Choroby płuc – rodzaje, objawy, diagnoza, leczenie

Rak płuca to najczęstszy nowotwór złośliwy u człowieka. Każdego roku diagnozuje się ponad 22 000 nowych zachorowań na nowotwory złośliwe płuca. Według klasyfikacji WHO nabłonkowe nowotwory płuca dzieli się na dwie grupy: niedrobnokomórkowe i drobnokomórkowe. Poniższy poradnik zawiera informacje dotyczące objawów, diagnostyki oraz wykrywania raka płuca.

SPIS TREŚCI:

Jakie są wczesne objawy raka płuc?

Określone objawy raka płuc pojawiają się docelowo u większości chorych na nowotwór w klatce piersiowej. Warto pamiętać, że we wczesnych stadiach raka płuca, guz może nie dawać jakichkolwiek symptomów alarmowych.

Późne rozpoznanie choroby negatywnie wpływa na rokowania. Niestety, w przypadku zaawansowanej choroby, większość pacjentów z rakiem płuca nie kwalifikuje się do zabiegu operacyjnego.

Guz pierwotny płuc rośnie najczęściej w sposób bezobjawowy. Jest to główny problem związany z jego wczesnym wykrywaniem i diagnostyką. Pierwsze objawy raka płuc i pojawienie się symptomów choroby nowotworowej wiążą się z reguły ze wzrostem w organizmie guza pierwotnego naciekającego tkanki zewnątrzpłucne bądź z jego rozrostem wewnątrzoskrzelowym.

Rak płuca szerzy się przez ciągłość, naciekając miąższ płuca, drogą naczyń limfatycznych (węzły cłonne) i drogą naczyń krwionośnych (przerzuty odległe). Płuco jako organ, stanowi idealne środowisko do długiego rozwoju nowotworu bez charakterystycznych objawów choroby nowotworowej.

Wykrycie guza na wczesnym etapie zaawansowania daje nadzieję na wykonanie możliwie doszczętnego zabiegu chirurgicznego i usunięcie raka płuca zanim choroba rozprzestrzeni się na inne narządy. Jak podkreślają eksperci – oprócz profilaktyki raka płuca – kluczowe znaczenie odgrywa szybka diagnostyka i możliwe wczesne wykrycie choroby.

Pomimo dynamicznego rozwoju onkologii i wprowadzania nowych metod leczenia (immunoterapia, leczenie celowane), rak płuca to choroba w której rokowania pozostają najczęściej niepomyślne.

Rak płuc – początkowe objawy

objawy raka płuc w przypadku wczesnego stadium zaawansowania choroby są z reguły niespecyficzne, dlatego nowotwór płuca diagnozowany jest najczęściej przypadkowo podczas wykonywania badania rentgenowskiego bądź tomografii komputerowej z zupełnie innych wskazań.

Potencjalne symptomy i objawy raka płuca są charakterystyczne również dla innych jednostek chorobowych i mogą być wywołane przez mniej poważne schorzenia.

Z tego powodu potencjalne symptomy choroby nowotworowej są często mylone, ignorowane lub próbuje się je łagodzić różnymi sposobami np. antybiotykami.

Najczęstsze objawy raka płuc

  1. Kaszel jest najczęstszym objawem raka płuca (45-75% chorych), z czego u 1/3 pacjentów przebiega z odkrztuszaniem wydzieliny.

    Występuje częściej i wcześniej w guzach położonych centralnie w drzewie oskrzelowym (rak płaskonabłonkowy i drobnokomórkowy), natomiast rzadziej i później w guzach położonych obwodowo (rak gruczołowy i wielokomórkowy).

     Rak płuc, to podstępna choroba, dlatego pojawienie się długotrwałego kaszlu (trwającego dłużej niż 2-3 tygodnie) lub zmiana charakteru dotychczas występującego kaszlu są  potencjalnymi objawami raka płuca, o których powinno poinformować się lekarza.

  2. Duszności i świszczący oddech – duszność jest drugim pod względem częstości występowania objawem raka płuc (30-50% chorych). Pojawia się ona u palaczy jako skutek przewlekłego zapalenia oskrzeli oraz rozedmy. Jeżeli duszność wyraźnie się nasila, należy o tym fakcie poinformować lekarza. Duszność może mieć wiele przyczyn.

    Niekiedy rozrastający się guz blokuje całkowicie lub częściowo światło jednego z głównych oskrzeli, co może prowadzić do niedodmy i powstania zakażenia w części płuc. Takie symptomy mogące sugerować chorobę nowotworową wymagają pilnej konsultacji u lekarza pierwszego kontaktu, pulmonologa lub specjalisty onkologa.

  3. Świszczący dźwięk jako objaw choroby – rak płuca, który jest związany z nabłonkiem wyściełającym, może sprzyjać gromadzeniu się płynu w przestrzeni jamy opłucnej. Nosi to nazwę wysięku opłucnowego. Jeżeli gromadzi się duża objętość tego płynu, to dochodzi do ucisku na płuco, co powoduje duszność.

    Nowotwór płuca może powodować zwężenie jednego z głównych oskrzeli lub tchawicy, czego skutkiem jest powstanie szczególnego typu świszczącego dźwięku, zwykle podczas wydychania powietrza, noszącego nazwę stridor. Jest to poważny objaw raka płuca wymagający szybkiej konsultacji u lekarza.

  4. Odkrztuszanie wydzieliny z krwią i chrypka to groźne objawy, które mogą sugerować raka płuca. Odkrztuszanie krwi lub plwociny zawierającej krew stanowią niepokojące symptomy i potencjalne objawy raka płuc, który muszą zostać pilnie skonsultowane z lekarzem. Terminem medycznym określającym to zjawisko jest krwioplucie.

    Przyczyn odkrztuszania wydzieliny z zawartością krwi jest wiele np. infekcja w obrębie klatki piersiowej, jednak u 19-29% chorych na raka płuca stanowi ona objaw ich choroby nowotworowej.

  5. Chrypka występuje w dużej części populacji, a zwłaszcza u osób często zapadających na przeziębienia lub infekcje toczące się w obrębie klatki piersiowej.

    W przypadku palaczy, chrypka która nie ustępuje po okresie 2-3 tygodni, powinna zostać zdiagnozowana przez lekarza rodzinnego.

  6. Uczucie zmęczenia i utrata wagi – rak płuc to bardzo podstępna choroba, która może rozwijać się w organizmie chorego latami, a równocześnie nie dawać żadnych specyficznych symptomów.

     Znacząca utrata masy ciała wynosząca około 6 kilogramów występuje u ponad połowy pacjentów cierpiących z powodu raka płuc i jest częstym symptomem choroby nowotworowej płuc.

  7. Uczucie zmęczenia lub znużenia to potencjalne symptom nowotworu płuc, które występują jednak dość często w kontekście innych chorób i mogą być spowodowane wieloma przyczynami. Pojawienie się tych symptomów z niewyjaśnionych przyczyn u osoby palącej lub eks-palacza powinno być potraktowane poważnie.

    Zalecane jest pilne wykonanie RTG klatki piersiowej.

  8. Ból w klatce piersiowej i barkach – potencjalne objawy raka płuc to także silny ból w klatce piersiowej, który – jak szacują eksperci – występuje u 25-50% chorych. Jest on zazwyczaj skutkiem naciekania przez raka płuc ściany klatki piersiowej, żeber lub kręgosłupa.

    Niekiedy rak płuca rozwija się w szczytach tego organu (guz Pancoasta), powodując powstanie dolegliwości bólowych zlokalizowanych w okolicy barku.

  9. Jeżeli do rozwoju guza Pancoasta dochodzi w szczycie jednego płuca, u chorych dochodzi często do specyficznych objawów, obejmujących opadanie powieki, zwężenie źrenicy i zanik potliwości po jednej stronie twarzy. Wiąże się to z wynikiem działania guza nowotworowego, który powoduje uszkodzenie nerwy przebiegającego w rejonie szyi i unerwiającego obszar twarzy.
  10. Zespół żyły głównej górnej – żyła główna górna położona jest w prawym górnym śródpiersi w bezpośrednim sąsiedztwie oskrzela głównego prawego i licznych węzłów chłonnych śródpiersia odprowadzających chłonkę z całej prawej i części lewej połowy klatki piersiowej. Ze względu na wiotkość ściany, niskie ciśnienie wewnątrznaczyniowe i swoją lokalizację podatna jest na ucisk i zamknięcie jej światła. W około 85-95% przypadków bezpośrednią przyczyną zespołu żyły głównej górnej jest nowotwór w klatce piersiowej. Klasycznymi objawami raka płuca w kontekście zespołu żyły głównej górnej są obrzęk twarzy i szyi, duszność, kaszel, zaczerwienienie skóry twarzy. Ponadto chorzy skarżą się na trudności w przełykaniu, chrypkę, zawroty i bóle głowy, bóle w klatce piersiowej.

ZOBACZ POWIĄZANE: JAKIE OBJAWY DAJE NOWOTWÓR

Rak płuca przerzuty

Niekiedy u pacjentów chorych na raka płuca nie pojawiają się żadne objawy związane z jego obecnością nowotworu w płucach, występują natomiast objawy wywołane przerzutami.

Rak płuc daje przerzuty zazwyczaj do węzłów chłonnych, kości, wątroby i mózgu.

W takim przypadku mogą one powodować odpowiednio: powiększenie węzłów chłonnych, ból i złamania kości, żółtaczkę, napady padaczkowe.

Objawy związane z przerzutami raka płuca do innych narządów mają postać: ból lub złamania kośćca (przerzuty do kości), dysfagia przy ucisku przełyku przez powiększone węzły chłonne śródpiersia, żółtaczka przy przerzutach raka płuca do wątroby.

Wszelkie niepokojące symptomy i potencjalne objawy raka płuc, które utrzymują się przez dłuższy czas i mają charakter nawracający powinny być wskazaniem do konsultacji z lekarzem i wykonania badań diagnostycznych.

Choroby płuc – rodzaje, objawy, diagnoza, leczenie

Rak płuca – wykrywanie i diagnostyka obrazowa

Każdy pacjent z podejrzeniem raka płuca poddawany jest w pierwszej kolejności rutynowemu badania fizykalnemu. Podstawową składową w procesie wykrywania raka płuca jest dokładny wywiad chorobowy, w celu ustalenia objawów, które mogą być związane z chorobą.

Wystąpienie niepokojących objawów mogących sugerować rozwój raka płuca wymaga przeprowadzenia badań obrazowych, które pozwolą wykluczyć chorobę lub ocenić jej zasięg.

Podstawowym narzędziem diagnostycznym w przypadku podejrzenia nowotworu płuca jest wykonanie RTG klatki piersiowej. Objawy raka płuca widoczne w badaniu RTG klatki piersiowej mogą być różnorodne – w zależności od lokalizacji raka, jego wielkości czy obecności innych zmian (np. zwłóknienia).

Istotne znaczenie w ocenie zaawansowania procesu nowotworowego ma również badanie tomografem komputerowym. Za pomocą tomografii zwykle można ocenić stopień zaawansowania nowotworu w klatce piersiowej.

W celu dokładnej oceny obecności przerzutów raka płuca w węzłach chłonnych oraz poza klatką piersiową coraz częściej wykorzystuje się pozytonową tomografię emisyjną (PET).

Chorym z rakiem płuca wykonuje się podstawowe badania krwi oraz ocenę ogólną moczu, w celu wykluczenia innych chorób współistniejących. Warto również określić stężenie markerów nowotworowych CAE i CA 125.

ZOBACZ WIĘCEJ: DIAGNOSTYKA RAKA PŁUC

Ocena stopnia zaawansowania raka płuca

Następnym etapem w diagnostyce raka płuca jest próba uzyskania materiału tnkankowego lub komórkowego do oceny mikroskopowej. Może to być cytologiczna ocena plwociny, ale dąży się do wykonania bronchoskopii.

Celem pogłębionej diagnostyki raka płuca jest dokładne określenie histologicznego typu i podtypu nowotworu, określenie charakterystyki molekularnej (celem zastosowania leczenia celowanego lub immunoterapii) oraz ocena zaawansowania guza w momencie jego wykrycia.

Dzięki badaniu histopatologicznemu możliwe jest rozróżnienie czy u danego chorego mamy do czynienia z rakiem drobnokomórkowym płuca (około 20% przypadków) czy typem niedrobnokomórkowym (około 80% przypadków).

Standardem diagnostyki raka płuca w zaawansowanym stadium rozwoju powinno być przeprowadzenie badań molekularnych w kierunku mutacji genu EGFR oraz rearanżacji ALK. Wykrycie zaburzeń molekularnych w guzie jest możliwe na podstawie badania materiału tkankowego lub komórkowego oraz oceny obecnego w osoczu wolnego DNA (tzw. płynna biopsja).

W przypadku choroby w zaawansowanym stadium warto zapytać lekarza o badania w kontekście zastosowania immunoterapii. W leczeniu immunologicznym raka płuca znajdują obecnie zastosowanie takie leki immunokompetentne jak: niwolumab, pembrolizumab, atezolizumab lub durwalumab. Jak podkreślają eksperci, szansą dla wielu chorych z zaawansowanym rakiem płuca jest udział w badaniach klinicznych.

Ustalenie stopnia zaawansowania choroby oraz cech molekularnych guza ma podstawowe znaczenie w wyborze optymalnej metody leczenia.

Rak płuc leczenie

Szczegółowe metody leczenia raka płuca oraz rokowania ustala się na podstawie typu histologicznego guza, stadium zaawansowania oraz ogólnej sprawności pacjenta.

W przypadku raka niedrobnokomórkowego płuca możliwe jest zastosowanie leczenia radykalnego lub paliatywnego (u chorych z zaawansowanym nowotworem).

W przypadku raka drobnokomórkowego główną metodą leczenia jet chemioterapia. W ostatnich latach pojawiły się przesłanki do stosowania immunoterapii w tej grupie chorych (brak refundacji w Polsce).

Jak podkreślają eksperci – w przypadku nowotworu złośliwego płuca warto rozważyć leczenie w ośrodku mającym doświadczenie oraz dostęp do wszystkich metod stosowanych w terapii raka płuca. W Polsce trwają prace nad koncepcją uruchomienia sieci wyspecjalizowanych ośrodków typu Lung Cancer Unit, specjalizujących się w leczeniu tej choroby.

ZOBACZ WIĘCEJ: RAK PŁUC – BAZA WIEDZY

Choroby płuc

Płuca są częścią układu oddechowego. Znajdują się wewnątrz klatki piersiowej, nad przeponą. Są one narządami o złożonej budowie – składają się z gąbczastej, elastycznej tkanki, która służy do pobierania tlenu i wydychania dwutlenku węgla.

Tlen dostaje się do płuc wraz z wdychanym powietrzem, następnie jest rozprowadzany po drogach oddechowych przy pomocy układu zwanego drzewem oskrzelowym, od którego odchodzą zwężające się gałęzie (czyli oskrzela i oskrzeliki). Drzewo oskrzelowe dostarcza tlen do pęcherzyków umieszczonych głęboko wewnątrz płuc.

Tlen pobierany z wdychanego powietrza przemieszcza się z płuc do krwiobiegu, a dwutlenek węgla, który jest produktem ubocznym przemiany materii trafia z krwiobiegu do płuc, z których następnie jest wydychany. Pobór tlenu i rozprowadzanie go przez krew jest niezbędne do funkcjonowania wszystkich komórek w organizmie.

Wydalanie dwutlenku węgla jest konieczne w celu zachowania odpowiedniego pH krwi i utrzymania równowagi kwasowo- zasadowej organizmu.

Ponieważ we wdychanym powietrzu znajdują się również pyłki, kurz, bakterie, wirusy, dym i chemikalia lotne, płuca stanowią również układ obronny organizmu przeciwko toksynom. Elementami układu obronnego są komórki odpornościowe oraz wydzielany śluz, które służą wychwytywaniu i usuwaniu niepotrzebnych składników z płuc.

Choroby płuc – rodzaje, objawy, diagnoza, leczenie

Choroba płuc to stan kliniczny, w którym zaburzona jest czynność płuc. W niektórych przypadkach problem dotyczy wymiany gazowej na poziomie błony oddzielającej pęcherzyki od krwi – dochodzi wtedy do zaburzenia poboru tlenu i wydalania dwutlenku węgla.

W innych przypadkach drzewo oskrzelowe nie dostarcza wystarczającej ilości tlenu do pęcherzyków – przyczyną może być zator zlokalizowany w gałęziach drzewa oskrzelowego lub upośledzona zdolność mięśni klatki piersiowej do kurczenia i rozkurczania, a co za tym idzie do przesuwania powietrza z drzewa oskrzelowego do pęcherzyków. Problem może również polegać na upośledzonej zdolności płuc do usuwania lub zobojętniania substancji obcych – przyczyną takiego stanu mogą być niedobory w organizmie lub ilość substancji toksycznych przekraczająca możliwości systemu obrony płuc.

Często występujące choroby płuc to między innymi:

Astma– jest to przewlekła choroba płuc charakteryzująca się stanem zapalnym oskrzeli i oskrzelików oraz epizodami (atakami) podczas których dochodzi do zablokowania dróg oddechowych. Chorzy na astmę wykazują wrażliwość na wiele substancji obojętnych dla ludzi zdrowych.

Epizod może być wywołany dymem papierosowym lub innymi cząstkami znajdującymi się w powietrzu, takimi jak kurz, pleśń czy inne alergeny lub też ćwiczeniami fizycznymi, zimnym powietrzem i wieloma innymi czynnikami. Mechanizmy wywołujące różnią się osobniczo.

Podczas ataku dochodzi do obrzęku błony wyściełającej drogi oddechowe oraz skurczu mięśni otaczających oskrzela, co powoduje zwężenie dróg oddechowych. Wydzielanie śluzu może dodatkowo utrudniać przepływ powietrza, powodując problemy z oddychaniem i świszczący oddech.

Większość epizodów nie powoduje trwałych uszkodzeń płuc, lecz często wymagają one natychmiastowej interwencji lekarskiej, ponieważ brak tlenu i nagromadzenie dwutlenku węgla w organizmie może stanowić zagrożenie życia.

Według Amerykańskiego Towarzystwa Chorób Płuc (American Lung Association; ALA), astma jest najczęstszym schorzeniem występującym w dzieciństwie. Dotyka ona ponad 6 milionów dzieci i około 15 milionów dorosłych w USA. Stanowi również istotny problem w Polsce.

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – termin ten obejmuje zarówno rozedmę płuc jak i przewlekłe zapalenie oskrzeli. W przewlekłym zapaleniu oskrzeli dochodzi do stanów zapalnych i bliznowacenia drzewa oskrzelowego.

W rozedmie płuc dochodzi do powolnego niszczenia pęcherzyków płucnych. W obu tych chorobach utrudnione jest wydychanie powietrza i dostarczenie organizmowi odpowiedniej ilości tlenu. Palenie tytoniu jest przyczyną 80 – 90 procent zgonów związanych z POChP.

Inne czynniki ryzyka to wielokrotne ekspozycje na zanieczyszczenia w powietrzu.

Włóknienie płuc charakteryzuje się uszkodzeniem i bliznowaceniem tkanki znajdującej się pomiędzy pęcherzykami płuc, stanem zapalnym i sztywnieniem płuc. Przyczyną może być:

  • Ekspozycja zawodowa bądź środowiskowa na małe cząstki, w tym ekspozycja na substancje nieorganiczne, takie jak azbest, węgiel, beryl lub krzemionka.
  • Wielokrotna ekspozycja na substancje organiczne, takie jak spleśniałe siano, odchody zwierząt oraz pył zbożowy może spowodować alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, które w konsekwencji prowadzić może do zwłóknienia płuc.
  • Chemikalia i leki toksyczne dla płuc
  • Przebyte naświetlania
  • Sarkoidoza
  • Twardzina układowa i inne choroby autoimmunizacyjne
  • Choroba pochodzenia idiopatycznego – o nieznanym podłożu

Infekcje występują przede wszystkim w obrębie płuc, lecz mogą również obejmować cały organizm, w tym płuca, lub rozwijać się w opłucnej, czyli błonach otaczających płuca. Mogą być ostre lub przewlekłe, wywołane przez bakterie, wirusy lub rzadziej grzyby. Zapalenie płuc to ostry stan zapalny tkanki płucnej wywoływany przez różne mikroorganizmy.

Grypa to choroba układowa o ostrym przebiegu, z objawami oddechowymi, wywoływana przez wirusy. Gruźlica oraz choroba wywołana przez mykobakterie z grupy NTM (nontuberculous mycobacteria) to przewlekłe infekcje najczęściej występujące u osób z osłabionym układem odpornościowym (jak na przykład w przypadku HIV/AIDS). Infekcje wywołane przez mykobakterie postępują powoli.

Mogą być układowe, czyli obejmować cały organizm lub ograniczone do płuc.

Rak płuc to niekontrolowany rozrost komórek złośliwych w płucach. Istnieją dwa główne typy nowotworów płuc – drobnokomórkowy i niedrobnokomórkowy. W płucach mogą również występować inne nowotwory, lecz uważa się je za nowotwory wtórne (przerzuty), ponieważ komórki rakowe nie pochodzą z tkanki płucnej.

W ostatnich latach odnotowano wzrost liczby zgonów w wyniku raka płuc wśród kobiet i spadek wśród mężczyzn. Według amerykańskiego centrum informacyjnego do spraw zdrowia kobiet (National Women's Health Information Center), nowotwór płuc jest obecnie główną przyczyną zgonów wśród kobiet w USA, wyprzedzając nowotwory jajników, piersi i szyjki macicy łącznie.

Czynniki ryzyka wystąpienia nowotworu płuc to palenie tytoniu i ekspozycja na substancje rakotwórcze.

Nadciśnienie płucne to choroba charakteryzująca się zwężeniem naczyń krwionośnych w płucach, co powoduje wzrost ciśnienia krwi i wzmożoną pracę serca, aby przepompować krew do płuc. Stan ten może współistnieć z innymi chorobami płuc lub też je zaostrzać i może doprowadzić do niewydolności mięśnia sercowego.

Zatorowość płucna – zazwyczaj w żyłach kończyn dolnych lub miednicy tworzy się skrzeplina, która  przemieszcza się do płuc. Tam blokuje naczynie krwionośne, powodując ból w klatce piersiowej, znaczne spłycenie oddechu i kaszel. Stan ten może stanowić zagrożenie życia i wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej.

Dysplazja oskrzelowo-płucna to choroba płuc rozwijająca się przede wszystkim u wcześniaków, które po urodzeniu poddane były długotrwałemu leczeniu tlenem/lub przez długi czas pozostawały na oddechu wspomaganym, lecz może być również wynikiem zatrucia tlenem lub zapalenia płuc. W schorzeniu tym występują stany zapalne, zaburzenia rozwoju i uszkodzenia dróg oddechowych.

Zespół niewydolności oddechowej u noworodka, to zagrażający życiu stan, który może wystąpić u dzieci urodzonych ponad 6 tygodni przed terminem.

Płuca takich wcześniaków nie są odpowiednio rozwinięte aby wytwarzać wystarczającą ilość płynnej substancji ochronnej zwanej surfaktantem. Bez tej substancji płuca nie mogą rozprężać się prawidłowo, przez co dziecko nie wdycha wystarczającej ilości tlenu.

Stan ten może wystąpić w ciągu kilku godzin po przedwczesnym porodzie.

Zespół ostrej niewydolności oddechowej to gwałtowne wystąpienie trudności z oddychaniem, spowodowane rozległym stanem zapalnym płuc oraz obecnością płynu w płucach.

Stan ten może doprowadzić do zgonu pacjenta i może być spowodowany różnymi rodzajami uszkodzeń płuc, w tym poważnymi infekcjami wirusowymi lub bakteryjnymi, posocznicą, urazem, wielokrotnymi przetoczeniami, przedawkowaniem narkotyków lub wdychaniem substancji drażniących jak np. dym.

Mukowiscydozato choroba dziedziczna, która swym zasięgiem obejmuje płuca, trzustkę i inne narządy wewnętrzne.

Charakteryzuje się słonym potem, wytwarzaniem gęstego śluzu, który może utrudniać oddychanie oraz obniżoną zdolnością trawienia tłuszczy i białek, co prowadzi do ich złego wchłaniania i zaburzeń stanu odżywienia organizmu.

Choroba ta częściej występuje u osób rasy białej i jest zazwyczaj rozpoznawana w okresie niemowlęcym.

Niedobór alfa-1 antytrypsyny to dziedziczny niedobór białka, które stanowi ochronę płuc. Bez tej ochrony płuca ulegają stopniowemu uszkodzeniu, a u pacjenta znacznie wzrasta ryzyko wczesnego wystąpienia rozedmy płuc oraz choroby wątroby. Według szacunków ALA, około 100 000 Amerykanów cierpi na ten niedobór a około 25 milionów jest nosicielami genu tego schorzenia.

Inne schorzenia nie dotykają bezpośrednio płuc, lecz upośledzają prawidłowy proces oddychania. Mogą one mieć wpływ na klatkę piersiową, mięśnie, układ nerwowy i serce. Są to między innymi choroby nerwowo-mięśniowe jak dystrofia mięśniowa, choroba Heinego-Medina, miastenia, zespół Guillaina-Barré i stwardnienie zanikowe boczne (inaczej zwane chorobą Charcota) oraz schorzenia, których wynikiem jest nieprawidłowo uformowany kręgosłup lub nieprawidłowe ruchy klatki piersiowej, co może ograniczać rozprężanie się płuc. [Uwaga: niniejszym artykuł nie jest poświęcony badaniom w kierunku tych chorób ani sposobom ich leczenia]

Objawy związane z chorobami płuc różnią się osobniczo i mogą zmieniać się z czasem. W stanach przewlekłych często pojawiają się i narastają stopniowo. W stanach ostrych objawy mogą być łagodne lub umiarkowane. Niektóre z nich mogą stanowić zagrożenie życia i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.

Wprawdzie cechy charakterystyczne każdego schorzenia są inne, jednak istnieją również wspólne objawy towarzyszące wielu chorobom płuc, między innymi uporczywy kaszel i duszność. Pacjent może mieć świszczący oddech, z trudem łapać powietrze, odkrztuszać krew lub plwocinę oraz odczuwać bóle w klatce piersiowej.

Pacjenci z chorobami obturacyjnymi płuc takimi jak POChP mogą doświadczać problemów z wydychaniem powietrza – niektórzy opisują to uczucie jako próbę wydychania powietrza przez słomkę.

Niedobór tlenu może powodować sinienie skóry a z czasem prowadzić może do pałeczkowatości palców (powiększenia palców i nieprawidłowego rośnięcia paznokci.

BADANIA LABORATORYJNE

  • Gazometria – od pacjenta pobiera się próbkę krwi tętniczej w celu oceny pH krwi oraz zawartości tlenu i dwutlenku węgla
  • Morfologia krwi – w celu rozpoznania niedokrwistości
  • Badania w kierunku mukowiscydozy (mutacje genu mukowiscydozy, test potowy, trypsyna immunoreaktywna (IRT), trypsyna w stolcu) – w celu wykrycia mutacji genetycznych wywołujących mukowiscydozę oraz w celu rozpoznania tej choroby
  • Alfa-1 antytrypsyna – w celu stwierdzenia ewentualnego niedoboru AAT u pacjenta
  • Posiew plwociny – w celu rozpoznania bakteryjnych infekcji płuc
  • Rozmaz i posiew w kierunku wykrycia laseczek kwasoopornych – w celu rozpoznania gruźlicy i chorób wywołanych przez mykobakterie z grupy NTM
  • Posiew krwi – w celu rozpoznania infekcji bakteryjnych i drożdżakowych, które przedostały się do krwi
  • Badania w kierunku grypy
  • Badania w kierunku pałeczek krztuśca
  • Biopsja płuc – w celu oceny uszkodzenia tkanki płucnej oraz wykrycia nowotworów
  • Cytologia plwociny – w celu oceny płuc pod kątem zmian patologicznych i nowotworów
  • Badania dojrzałości układu oddechowego płodu, ocena surfaktantu w płynie owodniowym – w celu oceny dojrzałości płuc płodu. W skład badań może wchodzić oznaczenie wskaźnika lecytynowo-sfingomielinowego, fosfatydylglicerolu, test stabilności piany lub liczba ciałek blaszkowatych. Badania te mogą pomóc ocenić wiek ciąży i zdolność płodu do samodzielnego oddychania przed wykonaniem cesarskiego ciecia lub w przypadku zagrożenia wystąpienia przedwczesnego porodu.
  • Badania na obecność narkotyków – w celu wykrycia przedawkowania narkotyków, mogącego prowadzić do słabszego oddychania lub ostrych chorób dróg oddechowych.
  • Badania na obecność autoprzeciwciał – mogą pomóc w określeniu czy na płuca ma wpływ choroba autoimmunizacyjna.

BADANIA CZYNNOŚCIOWE PŁUC

Najczęściej wykonywane opisano poniżej. Więcej informacji w internecie znaleźć można wpisując w wyszukiwarkę hasło “próby czynnościowe układu oddechowego”.

  • Spirometria – oznacza się ilość oraz tempo wydychanego powietrza. Pacjent wydycha powietrze przez specjalną rurkę. Badanie pozwala ocenić zwężenie lub zablokowanie dróg oddechowych
  • Badanie przy pomocy miernika szczytowego przepływu wydechowego – oznaczenie przepływu wydychanego powietrza. Pacjent może samodzielnie wykonywać to badanie w warunkach domowych, jako pomoc w monitorowaniu przebiegu choroby.
  • Objętość płuc – ilość powietrza pobieranego do płuc oraz ilość powietrza pozostałego po wydechu. Badanie to pomaga ocenić elastyczność płuc, ruchy klatki piersiowej oraz siłę mięśni biorących udział w procesie oddychania.
  • Badanie pojemności dyfuzyjnej płuc – pacjent wdycha niewielką (nieszkodliwą dla organizmu) ilość tlenku węgla. W oparciu o ilość wchłoniętego tlenku węgla mierzy się przemieszczanie tlenu z pęcherzyków płucnych do krwiobiegu.

BADANIA OBRAZOWE

  • Prześwietlenie klatki piersiowej – w celu oceny struktury płuc i jamy piersiowej
  • Tomografia komputerowa (CT) – dokładniejsza ocena struktury płuc
  • Rezonans magnetyczny (MRI) – szczegółowe zdjęcia narządów i naczyń krwionośnych klatki piersiowej
  • Ultrasonografia – w celu sprawdzenia obecności płynu pomiędzy opłucnymi
  • Nuklearne obrazowanie płuc – pomoc w wykryciu zatorowości płucnej. Czasami badanie to wykonuje się również w celu oceny skuteczności leczenia raka płuc
  • Pozytronowa tomografia emisyjna (PET) – w celu rozpoznania nowotworu płuc

INNE BADANIA

  • Electrokardiogram (EKG) – w celu oceny pracy serca i stwierdzenia, czy trudności z oddychaniem są wynikiem choroby serca
  • Badanie snu – wykonywane zazwyczaj w ośrodkach specjalistycznych, w celu stwierdzenia ewentualnych zaburzeń oddychania w czasie snu

Celem badań jest rozpoznanie choroby płuc, określenie jej przyczyny o ile jest to możliwe oraz ocena jej natężenia.

Wielu lekarzy zleca wykonanie gazometrii w celu oceny poziomu tlenu i dwutlenku węgla w organizmie, badania czynnościowe płuc jako pomoc w rozpoznaniu oraz monitorowaniu czynności płuc oraz badanie rentgenowskie lub tomografię komputerową aby ocenić strukturę płuc. Inne badania wykonuje się jako pomoc w rozpoznaniu konkretnych stanów klinicznych.

Celem leczenia chorób płuc jest zapobieganie, leczenie infekcji, niedopuszczanie do zarażenia innych, łagodzenie stanów zapalnych, zatrzymanie lub spowolnienie postępującego uszkodzenia płuc, łagodzenie objawów, ułatwienie oddychania, łagodzenie skutków ubocznych związanych z pewnymi sposobami leczenia oraz odpowiednie natlenienie chorego.

W wielu przypadkach chorobom płuc można zapobiegać powstrzymując się od palenia tytoniu, wykonując badania w kierunku obecności radonu w organizmie, unikając ekspozycji na azbest, węgiel, beryl, krzemionkę, pleśń, pył zbożowy, zanieczyszczenia powietrza oraz chemikalia i leki uszkadzające płuca. Pacjenci z osłabionym układem odpornościowym, istniejącą chorobą płuc oraz osoby starsze i małe dzieci powinny co roku przyjmować szczepionkę przeciwko grypie, aby zmniejszyć ryzyko rozwoju grypy i zapalenia płuc.

  1. Z uwagi na to, że ciągle opracowywane są nowe terapie chorób płuc, a stan zdrowia osoby chorej zmienia się z czasem, pacjenci powinni regularnie konsultować się z lekarzem prowadzącym w celu doboru najlepszego sposobu leczenia.

Biblioteka Zdrowia

Pasteur, pionier badań nad drobnoustrojami, udowodnił i wprowadził do nauki wręcz rewolucyjną jak na tamte czasy ideę. Odkrył, że przyczynami chorób ludzi i zwierząt są bakterie oraz inne drobnoustroje. Odkrycie to spowodowało olbrzymi postęp medycyny.

W 1880 Pasteurowi udało się wyhodować jedną z bakterii powodujących zapalenie płuc. Było to dużym sukcesem, ale niestety nie wystarczyło do wynalezienia skutecznej metody leczenia. Pod koniec XIX wieku zapalenie płuc wciąż było chorobą, która często prowadziła do śmierci.

Do poprawy sytuacji doprowadził Aleksander Fleming i odkrycie antybiotyków (więcej o tym, jak do tego doszło przeczytasz w artykule o antybiotykach). Umożliwiło to skuteczne leczenie chorób bakteryjnych, w tym zapalenia płuc.

Od tego czasu odkryto zarówno kolejne drobnoustroje odpowiedzialne za wywołanie zapalenia płuc jak i nowe antybiotyki. Obserwacje związane z zapaleniem płuc doprowadziły również do opisania AIDS i odkrycia jego przyczyny – wirusa HIV.

Zapalenia płuc można podzielić na 2 grupy:

  • pozaszpitalne – dochodzi do nich u chorych, którzy nie przebywają w szpitalu
  • szpitalne – to te przypadki, które pojawiają się u chorych przebywających w szpitalu dłużej niż 48 godzin

Zapalenie płuc: epidemiologia

Częstość zachorowań na zapalenie płuc różni się w zależności od rodzaju choroby – szacuje się, że w Europie na pozaszpitalne zapalenie płuc choruje od 5 do 12 osób na 1000 osób.

W Polsce daje to co najmniej 300 000 chorych Polaków rocznie. Wśród osób w wieku powyżej 75 roku życia częstość ta jest wyższa i wynosi ponad 34 zachorowań na 1000 osób. Śmiertelność pozaszpitalnego zapalenia płuc wynosi 20 przypadków na 100000 zachorowań.

Szacuje się, że szpitalne zapalenie płuc rozwija się u 5-15 osób na 1000 osób przyjętych do szpitala.

 Ryzyko to znacznie wzrasta u osób ciężko chorych oraz tych pacjentów, którzy są mechanicznie wentylowani – czyli w oddychaniu pomaga im respirator.

W tym drugim przypadku niebezpieczeństwo zachorowania zależy od czasu trwania wentylacji – w czasie pierwszych 5 dni wynosi ono 3%, w czasie następnych 5 dni 2% i po 1% na każdy kolejny dzień.

Śmiertelność szpitalnego zapalenia płuc wynosi od 30 do 50%.

Zapalenie płuc objawy

Najczęstsze objawy zapalenia płuc to:

  • gorączka,
  • dreszcze,
  • potliwość,
  • uczucie rozbicia,
  • kaszel z odkrztuszaniem ropnej (żółtej, zielonej lub szarej) plwociny, 
  • ból w klatce piersiowej (zlokalizowany najczęściej w bocznych jej częściach i nasilający się przy głębokim wdechu i kaszlu).
  • w ciężkich przypadkach zapalenia płuc powyższym objawom towarzyszy duszność.

Objawy mają najczęściej ostry charakter, ale u osób powyżej 70. roku życia mogą mieć małe nasilenie i być mniej wyraźne.

W przypadkach, gdy zapalenie płuc powodowane jest przez wirusy, do typowych objawów mogą dołączyć: ból gardła, chrypka, katar oraz bóle mięśniowe.

Przeczytaj także: Objawy koronawirusa

Objawy alarmowe

Objawy, które wymagają pilnej konsultacji lekarskiej:

  • trudności w oddychaniu, duszność
  • nagły i silny ból w klatce piersiowej
  • gorączka powyżej 39°C trwająca dłużej niż 3 dni
  • uporczywy kaszel, szczególnie z odkrztuszaniem ropy

Z objawami świadczącymi o zapaleniu płuc pilnie do lekarza powinni się zgłosić: 

  • dzieci poniżej 2. roku życia
  • osoby starsze, powyżej 65. roku życia
  • osoby z niedoborami odporności
  • osoby przyjmujące leki immunosupresyjne lub leczone chemioterapią

Zapalenia płuc przyczyny 

Przyczyną zapalenia płuc najczęściej są bakterie.

Zapalenie pozaszpitalne zwykle powodowane jest przez dwoinkę zapalenia płuc Streptococcus pneumoniae, choć nawet 1/3 przypadków tego rodzaju choroby to zakażenia wirusowe, najczęściej powikłania grypy. Rzadko zdarza się, żeby zapalenie płuc wywoływały grzyby.

Natomiast zapalenie szpitalne powodowane jest prawie wyłącznie przez bakterie. Jeżeli choroba pojawiła się w ciągu 4 dni od przyjęcia, to przyczyną są te same bakterie, które powodują pozaszpitalne zapalenie.

Po tym czasie przyczyną są bakterie „zamieszkujące” dany szpital, np. Klebsiella pneumoniae. Niestety często są to bakterie oporne na wiele antybiotyków, co stanowi poważny problem w leczeniu takich pacjentów.

Zapalenie płuc koronawirus

Jednym w objawów zakażenia COVID-19 może być zapalenie płuc. Dochodzi do niego zwykle w cięższych przypadkach zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Dowiedz się więcej o objawach koronawirusa oraz leczeniu koronawirusa.

Zwiększone ryzyko zachorowania na zapalenie płuc

Czynniki ryzyka również zależą od rodzaju choroby. Osoby szczególnie narażone na zachorowanie na pozaszpitalne zapalenie płuc to:

  • osoby w wieku powyżej 75. roku życia
  • palacze tytoniu
  • chorzy na przewlekłą niewydolność serca
  • chorzy na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP)
  • chorzy na cukrzycę
  • pacjenci przyjmujący leki immunosupresyjne lub glikokortykosteroidy
  • osoby pracujące w warunkach narażenia na wdychanie pyłów metali
  • osoby z niedostateczną higieną jamy ustnej (rozległa próchnica, choroby przyzębia) – sprzyja to rozwojowi flory bakteryjnej, która może powodować zapalenie płuc.

Czynniki ryzyka wystąpienia szpitalnego zapalenia płuc to:

  • leczenie antybiotykami w ciągu ostatnich 90 dni,
  • czas hospitalizacji dłuższy niż 5 dni,
  • leczenie szpitalne trwające dłużej niż 2 dni w ciągu ostatnich 90 dni,
  • pobyt w zakładzie opiekuńczym lub w domu opieki społecznej,
  • podawanie leków dożylnie w warunkach domowych,
  • dializa przewlekła w ciągu 30 dni,
  • leczenie rany w domu,
  • leczenie immunosupresyjne lub choroba przebiegająca z upośledzeniem odporności,
  • unieruchomienie w łóżku szpitalnym.

Rozpoznanie zapalenia płuc

Do postawienia diagnozy lekarzowi potrzebny jest dokładny wywiad i badanie pacjenta oraz zdjęcie RTG klatki piersiowej pacjenta.

Na zapalenie płuc w badaniu fizykalnym wskazują słyszalne trzeszczenia i rzężenia w płucach, a w badaniu rentgenowskim – zaciemnienie miąższu płuc.

Czasami lekarz może zlecić dodatkowo badania krwi: morfologię i poziom białka CRP. Do diagnozowania zapalenia płuc może posłużyć także USG klatki piersiowej. 

Zdjęcie RTG dobrze sprawdza się jako badanie kontrolne po chorobie, jednak jego wykonanie nie zawsze jest konieczne.

  • Więcej o badaniach RTG >>

U niektórych chorych na ciężkie lub szpitalne zapalenie płuc wykonuje się bronchoskopię. Badanie to polega na pobraniu materiału z płuc, który następnie poddaje się badaniu bakteriologicznemu. Jego wynik pokazuje jaki drobnoustrój powoduje chorobę, dzięki czemu można wdrożyć najbardziej optymalne leczenie.

Leczenie zapalenia płuc 

Podstawą leczenia zapalenia płuc jest stosowanie antybiotyków. Podczas leczenia w domu przyjmuje się je doustnie, a w szpitalu – doustnie lub dożylnie.

Najczęściej stosowanym antybiotykiem jest amoksycylina, którą stosuje się od 7 do 14 dni.

Leki należy przyjmować zgodnie z zaleceniami lekarza, zarówno jeżeli chodzi o dawkę, jak i czas ich przyjmowania.

Niestosowanie się do tych zaleceń może powodować narastanie antybiotykooporności bakterii i wydłużyć czas dochodzenia do zdrowia.

Przed zastosowaniem leku należy przeczytać ulotkę, w której będą zawarte najważniejsze informacje, np. co do konieczności przyjmowania leku na czczo lub podczas posiłku.

Ze względu na to, że antybiotyki prowadzą do zaniku naturalnej flory bakteryjnej, podczas ich przyjmowania powinno stosować się specjalne probiotyki1.

Osoby palące papierosy powinny rzucić palenie, przynajmniej na czas leczenia. Poza przyjmowaniem antybiotyków leczenie polega na łagodzeniu objawów:

  • gorączki – lekami przeciwgorączkowymi (ibuprofen, paracetamol)
  • kataru – lekami obkurczającymi śluzówkę nosa (krople do nosa z xylometazoliną i tabletki z pseudoefedryną)
  • kaszlu – lekami przeciwkaszlowymi (dekstrometforan, butamirat, kodeina)
  • bólu gardła – tabletkami do ssania lub sprayami do gardła o działaniu przeciwbólowym i odkażającym

Ponadto chory powinien pozostać w domu i dużo odpoczywać, pić dużo płynów (np. woda, herbata) oraz regularnie wietrzyć pomieszczenie, w którym przebywa.

Leczenie w szpitalu

Wskazania do leczenia szpitalnego to:

  • choroby współistniejące – np. nowotwory, niewydolność nerek, krążenia lub wątroby, astma, POChP, cukrzyca
  • niedożywienie
  • tachykardia powyżej 124 uderzeń na minutę
  • przyspieszony oddech powyżej 30 oddechów na minutę
  • temperatura ciała poniżej 35°C lub gorączka powyżej 40°C
  • wiek powyżej 60. roku życia
  • obecność płynu w jamie opłucnej

Rokowanie i powikłania zapalenia płuc 

U pacjentów, którzy nie wymagają przyjęcia do szpitala, choroba ustępuje zazwyczaj szybko po rozpoczęciu leczenia. Ryzyko zgonu w ich przypadku wynosi mniej niż 1%.

Chorzy, których stan wymaga leczenia szpitalnego, są bardziej zagrożeni wystąpieniem powikłań i zgonem. Wynika to z cięższego przebiegu choroby jak i obecności chorób współistniejących oraz, bardzo często, starszego wieku. Ryzyko to wynosi nawet 30-40%, jeżeli chory zachorował podczas pobytu w szpitalu.

Powikłania występują najczęściej u osób starszych, dzieci oraz chorych obciążonych dodatkowo innymi ciężkimi chorobami, np. cukrzycą. W wyniku zapalenia płuc może dojść do zwiększenia ilości płynu w opłucnej, ropniaka opłucnej, ropnia płuc i bakteriemii1.

Bakteriemia jest powikłaniem, które pojawia się nawet u 50% starszych ludzi chorych na zapalenie płuc. Może ona ustąpić samoistnie, ale najczęściej prowadzi do sepsy i wstrząsu septycznego, które są stanami zagrożenia życia.

Opłucna to przestrzeń pomiędzy płucem, a ścianą klatki piersiowej. W przeciwieństwie do płuca jest ona unerwiona również nerwami odpowiedzialnymi za odczuwanie bólu. Fizjologicznie w opłucnej znajduje się ok.

5 ml płynu, ale podczas zapalenia płuc może dojść do zwiększenia tej ilości. Gdy do tego dojdzie, to płyn ten należy usunąć i pobrać do badań.

W tym celu wykonuje się specjalne nakłucie igłą przez ścianę klatki piersiowej (procedura ta nazywa się punkcją opłucnową).

Na początku choroby płyn w opłucnej jest jałowy, czyli nie ma w nim drobnoustrojów, ale gdy nie zostanie podjęte odpowiednie leczenie, to zaczną się w nim rozwijać bakterie – stan ten nazywamy ropniem opłucnej. Leczenie polega na wprowadzeniu do opłucnej specjalnego drenu, czyli rurki o grubości ok. 1 cm, przez którą usuwa się ropną treść. Dodatkowo wydłuża się czas stosowania antybiotyków.

W ciężkich przypadkach zapalenia płuc, wywołanych przez niektóre szczepy bakterii (np. Streptococcus aureus lub Klebsiella pneumoniae), może dojść do całkowitego zniszczenia fragmentów płuc – powstają wtedy przestrzenie wypełnione ropą, nazywane ropniami płuc.

Innym powikłaniem zapalenia płuc jest niewydolność oddechowa. Dochodzi do niej najczęściej w przebiegu zapalenia płuc, jako powikłania grypy, szczególnie tzw. świńskiej, czyli AH1N1, oraz SARS – ciężkiego ostrego zespołu oddechowego.

Zapobieganie zapaleniu płuc 

Istotnym elementem zapobiegania zachorowaniu na zapalenie płuc, jak i na inne choroby układu oddechowego, jest dbanie o zdrowy styl życia. Działania, jakie możesz podjąć, można podzielić na dwie grupy: przestrzeganie zdrowego stylu życia oraz naturalne wzmacnianie odporności.

Zdrowy styl życia

Przestrzeganie zdrowego stylu życia obejmuje:

  • niepalenie tytoniu
  • przestrzeganie dobrze zbilansowanej diety, bogatej w produkty pobudzające układ odpornościowy, np. czosnek, pikantne rośliny, kaszę jaglaną, owoce
  • regularna aktywność fizyczna, czyli przynajmniej 5 dni w tygodniu po 30 minut
  • spanie co najmniej 7 godzin na dobę – dzięki temu Twój organizm będzie miał odpowiednio dużo czasu na regenerację
  • ubieranie się odpowiednio do pogody
  • spacery na świeżym powietrzu

Naturalne wzmacnianie odporności

Na naturalne wzmacnianie odporności składa się:

  • Ochrona rąk i głowy przed przechłodzeniem (gdy jest zimno noś czapkę i rękawiczki), a nóg przed przemoczeniem. Pamiętaj, że przy ziemi jest zawsze najniższa temperatura, więc buty powinny zabezpieczać przed przemoczeniem oraz zimnem od podłoża. 
  • Unikanie sytuacji stresowych, ponieważ stres negatywnie wpływa na odporność organizmu.
  • Ograniczenie czasu spędzanego w zatłoczonych pomieszczeniach.
  • Częste wietrzenie pomieszczeń, w których przebywasz.

Ponadto ważne jest:

  • Coroczne szczepienie się przeciwko grypie – dzięki regularnym szczepieniom zmniejszysz ryzyko zachorowania na zapalenia płuc, które jest powikłaniem grypy.
  • Jeżeli Ty lub ktoś z Twoich bliskich należycie do którejś z grup ryzyka zachorowania na zapalenie płuc (grupy te to: małe dzieci, osoby z upośledzoną odpornością, osoby przebywające w domach opieki, chorzy na choroby przewlekłe) to skorzystaj ze szczepionki przeciwko paciorkowcowi Streptococcus pneumoniae.

Zalecane postępowanie w zapaleniu płuc 

  • Przyjmuj leki przepisane przez lekarza, w takiej dawce i tak długo, jak zalecił lekarz.
  • Podczas leczenia antybiotykami przyjmuj probiotyki.
  • Jeżeli jesteś palaczem papierosów to rzuć palenie, przynajmniej na czas leczenia.
  • Pij dużo płynów, najlepiej wody, herbaty i soków.
  • Zostań w domu i dużo odpoczywaj.
  • Regularnie wietrz pomieszczenie, w którym przebywasz.

Źródła:

1 Bakteriemia – obecność bakterii we krwi. Może być bezobjawowa lub towarzyszyć innym chorobom np. zapaleniu płuc.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*