Kłujący ból w podbrzuszu – przyczyny silnego i kłującego bólu w dole brzucha

Ból w podbrzuszu, określany też jako ból w dole brzucha czy w dolnej części brzucha może mieć wiele przyczyn. Ból w dolnej części brzucha w zależności od tego czy jest odczuwany po prawej czy po lewej stronie może wskazywać na różne choroby układu pokarmowego, moczowego i płciowego. Sprawdź o czym świadczy ból w dole brzucha.

Ból w podbrzuszu oznacza dolegliwości zlokalizowane w dolnej części brzucha. Na ból podbrzusza najczęściej skarżą się kobiety, gdyż zwykle ma on źródło w narządach rozrodczych (szyjka macicy, macica, przydatki), choć zdarza się także u mężczyzn.

Ustalenie najbardziej prawdopodobnej przyczyny bólu w podbrzuszu ułatwia określenie charakteru bólu (np. kłujący ból w podbrzuszu) jego nasilenia, umiejscowienia (np. ból po prawej lub po lewej stronie podbrzusza), jak i jego relacji z cyklem miesiączkowym (np. ból w podbrzuszu po owulacji lub przed okresem).

Spis treści

Ból w prawej części brzucha

Ból w podbrzuszu związany z cyklem miesiączkowym

Wiele dolegliwości ginekologicznych powoduje bóle okresowe, tzn. pojawiające się zawsze w tej samej fazie cyklu miesiączkowego. Na ogół do najczęstszych przyczyn bólu w podbrzuszu pochodzenia ginekologicznego zalicza się:

Omówienia wymaga także endometrioza mogąca prowadzić do pojawienia się bólu bez związku z cyklem miesiączkowym, w zaawansowanych stadiach przebiegająca niekiedy z tyłozgięciem macicy, jej tkliwością uciskową i zmniejszoną ruchomością.

Niekiedy wyczuwalny jest guz w miednicy (przypuszczalnie endometrioma – guz nowotworowy) lub tkliwe na ucisk guzki wyczuwalne przy badaniu oburęcznym przez pochwę.

  • ból międzymiesiączkowy – to nagle występujący silny, ostry ból, najintensywniejszy na początku miesiączki i ustępujący w ciągu 1-2 dni. Ból międzymiesiączkowy często jest połączony z niewielkim plamieniem z pochwy
  • ból owulacyjny, czyli ten występujący w połowie cyklu (w czasie owulacji), spowodowany jest przez niewielkie i krótkotrwałe podrażnienie otrzewnej w procesie pękania pęcherzyka Graafa

Ból w podbrzuszu niezwiązany z cyklem miesiączkowym

  • Stany zapalne miednicy objawia się stopniowo narastającym bólem w miednicy, śluzowo-ropną wydzieliną z szyjki, a niekiedy gorączką, bolesnym oddawaniem moczu i dyspareunią, czyli odczuwaniem bólu w czasie stosunku. Typowa jest także znaczna tkliwość uciskowa przy ruchach szyjki i tkliwość uciskowa przydatków. Rzadko wyczuwalny jest guz przydatków (ropień).
  • Pęknięcie torbieli jajnika objawia się nagłym wystąpieniem bólu, najsilniejszego na początku, a potem szybko w ciągu paru godzin słabnącego. Pęknięcie torbieli niekiedy jest połączone z niewielkim krwawieniem z pochwy, nudnościami, wymiotami i objawami otrzewnowymi (m.in. objaw Blumberga, sztywność mięśni brzucha, obrona mięśniowa).
  • Na pękniętą ciążę pozamaciczną wskazują nagły zlokalizowany ból (nie o charakterze skurczowym), często połączony z krwawieniem z pochwy, a czasem także z omdleniem i wstrząsem krwotocznym. Charakterystycznymi objawami są także zamknięte ujście szyjki macicy, niekiedy ostre wzdęcie brzucha lub tkliwy na ucisk guz przydatków.
  • Ostre zwyrodnienie włókniakomięśniaka macicy charakteryzuje nagle występujący ból i krwawienie z pochwy. Dolegliwość ta pojawia się najczęściej w pierwszych 24. tygodniach ciąży, po porodzie lub po rozwiązaniu ciąży.
  • Skręt przydatków objawia się nagle występującym silnym bólem po jednej stornie, niekiedy o charakterze kolki (gdy do skrętu dochodzi z przerwami). Ból ten często jest połączony z nudnościami, wymiotami, objawami otrzewnowymi i tkliwością przy ruchach szyjki macicy. Czynnikami ryzyka wystąpienia skrętu przydatków są np. ciąża, indukcja owulacji, powiększenie jajnika do >4 cm.
  • Na raka trzonu macicy lub raka jajnika wskazują stopniowo narastający ból, wydzielina z pochwy (poprzedzająca krwawienie), patologiczne krwawienie z pochwy (np. krwawienie pozamenopauzalne, nawracające maciczne krwotoki premenopauzalne). Rzadko wyczuwalny jest guz w miednicy.
  • Zrosty charakteryzuje stopniowo narastający ból w miednicy (często przechodzący w przewlekły) lub bólu w czasie stosunku u pacjentek, które przebyły operację brzuszną (a niekiedy zakażenie w obrębie miednicy). W przypadku tego typu schorzenia nie występują krwawienia i wydzielina z pochwy. Mogą za to pojawić się nudności i wymioty (sugerujące niedrożność jelit).
  • Poronienie samoistne objawia się krwawieniem z pochwy, połączonym z kurczowym bólem w podbrzuszu lub bólem w plecach, u kobiety we czesnym okresie ciąży. Temu stanowi towarzyszą także m.in. tkliwość uciskowa piersi, nudności i opóźniające się miesiączki.

Ból w podbrzuszu – zaburzenia układu pokarmowego

Ból w podbrzuszu z prawej strony może wskazywać na zapalenie wyrostka robaczkowego, czego objawami dodatkowymi są także nudności, a następnie brak łaknienia, gorączka.

Ból w okolicy podbrzusza może być także konsekwencją schorzeń, takich jak: zespół jelita wrażliwego, zapalenie żołądka i jelit, choroby zapalne jelit, zapalenie uchyłków, nowotwory, zaparcia, niedrożność jelit, ropień okołoodbytniczy, zespół nadwrażliwości jelita grubego.

Wówczas charakterystyczna jest grupa objawów, na którą składają się ból brzucha, wzdęcia, nudności, wymioty, zmiany w oddawaniu stolca (zaparcia, biegunki), często z domieszką krwi.

Ból w podbrzuszu – zaburzenia układu moczowego

Ból w podbrzuszu, połączony z częstym oddawaniem moczu, nagłym parciem na mocz lub bólem przy jego oddawaniu, zwykle wskazuje na choroby dróg moczowych, np. zapalenie pęcherza moczowego, śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego, odmiedniczkowe zapalenie nerek, kamicę moczową, kolkę nerkową.

W przypadku mężczyzn mogą to być również problemy z prostatą, np. zapalenie gruczołu krokowego, w przebiegu którego pojawia się niewyraźny ból wędrujący (jest odczuwany także w mosznie, a nawet w okolicach odbytu)

Ból w podbrzuszu – choroby układu mięśniowo-szkieletowego

Ból w podbrzuszu może wskazywać na rozstęp spojenia łonowego, będący skutkiem przebytych porodów pochwowych czy nadwyrężenia mięśni brzucha.

Ból w podbrzuszu na tle psychogennym

Ból w podbrzuszu może być także wynikiem somatyzacji, tj. somatycznej projekcji zaburzeń psychicznych, które mogą być następstwem wcześniej doznawanej przemocy fizycznej, psychologicznej lub seksualnej.

Przeczytaj także:

Objawy alarmujące, będące wskazaniem do natychmiastowej wizyty lekarskiej

  • omdlenie lub wstrząs krwotoczny (przyśpieszenie czynności serca, obniżenie ciśnienia tętniczego)
  • objawy otrzewnowe
  • pozamiesiączkowe krwawienie z pochwy
  • gorączka lub dreszcze
  • nagły silny ból połączony z nudnościami, wymiotami, silnym poceniem się lub pobudzeniem ruchowym

Bibliografia: The Merck manual. Objawy kliniczne: praktyczny przewodnik diagnostyki i terapii, pod. red. Porter R., Kaplan J., Homeier B., Wrocław 2010

Kłujący ból w podbrzuszu – przyczyny silnego i kłującego bólu w dole brzucha Monika Majewska

Czy artykuł był przydatny?

Boli w dolnej części brzucha? Przyczyną są nie tylko miesiączki..

Kłujący ból w podbrzuszu – przyczyny silnego i kłującego bólu w dole brzucha fot. East News

Ból podbrzusza, czyli w dolnej części brzucha może mieć różne źródła. Najczęściej towarzyszy bólom menstruacyjnym, ale jest także charakterystyczny dla schorzeń układu pokarmowego, moczowego lub płciowego. Pochodzenie bólu lokalizuje się najczęściej za pomocą badania. Można jednak określić jego prawdopodobną przyczynę, odpowiadając na pytania: gdzie, jak i kiedy boli?

Ból w podbrzuszu może być odczuwany z prawej bądź lewej strony podbrzusza lub umiejscowiony centralnie. Na bóle w podbrzuszu skarżą się najczęściej kobiety, gdyż jest to typowy objaw menstruacji. Bóle w podbrzuszu mogą mieć jednak różne źródło, dlatego nasilających się lub przewlekłych dolegliwości nie wolno lekceważyć. O czym świadczy ból w podbrzuszu?

Ból w dolnej części brzucha jest dosyć charakterystyczny. Zazwyczaj pacjenci nie mają problemu, by określić, w którym miejscu zlokalizowany jest ból – chyba że jest to ból promieniujący.

Z technicznego punktu widzenia najniżej położoną częścią brzucha jest miednica, w której obrębie znajduje się pęcherz moczowy i odbytnica, gruczoł prostaty u mężczyzn oraz macica, jajowody i jajniki u kobiet.

Dlatego określenie przyczyny bólu bywa problematyczne, ponieważ może on mieć swoje źródło zarówno w narządach, jak w tkankach i mięśniach. Tym, co pozwala określić przyczynę bólu, jest najczęściej jego nasilenie i charakter – ostry, promieniujący, kłujący lub nawet ciągnący.

Spis treści:

Wizyta u lekarza

Lekarz podczas wizyty zada podstawowe pytania: Od jakiego czasu odczuwany jest ból? Jak się zaczął? Jaki ma charakter? Czy podobny ból pojawiał się wcześniej? W jakich sytuacjach występuje?

Ból w podbrzuszu – przyczyny

Przyczynę bólu w podbrzuszu rozpoznaje się na podstawie jego cech charakterystycznych, badania fizykalnego i dodatkowych badań, które zleci lekarz.

Diagnoza medyczna przyczyny jest stosunkowo trudna, ponieważ cechy mogą być nietypowe, a choroby powodujące ból mogą naśladować siebie nawzajem. Również cechy charakterystyczne bólu mogą się zmieniać z biegiem czasu.

Dlatego leczenie należy rozpocząć od sprawdzenia historii medycznej chorego i zebrania szerokiego wywiadu, który nakreśli lekarzowi sytuację pacjenta.

Przyczyny nagłego, silnego bólu w podbrzuszu:

  • Zapalenie wyrostka robaczkowego – powoduje ogromny ból w dolnej prawej części brzucha.
  • Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego – stan zapalny pęcherzyka żółciowego często powodowany przez kamienie żółciowe. Zwykle odczuwany jest w środkowej górnej części brzucha lub prawym górnym rejonie brzucha w pobliżu miejsca, w którym znajduje się pęcherzyk żółciowy.
  • Kamienie nerkowe – pojawia się tępy ból w okolicy lędźwiowej, a także częsta potrzeba oddawania moczu.
  • Zapalenie uchyłka – rodzaj zapalenia jelit. Powoduje dyskomfort w lewym podbrzuszu, gdzie zlokalizowane jest większość uchyłków okrężnicy.
  • Naciągnięty mięsień w jamie brzusznej lub obrażenia.
  • Pęknięcie torbieli jajnika – objawia się silnym bólem w podbrzuszu. Charakteryzuje się nagłym bólem, który słabnie w miarę upływu czasu. Towarzyszą mu: krwawienie z pochwy, nudności, wymioty.
  • Poronienie samoistne – objawia się silnym, kurczowym bólem w dolnej części brzucha, a także krwawieniem z pochwy.
  • Pęknięta ciąża pozamaciczna – charakterystyczny jest duży, nagły ból (nie jest to ból kurczowy), a także krwawienie z pochwy. Może występować także wzdęcie i tkliwości brzucha.
  • Skręt przydatków – pojawia się nagły ból po jednej stronie przypominający kolkę. Ból ten często jest połączony z nudnościami, wymiotami, objawami otrzewnowymi i tkliwością przy ruchach szyjki macicy.

Jeśli ból pojawia się nagle, może to sugerować problem z narządem w obrębie brzucha; na przykład przerwanie dopływu krwi do okrężnicy lub niedrożność przewodu żółciowego wywołana przez kamień żółciowy.

Leia também:  Como aquecer um curvador de cílios: 10 passos

Przyczyny długotrwałego lub nawracającego bólu w podbrzuszu:

  • Zespół jelita drażliwego – objawy tego powszechnego stanu to przede wszystkim skurcze żołądka, wzdęcia, biegunka i zaparcia. Ból ustępuje często po skorzystaniu z toalety.
  • Zapalna choroba jelit – przewlekłe stany zapalne jelit, w tym choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
  • Infekcja dróg moczowych – szczególnie nawracająca i nieleczona. Objawia się pieczeniem i bólem podbrzusza, także w czasie oddawania moczu i uczuciem parcia na pęcherz.
  • Dolegliwości i schorzenia związane z żołądkiem – wrzody żołądka, zgaga, refluks, zapalenie żołądka również mogą powodować bóle w okolicy podbrzusza.

Przyczyny długotrwałego bólu w podbrzuszu – typowo kobiece:

  • Bóle menstruacyjne -pojawiają się najczęściej na 2-3 dni przed miesiączką i utrzymują się przez pierwsze dni menstruacji. Charakteryzują się silnym i kurczowym uczuciem w dolnej części brzucha.
  • Endometrioza (gruczolistość) – objawia się ostrym bólem przed miesiączką i w czasie menstruacji. Charakterystyczną cechą jest także ból w czasie stosunku lub bolesne oddawanie stolca.
  • Ból owulacyjny – występuje w połowie cyklu, w czasie owulacji. Wywołany jest przez krótkotrwałe podrażnienie otrzewnej w czasie pękania pęcherzyka Graffa.
  • Torbiele jajników – charakterystycznym objawem torbieli jajnika jest uczucie pobolewania, kłucie, ciągnięcie w podbrzuszu, wrażenie pełności, opuchnięcie brzucha przypominające wzdęcie.
  • Stan zapalny miednicy – objawia się stopniowo narastającym bólem w dolnej części brzucha, któremu towarzyszy śluzowo-ropna wydzielina z pochwy, a także gorączka, bolesne oddawanie moczu i bolesność w czasie stosunku płciowego.
  • Rak trzonu macicylub rak jajnika – objawia się narastającym bólem i wydzieliną z pochwy, a także krwawieniem z pochwy.
  • Zrosty – charakteryzuje je narastający stopniowo ból w miednicy lub ból w czasie stosunku. Pojawia się u kobiet, które przeszły operację brzuszną.

Ból w podbrzuszu – leczenie

Ponieważ ból w podbrzuszu jest objawem konkretnego schorzenia lub wynikiem powtarzających się stanów (np. menstruacja), znika najczęściej po wyleczeniu jego przyczyny. Czasami konieczne jest wdrożenie leczenia, np. terapii hormonalnej lub przeprowadzenie operacji.

Ból może ustępować w zależności od źródła – jeśli pojawiły się zaparcia, ból znika zazwyczaj po wypróżnieniu. Ból spowodowany niedrożnością żołądka lub górnego jelita cienkiego może być czasowo złagodzony przez wymioty, które zmniejszają rozciąganie spowodowane przez niedrożność.

Spożywanie lub przyjmowanie leków zobojętniających może czasowo złagodzić ból wrzodu żołądka lub dwunastnicy.

Bóle menstruacyjne łagodzi się za pomocą delikatnych masaży, ciepłych okładów i leków przeciwbólowych i rozkurczowych.

Ból w podbrzuszu – objawy niepokojące

Należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, gdy ból w dolnej części brzucha jest nagły, silny i uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Wskazaniem do wizyty jest także przedłużający się i narastający ból w podbrzuszu i towarzyszące mu dolegliwości:

  • Gorączka, która sugeruje stan zapalny lub infekcję.
  • Biegunka lub krwawienie z odbytnicy sugerujące przyczynę jelitową.
  • Gorączka i biegunka sugerujące zapalenie jelit.
  • Krwawienie z pochwy (szczególnie w ciąży) pojawiające się niezależnie od menstruacji.

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Ból w dole brzucha – co może oznaczać?

Ból w dole brzucha umiejscowiony jest poniżej linii pępka i przeważnie zwiąże się z dolegliwościami narządów znajdujących się w jamie brzusznej.

Zazwyczaj przyczyny bólu w dole brzucha są niegroźne, jeśli jednak dopadnie Cię nagły, silny ból, uniemożliwiający normalne funkcjonowanie – jak najszybciej udaj się do lekarza! Ze specjalistą należy skonsultować się także, jeśli jesteś w ciąży (lub ją podejrzewasz) oraz gdy bólowi w podbrzuszu towarzyszy którykolwiek z poniższych objawów:

  • krew w kale,
  • biegunka,
  • wysoka gorączka,
  • nawracające wymioty (zwłaszcza, gdy pojawi się w nich krew),
  • krwawienie z pochwy (niezwiązane z miesiączką),
  • omdlenia. 

Przyczyny bólu w dole brzucha

Ze względu na zróżnicowane przyczyny bólu w podbrzuszu bardzo ciężko jest ją jednoznacznie określić, dlatego do jego zdiagnozowania niezbędne mogą okazać się specjalistyczne badania.

W ustaleniu przyczyny bólu pomaga dokładne określenie jego nasilenia, lokalizacji (prawa czy lewa strona podbrzusza), charakteru (np.

tępy, ostry, skurczowy, kłujący) oraz podanie objawów współistniejących.

ZOBACZ TEŻ: Co może oznaczać ból brzucha?

Ból w dole brzucha związany z cyklem miesiączkowym

Bóle w dole brzucha mogą naturalnie pojawiać się podczas miesiączki lub w czasie owulacji.

Comiesięcznemu krwawieniu towarzyszy ból, który jest wynikiem skurczów mięśni macicy i uwrażliwienia tkanek na bodźce (spowodowane zmianami hormonalnymi).

Ten charakterystyczny kurczowy lub ostry ból w dolnej części brzucha może promieniować w okolice krzyża, ud lub pachwin. Pojawia się on zazwyczaj na początku miesiączki i utrzymuje 1–3 dni.

Niektóre kobiety skarżą się także na ból podczas owulacji (czyli w połowie cyklu menstruacyjnego), będący wynikiem podrażnienia otrzewnej w trakcie pękania pęcherzyka Graafa. Ten lekko kłujący ból odczuwany jest po prawej lub lewej stronie, w zależności od tego, który jajnik uwalnia komórkę jajową.

ZOBACZ TEŻ: Ból podbrzusza – powodem często miesiączka

Ból w dole brzucha związany z problemami ginekologicznymi

Ból podbrzusza bardzo często związany jest z nieprawidłowościami w obrębie narządów rodnych jak np. stan zapalny miednicy, skręt jajnika, endometrioza, mięśniak, pęknięcie torbieli czy nowotwór jajnika. Ostry ból związany z endometriozą pojawia się tuż przed oraz w trakcie krwawienia miesiączkowego, podczas oddawania stolca i w trakcie stosunku.

Zapalenie przydatków charakteryzuje nagły, skurczowy ból po obu stronach podbrzusza, któremu towarzyszyć może śluzowo-ropna wydzielina, ból podczas mikcji i w trakcie stosunku oraz gorączka. Na pęknięcie torbieli może wskazywać nagły ból, który ustępuje w ciągu kilku godzin.

Ból w dole brzucha może pojawić się również w wyniku poronienia lub powstawania zrostów po operacji.

Ból w dole brzucha związany z chorobami przewodu pokarmowego

Ból z prawej strony podbrzusza może świadczyć o zapaleniu wyrostka robaczkowego, podczas którego początkowo odczuwa się niewielki ból, który nasila się z upływem czasu. Może mu towarzyszyć utrata apetytu, gorączka i wymioty.

Ostre zapalenie wyrostka robaczkowego wymaga natychmiastowego udania się do szpitala! Ból w dole brzucha może być także objawem: zapalenia uchyłków jelita, zespołu jelita drażliwego, chorób infekcyjnych układu pokarmowego lub niedrożności jelit.

Ból w dole brzucha związany z chorobami układu moczowego

Ból w dole brzucha związany z chorobami układu moczowego Jeśli bólowi w dole brzucha towarzyszy częstomocz, parcie na mocz i dyskomfort przy oddawaniu moczu, może być on spowodowany dolegliwościami dróg moczowych takich jak: kamica nerkowa, infekcje układu moczowego, zapalenie pęcherza moczowego czy kolka nerkowa. Natomiast u mężczyzn ból w dole brzucha może być objawem zapalenia gruczołu krokowego.​​

ZOBACZ TEŻ: Wyrostek robaczkowy – jak rozpoznać zapalenie?

Jak leczyć ból w dole brzucha?

Leczenie bólu podbrzusza uzależnione jest od przyczyny jego występowania.

Ból spowodowany menstruacją, owulacją lub łagodną dolegliwością przewodu pokarmowego można złagodzić przyjmując leki przeciwbólowe (Ibuprom, Ibum, Apap, Nurofen) lub rozkurczowe (No-spa, Deespa, Scopolan, Buscopan).

W aptekach dostępne są też preparaty złożone działające jednocześnie przeciwbólowo i rozkurczowo (Vemonis Femi, Panadol Femina, Scopolan compositum). Dostępność tych preparatów w aptekach w Twojej okolicy sprawdzisz na portalu ktomalek.pl.

Pomocniczo można stosować ciepłe okłady lub kąpiele. Ból podbrzusza może wymagać włączenia terapii hormonalnej, antybiotykoterapii lub przeprowadzenia zabiegu chirurgicznego, dlatego jeśli jest on silny lub towarzyszą mu inne niepokojące objawy – skontaktuj się z lekarzem. 

Wszystkie treści zamieszczone w Serwisie, w tym artykuły dotyczące tematyki medycznej, mają wyłącznie charakter informacyjny. Dokładamy starań, aby zawarte informacje były rzetelne, prawdziwe i kompletne, jednakże nie ponosimy odpowiedzialności za rezultaty działań podjętych w oparciu o nie, w szczególności informacje te w żadnym wypadku nie mogą zastąpić wizyty u lekarza.

Ból brzucha

Spis treści

  • Przyczyny bólu brzucha
  • Zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego
  • Bóle w górnej, lewej, prawej i dolnej części brzucha
  • Ostry i przewlekły ból brzucha
  • Ból brzucha a posiłki
  • Ból brzucha – jakie zrobić badania
  • Jak odróżnić ból związany z zapaleniem wyrostka od “zwykłego” bólu brzucha?
  • Leczenie bólu brzucha

Pytanie może wydawać się banalne, gdyż praktycznie każdy ma swoje własne doświadczenie i wie co to jest ból brzucha. Warto jednak sięgnąć głębiej do znaczenia tego powszechnie znanego objawu.

Ból jest ważnym, często pożądanym z biologicznego punktu widzenia objawem.

W zamyśle Natury ból skłania do poszukiwania przyczyn, co pozwala unikać bodźców go wywołujących lub wdrożyć leczenie choroby leżącej u jego podłoża.

Działania te mają zapobiegać nierzadko groźnym następstwom czy nawet śmierci organizmu. Jego ustępowanie, samoistne czy będące wynikiem leczenia, zwykle zapowiada pomyślny przebieg choroby.

Ból bywa utrapieniem, gdy nie jest sygnałem chorób organicznych, a wynika z zaburzeń czynności przewodu pokarmowego (np. nadmierny skurcz mięśni gładkich przewodu pokarmowego) lub nadwrażliwości trzewnej.

Ból staje się cierpieniem, gdy nie można usunąć jego źródła (np. ból nowotworowy). Wtedy mamy obowiązek walczyć z bólem, gdyż jest to ważne dla poprawy komfortu życia.

Czy ból brzucha zawsze jest przejawem chorób narządów jamy brzusznej?

W większości przypadków ból brzucha stanowi przejaw chorób narządów jamy brzusznej. Około 20% konsultacji gastrologicznych z powodu bólu brzucha nie wiąże się z chorobami organicznymi, czyli takimi, którym towarzyszą nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych czy obrazowych.

Są to przypadki zaburzeń czynnościowych, u podłoża których leży albo wzmożona czynność skurczowa mięśni gładkich narządów trzewnych (potocznie określana mianem kolki), albo zwiększona wrażliwość trzewna.

Leia também:  Jak pozbyć się wszy?

Jest to sytuacja, w której osoba o wzmożonej wrażliwości na bodźce płynące z narządów jamy brzusznej odczuwa dyskomfort lub ból, podczas gdy osoba o prawidłowym czuciu trzewnym nie czuje bólu.

U kobiet bóle w dolnej części brzucha, w podbrzuszu, określane też jako bóle miedniczne, mogą wywodzić się z narządów rodnych: jajników, jajowodów i macicy.

Rozlany ból brzucha może być wyrazem chorób niepowiązanych narządowo z jamą brzuszną: metabolicznych, neurologicznych, zatruć i naczyń krwionośnych.

Przykłady bólów brzucha będących przejawem chorób spoza jamy brzusznej przedstawiono w tabeli.

Choroby ginekologiczne
Choroby metaboliczne/toksyczne
Choroby neurologiczneChoroby naczyniopochodne
Choroby jajowodów (zapalenie, skręt)
Ciąża pozamaciczna
Zapalenie jajnika
Pęknięcie lub skręt torbieli jajnika
Ostra porfiria
Zatrucie ołowiem
Neuropatia cukrzycowa
Półpasiec
Migrena brzuszna Padaczka brzuszna
Choroby z ucisku nerwów
Maska brzuszna zawału serca
Zapalenie aorty
Tętniak aorty

Jakie są najczęstsze przyczyny bólu brzucha?

Do najczęstszych przyczyn bólów brzucha można zaliczyć choroby zapalne oraz przebiegające z owrzodzeniem błony śluzowej (np. choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy).

Kolejną grupą są choroby prowadzące do niedrożności jelit lub przewodów żółciowych czy trzustkowych. Rzadko przyczyną są stany wynikające z niedokrwienia narządów jamy brzusznej.

Do przyczyn bardzo rzadkich zalicza się choroby metaboliczne czy neurologiczne.

Jak wspomniano, częstą przyczyną bólu są zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego i czucia trzewnego. Najczęstsze choroby przedstawiono w poniższej tabeli.

Jak opisuje się ból brzucha?

Lekarz prowadząc rozmowę z pacjentem, stara się uzyskać najważniejsze i istotne dla planowania dalszych działań dane. Ważne informacje mogą wynikać z ustalenia lokalizacji, czasu trwania bólu, jego charakteru czy czynników modyfikujących jego nasilenie.

Lokalizacja bólu

Jest to informacja orientacyjna. Najprościej posłużyć się podziałem brzucha na 4 części: górną i dolną, prawą i lewą. Są to tzw. kwadranty. Linie podziału między tymi obszarami przebiegają przez pępek: wzdłuż ciała i w poprzek. Nierzadko ból rodzi się w określonym kwadrancie jednak szybko się rozprzestrzenia na cały brzuch. Mówimy wtedy o bólu rozlanym.

Czas trwania bólu brzucha

Początek bólu może być ostry, a czas jego wystąpienia łatwy do określenia dla chorego.

Ostry ból brzucha nie musi oznaczać choroby zagrażającej życiu. Przykładem są bóle kolkowe w przebiegu zatkania przewodu pęcherzykowego czy żółciowego kamieniem, kolka nerkowa czy jelitowa.
Intensywność bólu może stopniowo się nasilać od tlącego do silnego. Przykładem tego są choroby przebiegające z zapaleniem: wyrostka robaczkowego, pęcherzyka żółciowego czy uchyłków jelita grubego.

Należy jednak pamiętać, że silny ostry ból może stanowić przejaw nagłego zamknięcia światła pewnego odcinka przewodu pokarmowego (np. niedrożności jelita w przebiegu skrętu czy wgłobienia), jego przedziurawienia, czyli perforacji (np. wskutek wrzodu żołądka czy dwunastnicy) albo ostrego niedokrwienia narządów jamy brzusznej, które wymagają pilnej interwencji medycznej.

Ból przewlekły brzucha może być stały lub nawrotowy. Stały ból jest zwykle mniej intensywny, za to dokuczliwy przez swoją wielodniową czy wielotygodniową przewlekłość. Bóle nawrotowe są charakterystyczne dla wrzodów dwunastnicy występujących sezonowo, czy chorób ginekologicznych zależnych od fazy cyklu miesiączkowego.

Charakter i intensywność bólu

Są to dane subiektywne, gdyż każdy może odczuwać ból z inną intensywnością. Często się używa potocznych określeń jak ból piekący, gniotący, palenie, uczucie bolesnego gorąca.

Czynniki łagodzące i zaostrzające ból brzucha

Jeśli ból brzucha łagodnieje po odejściu gazów czy oddaniu stolca, to najpewniej w jego genezie jest wzmożone ciśnienie w okrężnicy. Tak jest w zapaleniach czy upośledzonej drożności jelit, ale także w zaburzeniach czynnościowych.

Jeśli przyjęcie posiłku łagodzi ból, najpewniej jest to zależne od neutralizującego kwas solny działania pokarmu u chorego z wrzodem żołądka (zobacz: Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy).

Jeśli nasila się w ciągu minut do godziny po posiłku, może zależeć od chorób dróg żółciowych czy trzustki, jeśli natomiast wzmaga się po godzinie przemawia to za wrzodem dwunastnicy lub uszkodzeniem końcowego odcinka przełyku.

Jeszcze późniejszy ból poposiłkowy występuje w chorobach z upośledzeniem drożności – żołądka lub jelita cienkiego.

Bóle brzucha – badanie

Badanie podmiotowe i przedmiotowe

Podstawowe znaczenie dla planowania badań i podjęcia leczenia ma staranne zebranie wywiadów i badanie fizykalne.

Zbieranie wywiadów, czyli badanie podmiotowe, to pytanie o okoliczności powstania bólu, jego charakter, choroby towarzyszące, historię chorób i operacji, chorobowe obciążenia rodzinne, narażenia zawodowe itp. W tej części diagnostyki bardzo istotny jest udział pacjenta.

Bardzo ważne, by zgłaszać wszystkie odczuwane dolegliwości i precyzyjnie odpowiadać na pytania lekarza dotyczące ich charakteru i czasu trwania.

Badanie fizykalne, czyli przedmiotowe, to ocena za pomocą oglądania, opukiwania, badania dotykiem (palpacji) i osłuchiwania ciała pacjenta w poszukiwaniu objawów chorobowych. Nierzadko na podstawie badania podmiotowego i przedmiotowego można postawić trafne rozpoznanie, zakończyć diagnostykę i rozpocząć leczenie.

Badania dodatkowe

Po przeprowadzeniu rozmowy i badaniu przedmiotowym lekarz stawia hipotezę roboczą i celu jej potwierdzenia lub wykluczenia planuje badania dodatkowe. Są to badania laboratoryjne i badania obrazowe. Badania laboratoryjne to badania krwi, moczu, stolca.

Obrazowanie narządów wewnętrznych jest możliwe technikami nieinwazyjnymi, z zewnątrz lub endoskopowymi, inwazyjnymi, od wewnątrz.

Do tych pierwszych, pozwalających na pokazanie narządów miąższowych (jak wątroba, trzustka, nerki, śledziona, węzły chłonne) zalicza się ultrasonografię, tomografię komputerową, rezonans magnetyczny.

Inną kategorią nieinwazyjnych badań obrazowych są coraz rzadziej dziś wykonywane klasyczne badania radiologiczne, zwykle z kontrastem doustnym lub podawanym przez cewnik (np. pasaż jelitowy w celu pokazania jelita cienkiego czy wlew dwukontrastowy do oceny jelita grubego).

Badania endoskopowe polegają na ocenie poszczególnych odcinków przewodu pokarmowego:

  • panendoskopia (w uproszczeniu nazywania gastroskopią) służy bezpośredniej wizualizacji dwunastnicy, żołądka i przełyku
  • kolonoskopia do oceny całego jelita grubego i niekiedy końcowego kilkunastocentymetrowego fragmentu jelita krętego (cienkiego)
  • cholangiopankreatografia oddwunastnicza (skrótowo ECPW lub, z języka angielskiego, ERCP) to wysokospecjalistyczne badanie endoskopowe, pozwalające na diagnostykę i leczenie chorób drzewa żółciowego i trzustki
  • endosonografia to nowoczesne badanie pozwalające na wykonanie ultrasonografii od wewnątrz ciała w celu precyzyjnego pokazania drobnych szczegółów budowy narządów, niedostępnych klasycznej ultrasonografii przez powłoki. Aparat do endosonografii przypomina gastroskop, a dla pacjenta badanie nie różni się istotnie od gastroskopii/kolonoskopii
  • endoskopia kapsułkowa to kosztowne, rzadko potrzebne, ale wartościowe w wybranych przypadkach badanie pokazujące wnętrze jelita cienkiego. Nie nadaje się ono do badania żołądka czy jelita grubego, które są dostępne innymi wspomnianymi powyżej, prostszymi metodami. Polega na połknięciu urządzenia wielkości i kształtu dużej kapsułki, zawierającej źródło światła, kamerę oraz nadajnik obrazów przekazywanych do odbiornika zlokalizowanego na skórze brzucha, a potem odczytywanych przez lekarza za pomocą komputera.
  • Badanie endoskopowe z użyciem aparatów wprowadzanych przez naturalne otwory ciała pozwala zarówno na pobieranie wycinków tkanek do oceny mikroskopowej, jak i na zabiegi lecznicze (usuwanie polipów, niszczenie nieprawidłowych tkanek, udrażnianie techniką koagulacji lub protezowania).
  • Badanie podmiotowe, przedmiotowe i badania dodatkowe pozwalają w większości przypadków na ustalenie przyczyny bólów i podjęcie leczenia zachowawczego lub zabiegowego mającego na celu usunięcie choroby, a zatem i bólu, który może być jednym z kilku lub jedynym objawem choroby.

Ból po kolonoskopii. Jestem 5 dni po zabiegu kolonoskopii. Po dwóch dniach miałem mocne wzdęcia i gazy. Teraz bolą mnie jelita i czuję się jakbym był spuchnięty w środku. Czy to są normalne objawy po kolonoskopii czy coś jest nie tak?

Odpowiedziała

dr n. med. Anna Mokrowiecka
Specjalista chorób wewnętrznych
Oddział Kliniczny Gastroenterologii Ogólnej i Onkologicznej

  1. Uniwersytecki Szpital Kliniczny UM w Łodzi
  2. Przejściowe dolegliwości bólowe po kolonoskopii nie są rzadkie i zależą w dużym stopniu od wrażliwości samego pacjenta, ale także od stopnia trudności badania – czy wykonywano jakieś zabiegi podczas badania, czy wprowadzono dużo powietrza.

Odczuwane wzdęcie i gazy to właśnie wprowadzone powietrze, które jest konieczne dla uwidocznienia całego światła jelita i wszelkich zmian patologicznych podczas badania. Ilość wprowadzanego powietrza także zależy od kilku rzeczy, np.

od stopnia przygotowania do badania, czyli oczyszczenia jelita. Więcej powietrza wprowadza lekarz także np. przy polipektomii, czyli przy usuwaniu polipów z jelita grubego.

Powietrze to lekarz zabiera w trakcie wycofywania aparatu, z czasem wydostaje się na zewnątrz (gazy), a także ulega wchłonięciu.

Jednak gdy dolegliwości są bardzo nasilone, nie zmniejszają się i utrzymują kilka dni po zabiegu należy skonsultować się z lekarzem. Nie można przeoczyć bowiem poważnych powikłań po kolonoskopii. Zdarzają się one zwłaszcza podczas kolonoskopii zabiegowych, czyli polipektomii, poszerzania zwężeń w jelicie itp.

Do najczęstszych powikłań należą krwawienia, rzadko wystąpić może perforacja jelita. Ból brzucha, krew w/na stolcu, brak perystaltyki, twardy, napięty brzuch, wysoka gorączka to objawy które powinny nas zaniepokoić i skłonić do pilnej konsultacji z lekarzem.

Ból brzucha: najczęściej zadawane pytania

Jak odróżnić ból związany z zapaleniem wyrostka od banalnego bólu brzucha?

Jednym z pierwszych objawów zapalenia wyrostka robaczkowego jest ból brzucha. Jest to częsty objaw wielu problemów od banalnej kolki gazowej do poważnych chorób zagrażających życiu. Ból w przebiegu zapalenia wyrostka robaczkowego zaczyna się w okolicy okołopępkowej, a po kilku godzinach przemieszcza się do prawego dołu biodrowego.

Zwykle jest to ból silniejszy, bardziej ostry niż zwykły ból, np. w przebiegu kolki jelitowej. Leki przeciwbólowe i rozkurczowe nie znoszą bólu w przebiegu zapalenia wyrostka. Zapaleniu wyrostka towarzyszą najczęściej inne objawy jak nudności, wymioty, gorączka.

Leia também:  Zatkany nos bez kataru – jakie mogą być przyczyny uczucia zatkanego nosa bez kataru?

W przypadku wątpliwości, czy nasilania się bólu należy się skonsultować ze swoim lekarzem.

Czy lokalizacja bólu jest związana z chorobą konkretnego narządu jamy brzusznej?

Na powłokach brzucha nie ma mapy odzwierciedlającej precyzyjnie, który narząd wewnętrzny jest zmieniony chorobowo. Oznacza to, że choroby kilku narządów mogą manifestować się bólem o tej samej czy podobnej lokalizacji.

Zaawansowane choroby z zajęciem otrzewnej prowadzą do bólu o rozlanym charakterze. Orientacyjnie można jednak wyróżnić pewne obszary, w których odczuwa się ból przy chorobie danego narządu.

I tak, klasyczny ból w przebiegu zapalenia wyrostka zaczyna się w okolicy okołopępkowej, by po kilku godzinach usadowić się w prawym dole biodrowym.

Bóle chorób pęcherzyka żółciowego czy przewodów żółciowych umiejscawiają się w prawym podżebrzu, niekiedy promieniując pod prawą łopatkę, bóle pochodzące z trzustki zwykle zajmują środkową i lewą część brzucha, a ból chorób esicy odczuwany jest w lewym dole biodrowym.

Jak można pomóc lekarzowi w stwierdzeniu przyczyny bólu?

Przed wizytą u lekarza dobrze jest przygotować, a nawet zapisać informacje mogące ułatwić stwierdzenie przyczyny bólu:

  • kiedy ból brzucha wystąpił po raz pierwszy, jak często się pojawia,
  • czy początek bólu jest nagły, czy narasta stopniowo,
  • jaka jest intensywność bólu, jakie czynniki nasilają, a jakie łagodzą ból,
  • jaki jest charakter (stały, kolkowy), gdzie jest centrum bólu i czy promieniuje w inne miejsca,
  • czy stosowane już były jakieś leki w związku z bólem i jaki był tego efekt,
  • czy bólowi towarzyszą inne objawy, jak nudności, wymioty, gorączka, dreszcze, zaparcie, biegunka, wzmożone pocenie się, brak apetytu lub chudnięcie.

Warto też uwzględnić inne informacje, takie jak: wcześniej wykonane badania ogólne i przewodu pokarmowego, aktualnie stosowane leki, rozpoznane choroby, przebyte operacje, pobyty w szpitalu, rodzinne obciążenia chorobowe, nałogi.

Jak można pomóc sobie w bólu brzucha zanim uzyskamy poradę lekarską?

Często ból brzucha jest wyrazem banalnej, samoograniczającej się niesprawności organizmu. Z doświadczenia lub intuicyjnie wyczuwa się wówczas, że nie ma potrzeby szukania porady.

Jeśli ból jest dokuczliwy, można przyjąć proste leki przeciwbólowe, niewymagające wypisania recepty, najlepiej paracetamol, i dodatkowo leki rozkurczowe typu No-spa czy Spasmolina. Zaleca się unikanie aspiryny i jej pochodnych (tzw. niesteroidowe leki przeciwzapalne, do których należy m.in. ibuprofen).

Ostatnio dostępnych bez recepty leków hamujących wydzielanie kwasu solnego w żołądku (ranitydyna czy omeprazol lub podobne) nie należy stosowac dłużej niż kilka, kilkanaście dni, najlepiej do czasu rychłej wizyty lekarskiej.

Znaczne nasilenie bólu, jego przewlekłość lub wystąpienie innych niepokojących objawów powinny skłonić do zwrócenia się do lekarza, niekiedy nawet w trybie ostrym, do izby przyjęć w szpitalu.

Dlaczego rozpoznanie przyczyny bólu brzucha bywa czasami trudne?

W znacznym odsetku bólu brzucha nie można szybko postawić trafnego rozpoznania. Powodem może być nietypowość objawów: w przypadku anomalii anatomicznych ból towarzyszący zapaleniu wyrostka robaczkowego może wystąpić w prawym podżebrzu, a ból w przebiegu zapalenia uchyłków w prawym dole biodrowym.

U osób w wieku podeszłym, u chorych na cukrzycę lub stosujących glikokotykosteroidy (sterydy) albo niesteroidowe leki przeciwbólowe ból trzewny może być słabo wyrażony. Kolejną przyczyną jest ograniczona dokładność diagnostyczna badań dodatkowych.

Przykładowo, w ultrasonografii mogą nie być widoczne drobne złogi w pęcherzyku lub złogi w drogach żółciowych, tomografia komputerowa może nie wykazać małych zmian chorobowych trzustki, zapalenia wyrostka robaczkowego czy niewielkich ropni. Różne choroby mogą imitować objawy innych chorób.

Bóle czynnościowe jamy brzusznej mogą przypominać bóle w przebiegu niedrożności przewodu pokarmowego, nowotworów, choroby wrzodowej czy kolki żółciowej.

Chorobę Leśniowskiego i Crohna nierzadko rozpoznaje się podczas lub nawet po operacji wykonywanej z podejrzeniem zapalenia wyrostka robaczkowego, zapalenie prawej nerki można mylić z zapaleniem pęcherzyka żółciowego, natomiast skręt jajowodu oraz pęknięta torbiel jajnika czy ciąża pozamaciczna po stronie prawej przebiegają podobnie do zapalenia wyrostka robaczkowego, a po lewej stronie podobnie do zapalenia uchyłków.

Ból brzucha w pytaniach i odpowiedziach:

Co może powodować kłujący ból brzucha?

Konsultacja merytoryczna: Lek. Agnieszka Widera

Kłujący ból brzucha to dolegliwość o szerokim spektrum przyczyn. Nieprzyjemny stan mogą powodować zarówno zaburzenia na tle gastrycznym, ginekologicznym, jak i nerwowym. Zdarza się również, że to objaw zapalenia płuc, a nawet zawału serca.

Kłujący ból w prawym boku czy pod żebrami nie zawsze musi wzbudzać niepokój, choć często nawracające ataki lub takie, które pojawiają się w towarzystwie dodatkowych dolegliwości, powinny być skonsultowane z lekarzem. Doraźnie takie stany można łagodzić domowymi sposobami.

Kłujący ból w brzuchu jest dość powszechną, ale mało charakterystyczną dolegliwością.

Nieprzyjemny stan może pojawić się z wielu różnorodnych przyczyn – od fizjologicznych zmian dotyczących faz cyklu miesięcznego, przez niegroźne dla zdrowia niestrawności czy wzdęcia, aż po poważne choroby układu pokarmowego, moczowo-płciowego i krążenia wymagające specjalistycznego leczenia.

W zależności od przyczyny, kłucie może być odczuwane w różnych częściach brzucha. Ze względu na liczbę znajdujących się w obrębie jamy brzusznej narządów, wskazanie dokładnej lokalizacji nie zawsze pozwala na ustalenie przyczyny, dlatego w różnicowaniu bólu istotne są też objawy towarzyszące. 

Za kłujący ból brzucha w okolicy pępka, po bokach i pod żebrami najczęściej odpowiadają zaburzenia związane z pracą żołądka, dwunastnicy, wątroby i trzustki. Jelito cienkie i część jelita grubego powodują dyskomfort i kłujący ból pod pępkiem.

Z kolei za kłujący ból podbrzusza zwykle odpowiada dalsza część jelita grubego oraz drogi moczowo-płciowe. Kłujący ból brzucha w różnych miejscach to jedna z cech charakterystycznych kolki, czyli napadu ostrych skurczy mięśni gładkich budujących ściany narządów posiadających światło lub kanał, jak jelita, drogi żółciowe czy moczowody.

Kolka jelitowa może być wywołana wieloma czynnikami, w tym kamieniami kałowymi i ciałem obcym. 

Często, przede wszystkim ze względu na niedojrzałość flory bakteryjnej przewodu pokarmowego oraz zaburzenia motoryki jelit i wydzielania enzymów trawiennych1, dokucza też niemowlętom między 3 a 12 miesiącem życia. Kolka nerkowa z kolei wiąże się z zablokowaniem odpływu moczu z nerek, najczęściej przez kamienie nerkowe lub ucisk zewnętrzny moczowodów.

Za kłujący ból brzucha po prawej stronie odpowiada zwykle kolka wątrobowa, zwana też żółciową. Dolegliwości związane są z zaburzeniami mechanizmu odprowadzania żółci z pęcherzyka żółciowego. Ból nie tylko jest kłujący, ale też silny i nagły z tendencją do promieniowania w kierunku śródbrzusza, pachwin, a nawet łopatki.

Często pojawia się po tłustym posiłku oraz w trakcie wysiłku fizycznego o charakterze wstrząsowym2.

Kłujący brzuch pod pępkiem często stanowi efekt stanu zapalnego żołądka. Dolegliwości mogą pojawiać się kilka godzin po posiłku (najczęściej w nocy) lub po spożyciu toksycznych substancji.

W wyniku zdarzenia pojawia się dodatkowo uczucie pełności w brzuchu i niestrawność, nudności, poty, a nawet wymioty.

Zdecydowanie bardziej nieprzyjemny, a ponadto niebezpieczny bywa pęknięty wrzód żołądka czy dwunastnicy bądź rozwarstwiający się tętniak aorty brzusznej. 

Jeśli kłujący ból przybiera z czasem na sile i zlokalizowany jest pod żebrami z lewej strony i w klatce piersiowej, może oznaczać zapalenie trzustki3. Występujący natomiast z produktywnym kaszlem, spłyceniem oddechu, dreszczami i gorączką sugeruje zapalenie lewego płuca.

Kłujący ból po lewej stronie brzucha w towarzystwie ucisku zamostkowego i uczucia lęku u osób, które do tej pory nie skarżyły się na problemy gastryczne, a walczą z otyłością lub chorobą wieńcową, może wskazywać na zawał serca.

Również kłujący ból nad pępkiem w ciąży może sugerować problemy natury trawiennej, ale pojawienie się go w dolnych partiach w I trymestrze prawidłowo przebiegającej ciąży jest naturalnym zjawiskiem4.

Na kłujący ból w okolicy podbrzusza często skarżą się kobiety z endometriozą, zwłaszcza przed owulacją i miesiączką, a także po odbyciu stosunku seksualnego. Silny ból podbrzusza jest także charakterystyczny dla stanu zapalnego przydatków i zrostów pooperacyjnych.

Pojawiający się z kolei w towarzystwie plamienia, krwawienia i gorączki, zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży, może świadczyć o poronieniu. Kłujący ból macicy bywa także wynikiem skurczów jej mięśniówki i uwrażliwienia przydatków na bodźce spowodowane zmianami hormonalnymi o okresie menstruacji.

Dolegliwości tego typu mają tendencję do promieniowania w kierunku pachwin i krzyża, ale ustępują po 1–2 dniach od rozpoczęcia miesiączki5. 

Nieprzyjemny stan odczuwany w okolicach podbrzusza może być spowodowany atakiem kamicy nerkowej, zapalenia nerek, zapalenia pęcherza moczowego i różnorodnych infekcji układu moczowego. Jedną z dolegliwości odczuwanych w dole brzucha, na którą skarżą się z kolei mężczyźni, to zapalenie gruczołu krokowego. Ostry stan zapalny charakteryzuje się gwałtownym postępem.

Przyczyną zjawiska jest infekcja bakteryjna stercza pochodzenia zewnętrznego z okolic ujścia cewki moczowej, choć zapaleniu gruczołu krokowego sprzyjają również czynniki takie jak przerośnięta prostata, zwężenie cewki moczowej, resekcja prostaty czy cystoskopia.

Poza bólem, który promieniuje do nasady prącia, odbytu, a nawet dolnego odcinka kręgosłupa, pojawiają się problemy związane z mikcją i erekcją6.

KETO/045/05-2021

Bibliografia:

  1. K. Wrotek, Choroby układu pokarmowego. Lekarz rodzinny, Septem, Gliwice 2013.
  2. J. Górnicka, Choroby układu pokarmowego, Biblioteka Zdrowia, AWM 2019.
  3. J. Górnicka, Choroby układu pokarmowego, Biblioteka Zdrowia, AWM 2019.
  4. K. Staszak, Endometrioza, Mando, Kraków 2020.
  5. K. Staszak, Endometrioza, Mando, Kraków 2020.
  6. A. Borkowski, Urologia. Podręcznik dla studentów medycyny, PZWL, Warszawa 1999.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*