Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania

  • Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania
  • Co skrywa się za wysokim poziomem cholesterolu?
  • SPIS TREŚCI

█ Co to jest cholesterol i jakie ma funkcje?

Cholesterol zaliczany jest do klasy lipidów. To substancja, która bierze udział w budowaniu błony komórkowej. W przypadku roślin mówi się o tzw. fitosterolach. Cholesterol stanowi podstawowy element budulcowy do produkcji hormonów posiadających układ steroidowy jak np. hormony płciowe czy do syntezy witaminy D. Oprócz tego jest prekursorem kwasów żółciowych.

W organizmie za jego transport odpowiadają specjalne lipoproteiny (tłuszcz nie rozpuszcza się w wodzie!). W zależności od gęstości lipoprotein wyróżnia się ich kilka rodzajów: VLDL (lipoproteiny o bardzo małej gęstości), IDL (o średniej gęstości), LDL (o małej gęstości), HDL (o dużej gęstości).

Wysoki poziom cholesterolu poza HDL wiąże się z istotnym ryzykiem chorób naczyniowych, sercowych czy miażdżycy.

Wysoki HDL posiada działanie ochronne przez pozostałymi postaciami cholesterolu. Wysokie poziom innych lipoprotein LDL, VLDL świadczy o zaburzonej gospodarce tłuszczowej.

Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania

Co to jest cholesterol i jakie są jego funkcje?

█ Wysoki poziom cholesterolu (hipercholesterolemia) — definicja

Hipercholesterolemia oznacza wyższy poziom złego cholesterolu LDL powyżej 115 mg/dl (3 mmol/l) i TC powyżej 190 mg/dl (5 mmol/l). Jest ściśle związana z hiperlipidemią i hiperlipoproteinemią. Zbyt wysoki poziom LDL wiąże się z zaburzoną gospodarką lipidową. Ok. 20% tłuszczu w organizmie pochodzi z diety.

Zdolność syntezy cholesterolu mają hepatocyty. Jakie są przyczyny wysokiego poziomu cholesterolu? Podwyższone stężenie cholesterolu może wiązać się z podłożem genetycznym, prowadzonym trybem życia (z naciskiem na rodzaj diety, spożywane ilości tłuszczy trans i nasyconych).

Jest objawem dyslipidemii, czyli nieprawidłowości w metabolizmie tłuszczy.

W zależności od grupy pacjentów i ryzyka chorób sercowo-naczyniowych poziom cholesterolu nie powinien niekiedy nie przekraczać 100 mg/dl LDL, z kolei TC 175 mg/dl (dla chorych na ch. wieńcową lub cukrzycę). Podwyższone stężenie cholesterolu LDL dotyczy nawet 60% Polek i Polaków. Nic więc dziwnego, że leki na obniżenie cholesterolu są tak często wydawane w aptece.

█ Czym grozi wysoki cholesterol?

Konsekwencją nieleczonego wysokiego poziomu cholesterolu może być miażdżyca (stwardnienie tętnic), wraz z ich zwężeniem i ograniczonym przepływem krwi przez zajęte naczynia blaszką miażdżycową.

Całkowite ich zaczopowanie w obrębie mięśnia może wiązać się z ryzykiem zawału, a w przypadku naczyń mózgowych udar mózgu. Do tego zestawu doliczyć można inne choroby sercowo-naczyniowe jak podniesione ciśnienie tętnicze.

Oprócz tego złogi cholesterolu mogą być obecne w takich naczyniach jak tętnice kończyn dolnych.

Objawy hipercholesterolemii nie są takie oczywiste. Bardzo często o podwyższonym cholesterolu dowiadujemy się w momencie incydentów sercowo-naczyniowych czy zaburzeń. Oprócz tego objawy hipecholesterolemii mogą mieć postać drobnych zmian jak rąbek starszy rogówki, różnego rodzaju żółtaki powiek, guzowate czy ścięgien. Część z nich jest charakterystyczna dla hipercholesterolemii rodzinnej.

█ Rodzaje hipercholesterolemii

W zależności od rodzaju wymienia się hipercholesterolemię:

  • pierwotną (mono- i wielogenową), na która wpływ mają czynniki środowiskowe i podłoże genetyczne.
  • wtórną, która jest efektem innych chorób.

Co to jest hipercholesterolemia pierwotna (jedno- i wielogenowa)?

Hipercholesterolemia rodzinna (FH, familial hypercholesterolemia), to jedna z częstszych chorób monogenowych, która dziedziczona jest autosomalnie dominująco. W przypadku tej choroby występuje postać homozygotyczna i heterozygotyczna.

Z tą chorobą wiąże się również ryzyko wystąpienia zwiększonego poziomu trójglicerydów, rozwój miażdżycy i chorób niedokrwiennych serca. U mężczyzn dolegliwości te pojawiają się zwykle szybciej niż u kobiet.

Występuje tutaj wysoki poziom TC, czyli cholesterolu całkowitego.

Hipercholesterolemia rodzinna występuje, gdy stężenie cholesterolu LDL wynosi u dorosłego powyżej 190, a u dziecka powyżej 150

Inny rodzaj to rodzinny defekt apolipoproteiny B-100, który przejawia się upośledzonym wychwytem LDL przez wątrobę na skutek zmiany białka, które jest częścią LDL, który reaguje z receptorem dla LDL w hepatocytach.

Hipercholesterolemia wielogenowa, gdzie spotyka się różnorodne uwarunkowania genetyczne (tzw. polimorfizm), połączony z nieprawidłową dietą obfitą w nasycone kwasy tłuszczowe i cholesterol.

Hipercholesterolemia wtórna

Hipercholesterolemia wtórna może mieć różne podłoże.

Wśród chorób odpowiedzialnych za wysoki poziom cholesterolu wymienia się problemy z tarczycą— jej niedoczynność, zespół nerczycowy, choroby wątroby z cholestazą (zaburzenie odpływu żółci z wątroby do dwunastnicy), stosowanie niektórych leków (kortykosteroidy, tiazydowe leki moczopędne, progestageny, inhibitory proteazy), zespół Cushinga, nadmierne spożywanie alkoholu, jadłowstręt psychiczny (dochodzi w nim do skrajnego ograniczenia spożycia cholesterolu, ale wzmożonej produkcji endogennej postaci), żółtaczka cholestatyczna, zespół metaboliczny. Nie bez znaczenia jest palenie papierosów i występująca nadwaga/otyłość.

█ Jakie badania wykonuje się w związku z podejrzeniem wysokiego cholesterolu?

Najlepszą metodą sprawdzenia poziomu cholesterolu jest to lipidogram osocza, w którym oznacza się TC (cholesterol całkowity), LDL (zły cholesterol), HDL (dobry cholesterol), TG (trójglicerydy).

Badanie jak lipidogram jest uzupełnieniem w celach diagnostycznych takich chorób jak choroby sercowo-naczyniowe, blaszki miażdżycowe naczyń wieńcowych serca, cukrzyca, przewlekłe zaburzenia nerek, nadciśnienie tętnicze. Wykonuje się je z krwi żylnej, a na samo badanie należy udać się na czczo.

Należy pamiętać, że wieczór poprzedzający badanie nie powinien zakończyć się obfitą, sytą i wysokotłuszczową kolacją.

U pacjentów w jakim wieku zleca się wykonanie lipidogramu? Do grupy tej należą mężczyźni po 40. roku życia i kobiety po 50. roku życia lub które zakończyły menopauzę i występują dodatkowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Nie bez znaczenia u kobiet jest niski poziom estrogenów i znaczący wzrost cholesterolu. Takie obserwacje są dobrze udokumentowane.

Jego poziom może spaść u kobiet w wyniku działania egzogennych estrogenów (podawanych w ramach HTZ i menopauzy).

Co można odczytać z lipidogramu? Np. podwyższony poziom cholesterolu (hipercholesterolemia), trójglicerydów (hipertriglicerydamie) lub hiperlipidemia mieszana (2 poziomy lipidów są podniesione). Wartości poszczególnych frakcji wyrażone są jako mmol/l lub mg/dl.

W niektórych przypadkach można spróbować w pierwszej kolejności domowego testu na cholesterol. Jego wynik może przesądzić o decyzji zrobienia czy zlecenia lipidogramu. Jednak co warto podkreślić – nie zastępuje lipidogramu, ze względu na ograniczony zakres oznaczeń, który nie uwzględnia cholesterolu całkowitego, trójglicerydów. Wykonanie takiego testu nie zastępuje wizyty u lekarza!

Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania

Normy cholesterolu przy badaniu lipidogram, które określa poziom lipidów w osoczu

█ Co zrobić z wysokim cholesterolem? Jak obniżyć cholesterol?

Wysoki cholesterol należy obniżyć. Zmiany te obejmują tryb życia i dietę. Należy wliczyć tutaj ograniczenie w spożywaniu nasyconych tłuszczy (np. tłuszcze zwierzęce, palmowy).

Zamiast ich zaleca się wielonienasycone kwasy tłuszczowe jak np. tłuszcze roślinne. Dodatkowo omija się tłuszcze trans, które można spotkać w cukiernictwie (tzw.

tłuszcz cukierniczy), które zwiększają poziom LDL (zły cholesterol) obniżając HDL (dobry cholesterol).

Dla poziomu cholesterolu istotny jest również właściwy poziom cukru.

█ Dieta na wysoki/podwyższony cholesterol

Co trzeba wiedzieć o diecie przy wysokim cholesterolu? Jego dzienne spożycie nie powinno przekraczać 200 mg na dobę. Zalecane jest ograniczenie spożycia wędlin, wieprzowiny, tłuszczy zwierzęcych (np. nasyconych kwasów tłuszczowych).

Mięso wieprzowe można zamienić z wołowiną i chudym drobiem. Warto również pamiętać o ograniczeniu cukrów prostych na korzyść tych złożonych (np. produkty zbożowe).

Zwiększyć można spożycie NNKT (nienasyconych kwasów tłuszczowych), które znajdują się w rybach, orzechach, olejach roślinnych, awokado. Warto skorygować również dobór produktów białkowych z pełnotłustych na chude lub z mniejszą zawartością tłuszczu.

Na większą uwagę zasługuje błonnik, który znajduje się w roślinach strączkowych, warzywach, pełnym ziarnie. Tłuszcze pożądane do sterole roślinne

Błonnik ogranicza wchłanianie cholesterolu w jelitach.

█ Leki na receptę na wysoki cholesterol (hipercholesterolemię)

Wysokiego stężenia cholesterolu nie można pozbyć się z dnia na dzień (nawet z użyciem leków na receptę). Mimo wszystko pomocne na objawy hipercholesterolemii są:

  • statyny,
  • ezetymib,
  • żywice jonowymienne
  • inhibitory PCSK9.

Niektóre leki na cholesterol stosuje się w ramach monoterapii (przy hypercholesterolemii) lub terapii złożonej (np. przy hiperlipidemii mieszanej). Najczęściej spotykaną grupą są statyny wśród których wymienia się wielu przedstawicieli.

Statyny na cholesterol

Jak działają statyny? Pod względem biochemicznym to inhibitory enzymu jak reduktaza 3-hydroksy-3-metyloglutarylokoenzymu A (HMG-CoA). Enzym ten odpowiada za produkcję endogenne cholesterolu. Jego zablokowanie wiąże się z eliminacją krążącego LDL przez hepatocyty i receptory LDL. Dodatkowo przyspieszony jest metabolizm VLDL.

Dlaczego statyny cieszą się takim wzięciem? Mają wielokierunkowe działanie, które wykorzystuje się np. w miażdżycy (statyny stabilizują płytkę miażdżycową), dodatkowo oddziałują na śródbłonek naczyniowy, ograniczają stany zapalne w obrębie naczyń, ograniczają stres oksydacyjny. Statyny to często stosowane tabletki na cholesterol.

W wyniku zastosowania jakiej dawki obserwowany jest największy spadek LDL? Zwykle po zastosowaniu pierwszych dawek statyn, które obejmuje dawkę 20 mg n dobę. Podwójna dawka statyn nie wpływa wprost proporcjonalnie do siły ich działania. Statyny oddziałują również w sposób umiarkowany na TG i HDL.

Jaka jest rola w przyjmowaniu statyn? Ich dawkowanie wiąże się z profilaktyką chorób sercowo-naczyniowych, ograniczeniem incydentów wieńcowych np. u pacjentów z niedoczynnością tarczycy i cukrzycą.

Leia também:  Como brincar de maria sangrenta: 9 passos (com imagens)

Inne leki na cholesterol

Co zamiast statyn na cholesterol? Ezetymib to jeden z leków, które ograniczają wchłanianie cholesterolu i jego pochodnych z jelit (ma wpływ na ich wychwytywanie ze światła jelita).

Ezetymib wiąże się ze struktura jelita cienkiego jak rąbek szczoteczkowy i ogranicza absorpcję cholesterolu.

Nie wpływa na wchłanianie kwasów tłuszczowych, trójglicerydów, progesteronu, etynyloestradiolu lub rozpuszczalnych w tłuszczach witamin A i D.

Inhibitory PCSK9 to obecnie najskuteczniejsze leki hipolipemizujące, które mogą obniżyć wartość cholesterolu nawet o 60%! W połączeniu ze statynami i ezetymibem nawet do 85%. Wśród nich wymienia się 2óch przedstawicieli jak ewolokumab i alirokumab.

  • Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania
  • Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania
  • Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania
  • Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania

█ Co bez recepty na wysoki cholesterol?

Dostępnych jest kilka produktów, które mogą wspomóc gospodarkę lipidową organizmu. Są niekiedy dodatkiem przy podniesionym cholesterolu. To uzupełniający środek dla takich metod jak aktywność fizyczna czy dieta.

Siła ich działania jest mniejsza niż w przypadku statyn, ale działanie hipolipemiczne jest wystarczające przy początkowym podwyższonym poziomie cholesterolu.

Tabletki na cholesterol mogą zawierać takie składniki jak fitosterole, monakolina K (=lowastatyna), kwasy omega-3, których źródłem jest olej z wątroby dorsza, a także leki na bazie czosnku czy karczocha na cholesterol i wątrobę (np. Sylicynar).

Monakolina K, inaczej lowastatyna to związek pochodzenia organicznego, który jest produktem fermentacji grzyba z rodzaju Aspergillus. Pod względem leczniczym to tzw. prolek, który dopiero w organizmie ulega aktywacji do związku czynnego biologicznie (kwasu lowastatynowego).

Oprócz tego lowastatyna (podobnie jak inne statyny) wspiera śródbłonek naczyniowy, hamuje reakcje zapalne m.in. w obrębie blaszki miażdżycowej i stabilizuje ją. Naturalnym źródłem lowastatyny jest chociażby grzyb boczniak ostrygowaty. Inne źródło to fermentowany czerwony ryż.

Wśród suplementów diety zawierających monakolinę można wymienić chociażby Anticholesteran, Armolipid, Lipiforma, Profichol.

Innym nowym składnikiem jest bergamota i jej frakcja polifenoli BPF (Bergamot Polyphenolic Fraction), która można znaleźć w takich produktach jak Berimal, Berimal Forte. Roślina ta zawiera najwięcej polifenoli z grupy cytrusów.

Spore znaczenie przypisuje się drzewu oliwnemu, które zawiera związek hydroksytyrozol — naturalny antyoksydant, który chroni organizm przed wolnymi rodnikami i utlenieniem frakcji LDL, która może przyczyniać się do osiadania na ścianach naczyń krwionośnych.

  • Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania
  • Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania
  • Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania

Oprócz tego znaczenie dla cholesterolu ma również ogórecznik, kozieradka, chrom, sterole roślinne (Sterolea), ostryż długi (Vicard). Warto wymienić również czosnek, który oprócz wsparcia odporności, działania przeciwbakteryjnego wspiera organizm w walce z wysokim cholesterolem i podwyższonymi trójglicerydami.

Niekiedy zaleca się jego stosowania w profilaktyce miażdżycy i pomocniczo w jej leczeniu (Alliomint). Oprócz tego znajdą się również suplementy diety jak Czosnek Forte Bezzapachowy firmy Naturell.

Znaczenie dla walki z podwyższonych cholesterolem ma również karczoch, którego znajdziemy w licznych suplementach diety (tabletki, sok, kapsułki), ale również w przypadku leków jak Cynarex.

Oprócz tego można spotkać również mix powyższych składników jak w przypadku suplementu diety Chole Pro firmy Walmark, który zawiera monakolinę K i omega-3, czy monakolinę i sterole (Cholester). Oprócz tego można spotkać herbatki ziołowe na cholesterol, które zawierają niektóre ze wspomnianych wyżej ziół jak karczoch, ostropest, mniszek lekarski (np. herbatka na cholesterol).

Hipercholesterolemia – objawy i leczenie hipercholesterolemii

Hipercholesterolemia (hiperlipidemia) to przewlekły stan zaburzeń gospodarki lipidowej organizmu, który przejawia się podwyższonym stężeniem cholesterolu w osoczu krwi. Ten organiczny związek chemiczny należy do grupy lipidów, których wspólną cechą jest słaba rozpuszczalność w wodzie.

Organizm potrzebuje cholesterolu do prawidłowego funkcjonowania i potrafi go sam wytwarzać, głównie w wątrobie. Pozostała jego część (ok. 20 proc.) pochodzi ze źródeł pokarmowych.

Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania

Cholesterol jest składnikiem błon komórkowych, bierze udział w syntezie witaminy D3 i hormonów, odgrywa także istotną rolę w procesach zachodzących w układzie nerwowym oraz odpornościowym. Gdy jednak jego poziom we krwi staje się zbyt wysoki (powyżej 200 mg/dl), zaczyna być groźny dla zdrowia. 

Hipercholesterolemia jest wynikiem nieprawidłowości metabolizmu, skutkującej zaburzeniami gospodarki tłuszczowej organizmu, które nazywamy dyslipidemią. Z czasem skutkuje ona zmianami miażdżycowymi tętnic i staje się poważnym czynnikiem ryzyka wystąpienia chorób układu krążenia, a w konsekwencji zawałów serca i udarów mózgu.

Jak wykryć hipercholesterolemię?

Diagnostykę hipercholesterolemii umożliwia lipidogram, który wykonuje się w laboratorium na próbce surowicy krwi żylnej. Badanie dostarcza informacji na temat poziomu frakcji lipidowych w osoczu:

  • cholesterolu całkowitego (TC)
  • cholesterolu LDL
  • cholesterolu HDL
  • trójglicerydów (TG)

Cholesterol LDL (ang. low density lipoprotein), szacowany najczęściej na podstawie poziomu cholesterolu całkowitego, to tłuszcze, które wpływają na rozwój chorób sercowo-naczyniowych.

Z kolei cholesterol HDL (ang. high den sity cholesterol) nazywany jest potocznie „dobrym cholesterolem”, ponieważ jego odpowiednia ilość zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia.

Trójglicerydy są natomiast budulcem tkanki tłuszczowej, tworzą swoiste źródło energii. Jednak ich nadmiar w krwiobiegu również jest niewskazany i szkodliwy.   

W przypadku przekroczenia we krwi norm poszczególnych frakcji mających niekorzystny wpływ na funkcjonowanie organizmu mówimy o hiperlipidemii.

Nieprawidłowości mogą mieć charakter:

  • hipercholesterolemii – przy podwyższonym stężeniu cholesterolu całkowitego oraz cholesterolu LDL
  • hipertriglicerydemii – gdy za wysoki jest poziom trójglicerydów
  • hiperlipidemii mieszanej – w przypadku wystąpienia obydwu powyższych zaburzeń

Hipercholesterolemia a stężenia cholesterolu 

Według norm Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego stężenia wykazane przez lipidogram nie powinny przekraczać:

  • cholesterolu LDL – 115 mg/dl (3,0 mmol/l)
  • cholesterolu całkowitego – 190 mg/dl (5,0 mmol/l)

Wyniki powyżej tych wartości świadczą o hipercholesterolemii.

Szacuje się, że przekroczone stężenie cholesterolu LDL występuje nawet u ok. 60 proc. dorosłych Polaków.

U pacjentów cierpiących na chorobę wieńcową lub cukrzycę za prawidłowe uznaje się stężenia nieprzekraczające: cholesterol LDL – 100 mg/dl, cholesterol całkowity – 175 mg/dl. W skrajnie trudnych przypadkach wskazane jest utrzymanie poziomów nie wyższych niż, odpowiednio: 80 mg/dl i 155 mg/dl.

Pełne rozpoznanie hipercholesterolemii powinno być uzupełnione o:

  • badanie fizykalne (ewentualne objawy),
  • wywiad rodzinny (czynniki genetyczne),
  • wywiad dotyczący przyjmowanych leków i przebytych chorób (hipercholesterolemia wtórna).     

Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania

Rodzaje i przyczyny hipercholesterolemii

Występują dwie odmiany zaburzeń skutkujących podwyższonym poziomem cholesterolu:

  • hipercholesterolemia pierwotna – o podłożu genetycznym:
    • której przyczyną jest defekt jednego genu (tak jest w przypadku hipercholesterolemii rodzinnej i rodzinnego defektu apolipoproteiny B100)
    • wielogenowa, na której rozwój mają wpływ czynniki środowiskowe
  • hipercholesterolemia wtórna – powodowana przez czynniki inne niż genetyczne:
    • pod wpływem niektórych farmaceutyków (stosowanych np. przy leczeniu zakażenia wirusem HIV oraz w chorobie wieńcowej, leków antykoncepcyjnych)
    • w wyniku przebiegu pewnych chorób (cukrzycy i zespołu metabolicznego, zespołu nerczycowego, niedoczynności tarczycy, żółtaczki cholestatycznej, łuszczycy)

Hipercholesterolemia pierwotna wielogenowa

Najczęstszą odmianą jest hipercholesterolemia pierwotna wielogenowa – dotkniętych nią jest od 5 do 10 proc. populacji.  Na jej ujawnienie wpływają czynniki genetyczne i nieprawidłowa dieta.

W tym wypadku stężenie cholesterolu całkowitego w stosunku do poziomu trójglicerydów w lipidogramie jest relatywnie niższe, nie występują też objawy w postaci żółtaków, ani podobne zaburzenia u krewnych pacjenta.

Hipercholesterolemia pierwotna rodzinna

Nieco rzadziej występuje hipercholesterolemia rodzinna (FH) – według różnych szacunków w Polsce dotkniętych nią może być od 150 tys. do 200 tys. osób, z czego zdiagnozowanych jest ok. 3 tys. osób. Na świecie cierpi na nią prawdopodobnie ok. 30 mln osób.

Charakterystyczne dla hipercholesterolemii rodzinnej jest występowanie zaburzeń lipidowych już w bardzo młodym wieku, często niedługo po urodzeniu. W lipidogramie wysokie jest stężenie cholesterolu LDL przy relatywnie niższych poziomach pozostałych frakcji lipidowych.

Objawy w postaci żółtaków występują zazwyczaj w trzeciej dekadzie życia, a choroba wieńcowa przed 55. rokiem życia rozwija się u więcej niż co drugiego pacjenta. Ryzyko przeniesienia hipercholesterolemii rodzinnej na potomstwo wynosi ok. 50 proc.

Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania

Objawy hipercholesterolemii

Hipercholesterolemia najczęściej długo nie daje wyraźnych objawów i ujawnia się dopiero, gdy pojawiają się będące jej konsekwencją zaburzenia układu sercowo-naczyniowego.

Podwyższony poziom cholesterolu przez lata powoduje odkładanie się blaszki miażdżycowej w naczyniach krwionośnych, co może skutkować:

  • chorobą niedokrwienną serca,
  • miażdżycą tętnic szyjnych
  • miażdżycą tętnic nóg.

Bywa, że pacjent o wysokim poziomie cholesterolu we krwi dowiaduje się dopiero po przebytym zawale serca. 

Niekiedy wcześniejsze objawy mogą byś skutkiem gromadzenia się cholesterolu w tkankach, jednak hipercholesterolemia wielogenowa nie daje żadnych swoistych objawów.

W przypadku hipercholesterolemii rodzinnej sygnałem zaburzeń lipidowych są tzw. kępki żółte. To zmiany pojawiające się w postaci grudek, w których odkłada się cholesterol. Występujące pod skórą w różnych miejsca ciała jako żółtaki, najczęściej w kącikach powiek lub w okolicach ścięgien Achillesa.

Innym sygnałem świadczącym o hipercholesterolemii może być tzw. rąbek starczy rogówki, czyli wąski pasek otaczający źrenicę oka, w miejscu gdzie łączą się rogówka, spojówka i twardówka. 

Leia também:  Udar niedokrwienny a komórki macierzyste

Zapobieganie hipercholesterolemii

Na wysoki poziom cholesterolu wpływają predyspozycje genetyczne, ale profilaktyka hipercholesterolemii obejmuje przede wszystkim zachowania zgodne z tzw. zdrowym trybem życia. Pozwalają one wpłynąć na regulację metabolizmu tłuszczów w organizmie, a także ograniczają dodatkowe czynniki ryzyka związane z rozwojem miażdżycy.

Czynniki zapobiegania hipercholesterolemii

  • właściwa dieta
  • regularna aktywność fizyczna
  • zachowanie właściwej masy ciała
  • rezygnacja z palenia tytoniu
  • przestrzeganie profilaktyki innych chorób skutkujących zaburzeniami w przemianie materii, takich jak cukrzyca, czy niewydolność nerek,
  • regularna (co kilka lat) kontrola poziomu cholesterolu.

Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania

Dieta w hipercholesterolemii

Zachowanie właściwej diety przy hipercholesterolemii nie powinno ograniczać się do wyeliminowania pokarmów zawierających duże ilości cholesterolu, takich jak tłuszcze zwierzęce i nabiał. Na powstawanie zaburzeń lipidowych wpływa także nadmierne spożycie węglowodanów prostych i tzw. kwasów tłuszczowych „trans” stosowanych powszechnie przy produkcji wysoko przetworzonej żywności.

Reguły odżywiania przy hipercholesterolemii

  • dzienne spożycie cholesterolu nie powinno przekraczać 200 mg na dobę
  • należy ograniczyć spożycie wieprzowiny, tłuszczów zwierzęcych oraz wędlin – nasycone kwasy tłuszczowe powinny stanowić nie więcej niż kilkadziesiąt gram dziennego spożycia – zamiast tego, dobrze by w diecie pojawiły się chudy drób i ew. wołowina (zawiera kwas stearynowy, który sprzyja zachowaniu niezmienionego poziomu cholesterolu)
  • rezygnacja ze słodyczy – lepiej zastąpić je węglowodanami złożonymi (produkty skrobiowe i zbożowe)
  • należy spożywać jak najwięcej pokarmów obfitujących w nienasycone kwasy tłuszczowe, które podnoszą poziom cholesterolu HDL – zawierają je przede wszystkim ryby, orzechy, oleje roślinne, owoce awokado
  • produkty pełnotłuste dobrze jest zastąpić chudym nabiałem
  • posiłki powinny zawierać produkty obfitujące w błonnik: rośliny strączkowe, pełne ziarna, warzywa (błonnik utrudnia wchłanianie cholesterolu z układu pokarmowego)
  • warto wprowadzić do jadłospisu margarynę zawierającą stanole lub sterole roślinne

Leczenie hipercholesterolemii

Leczenie hipercholesterolemii zawsze zaczyna się od działań zmierzających do obniżenia stężenia cholesterolu w krwiobiegu – zmiany trybu życia i wprowadzenia odpowiedniej diety. Gdy leczenie zachowawcze jest niewysterczające, lekarz dobiera odpowiednie leki, najczęściej statyny.

Jeżeli terapia statynami nie przynosi odpowiednich rezultatów lub powoduje efekty uboczne, stosuje się żywice jonowymienne lub ezytymib.

Hipercholesterolemia w ciąży

Podwyższone stężenie cholesterolu w czasie ciąży może wiązać się z powikłaniami u dziecka. Jeżeli u matki występuje hipercholesterolemia rodzinna, wówczas blaszki miażdżycowe mogą powstawać już w życiu płodowym, przy czym zwężenie światła tętnic u dziecka będzie większe, niż u potomstwa kobiet niecierpiących na hipercholesterolemię.

Dodatkowym czynnikiem wpływającym na ryzyko są zaburzenia gospodarki lipidowej związane z ciążą, które powodują podniesienie poziomu cholesterolu matki w tym czasie (największe stężenie występuje bezpośrednio przed porodem). Badania wykazały także, że kobiety z hiperlipidemią były w okresie ciąży bardziej narażone na wystąpienie stanu przedrzucawkowego.

W leczeniu hipercholesterolemii w ciąży nie stosuje się statyn (w przypadku wcześniejszego leczenia należy je odstawić na kilka miesięcy przed planowanym zapłodnieniem). Kobieta w ciąży może być poddana terapii lekiem z grupy żywic jonowymiennych lub zabiegom mechanicznego usuwania cząstek cholesterolu z krwiobiegu (afereza LDL).

Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy, skutki i powikłania

Hipercholesterolemia u dzieci

Hipercholesterolemia u dzieci przebiega najczęściej bezobjawowo.

Jej rozwój we wczesnym wieku grozi poważnymi powikłaniami w przyszłości, dlatego ważne jest wczesne zdiagnozowanie zaburzeń lipidowych, rozpoznanie ewentualnego występowania hipercholesterolemii rodzinnej oraz innych obciążeń genetycznych związanych z ryzykiem chorób układu sercowo-naczyniowego.

W przypadku hipercholesterolemii rodzinnej pełnoobjawowa choroba wieńcowa może rozwinąć się już w wieku kilku lat. Najczęściej – choć nie zawsze – relatywnie wcześnie występują objawy w postaci kępek żółtych. Zaleca się, by u dzieci obciążonych hipercholesterolemią rodziną powtarzać lipidogram nie rzadziej niż co 2-3 lata.  

Pierwszym krokiem w leczeniu jest dieta niskocholesterolowa, której celem jest obniżenie poziomu cholesterolu LDL. Może być ona stosowana u dzieci powyżej drugiego roku życia. W leczeniu farmakologicznym wykorzystuje się statyny, które można włączyć po ukończeniu 10. roku życia.

Dowiedz się więcej:

Hipercholesterolemia i jej żywieniowe uwarunkowania w grupie otyłych kobiet po menopauzie z różnym stopniem otyłości

http://www.phie.pl/pdf/phe-2011/phe-2011-3-545.pdf

A simple method for the determination of the cholesterol esterase activity

http://ojs.ptbioch.edu.pl/index.php/abp/article/view/1999/632

Cholesterol HDL – friend or foe?

https://ojs.kardiologiapolska.pl/kp/article/viewFile/KP.2013.0045/7195

Hipercholesterolemia – przyczyny, objawy i leczenie

Hipercholesterolemia to przewlekłe zaburzenie gospodarki lipidowej organizmu charakteryzujące się podwyższonym poziomem cholesterolu we krwi. Głównymi krążącymi lipidami w organizmie człowieka są cholesterol, trójglicerydy (triacyloglicerole) i fosfolipidy.

Cholesterol jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, bierze udział m.in. w syntezie hormonów. Około 80% cholesterolu wytwarzane jest w organizmie, reszta pochodzi z pożywienia. Częstość występowania hipercholesterolemii wzrasta wraz z wiekiem.

 

●  pierwotną – o podłożu genetycznym gdzie przyczyną jest mutacją genu (hipercholesterolemia rodzinna) lub wielogenowa związana z czynnikami środowiskowymi;

●  wtórną – występuje w związku z czynnikami innymi niż genetyczne: problemami zdrowotnymi np. niedoczynnością tarczycy, zespołu Cushinga czy niewydolności nerek lub przyjmowanymi lekami.

Hipercholesterolemia nie daje żadnych objawów. Zdiagnozować ją pozwalają badania laboratoryjne z krwi (lipidogram), które oceniają stężenie trójglicerydów (TG), cholesterolu całkowitego (TC) oraz jego frakcji LDL i HDL.

Hipercholesterolemia zwiększa ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych: choroby wieńcowej, zawału serca, udaru mózgu oraz nawet zgonu.

Genetyczna hipercholesterolemia rodzinna  

Hipercholesterolemia rodzinna (ang. familial hypercholesterolemia, w skrócie FH) jest zaburzeniem dziedziczonym od jednego z rodziców, najczęściej spowodowanym dominującymi autosomalnymi mutacjami w genie LDLR, kodującym receptor LDL. Heterozygotyczna rodzinna hipercholesterolemia (HeFH) występuje u około 1 na 250 do 1 na 500 osób.

Natomiast homozygotyczna rodzinna hipercholesterolemia (HoFH) jest bardzo rzadka (1 na 300 000 do 1 na 500 000).

  FH wpływa na metabolizm cząsteczek lipoprotein o małej gęstości (LDL) i charakteryzuje się ich podwyższonym od urodzenia poziomem, co w konsekwencji prowadzić do rozwoju chorób układu krążenia takich jak choroba niedokrwienna serca.

Jak rozpoznać hipercholesterolemię rodzinną?  

  • Do kryteriów diagnostycznych hipercholesterolemii rodzinnej zalicza się:
  • ●  Podwyższony poziom cholesterolu całkowitego oraz LDL;
  • ●  Dodatni rodzinny wywiad w kierunku hipercholesterolemii;
  • ●  Choroby układu krążenia w młodym wieku w bliskiej rodzinie;
  • ●  Potwierdzona badaniami genetycznymi mutacja LDLR.  

HeFH można zdiagnozować już w dzieciństwie. Badania przesiewowe wykonywane u niemowląt i małych dzieci np. INFANO pozwalają na wczesne wykrycie hipercholesterolemii i wprowadzenie leczenia oraz działań profilaktycznych zapobiegających negatywnym skutkom zdrowotnym.

Pacjentom z hipercholesterolemią lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne. Jeśli poziom cholesterolu nie jest zbyt wysoki i jednocześnie nie ma wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego wystarczyć może aktywność fizyczna, zmiana stylu życia i sposobu żywienia.  

  1. Wprowadzenie działań prewencyjnych może zapobiec hipercholesterolemii:
  2. ●  Odpowiednia dieta,
  3. ●  Umiarkowana i regularna aktywność fizyczna,
  4. ●  Prawidłowa masa ciała,
  5. ●  Unikanie używek (papierosów, alkoholu),
  6. ●  Profilaktyczne badania lipidogramu.

Pacjenci z hipercholesterolemią powinni ograniczać spożywanie cholesterolu i tłuszczy trans oraz nasyconych, które znajdują się one głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego: maśle, mleku i produktach mlecznych, jajach, mięsie, podrobach oraz w oleju kokosowym. Podaż tłuszczów w tym nasyconych (NKT) znacząco wzrosła w ostatnich dekadach, zwłaszcza w krajach Zachodnich. Wiąże się to głównie z łatwiejszym dostępem i szerokim wyborem żywności wysokoprzetworzonej. Należy ograniczyć także węglowodany proste. Warto włączyć do diety świeże warzywa i owoce, produkty pełnoziarniste, orzechy oraz oleje tłoczone na zimno bogate w wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Osobom z nadwagą lub otyłym zaleca się utratę wagi. Jak mądrze schudnąć?  

Nutraceutyki zaliczane są obecnie do tej samej kategorii co suplementy diety. Jednak w przeciwieństwie do suplementów nie tylko uzupełniają dietę, ale również pomagają zapobiegać lub leczyć niektóre problemy zdrowotne i choroby.

  • Przy hipercholesterolemii pomocne mogą być:
  • ●  Błonnik pokarmowy – utrudnia wchłanianie cholesterolu z przewodu pokarmowego,
  • ●  Sterole i stanole roślinne – zalecana dawka ograniczająca wchłanianie cholesterolu i obniżająca jego poziom w osoczu to 2g dziennie,

●  Beta-glukan – obniża poziom cholesterolu. Znajduje się w m.in. zbożach i produktach zbożowych, grzybach oraz w suplementach diety,

  1. ●  Polifenole – substancje znajdujące się w produktach pochodzenia roślinnego, głównie w zielonej herbacie, owocach i warzywach,
  2. ●  Ekstrakt z czerwonego drożdżowego ryżu fermentowanego zawierający sterole, izoflawony oraz monokolinę K obniżającą stężenie cholesterolu LDL,
  3. ●  Berberyna – wpływająca na obniżenie poziomu cholesterolu w osoczu.
Leia também:  Ganglion na nadgarstku – przyczyny, objawy i leczenie

Kwasy tłuszczowe i ich funkcje w organizmie

  1. Santini A. i Novellino E., Nutraceuticals in hypercholesterolaemia: an overview. British Journal of Pharmacology 2017; 174:1450–1463.
  2. Soran H., Adam S., Mohammad J.B. i wsp., Hypercholesterolaemia – practical information for non-specialists. Archives of Medical Science 2018; 14(1):1-21.

Autor merytoryczny: Mgr Monika Ostasz, Dietetyk

Hipercholesterolemia

Cholesterol to substancja z grupy lipidów, niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Cholesterol jest obecny w błonach komórek znajdujących się w całym naszym organizmie, łącznie z mózgiem i sercem.

  Cholesterol nie rozpuszcza się we krwi. Jest transportowany wraz z lipoproteinami, czyli cząsteczkami zbudowanymi z tłuszczów i białek.

Wyróżnia się dwa typy lipoprotein: LDL – lipoproteiny o małej gęstości i HDL – lipoproteiny o dużej gęstości. 

Cholesterol LDL bywa potocznie nazywany “złym cholesterolem”, ponieważ przyczynia się do powstawania blaszek miażdżycowych, które prowadzą do zwężenia tętnic.

Miażdżyca może prowadzić do zawału serca, udaru niedokrwiennego lub niedokrwienia kończyn. Cholesterol HDL jest uznawany za „dobry cholesterol”, ponieważ ułatwia usuwanie cholesterolu LDL.

Niski poziom HDL zwiększa ryzyko chorób serca.

Nasz organizm wykorzystuje cholesterol do produkcji hormonów, witaminy D i kwasów żółciowych, potrzebnych do trawienia tłuszczów. Wystarczy niewielka ilość cholesterolu, by sprostać tym potrzebom. Jeśli we krwi znajduje się zbyt dużo cholesterolu, jego nadmiar może odkładać się w ścianach różnych tętnic, łącznie z tętnicami wieńcowymi, tętnicami szyjnymi i tętnicami kończyn dolnych.

Złogi cholesterolu są elementem blaszek miażdżycowych, które zwężają i blokują tętnice, prowadząc do objawów niedokrwienia. Zablokowanie tętnic w obrębie kończyn dolnych prowadzi do tzw. chromania przestankowego (bólu podczas chodzenia). Zablokowanie tętnic szyjnych może być przyczyną udaru, a zatkanie tętnic wieńcowych może być przyczyną zawału serca.

Choroba wieńcowa jest spowodowana odkładaniem się cholesterolu w postaci blaszek miażdżycowych, tworzących się w ścianach tętnic zaopatrujących serce w tlen i składniki odżywcze.

Zwężenie tętnic wieńcowych prowadzi do bólu w klatce piersiowej (ból dławicowy), ponieważ serce nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu.

Blaszki miażdżycowe mogą ulec pęknięciu, prowadząc do powstania zakrzepu, który całkowicie zamknie światło naczynia, wywołując zawał serca. 

Poziomy cholesterolu we krwi różnią się wśród mieszkańców odmiennych państw. Ogólnie rzecz biorąc, osoby, które żyją w krajach, gdzie poziomy cholesterolu są niskie, np. w Japonii, mają jednocześnie niższe ryzyko zachorowania na choroby serca. 

W krajach, gdzie poziomy cholesterolu są bardzo wysokie, np. w Finlandii, występuje wysoki odsetek zachorowań na choroby serca.

Jednakże, niektóre populacje o zbliżonym poziomie cholesterolu we krwi różnią się pod względem zachorowalności na choroby serca, co sugeruje, że inne czynniki również wpływają na choroby układu krążenia.

Wysokie poziomy cholesterolu we krwi występują u osób w różnym wieku, pochodzących z różnych środowisk. 

2. Przyczyny hipercholesterolemii

Hipercholesterolemia może być spowodowana różnymi przyczynami, łącznie z czynnikami genetycznymi, dietą i stylem życia. W rzadszych przypadkach hipercholesterolemia jest skutkiem schorzeń wątroby, tarczycy lub nerek. Do głównych przyczyn hipercholesterolemii należą:

– Czynniki genetyczne: geny mogą wpływać na metabolizm cholesterolu frakcji LDL. Hipercholesterolemia rodzinna to dziedziczna forma hipercholesterolemii, która może prowadzić do chorób serca. – Nadwaga/otyłość: zbyt duża masa ciała może podwyższać poziom cholesterolu frakcji LDL. Zmniejszenie masy ciała może pomóc obniżyć cholesterol frakcji LDL i podwyższyć cholesterol frakcji HDL.

– Wiek i płeć: kobiety przed menopauzą zwykle mają niższy poziom cholesterolu całkowitego, niż mężczyźni w tym samym wieku. W wieku około 50 lat poziom cholesterolu całkowitego jest wyższy u kobiet niż u mężczyzn. – – Żeńskie hormony płciowe, estrogeny, podwyższają poziom cholesterolu frakcji HDL, dlatego kobiety generalnie mają wyższy poziom HDL niż mężczyźni.

Największa produkcja estrogenów ma miejsce w okresie rozrodczym, co może tłumaczyć, dlaczego kobiety w okresie przedmenopauzalnym są chronione przed rozwojem chorób serca.  – Spożywanie alkoholu: spożywanie umiarkowanych ilości alkoholu (1-2 drinki dziennie) podwyższa poziom cholesterolu HDL, ale nie obniża poziomu cholesterolu LDL.

Lekarze nie są do końca pewni, czy alkohol może obniżać ryzyko chorób serca. 

– Stres psychiczny: kilka badań naukowych wykazało, że długotrwały stres podwyższa poziom cholesterolu we krwi. Możliwe, że ma to związek z wpływem stresu na styl życia, np. niektóre osoby pod wpływem stresu objadają się tłustym jedzeniem. Z kolei nasycone kwasy tłuszczowe i cholesterol zawarty w jedzeniu przyczyniają się do podwyższenia poziomu cholesterolu we krwi. 

3. Zapobieganie hipercholesterolemii

W większości przypadków można utrzymywać niski poziom cholesterolu we krwi poprzez stosowanie zbilansowanej diety – tu może się przydać pomoc dietetyka. Dodatkowo zalecane jest wykonywanie regularnych ćwiczeń fizycznych i redukcję masy ciała. 

Zdrowa dieta Zdrowa dieta pomaga w zmniejszeniu masy ciała. Zmniejszenie masy ciała o zaledwie 5-6 kg wystarczy, by obniżyć poziom cholesterolu. 

Zalecenia jakościowe:

Ograniczenie spożywania nasyconych kwasów tłuszczowych oraz nienasyconych kwasów tłuszczowych typu trans.

  Ograniczenie cholesterolu spożywanego w diecie Spożywanie produktów pełnoziarnistych Spożywanie dużych ilości owoców i warzyw, które pomagają w obniżeniu poziomu cholesterolu Spożywanie tłustych ryb (np.

łosoś, śledź) Spożywanie fitosteroli i stanoli, które są zawarte w orzechach, nasionach i olejach roślinnych

  • Spożywanie pokarmów bogatych w błonnik
  • Zalecenia ilościowe:
  • Warzywa: 3-5 porcji dziennie Owoce: 4-5 porcji dzinnie Odtłuszczone przetwory mleczne: 2-3 porcje dziennie Chude mięso, drób I owoce morza: 100-200 g dziennie Tłuszcze i oleje: 2-3 łyżki stołowe dziennie (tłuszcze zawierające kwasy tłuszczowe nienasycone, np. oliwa z oliwek) Orzechy, nasiona, rosliny strączkowe: 3-5 porcji tygodniowo
  • Cukier, słodycze: maksymalnie 5 porcji tygodniowo (im mniej, tym lepiej)

Redukcja masy ciała Nadwaga zwiększa ryzyko wysokiego poziomu cholesterolu oraz chorób serca. Obniżenie masy ciała pozwala zmniejszyć poziom cholesterolu LDL i trójglicerydów oraz zwiększyć stężenie cholesterolu HDL. Optymalne jest zmniejszanie masy ciała o około 0,5-1 kg tygodniowo.

– Regularne ćwiczenia fizyczne

Regularny wysiłek fizyczny redukuje ryzyko zgonu z powodu chorób serca i pomaga w obniżeniu poziomu cholesterolu LDL. Wystarczy 30 minut wysiłku dziennie, 5 razy w tygodniu, by obniżyć masę ciała, zredukować poziom cholesterolu LDL i trój glicerydów oraz zwiększyć stężenie cholesterolu HDL. Przed rozpoczęciem programu ćwiczeń fizycznych należy skonsultować sie z lekarzem.

4. Objawy hipercholesterolemii

Hipercholesterolemia jest czynnikiem ryzyka innych chorób, ale sama w sobie generalnie nie wywołuje objawów. Może zostać wykryta przypadkowo, podczas rutynowych badań krwi.

Objawy hipercholesterolemii pojawiają się zwykle dopiero, gdy doprowadzi ona do rozwoju miażdżycy tętnic wieńcowych lub szyjnych.

Wówczas może pojawiać się ból w klatce piersiowej lub objawy zmniejszonego dopływu krwi do mózgu (przejściowe ataki niedokrwienne lub udar).

Około jedna na 500 osób dziedziczy chorobę zwaną hipercholesterolemią rodzinną, która może powodować bardzo wysokie poziomy cholesterolu we krwi (ponad 300mg/dl).

U osób z tym schorzeniem mogą powstawać guzki wypełnione złogami cholesterolu (tzw. kępki żółte lub żółtaki), umiejscowione nad ścięgnami (zwłaszcza nad ścięgnem Achillesa).

Cholesterol może również odkładać się w powiekach w postaci tzw. żółtaków powiek.

5. Diagnostyka hipercholesterolemii

Zaleca się, by wszystkie osoby w wieku 20 lat i więcej badały poziom cholesterolu we krwi co 4-6 lat. Badanie poziomu cholesterolu polega na pomiarze stężenia cholesterolu we frakcji HDL, LDL i trójglicerydów. Podczas badania pobierana jest niewielka próbka krwi z przedramienia. Następnie pobrana krew jest poddawana analizie w laboratorium.

Lekarz poinformuje Cię, czy powinieneś być na czczo przed badaniem krwi. Jeśli nie będziesz na czczo, wiarygodne będzie tylko badanie cholesterolu całkowitego oraz cholesterolu HDL. Stężenie cholesterolu LDL i trójglicerydów może zmienić się w zależności od ostatnio spożywanego posiłku.

Wynik badania przedstawia stężenie cholesterolu w miligramach na decylitr (mg/dl).

Żeby dokładnie określić, w jakim stopniu poziom cholesterolu wpływa na Twoje ryzyko chorób serca, lekarz weźmie pod uwagę również inne czynniki ryzyka, takie jak wiek, obciążenie rodzinne, palenie tytoniu i nadciśnienie tętnicze. 

Pełny profil lipidów na czczo (lipidogram) zawiera następujące parametry:

Stężenie cholesterolu całkowitego Stężenie cholesterolu całkowitego jest obliczane przy użyciu następującego równania: HDL+LDL+20% stężenia trójglicerydów. Całkowite stężenie cholesterolu poniżej 180 mg/dl jest uznawane za optymalne. 

  1. Stężenie cholesterolu HDL
  2. Stężenie cholesterolu LDL
  3. Stężenie trójglicerydów
  4. Interpretacja wyników badań wygląda następująco:
  5. Cholesterol całkowity:
  6. 240 mg/dl – wysoki poziom
  7. Cholesterol HDL:
  8. Mężczyźni

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*