypadków zapalenia wielomięśniowego biopsja tętnicy skroniowej przynosi podobny rezultat jak w zapaleniu tętnicy skroniowej.

Czasami uzyskuje się fałszywie ujemny wynik biopsji, gdy przypadkowo pobierze się niezmieniony fragment tętnicy łub gdy wcześniej podejmie się leczenie steroidami.

Leia também:  Ropne zapalenie gardła – przyczyny i domowe sposoby – jak leczyć zaropiałe i spuchnięte gardło?

ZAPALENIE TĘTNIC SKRONIOWYCH – PRZYCZYNY

Nie jest znana przyczyna zapalenia tętnic skroniowych, przypuszcza się jednak, że jest nią wadliwy odczyn odpornościowy w ścianie naczynia. Jak się sądzi, jest to ten sam mechanizm, który wywołuje zapalenie wielomięśniowe (polimialgię reumatyczną).

Zapalenie tętnicy skroniowej rzadko występuje przed 50 rokiem życia. Następstwem stanu zapalnego tętnicy skroniowej są bóle głowy. Choroba jest najczęściej zlokalizowana w dwóch głównych odgałęzieniach tętnicy skroniowej powierzchownej, zaopatrujących owłosioną część głowy.

Do utraty wzroku w następstwie zapalenia tętnic skroniowych może dojść wskutek zakrzepicy naczyń krwionośnych zaopatrujących siatkówkę na dnie oka. Okresowe zaburzenia wzrokowe lub ból żuchwy są spowodowane przez częściowe zatkanie naczyń krwionośnych. Nie ma dowodów, że choroba ma tło zakaźne.

Zapalenie tętnic skroniowych nie jest chorobą dziedziczną, ale różnice częstości jej występowania zależnie od rasy sugerują, że w jej etiologii (pochodzeniu) mogą grać rolę pewne predyspozycje genetyczne.

ZAPALENIE TĘTNIC SKRONIOWYCH – LECZENIE

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic skroniowych reaguje już po 2-3 dniach na duże dawki steroidów. Niektórzy lekarze polecają nawet początkowo ich stosowanie dożylne, gdy istnieją obawy co do powikłań ocznych.

Gdy występują zaburzenia ze strony wzroku, zaleca się doustne podawanie co najmniej 60 mg prednizolonu dziennie.

Ważne, by nie odkładać leczenia do chwili potwierdzenia rozpoznania zapalenia tętnic skroniowych na podstawie biopsji, choć trzeba zabiegać, by wykonano ją jak najszybciej. Może ona dać wynik dodatni nawet po tygodniu leczenia steroidami.

Po opanowaniu ostrej fazy choroby lekarz będzie stopniowo zmniejszał dawkowanie steroidów do dawki podtrzymującej – 7,5 do 10 mg dziennie. Stosuje się najmniejszą skuteczną dawkę, by uniknąć działania niepożądanego steroidów, jak osteoporoza i podatność na zakażenia.

  • Niekiedy, gdy odstawienie steroidów napotyka na przeszkody, zastępuje się je lekami immunosupresyjnymi, jak azatiopryna i metotreksat.
  • Leczenie trzeba kontynuować około dwóch lat, by nie dopuścić do nawrotu.
  • Proces powracania pacjentów do zdrowia kontroluje się na podstawie:
  • ustępowania dolegliwości;
  • kontrolowania OB.

ZAPALENIE TĘTNIC SKRONIOWYCH – ROKOWANIE

Rokowanie w zapaleniu tętnic skroniowych zależy od szybkości podjęcia leczenia. W wypadku znacznego uszkodzenia wzroku całkowity powrót do zdrowia jest mało prawdopodobny. Może jednak nastąpić znaczna poprawa, a gdy już podejmie się leczenie steroidami, choroba raczej nie postępuje.

Obniżenie dawkowania steroidów zagraża nawrotem, jednak jest to mało prawdopodobne po pierwszych 18 miesiącach leczenia, jak i po roku od jego zakończenia. W typowych przypadkach do remisji dochodzi po około dwóch latach.

WYSTĘPOWANIE CHOROBY

Zapalenie tętnic skroniowych występuje niemal zawsze u ludzi po 50 roku żyda, przy czym średni wiek zachorowania to 70 lat. Choroba zdarza się co najmniej dwukrotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Częstość występowania tej choroby w różnych częściach świata jest niejednakowa. W Europie Północnej sięga 20 przypadków na 100 000 osób po 50 roku żyda.

Nieleczone zapalenie tętnic skroniowych może aż u połowy pacjentów doprowadzić do utraty wzroku w jednym oku.

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic

Co to jest olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic?

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic to choroba wywoływana przez stan zapalny w tętnicach.  W tętnicach objętych stanem zapalnym pojawia się obrzęk, a ich ściany ulegają pogrubieniu, co może powodować zwężenie lub zatkanie naczynia krwionośnego.

Jeśli do tego dojdzie, zmniejsza się ilość krwi dostarczanej do tkanek, co może skutkować uszkodzeniem ważnych struktur organizmu. W niektórych przypadkach następstwa tej choroby mogą być poważne.

Na przykład, zatkanie tętnicy zaopatrującej ważny nerw w oku (nerw wzrokowy) może prowadzić do ślepoty.

Stan zapalny w przebiegu tej choroby najczęściej rozwija się w tętnicach znajdujących się po bokach głowy (na skroniach). Z tego powodu olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic określa się czasami mianem zapalenia tętnicy skroniowej. Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic może jednak także zajmować tętnice w obrębie szyi, górnej części ciała i kończyn górnych.

Nazwa „olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic” pochodzi od faktu, że komórki z zajętych tętnic oglądane pod mikroskopem mogą się wydawać duże lub „olbrzymie”.

Jakie są czynniki ryzyka rozwoju olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic?

Przyczyna, dla której niektóre osoby chorują na olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, nie została do końca wyjaśniona.

Istnieją jednak pewne czynniki, o których wiadomo, że zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania, zwane „czynnikami ryzyka”.

Występowanie czynnika ryzyka u danej osoby nie oznacza, że choroba na pewno się u niej rozwinie. Czynniki ryzyka olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic to m.in.:

  • Wiek – najważniejszy czynnik ryzyka olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic to starzenie się. Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic występuje u osób po 50. roku życia.
  • Płeć żeńska – olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic występuje nawet trzy razy częściej u kobiet niż u mężczyzn.
  • Czynniki genetyczne – niektóre geny wiążą się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic
  • Palenie tytoniu.
  • Zwężenie tętnic (miażdżyca).
  • Zakażenia.

Jakie są objawy olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic?

Najczęstszym objawem występującym u osób z olbrzymiokomórkowym zapaleniem tętnic są bóle głowy. Ból jest zwykle odczuwalny z boku głowy (na skroni), ale może także występować w okolicy czoła albo na czubku lub z tyłu głowy i jest często bardzo intensywny. Pacjenci mogą także odczuwać ból barków i bioder, związany z często współistniejącą polimialgią reumatyczną. 

Do innych częstych objawów olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic należą: zmęczenie, utrata apetytu, utrata masy ciała i objawy grypopodobne. U niektórych osób jedynym objawem olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic może być niewyjaśniona gorączka.

U innych chorych może również wystąpić ból twarzy, języka lub gardła, zwłaszcza podczas przeżuwania lub mówienia.

U niektórych osób mogą również wystąpić zaburzenia widzenia, takie jak podwójne widzenie, które mogą prowadzić do ślepoty w jednym oku lub obojgu oczach, jeśli olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic nie jest właściwie leczone.

Jak rozpoznaje się olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic?

Jeżeli lekarz uzna, że pacjent może cierpieć na olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, zapyta o objawy i zbada okolicę skroniową. Pacjent zostanie wysłany na badania krwi i może także zostać skierowany do specjalisty w celu wykonania dalszych badań.

Specjalista może wykonać badanie ultrasonograficzne okolicy skroniowej i pobrać niewielki fragment tętnicy skroniowej (podczas zabiegu biopsji) do zbadania pod mikroskopem pod kątem objawów olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic. Przed wykonaniem biopsji okolica skroniowa zostanie znieczulona przy użyciu środka takiego jak lek używany przez dentystów.

Zabieg ten jest bezpieczny i zwykle nie powoduje powstawania blizn lub pozostawia na skórze jedynie niewielką bliznę.

Jakie są dostępne możliwości leczenia olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic?

Głównym celem leczenia olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic jest powstrzymanie stanu zapalnego i przywrócenie przepływu krwi w zmienionych chorobowo tętnicach.  Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic jest zazwyczaj leczone steroidami, które pomagają zmniejszyć stan zapalny.

Wiele osób odczuwa działania niepożądane związane ze stosowaniem steroidów – lekarz może przepisać dodatkowe leki w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia takich problemów. Działania niepożądane związane z leczeniem steroidami to m.in.:

  • rozwój zaćmy,
  • złamania kości,
  • zakażenia,
  • podwyższone ciśnienie tętnicze,
  • cukrzyca.

Nie u każdego pacjenta leczenie steroidami pozwoli na osiągnięcie poprawy, a niektóre osoby z ciężkimi działaniami niepożądanymi mogą wymagać przerwania leczenia. W takich przypadkach potrzebne są inne leki – biologiczne. 

Jakie jest rokowanie u osoby z olbrzymiokomórkowym zapaleniem tętnic?

Większość osób z olbrzymiokomórkowym zapaleniem tętnic nie potrzebuje hospitalizacji i może zgłosić się do swojej przychodni, gdzie zostanie poddana leczeniu i obserwacji.

Jeżeli jednak objawy choroby są szczególnie nasilone lub gdy pacjent nie jest w stanie opanować występujących u niego objawów w domu, może być konieczne przyjęcie do szpitala.

Po skutecznym wyleczeniu olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic pacjenci będą musieli regularnie zgłaszać się do lekarza w celu sprawdzenia, czy nie wystąpił nawrót olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic i czy nie występują działania niepożądane związane z leczeniem steroidami.

Przygotowane na podstawie ogólnodostępnych treści, aktualnych na dzień tworzenia materiałów.

Choroba Hortona, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic ALFA-LEK

Choroba Hortona to przewlekła choroba o podłożu zapalnym, często ziarniniakowa, dotykająca duże i średnie naczynia krwionośne (czyli aortę i jej odgałęzienia). Stan zapalny jest najczęściej zlokalizowany w tętnicy skroniowej.

Choroba ta dotyczy zazwyczaj osób starszych po 70 roku życia. Jej etiologia nie jest do końca wyjaśniona, ale wiadomo, że ma ścisły związek z polimialgią reumatyczną.

Leia também:  Krew w moczu (krwiomocz)

O ile polimialgia występuje samodzielnie, to można ją zaobserwować także u prawie 50% chorych na chorobę Hortona.

Przyczyny powstawania choroby Hortona nie są do końca poznane, ale pod uwagę bierze się czynniki genetyczne i immunologiczne, a także alergie i infekcje wirusowe. W następstwie zapalenia tętnic dochodzi do przewężenia ich światła i następnie do niedokrwienia tych narządów, do których miały doprowadzić krew.

  • Objawy choroby Hortona to:
  • – objawy grypopodobne (stan podgorączkowy lub gorączka, brak apetytu, ogólne osłabienie, dreszcze);
  • – bóle głowy i powierzchniowe bóle głowy podczas dotyku;
  • – bóle okolicy skroniowej i potylicznej, czasami czołowej;
  • – drętwienie języka i żuchwy;
  • – zaburzenia widzenia.
  • Najgroźniejszymi powikłaniami w przebiegu tej choroby są: objawy ze strony narządu wzroku z całkowitą utrata wzroku włącznie – (ponieważ choroba atakuje również naczynia krwionośne zaopatrujące oczy) oraz tętniak rozwarstwiający aorty.

Podstawowym i najdokładniejszym badaniem pozwalającym zdiagnozować chorobę Hortona jest biopsja z pobraniem próbki ścianki tętnicy skroniowej.

Oprócz tego wykonuje się badania krwi na potwierdzenie podwyższonego OB i białka CRP, niedokrwistości normocytarnej i niedoboru albumin – wskazujących jednoznacznie na stan zapalny w organizmie.

Lekarz może też zlecić wykonanie USG i rezonansu magnetycznego oraz tomografii emisyjnej.

Leczenie choroby Hortona oparte jest na podawaniu silnych leków sterydowych, które hamują procesy autoimmunologiczne oraz przeciwzapalne w organizmie. Zazwyczaj, po ustąpieniu pierwszych objawów, lekarz zmniejsza pacjentowi dawkę leku do minimalnej działającej. Leczenie zazwyczaj trwa od dwóch do czterech tygodni.

  • kardiolog
  • immunolog
  • okulista
  • rezonans magnetyczny
  • badania USG
  • biopsja

POWRÓT

Tagi:

tętnica, naczynia krwionośne, aorta, wzrok

*Wszystkie artykuły medyczne prezentowane na stronie są zgodne z wiedzą medyczną, ale żaden nie może być traktowany jako diagnoza lekarska, lecz wyłącznie jako materiał edukacyjny. W przypadku zaobserwowania u siebie niepokojących objawów należy skonsultować się z lekarzem.

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic

lek. Adela Justyńska

Szpital Specjalistyczny im. Ludwika Rydygiera w Krakowie sp. z o.o.

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic dotyczy dużych i średnich naczyń tętniczych.

Stwarza poważne ryzyko głębokiego i nieodwracalnego obniżenia ostrości wzroku- wymaga zatem szybkiego rozpoznania i włączenia leczenia.

Złotym standardem w diagnostyce jest  biopsja tętnicy skroniowej ale leczenie jest wielokrotnie włączane przed uzyskaniem takiego potwierdzenia w oparciu o objawy kliniczne i badania laboratoryjne.

  • czytaj dalej
  • Objawy kliniczne
  • Olbrzymiokórkowe zapalenie tętnic typowo dotyka pacjentów po 50 roku życia, częściej kobiet i mieszkańców północnej Europy.

Symptomy są rezultatem zarówno niedokrwienia jak i toczącego się stanu zapalnego. Obejmują objawy ogólne takie jak osłabienie, gorączkę, niedożywienie z utratą wagi a nawet anoreksję.

Typowy jest nowopowstały ból głowy, szczególnie w okolicy skroniowej. Chromanie żuchwy  i przeczulica skóry głowy wynikają ze zmian niedokrwiennych.

Może być wyczuwalne osłabienie tętna na tętnicy skroniowej z wyraźnym zaznaczeniem jej przebiegu, tkliwością a nawet ociepleniem skóry. Charakterystycznie polimialgia reumatyczna współwystępuje aż u 40% pacjentów z olbrzymiokomórkowym zapaleniem tętnic

Objawy okulistyczne

Zaburzenia widzenia dotyczą nawet 70% pacjentów. Najczęściej pojawiają się w postaci AAION ( przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego z zapaleniem tętnic) z nagłym , bezbolesnym i głębokim obniżeniem ostrości wzroku jednego lub obu oczu.

Należy ją odróżnić od postaci bez zapalenia tętnic ( NAION) co może sprawiać trudności. W tym miejscu warto podkreślić,że NAION nigdy nie jest poprzedzone przejsciowym spadkiem ostrości wzroku a w ocenie dna oka nie znajdziemy ,, kłębków waty”.

Rozpoznanie olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic wprowadzamy do różnicowania u każdego starszego pacjenta z obuocznym lub jednoocznym nagłym lub przejsciowym obniżeniem ostrości wzroku. Podejrzani są również pacjenci  z zatorem tętnicy środkowej siatkówki bez widocznego materiału zatorowego a także z dwojeniem jako wynikiem niedotlenienia mięśni gałkoruchowych lub dotyczących ich nerwów.

Badania laboratoryjne

Przy podejrzeniu powyższego rozpoznania należy pacjentowi wykonać badanie OB  (wartość diagnostyczna > 50 mm/h) oraz CRP (  wartość diagnostyczna >2.45 mg/dl). Warto tu zaznaczyć,że wykonanie obu oznaczeń zwiększa znacznie specyficznosc badan.

  1. Ponadto należy wykonac badanie morfologii krwi gdzie naszą uwagę powinny zwróć trombocytoza (powyzej 400 tys) oraz anemia normocytarna.
  2. W diagnostycznie trudnych przypadkach mozna rozważyć oznaczenie poziomu IL-6 i fibrynogenu.
  3. Złotym standardem jest biopsja tętnicy skroniowej.

Niestety czasem przebieg schorzenia nie jest typowy. Niepełny obraz może wynikać z obecnosci prawidłowych wyników badan laboratoryjnych – nawet do 4 % przypadków. Biopsja może dać ujamny wynik ze względu na zbyt mały rozmiar próbki ( prawidłowo powinna obejmować min 20 mm) Czasem do rozpoznania wymagane jest pobranie fragmentu przeciwległej tętnicy skroniowej

Badania obrazowe

Przy braku możliwości wykonania pilnej biopsji można rozważyć wykonanie USG Dopplera tętnic skroniowych  w poszukiwaniu ,, objawu halo”świadczącego o pogrubieniu ściany tętnicy.

W piśmiennictwie sugerowane jest również wykorzystanie MRI do diagnostyki stanu zapalnego ścian naczyń oraz badanie PET.

Niestety badania obrazowe nie mogą wykluczyć rozpoznania olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic.

Leczenie

Szybkie włączenie leczenia jest niezbędne celem zapobiegania dalszego pogorszeniu ostrości wzroku. Najczęstsza terapia to  dożylny metylprednizolon 1g/dzień, minimalnie przez trzy kolejne doby lub doustny prednizon w dawce 1mg/kg mc.

Leczenie  jest utrzymywane przez kolejne 4 tyg w postaci doustnej i modulowane w zależności od przebiegu schorzenia i poziomu markerów zapalnych. Dawka podtrzymująca wynosi ok 10-15 mg/dzień i czasem jest wymagana nawet przez rok.

  • W sytuacji nietolerancji sterydów możliwe jest włączenie metotrekstau bądź anty-TNF alfa jednak skutecznosc tych ostatnich nie została  ostatecznie dowiedziona.
  • U pacjentów z olbrzymiokmórkowym zapaleniem tętnic niewielkie dawki aspiryny ok 100mg/dzień są skuteczne jako prewencja dalszej utraty widzenia i epizodów niedokrwiennych takich jak udar.
  • Podsumowanie
  • Postawienie prawidłowego rozpoznania może nastręczać trudności ale jest niezmiernie ważne ze względu na konsekwencje dla dalszego widzenia pacjenta a także jego ogólnego stanu zdrowia.

Zgodnie z kryteriami American College of Rheumatology podejrzenie rozpoznania można oprzeć na trzech z pięciu elementów: 1. wiek powyzej 50rz. 2. nowy rodzaj bólu głowy u pacjenta 3. przeczulica skóry główy i obniżone tętno na tęnicy skroniowej 4. poziom OB większy niż 50 mm/godz 5. dodatni wynik biosji tętnicy.

Należy jednak podkreślić,że pozytywny wynik biopsji nawet przy braku pozostałych kryteriów obliguje nas do jak najszybszego podania ogólnej steroidoterapii.

Źródło: Przegląd Okulistyczny Rok X Nr 6/2013 (56)

Przegląd zapaleń naczyń – olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic

Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic (łac. arteriitis gigantocellularis/arteriitis temporalis; ang. giant cell arteritis), dawniej zwane chorobą Hortona, to zapalenie tętnic, obejmujące zazwyczaj aortę oraz/lub jej główne gałęzie, w szczególności tętnice szyjne i tętnice kręgowe.

Szacuje się, że w Europie w populacji osób powyżej 50. r.ż. choruje 12 na 100 000 osób. Na olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic kobiety chorują 2–3 razy częściej niż mężczyźni. Najwięcej zachorowań odnotowuje się w 7. dekadzie życia.

Objawy olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic 

Objawy związane są z występowaniem czynników zapalnych oraz niedokrwieniem miejsc unaczynionych przez tętnice zajęte procesem zapalnym. Najczęściej występują:

  • silny ból głowy w okolicy skroniowej lub potylicznej, głównie w nocy – powodujący bezsenność,
  • widoczna pod skórą tętnica skroniowa, często zaczerwieniona,
  • stan podgorączkowy lub gorączka do 40°C,
  • brak łaknienia, spadek masy ciała, osłabienie.

Inne symptomy to:

  • widzenie podwójne, częściowa utrata widzenia lub ślepota,
  • objawy neurologiczne,
  • osłabienie mięśni żwaczy.

Diagnostyka olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic 

W badaniach laboratoryjnych stwierdza się:

  • często przyśpieszony OB (zwykle >100 mm po 1 h, ale prawidłowy OB nie wyklucza rozpoznania),
  • podwyższony CRP oraz fibrynogen w surowicy,
  • nadpłytkowość odczynową,
  • niedokrwistość typu chorób przewlekłych,
  • u około 30% chorych nieznacznie zwiększoną aktywność aminotransferaz i fosfatazy alkalicznej w surowicy.

W badaniach obrazowych wykonuje się USG z badaniem dopplerowskim, arteriografię, PET, TK, MR. Badania te mogą uwidocznić cechy zapalenia ściany naczyniowej, zwężenia lub niedrożność tętnic zmienionych zapalnie, tętniaki, rozwarstwienie tętnic.

Dodatkowo można wykonać biopsję tętnicy skroniowej, najpóźniej dwa tygodnie po rozpoczęciu leczenia, która może zobrazować zmiany w zmienionej chorobowo tętnicy.

Leczenie olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic 

W leczeniu stosuje się glikokortykosteroidy do momentu ustąpienia dolegliwości i normalizacji wyników badań laboratoryjnych – zazwyczaj przez 2–4 tygodnie. Mogą zdarzyć się nawroty, które zmuszają do kontynuowania kortykoterapii nawet przez kilka lat.

Przegląd zapaleń naczyń – podział

Autor: Anna Mościszko
EUROIMMUN POLSKA Sp. z o.o.

www.euroimmun.pl

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*