Nowotwory skóry – rak podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy

Naskórek człowieka składa się z 5 warstw. Najistotniejsze z punktu widzenia tego opracowania są dwie położone najgłębiej: warstwa podstawna i warstwa kolczysta.

Z komórek budujących właśnie te warstwy powstają najczęściej nowotwory skóry, które są zarazem najczęściej występującymi nowotworami złośliwymi człowieka. Odpowiadają za więcej niż 75% wszystkich rozpoznań nowotworów złośliwych.

Ryzyko zachorowania na jedną z ich postaci w ciągu życia przekracza 20%. Dwa najczęściej występujące to:

● rak płaskonabłonkowy zbudowany z komórek warstwy kolczystej (nazywany też kolczystokomórkowym),

● rak podstawnokomórkowy zbudowany z komórek warstwy podstawnej, który stanowi  75-80% wszystkich rozpoznań raków skóry.

Oba podtypy najczęściej występują w skórze przewlekle narażonej na ekspozycję na promienie słoneczne.

Są to nowotwory rosnące powoli, z dużą tendencją do miejscowego naciekania, ale małym prawdopodobieństwem powstania zmian przerzutowych do regionalnych węzłów chłonnych czy przerzutów odległych.

Chirurgia jest podstawą leczenia zarówno w przypadku ogniska pierwotnego, jak i przy stwierdzeniu zmian przerzutowych do regionalnych węzłów chłonnych a także u części chorych z rozpoznanymi odległymi zmianami przerzutowymi.

Nowotwory skóry – rak podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy

Czynniki ryzyka

● Ekspozycja na promienie słoneczne – jest dominującym czynnikiem ryzyka zachorowania na raka podstawnokomórkowego oraz płaskonabłonkowego raka skóry. Najczęściej lokalizuje się w obszarach eksponowanych, takich jak skóra głowy, twarzy, szyi i ramion.

● Wiek – częstość występowania raków skóry rośnie wykładniczo wraz z wiekiem.

● Rogowacenie słoneczne – najczęstszy stan przedrakowy rozwijający się w skórze narażonej na nadmierną ekspozycję na promieniowanie UV; predysponuje do rozwoju raka płaskonabłonkowego. Stwierdza się je u ok. połowy osób po 40. roku życia. Są to wypukłe, bezbarwne zmiany o nierównej powierzchni, na podłożu rumieniowatym, typowo zlokalizowane na skórze często eksponowanej na słońce.

  • ● Zawodowy kontakt ze związkami arsenu lub pochodnymi smoły.
  • ● Odczyny popromienne po zawodowej ekspozycji na promieniowanie rentgenowskie.
  • ● Blizny po oparzeniach lub przewlekłych stanach zapalnych.
  • ● Immunosupresja, czyli zahamowanie czynności układu odpornościowego; zwiększone ryzyko dotyczy zarówno chorych z zespołem nabytego niedoboru odporności, jak i chorych po przeszczepach narządów stale przyjmujących leki immunosupresyjne.
  • ● Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV).

Xeroderma pigmentosum – rzadkie schorzenie dziedziczne, w którym zaburzone są mechanizmy naprawy DNA, szczególnie te dotyczące odpowiedzi na działanie światła ultrafioletowego (UV). Rak płaskonabłonkowy skóry oraz czerniak są bardzo częste w tej grupie chorych i występują w młodym wieku.

Objawy

Klasycznie podstawnokomórkowe raki skóry są guzkowe, o bezbarwnej powierzchni i perłowej otoczce. Szacuje się że ok. 80% tych nowotworów lokalizuje się w obrębie głowy i szyi.

Drugi rodzaj – płaskonabłonkowe raki skóry mają łuskowatą, bezbarwną powierzchnię, niekiedy owrzodziałą.

Oba typy charakteryzują się powolnym wzrostem. W większości przypadków uważa się, że raki płaskonabłonkowe skóry rozwijają się na podłożu rogowacenia słonecznego.

Różnicowanie pomiędzy tymi dwoma zmianami zwykle jest dokonywane na podstawie oceny rozmiaru; rogowacenie słoneczne ma mniej niż 1 cm średnicy.

Pojawienie się zmian guzkowych albo stwardnienia w istniejących zmianach rogowaciejących budzi podejrzenie inwazji do skóry właściwej i wówczas powinna zostać wykonana biopsja zmiany. Rozpoznanie raka skóry oparte jest na patologicznej analizie wycinków.

Stadia zaawansowania

Podział na stadia zaawansowania pozwala lekarzowi określić, czy i jak daleko rozprzestrzenił się nowotwór.  Dzięki temu można wybrać i zastosować najbardziej odpowiednią i skuteczną metodę leczenia.

Należy jednak pamiętać, że większość nowotworów skóry omawianych w niniejszym rozdziale jest leczona, zanim zdąży się rozprzestrzenić, stąd niewielka rola stopniowania. Staje się ono istotne przy dużych zmianach pierwotnych lub gdy pacjenta dotyczy jeden lub kilka czynników ryzyka rozprzestrzenienia się choroby.

Typy morfologiczne

  1. Typy morfologiczne raka podstawnokomórkowego:
  2. ● Typ guzkowy, guzkowo-wrzodziejący – z reguły pojedyncza zmiana przybierająca formę nieregularnego wypuklenia, niejednokrotnie z niesymetrycznym owrzodzeniem różnej wielkości.

  3. ● Typ wrzodziejący (ulcus rodens) – nowotwór wnikający głęboko w tkanki, a wrzodziejąca zmiana jest otoczona wałowatym brzegiem.
  4. ● Typ powierzchowny – rak stwierdzony głównie na tułowiu, klinicznie przypomina łuszczycę lub chorobę Bowena.

  5. ● Typ barwnikowy – płaska lub guzkowa zmiana zawierająca ciemny barwnik, przez mniej doświadczonych klinicystów może być mylona z czerniakiem skóry.

  6. ● Typ bliznowaty i twardzinopodobny – rozległe, raczej płaskie nowotwory, nieostro odgraniczone od niezmienionej choroby skóry, trudne do diagnostyki i niezwykle skomplikowane w klinicznej ocenie radykalnego ich usunięcia.

Diagnostyka

Diagnostyka polega na dokładnym zbadaniu całej skóry, z uwzględnieniem owłosionej skóry głowy i skóry narządów płciowych oraz błon śluzowych, a także klinicznym zbadaniu okolicznych węzłów chłonnych. Wykonywanie dodatkowych badań obrazowych zarezerwowane jest dla rzadkich, zaawansowanych przypadków, w których istnieje większe ryzyko powstania zmian przerzutowych.

Leczenie

Leczenie operacyjne

Większość raków skóry może zostać radykalnie (całkowicie) usuniętych z zastosowaniem marginesów (tj. z wycięciem również fragmentu zdrowej tkanki) znacznie węższych niż w przypadkach czerniaka.

Marginesy wycięcia od 0,5 do 1 cm są wystarczające dla większości pierwotnych płaskonabłonkowych i podstawnokomórkowych raków skóry, odsetek nawrotów miejscowych przy zastosowaniu radykalnej resekcji wynosi mniej niż 5%.

Dla większości lokalizacji takie marginesy wycięcia można uzyskać przy zastosowaniu standardowej techniki chirurgicznej w znieczuleniu miejscowym z jednoczasowym założeniem szwów.

Radioterapia

Radioterapia jest skuteczną metodą leczenia raka płaskonabłonkowego i podstawnokomórkowego skóry i związana jest z podobnym odsetkiem wyleczeń jak w chirurgii, aczkolwiek metoda ta rozważana jest jako standardowe postępowanie tylko w lokalizacjach zmian, w których użycie chirurgii mogłoby skutkować oszpeceniem lub okaleczeniem. Przy zmianach, w których czyste marginesy chirurgiczne nie mogą być osiągnięte bez nieakceptowalnych wyników kosmetycznych, pooperacyjna radioterapia okazuje się skuteczna w leczeniu mikroskopowo pozostałej choroby. Użycie radioterapii na pola operacyjne przy czystych marginesach wycięcia pozostaje dyskusyjne.

Leczenie powierzchowne

Leczenie powierzchowne powinno być rozważane u chorych z dużymi obszarami skóry zajętymi przez liczne albo nawrotowe raki skóry.

Chorzy z immunosupresją oraz pojedynczy chorzy ze skrajnie dużą dawką kumulacyjną ekspozycji na promienie słoneczne są kandydatami do stosowania miejscowego takich leków, jak 5-fluorouracyl albo imikwimod.

Terapie te nie są raczej zalecane chorym, u których możliwa jest resekcja chirurgiczna zmiany. W trakcie leczenia u chorych typowo rozwija się znaczne zaczerwienienie leczonej skóry trwające kilka tygodni, aż na leczonym obszarze dojdzie do adekwatnej regeneracji nabłonka.

Imikwimod zastosowany miejscowo stymuluje aktywność komórek układu odpornościowego, co wytwarza odporność immunologiczną w leczonym guzie. Typowo uzyskiwana jest całkowita odpowiedź na takie leczenie.

Miejscowe nawroty

Stwierdzone są w około 5% przypadków raków skóry. Jeśli to możliwe, zmiany te powinny być wycięte. Jeśli operacja mogłaby skutkować nieakceptowalnym wynikiem kosmetycznym, należy zaproponować choremu zastosowanie radioterapii. Znaczna większość nawrotowych raków skóry może być wyleczona  chirurgicznie lub radioterapią.

Zajęcie regionalnych węzłów chłonnych

Rokowanie chorych ze stwierdzonymi zmianami przerzutowymi do węzłów chłonnych jest znacząco gorsze niż w przypadkach choroby ze zmianami lokalnymi.

Płaskonabłonkowy rak skóry znacznie rzadziej niż czerniak daje przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych (5% przypadków) i wykonanie biopsji węzła wartowniczego u chorych z tym rozpoznaniem zarezerwowane jest tylko dla zmian dużych, niskozróżnicowanych lub o głębokiej inwazji.

Podstawnokomórkowy rak skóry bardzo rzadko daje przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych. W przypadkach potwierdzonego zajęcia węzłów chłonnych należy wykonać radykalną limfadenektomię, to jest wyciąć wszystkie dostępne regionalne węzły chłonne.

Przerzuty odległe

Występują rzadko w raku płaskonabłonkowym skóry (2% przypadków) i generalnie dotyczą tylko chorych z immunosupresją. W mniej niż jednym na tysiąc przypadków raka podstawnokomórkowego skóry stwierdza się zmiany przerzutowe.

Schematy chemioterapii zostały przeniesione z leczenia chorych na raka płaskonabłonkowego skóry o innych lokalizacjach narządowych i oparte są głównie na cisplatynie, ale odsetek odpowiedzi wśród chorych na przerzutowego raka płaskonabłonkowego skóry jest niski, a czas przeżycia krótki.

Obserwacja po leczeniu

Chorzy po resekcji ogniska pierwotnego, szczególnie jeśli choroba była w zaawansowanym stadium, powinni pozostać pod obserwacją w celu wykluczenia nawrotu czy bardzo rzadkich odległych przerzutów. Pamiętać należy także o tym, że są to często występujące nowotwory i istnieje ryzyko zachorowania na nie kilkukrotnie w ciągu życia.

Prewencja

Podstawą prewencji zachorowań na raki skóry jest unikanie promieniowania UV oraz stosowanie kremów ochronnych z wysokimi filtrami.

Archiwa: Nowotwory skóry

Jak podkreślają eksperci – nowotwory złośliwe skóry obejmują dwie główne podgrupy: czerniaka oraz niebarwnikowe nowotwory skóry (rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy oraz rak skóry z komórek Merkla).

Najczęściej występującym nowotworem skóry jest rak podstawnokomórkowy, który stanowi najmniejsze zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka. Znacznie rzadziej występuje rak kolczystokomórkowy, który wcześnie usunięty jest całkowicie wyleczalny.

Najrzadszym nowotworem z tej grupy jest czerniak – jest on jednocześnie najbardziej niebezpieczny. Warto podkreślić, że czerniak jest nowotworem złośliwym, ale nie jest rakiem, gdyż jego pochodzenie jest nienabłonkowe.

W obrębie skóry mogą występować także inne rzadkie nowotwory np. pochodzenia mezenchymalnego (mięsak Kaposiego, włókniakomięsak guzowaty skóry, mięsak naczyniopochodny) lub pierwotne chłoniaki skóry – z limfocytów T lub z limfocytów B.

Leia também:  Luszczyca Jakie Objawy?

Nowotwory skóry – przyczyny

Rak podstawnokomórkowy skóry rozwija się na skutek wadliwego rozrostu komórek w głębokiej warstwie naskórka. Zmiany w środkowej warstwie naskórka wywołują raka kolczystokmórkowego. Czerniak powstaje w wyniku modyfikacji w komórkach pigmentowych.

Główną przyczyną powstawania tych zmian jest ekspozycja na działanie promieniowania UV, a więc promienie słoneczne. Czynniki zwiększające ryzyko zachorowania to:

  • jasna karnacja,
  • uwarunkowania genetyczne,
  • immunosupresja
  • wiek powyżej 40 lat,
  • długotrwała ekspozycja na arsen.
  • niektóre infekcje wirusowe (rak podstawnokomórkowy, rak z komórek Merkla)

Jak chronić się przed czerniakiem?

W profilaktyce nowotworów skóry i czerniaka najważniejsze jest unikanie promieniowania UV. Ochrona przed słońcem opiera się na krótszej ekspozycji, szczególnie w upalne dni, oraz stosowaniu środków ochrony skóry, takich jak kremy z filtrami UV.

Należy pamiętać, że promieniowanie UV wydzielane jest także w solariach oraz lampach utwardzających lakier, jakie używane są w salonach kosmetycznych. Najlepszą ochroną przed zachorowanie na czerniaka jest więc unikanie nadmiernej ekspozycji na słońce i oparzeń słonecznych.

Rak skóry – objawy

Podstawowym objawem, który świadczy o możliwym rozwoju nowotworu są widoczne zmiany na skórze. Jak rozpoznać czy zmiana ma niepokojący charakter? Najlepiej udać się do dermatologa, który to oceni (diagnostyka z wykorzystaniem dermatoskopu). Zastosowanie znajduje również słynny test ABCDE.

Rak podstawnokomórkowy zwykle pojawia się na tych częściach ciała, które są wystawiane na słońce. Ma postać niezapalnego guzka, który otoczony jest perełkowatym wałem. Rozwija się miejscowo, powoli i nie ma tendencji do tworzenia przerzutów odległych.

Rak kolczystokomórkowy to drobne grudki, łuszczące się i pokryte strupem. Może on się pojawić w każdym miejscu na skórze, także na błonach śluzowych. Ma wygląd wrzodziejącej i długo niegojącej się rany lub brodawkowatej zmiany.

Czerniak zwykle występuje jako nowa zmiana na skórze, ale może przekształcić się także ze zmiany istniejącej wcześniej. Charakteryzuje się nieregularnym kształtem i brzegami, jest asymetryczny. Może krwawić i swędzieć. Nowotwór ten występuje na całej skórze – np. czerniak pod paznokciem jest także możliwy.

Leczenie czerniaka i nowotworów skóry

Raka podstawnokomórkowego leczy się poprzez chirurgiczne wycięcie zmiany wraz z odpowiednim marginesem zdrowej tkanki. Jest najmniej niebezpiecznym z nowotworów skóry, jednak wymaga usunięcia, aby nie zaczął naciekać na głębsze partie skóry.

Rak kolczystokomórkowy wcześnie wykryty jest uleczalny. W jego leczeniu zastosowanie ma zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu zmiany. Jeśli operacja nowotworu skóry jest niemożliwa, stosuje się radioterapię. Nieleczony rak kolczystokomórkowy może przerzutować do węzłów chłonnych oraz na inne organy.

Najbardziej niebezpieczny jest czerniak, którego podstawę leczenia stanowi doszczętne wycięcie zmiany (blizny po biopsji) wraz z marginesem. W tym przypadku przeprowadza się także biopsję węzłów chłonnych, w celu wykluczenia ewentualnych przerzutów lub limfadenektomię regionalną.

W przypadku braku przerzutów w węzłach chłonnych wartowniczych, dalsze leczenie czerniaka ma charakter obserwacji chorego.

W sytuacji wysokiego ryzyka nawrotu choroby (czerniak IIB, IIC, III) należy rozważyć leczenie uzupełniające w postaci terapii systemowej – immunoterapię czerniaka (niwolumab, pembrolizumab, ipilimumab), a w przypadku wykrycia u chorego mutacji aktywującej BRAV V 600 – leczenie celowane.

Nowotwory skóry rokowania

W nowotworach podstawonokmórkowych rokowania są zwykle pomyślne, szczególnie, gdy rak został wcześnie wykryty. Tylko 3% zachorowań jest śmiertelnych.

W przypadku raka kolczystokomórkowego, przy braku przerzutów, przeżywalność sięga 90%. Przy przerzutach do węzłów chłonnych wynosi ona 40 – 50%.

Rokowania zaawansowanego czerniaka są niezadowalające. Szanse na wyleczenie związane są z istnieniem przerzutów oraz głębokością nacieku.

Najnowsze terapie stosowane w leczeniu czerniaka (terapia celowana molekularnie oraz immunoterapia nowotworów) dają nadzieję na istotną poprawę wyników przeżywalności w tej grupie chorych.

Dowiedz się czym są nowotwory złośliwe skóry – poniżej nasza baza wiedzy na ten temat.
 

Rak kolczystokomórkowy skóry

Rak kolczystokomórkowy(ang. Squamous cell cancer – SCC) to nowotwór złośliwy wywodzący się z komórek rogowaciejących warstwy kolczystej naskórka (squamous cell), zaliczany do niebarwnikowych nowotworów skóry.

Nowotwór ten jest również znany jako rak kolczystokomórkowy skóry (cutaneous squamous cell cancer – cSCC). To drugi najczęściej występujący rak skóry, stanowiący 15–20 proc. wszystkich raków skóry.

 Dodanie określenia skóry identyfikuje go jako raka skóry i odróżnia go od raków płaskonabłonkowych, które mogą powstać w tkankach miękkich: w ustach, gardle czy płucach.

Przyczyną jego rozwoju jest nieprawidłowe namnażanie się keratynocytów (stanowią główną masę naskórka), spowodowane w głównej mierze szkodliwym oddziaływaniem promieniowania UV.  Głównie narażone są osoby pracujące na świeżym powietrzu bez odpowiedniej ochrony przed słońcem (brak nakrycia głowy, odzieży ochronnej, kremu z filtrem).

  Najczęstsze występowanie raka kolczystokomórkowego to: twarz (nos, policzek, wargi, powieki), małżowina uszna, skóra owłosiona głowy, skronie, kończyny górne i dolne. W grupie wysokiego ryzyka są też pacjenci o nabytej czy wrodzonej osłabionej odporności oraz z genetycznymi uwarunkowaniami. Rak kolczystokomórkowy skóry dotyka głównie osoby po 60.

roku życia.

Zmiany najczęściej występują na odsłoniętych częściach ciała. Początkowe zmiany to np. drobny strup lub owrzodzenie. Większość raków SCC rozwija się na podłożu rogowacenia słonecznego. Rokowanie jest wtedy dobre.

 Średnie rokowanie występuje, gdy zmiany lokalizują się w obrębie uszu, warg, powierzchni nieeksponowanych, a złe, gdy zajmuje błony śluzowe, lokalizuje się na podłożu blizn lub przewlekłego stanu zapalnego.

SCC jest guzem charakteryzującym się szybszym niż BCC wzrostem, najczęściej występuje jako stwardniały, owrzodziały, lekko krwawiący, czasami egzofityczny guzek. SCC powstaje najczęściej na podłożu istniejących wcześniej stanów przedrakowych.

Rak kolczystokomórkowy cechuje się dość dobrym rokowaniem przy niskim stopniu zaawansowania nowotworu. Przy braku przerzutów 5 lat przeżywa ok. 90 proc. chorych. Gdy obecne są przerzuty w okolicznych węzłach chłonnych, odsetek osób przeżywających 5 lat spada do 40–50 proc.

Do charakterystycznych cech raka kolczystokomórkowego zalicza się, m.in.

typową postać drobnych grudek, zaczerwienionych, złuszczających się i pokrytych strupem, następnie zmiana może zwiększyć rozmiary i przybrać formę brodawkowatą; częste owrzodzenia na powierzchni; wałowaty brzeg, brak perełkowatej obwódki; świąd, ból, krwawienie z powierzchni zmiany; intensywne naciekanie komórek nowotworowych w obręb otaczających tkanek; zmiany występują zwykle pojedynczo. Przerzuty lokalizują się zwykle w okolicznych węzłach chłonnych, płucach, mózgu i kości.

Prewencja wtórna obejmuje edukację wśród seniorów na temat właściwego stosowania fotoprotekcji i samoobserwacji. Szczególnie w okresie letnim apeluje się, aby podczas wykonywania prac czy odpoczynku na świeżym powietrzu chronić skórę przed słońcem.

Profilaktyka obejmuje ochronę przed długotrwałą ekspozycją słoneczną, używania filtrów UV czy nakryć głowy i ciała. Ważnym elementem profilaktyki nowotworów skóry jest też samoobserwacja, polegająca na uważnym sprawdzeniu skóry pod kątem nowych zmian oraz obserwacji wcześniejszych.

Wszystkie niepokojące zmiany skórne powinny być skonsultowane z lekarzem dermatologiem lub/i onkologiem.

Rozpoznanie wstępne ustala się na podstawie wywiadu z pacjentem oraz badania fizykalnego uzupełnionego o nieinwazyjne badanie dermatoskopowe lub wideodermatoskopowe. Dermatoskopia ułatwia rozpoznanie, z jakim nowotworem skóry mamy do czynienia.

 Badanie to pozwala także na ocenę rozległości nowotworu przed planowanym leczeniem. Dermatoskopia jest również przydatna przy późniejszej ocenie skuteczności wybranej metody lub metod leczenia.

W przypadku podejrzenia raka kolczystokomórkowego, pobiera się wycinek ze zmiany i poddaje się badaniu histopatologicznemu. Rozpoznanie raka kolczystokomórkowego ustala się na podstawie stwierdzenia zmian brodawkujących lub wrzodziejących o wyraźnym nacieku podstawy.

Zaawansowanie choroby należy ocenić za pomocą badań obrazowych, głównie CT/PET-CT lub MRI. W przypadku histologicznego potwierdzenia zajęcia węzłów chłonnych należy wykonać ich resekcję.

Podstawa leczenia SCC jest podobna do leczenia raka płaskonabłonkowego skóry. Jest to leczenie operacyjne, choć przy niewielkich zmianach możliwe są też inne metody leczenia, do których zaliczamy m.in.

leczenie powierzchowne, czyli 5-fluorouracyl, imikwimod, diklofenak, peeling chemiczny, terapię fotodynamiczną, krioterapię; leczenie miejscowe: laseroterapię, krioterapię, elektrokoagulację.

Radioterapia rozważana jest jako standardowe postępowanie tylko w lokalizacjach zmian, w których użycie chirurgii mogłoby skutkować oszpeceniem lub okaleczeniem. Głównie ma to miejsce przy zmianach, w przypadku których w czasie operacji czyste marginesy chirurgiczne nie mogą być osiągnięte ze względu na wygląd pacjenta.

W publikacjach dotyczących raka kolczystokomórkowego oraz w opinii ekspertów przyjmuje się, że progresja do postaci przerzutowej choroby zdarza się tylko w pierwszych latach.

W przypadku pacjentów z zaawansowanym kolczystokomórkowymrakiem skóry stosuje się leczenie farmakologiczne.

Jest obecnie tylko jeden zarejestrowany lek o udowodnionej skuteczności – rodzaj immunoterapii systemowej.

Leia também:  Wirus Hiv Jakie Sa Objawy?

To cemiplimab (inhibitor PD-1), który jest wskazany do stosowania w leczeniu dorosłych pacjentów z przerzutowym lub miejscowo zaawansowanym rakiem kolczystokomórkowym skóry, którzy nie kwalifikują się do radykalnego leczenia chirurgicznego lub radykalnej radioterapii.

Ma pozytywną opinię amerykańskiej oraz europejskiej agencji leków (FDA i EMA).

W sierpniu 2020 cemiplimab znalazł się na liście priorytetów refundacyjnych opracowanej na podstawie wskazań ekspertów w dziedzinie onkologii klinicznej, w tym konsultantów – krajowego i wojewódzkich, prezesa Polskiego Towarzystwa Onkologicznego oraz prezesa elekta Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego. W wielu krajach jest już refundowany. W Polsce innowacyjne leczenie raka kolczystokomórkowego skóry przy pomocy przeciwciał monoklonalnych nie jest obecnie refundowane, a dostęp do niego możliwy jest jedynie w ramach RDTL, czyli ratunkowego dostępu do technologii lekowych.  W licznych badaniach klinicznych testowano różnorodne terapie anty-EGFR, a FDA dopuściło do użytku cetuksymab u pacjentów z nieoperowalnymi cSCC. W ostatnim czasie FDA zarejestrowało do leczenia zaawansowanego SCC drugi lek z grupy inhibitorów punktów kontrolnych układu immunologicznego – pembrolizumab.

Stosowana jest też chemioterapia. Brak jest konkretnych zaleceń co do jej stosowania. Najczęściej stosowane są schematy wielolekowe oparte o cisplatynę i karboplatynę, jednak do tej pory nie przeprowadzono odpowiednich randomizowanych badań klinicznych.

Decyzję o metodzie leczenia podejmuje lekarz wraz z pacjentem. Różne metody są zależne m.in. od lokalizacji i stopnia zaawansowania raka, wieku pacjenta, chorób współistniejących.

W zapobieganiu rozwojowi raka kolczystokomórkowego trzeba przede wszystkim położyć nacisk na profilaktykę pierwotną i wtórną.

Profilaktyka pierwotna, czyli edukacja dotycząca zachowań prozdrowotnych, m.in. unikania ekspozycji na promieniowanie UV, jak również wykrywania nowotworów na wczesnym etapie rozwoju.

Warto zaznaczyć, że działania edukacyjne powinny być skierowane zarówno do lekarzy, jak i pacjentów.

Rak kolczystokomórkowy skóry to nowotwór, o którym wiedza jest za mała. Potrzebne są działania informacyjne oraz edukacyjne, by to zmienić ze względu na zdrowie publiczne, a także zdrowie i życie poszczególnych pacjentów.  W 2020 r. zainaugurowano kampanię ,,RAK UV''.

Rekomendowane są kompleksowe działania edukacyjne skierowane do osób z grup ryzyka (głównie osoby pracujące na świezym powietrzu bez odpowiedniej fotoprotekcji lub seniorzy mieszkający na terenach wiejskich) oraz zwiększenie dostępności do świadczeń gwarantujących diagnostykę zmian skórnych oraz ich leczenie.

Inicjatorami akcji edukacyjnej były organizacje pacjenckie działające od wielu lat na rzecz poprawy sytuacji pacjentów onkologicznych w Polsce: Polskie Amazonki Ruch Społeczny, Fundacja Gwiazda Nadziei, Fundacja Onkologiczna Nadzieja, Fundacja Życie z Rakiem, Stowarzyszenie Pomocy Chorym na Mięsaki i Czerniaki Sarcoma i Stowarzyszenie MANKO. Więcej informacji ⇒ www.rakuv.pl

Po leczeniu konieczna jest obserwacja pacjenta. Zasady podobne jak przy raku podstawnokomórkowym skóry.

W Obwieszczeniu Ministra Zdrowia w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, który ma wejść w życie 1 lipca 2021 r.

, nie pojawił się nowy program lekowy dla pacjentów z zaawansowanym rakiem kolczystokomórkowym. Skuteczna i jedyna terapia cemiplimabem pozostaje dostępna w ramach RDTL.

Trwają rozmowy między stronami odnośnie udostępnienia programu lekowego dla pacjentów.

Zasady obserwacji po leczeniu:

  • całoroczna fotoprotekcja SPF 30–50+,
  • samokontrola pacjenta raz w miesiącu,
  • badanie dermatologiczne i dermoskopowe skóry całego ciała: co 4–6 miesięcy przez 5 lat, następnie co 6–12 miesięcy do końca życia;

SCC zaawansowany regionalnie/w stadium rozsiewu :

  • całoroczna fotoprotekcja SPF 30–50+,
  • samokontrola pacjenta raz w miesiącu,
  • badanie dermatologiczne i dermoskopowe skóry całego ciała: co 1–3 miesiące przez pierwszy rok, co 2–4 miesiące w drugim roku, co 4–6 miesięcy w trzecim roku, następnie co 6–12 miesięcy do końca życia,
  • opieka wielospecjalistyczna (m.in. dermatologiczna, onkologiczna, radioterapeutyczna, neurologiczna, okulistyczna).

Bibliografia :

  1. Raport ,,Rak kolczystokomórkowy w Polsce'', Kampania edukacyjna RAK UV,  przygotowanie Stowarzyszenie PARS, 2020
  2. Onkologia w Praktyce Klinicznej, Tom 6, 2020 Raki skóry, VIA MEDICA (Rutkowski P, Owczarek W, Nejc D et al. Skin carcinomas. Oncol Clin Pract 2020; 16. DOI: 10.5603/OCP.2020.0018) – link do publikacji tutaj
  3. SkinCancer Virtual Meetings, 2020
  4. X Letnia Akademia Onkologiczna, 2020 ( od 5:12:00) Link
  5. Akademia Dobrych Praktyk 2020, Nowotwory skóry, Link
  6. https://www.sarcoma.pl/aktualnosci/lipcowa-lista-lekow-refundowanych-informacje-dla-pacjentow

Jakie są rodzaje RAKA SKÓRY?

Ryzyko zachorowania na raka skóry rośnie wraz z wiekiem, najwięcej przypadków diagnozuje się po 70. roku życia. Do przyczyn powstawania takich nowotworów zalicza się np.

ekspozycję na promieniowanie UV, jasną karnację skóry, oparzenia słoneczne przebyte w dzieciństwie, narażenie na działanie substancji chemicznych (arsen, herbicydy) czy uwarunkowania genetyczne (stwierdzane badaniami genetycznymi).

Najbardziej powszechne raki skóry to rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy oraz czerniak, który jest z nich najniebezpieczniejszy.

Jeżeli rak skóry zostanie rozpoznany we wczesnym etapie rozwoju, szanse na całkowite wyleczenie są duże. Niestety, wielu ludzi nie zwraca uwagi na zmiany skórne, nawet te, które są potencjalnie groźne.

Rak podstawnokomórkowy

Rak podstawnokomórkowy to najczęściej występujący nowotwór skóry na świecie, charakteryzuje się on jednak niskim stopniem złośliwości – rozwija się powoli i bardzo rzadko daje przerzuty. Pojawia się w szczególności na odkrytych częściach ciała (głowa, szyja), ale może rozwinąć się w dowolnym miejscu. Wśród odmian raka podstawnokomórkowego skóry wyróżnia się:

  • odmianę guzkową – guzek cechuje się barwą porcelanową, często obecne jest bliznowacenie, może pojawić się owrzodzenie
  • odmianę wrzodziejącą – guzek ulega owrzodzeniu (co może niszczyć tkankę podskórną i kości)
  • odmianę powierzchniową – zmiany mogą być liczne i są dobrze odgraniczone
  • odmianę twardzinopodobną – ognisko barwy porcelanowej znajduje się nieco poniżej skóry

Zdiagnozowanie raka podstawnokomórkowego skóry jest dość łatwe ze względu na jego charakterystyczny wygląd – lekarz z dużym prawdopodobieństwem rozpozna go już po pierwszych oględzinach (pomocne może być także użycie dermatoskopu).

W celu ostatecznego potwierdzenia diagnozy konieczne jest wycięcie całej zmiany (jeżeli nie jest duża) lub pobranie z niej wycinka (gdy wycięcie jest utrudnione, np. gdy rak występuje na powiece oka) i przeprowadzenie badania histopatologicznego. Leczenie raka podstawnokomórkowego polega najczęściej na wycięciu zmiany razem z niewielkim marginesem (ok. 2 mm) zdrowej skóry.

Jeżeli jednak pacjent się na to nie zgadza lub zmiana ma dużą średnicę i znajduje się w obszarze, w którym wycięcie jest skomplikowane, stosowana jest radioterapia. Istnieją także inne formy leczenia – maść z chemioterapeutykiem lub lekiem immunomodulującym, ale są one zdecydowanie mniej skuteczne w porównaniu do zabiegu operacyjnego.

Jeżeli leczenie prowadzone jest we właściwy sposób, rokowanie w przypadku tego rodzaju raka jest bardzo dobre. Ma on jednak skłonność do odrastania w tym samym miejscu, dlatego po operacji trzeba uważnie obserwować bliznę.

Rak kolczystokomórkowy

Rak kolczystokomórkowy (płaskonabłonkowy) skóry jest drugim najczęstszym nowotworem skóry, rozwija się w obrębie skóry lub błon śluzowych – wywodzi się z warstwy kolczystej naskórka.

Rak kolczystokomórkowy często rozwija się na pograniczu skóry i błon śluzowych – np. na wardze dolnej, języku, zewnętrznych narządach płciowych, w okolicy oczodołów czy nosa.

Rak kolczystokomórkowy, w miarę powiększania się, może dawać przerzuty – zazwyczaj do węzłów chłonnych, rzadziej do narządów odległych.

Za główną zmianę, która prowadzi do rozwoju raka kolczystokomórkowego, uznaje się rogowacenie słoneczne, rozwijające się w obszarach skóry narażonych na nadmierne działanie promieniowania słonecznego. Dlatego ważną formą profilaktyki jest unikanie przesadnego opalania i stosowanie ochronnych kremów z filtrem.

Rak kolczystokomórkowy skóry przyjmuje różne postacie morfologiczne – np. postać guzka lub owrzodzenia. Zmianie może towarzyszyć świąd skóry, ból lub krwawienie – zwłaszcza po podrażnieniu.

Wstępne postawienie diagnozy opiera się na oględzinach zmiany i wywiadu przeprowadzonego z pacjentem – diagnoza musi następnie zostać potwierdzona przez badanie histopatologiczne.

W przypadku rozpoznania raka kolczystokomórkowego badane są również węzły chłonne ze względu na możliwość przerzutów. Leczenie, podobnie jak w przypadku raka podstawnokomórkowego, polega na wycięciu zmiany wraz z marginesem zdrowych tkanek.

Jeżeli wycięcie nie jest możliwe, stosuje się radioterapię lub leczenie miejscowe (maść z chemioterapeutykiem lub środkiem immunomodulującym). Jeżeli w węzłach chłonnych obecne są przerzuty, konieczne jest usunięcie również ich.

Po zakończeniu leczenia pacjenci powinni być otoczeni stałą opieką lekarską ze względu na możliwość wznowy lub rozwinięcia się nowego ogniska w innym regionie skóry.

Czerniak złośliwy skóry

Czerniak jest najbardziej niebezpiecznym nowotworem skóry ze względu na szybkie tempo rozwoju, wczesne dawanie przerzutów i niską wrażliwość na leki. W Polsce co roku na czerniaka zapada ok. 2,5 tys. osób. Czerniak rozwija się w warstwie zewnętrznej skóry, która zawiera liczne komórki barwnikowe – melanocyty.

Melanocyty są również obecne w komórkach błon śluzowych jamy ustnej, narządów płciowych oraz błonie naczyniowej oka. Produkują one melaniny czyli barwniki odpowiadające za zabarwienie skóry, kolor włosów i tęczówki oka. Ilość melanin rośnie pod wpływem promieniowania UV, zabezpieczając skórę przed jego szkodliwym działaniem.

Czerniak wywodzi się właśnie z melanocytów, które uległy przemianie w komórki nowotworowe i zaczęły się dzielić w sposób niekontrolowany. Najczęściej dzieje się tak pod wpływem kancerogennych czynników zewnętrznych np. promieniowania UV. W związku z tym, że najwięcej melanocytów znajduje się w naskórku, czerniak najczęściej pojawia się na skórze.

Może się także rozwinąć w błonach śluzowych narządów płciowych, jamy ustnej oraz w gałce ocznej.

U młodych osób czerniak pojawia się zazwyczaj na klatce piersiowej (u mężczyzn) lub na dolnych partiach nóg (u kobiet). U ludzi starszych natomiast rozwija się najczęściej na twarzy. W większości przypadków powstaje na skórze niezmienionej – bez znamion barwnikowych (tzw.

pieprzyków), ale czerniak może pojawić się także w ich obrębie. Najgroźniejsze są zmiany barwnikowe o czarnym kolorze, całkiem płaskie lub tylko delikatnie uwypuklone, pozbawione włosów.

Podejrzenie czerniaka nasuwają wszelkie zmiany znamion barwnikowych, takie jak ich zgrubienie, zmiana ich kształtu i granic, zmiana zabarwienia, a także swędzenie, ból, krwawienie lub owrzodzenie.

Wstępna diagnostyka czerniaka przeprowadzana jest przez lekarza dermatologa lub onkologa przy pomocy dermatoskopu, musi zostać ona potwierdzona przez badanie histopatologiczne.

Leczenie czerniaka polega na wycięciu zmiany nowotworowej z odpowiednim marginesem zdrowych tkanek, ewentualnym usunięciu powiększonych węzłów chłonnych i ognisk przerzutowych w innych narządach.

W przypadku braku możliwości operacyjnego usunięcia tych ognisk stosuje się radioterapię i chemioterapię.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się o własnym ryzyku zachorowania na raka, rozważ wykonanie badania genetycznego – jest ono jedyną metodą, która pozwala na określenie prawdopodobieństwa wystąpienia nowotworów złośliwych w przyszłości.

Dostępne pakiety badań to:

Nowotwory kobiety

Nowotwory mężczyźni

Rak piersi i jajnika – gen BRCA1

Rak piersi i jajnika – geny BRCA1 i BRCA1

Dowiedz się więcej

Czynniki genetyczne związane z występowaniem raków skóry

Na powstawanie raka skóry mają również wpływ predyspozycje genetyczne. Ryzyko zachorowania na raka podstawnokomórkowego wzrasta w przebiegu zespołu Gorlina-Goltza, który jest uwarunkowany mutacjami genu PTCH1.

Dzięki przeprowadzanym badaniom zidentyfikowano również kilka mutacji genów, które zwiększają ryzyko zachorowania na czerniaka. Należy do nich mutacja genu BRAF i CDKN2A.

Gen BRAF koduje białko odpowiedzialne za wzrost komórek i ich podziały – obecność w nim nieprawidłowości skutkuje niekontrolowanym podziałem komórek, co prowadzi do szybkiego rozwoju nowotworu.

W kierunku czerniaka wywołanego mutacją genu BRAF możliwe jest leczenie specjalnym lekiem, hamującym aktywność wadliwego białka BRAF, a tym samym uniemożliwiającym dalszy rozwój czerniaka (zahamowanie wzrostu stwierdza się u 90% pacjentów).

Gen CDKN2A natomiast koduje białko, które hamuje procesy podziału komórkowego na czas naprawy uszkodzeń powstałych w DNA, a także kieruje komórkę na drogę apoptozy (programowanej śmierci komórki), jeżeli naprawa nie jest możliwa.

Mutacje w genie CDKN2A blokują działanie tego białka i sprawiają, że komórki nieustannie dzielą się i nie ulegają programowanej śmierci.

Mutacje w genie CDKN2A zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania na czerniaka zwłaszcza u osób poniżej 50 roku życia, prowadzą również do wystąpienia rodzinnego zespołu czerniak – rak trzustki.

Profilaktyka raków skóry

Profilaktyka raka skóry jest niezwykle istotna, ponieważ pozwala zapobiec zachorowaniu lub wykryć nowotwór w bardzo wczesnym stadium.

Aby zapobiec rozwinięciu się raka skóry, warto ograniczyć opalanie się oraz korzystanie z solariów i stosować odpowiednią ochronę przeciwsłoneczną. Należy również systematycznie i uważnie kontrolować wszystkie zmiany skórne.

Te podejrzane należy usuwać i ocenić przy pomocy badania histopatologicznego.

Ważną formą profilaktyki jest także wykonanie badania genetycznego w kierunku obecności mutacji w genach CDKN2A i BRAF – osoby, które posiadają takie mutacje muszą zastosować odpowiednią profilaktykę i co pół roku poddawać się badaniom kontrolnym. Dzięki temu, nawet jeśli rozwinie się u nich proces nowotworowy, zostanie on wykryty we wczesnym etapie rozwoju, co pozwoli na całkowite wyleczenie.

Aktualizacja: 2018-10-23

Rak kolczystokomórkowy – przyczyny i objawy

Cały czas czekamy na podpisanie umowy z NFZ w sprawie programu “Profilaktyka 40 plus”. Na obecną chwilę nie prowadzimy zapisów w celu wykonania skierowań. Jak to będzie możliwe od razu poinformujemy. Szanowni Pacjenci, w dniu 4 czerwca przychodnia czynna będzie w godzinach 8.00-17.00. Punkt pobrań będzie zamknięty.

UWAGA! od teraz osoby chcące wykonać test na Covid-19 wchodzą na stronę gov.pl/dom i wypełniają formularz na podstawie którego kierowane są na test

Rak kolczystokomórkowy (SCC) jest to złośliwy nowotwór nabłonka płaskiego rozwijający się w obrębie skóry lub błon śluzowych.

Należy on, obok raka podstawnokomórkowego, raka brodawkującego i rogowiaka kolczystokomórkowego, do grupy tzw. nieczerniakowych raków skóry (NMSC), które stanowią najczęstsze przypadki nowotworów złośliwych u ludzi. SCC wywodzi się z komórek warstwy kolczystej naskórka.

Charakterystyczną lokalizacją raka kolczystokomórkowego jest pogranicze skóry i błon śluzowych – często rozwija się na wardze dolnej (lokalizacja ta uznawana jest jedną za najczęstszych, lecz niekorzystną rokowniczo), języku, w okolicy oczodołów, nosa oraz zewnętrznych narządach płciowych.

Inwazyjny rak kolczystokomórkowy może dawać nawroty oraz przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych (5-30% przypadków, zwłaszcza w przypadku długotrwałych, rozległych zmian), rzadziej do odległych narządów (np. płuc).

W przypadku braku leczenia lub wdrożenia leczenia niewłaściwego, rak kolczystokomórkowy w miarę powiększania swoich rozmiarów, może powodować rozległe zniszczenie tkanek. Wzrasta również ryzyko wystąpienia przerzutów.

Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka wystąpienia raka kolczystokomórkowego?

Rak kolczystokomórkowy najczęściej rozwija się na podłożu zmian przednowotworowych takich jak:

  • skóra uszkodzona promieniowaniem słonecznym,
  • rogowacenie słoneczne,
  • choroba Bowena,
  • erytroplazja Q,
  • przewlekłe owrzodzenia,
  • stany zapalne,
  • blizny.

Ryzyko wystąpienia raka kolczystokomórkowego występuje szczególnie u osób starszych, narażonych na działanie promieniowania UV. Zwiększa się także w przypadku osób poddanych immunosupresji związanej z chemioterapią lub przeszczepieniem narządów.

Jak wygląda rak kolczystokomórkowy skóry?

Rak kolczystokomórkowy skóry (SCC) może przyjmować różne postacie morfologiczne – od gładkiej do nadmiernie rogowaciejącej powiększającej się płytki, guzka lub owrzodzenia. Zwykle charakteryzuje się naciekiem podstawy oraz wałowato uniesionymi brzegami.

Zmianie mogą towarzyszyć również objawy kliniczne pod postacią świądu skóry, bólu lub krwawienia – zwłaszcza po podrażnieniu.

Wyróżniamy dwie odmiany morfologiczne raka kolczystokomórkowego:
odmiana wrzodziejąca – ma postać głębokiego owrzodzenia, otoczonego twardym, uniesionym brzegiem,

odmiana brodawkująca (bujająca) – ma wygląd guzka o nierównej, brodawkowatej powierzchni.

Jak przebiega diagnostyka raka kolczystokomórkowego?

W diagnostyce oprócz wywiadu z pacjentem wykonuje się następujące badania:

  • badanie wizualne przez lekarza chirurga onkologa, który stwierdza charakterystyczny wygląd zmian na skórze odpowiadający rakowi kolczystokomórkowemu,
  • przeprowadzenie badania histopatologicznego,
  • USG jamy brzusznej,
  • USG szyi,
  • RTG klatki piersiowej,
  • tomografia komputerowa klatki piersiowej.

Jak przebiega leczenie raka kolczystokomórkowego?

W leczeniu raka kolczystokomórkowego stosuje się następujące metody:

  • Zabieg chirurgiczny – stanowi podstawową metodę leczenia raka kolczystokomórkowego. Zabieg przeprowadzany jest w większości przypadków w znieczuleniu miejscowym. Obejmuje samą zmianę oraz otaczający ją odpowiedni zapas zdrowych tkanek.
  • Radioterapia – wykorzystywana jest u pacjentów, u których z różnych przyczyn nie może zostać przeprowadzone usunięcie chirurgiczne zmiany. Przykładem są osoby starsze, dla których operacja będzie zbyt dużym obciążeniem lub takie umiejscowienie nowotworu, które uniemożliwia usunięcie go z przyczyn kosmetycznych.
  • 5 – fluorouracyl lub imikwimod- stosowane w leczeniu miejscowym u pacjentów, u których rozmiar nowotworu jest tak wielki iż nie pozwala na skuteczne usunięcie.
  • Usunięcie węzłów chłonnych – jeśli biopsja oraz badanie palpacyjne wskazują na zajęcie węzła wartowniczego najczęściej usuwane są wszystkie okoliczne, np. grupa szyjna bądź pachowa.
  • U niektórych pacjentów konieczne jest wykonanie uzupełniającego przeszczepu skóry po wycięciu całości zmiany.
  • Krioterapia.
  • Laseroterapia.

W celu umówienia się na konsultację u chirurga onkologa w Poradni Noowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków skontaktuj się z placówką Onkolmed Lecznica Onkologiczna pod numerem telefonu: +48222902337

Szanowni Pacjenci,

Przed zapisem do onkologa bardzo prosimy o dokładne zapoznanie się z zakresem działalności danego lekarza (każdy lekarz onkolog leczy inną część ciała).

W przypadku problemu z wyborem właściwego specjalisty onkologa, prosimy o kontakt z Recepcją Onkolmed. Chętnie służymy pomocą. W celu prawidłowego zapisu do specjalisty, przeprowadzamy wywiad z Pacjentem.

Mając tę wiedzę łatwiej jest nam zaoferować konkretną pomoc i wybór odpowiedniego lekarza.

Ze względu na długą listę oczekujących w przypadku rezygnacji z wizyty prosimy o wcześniejsze jej odwołanie. 

Szanujmy się wzajemnie.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*