Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) – przyczyny, objawy, leczenie

Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) - przyczyny, objawy, leczenie

dr n. med. Marta Swarowska-Skuza

Choroba Creutzfeldta-Jakoba jest jednostką chorobową o bardzo różnorodnej ekspresji klinicznej, sprawiającą duże trudności diagnostyczne. Lekarze w diagnostyce różnicowej swoich pacjentów powinni ją uwzględniać i sięgać po inne niż standardowe metody rozpoznawania tej choroby.

Wprowadzenie

Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD – Creutzfeldt-Jakob disease) jest śmiertelną chorobą neurodegeneracyjną mózgu.

Rozwija się w wyniku zadziałania czynnika nazywanego prionem (PrP – proteinaceous infectious particle).

Prion to prawidłowe komórkowe białko PrPc po patologicznej konwersji, polegającej na zmianie jego struktury przestrzennej do PrPSc. Wyróżniamy cztery podstawowe postacie CJD zależne od etiologii:

  • sporadyczna (sporadic; sCJD) – rozwija się w wyniku spontanicznej zmiany konformacji białka prionowego
  • rodzinna, (familial; fCJD) − powstaje w wyniku mutacji genu PRNP kodującego białko prionu
  • jatrogenna (iatrogenic; iCJD) – związana z działaniami medycznymi (np. podanie hormonu wzrostu uzyskanego z przysadki pacjenta zakażonego formą sporadyczną choroby)
  • wariant (variant; vCJD) − wywołana przeniesieniem encefalopatii gąbczastej bydła na człowieka przez spożycie zakażonych produktów pochodzenia zwierzęcego.

Najczęstszą postacią jest sCJD, stanowiąca około 85-95% wszystkich przypadków choroby Creutzfeldta-Jakoba.1 Choroba sprawia duże trudności diagnostyczne, co wynika z faktu, że jest jednostką bardzo niejednorodną. Poszczególne przypadki różnią się objawami klinicznymi, przebiegiem i wynikami badań dodatkowych.

Najczęstsze objawy to: szybko postępujące otępienie, zaburzenia móżdżkowe, zaburzenia wzrokowe, objawy uszkodzenia układu piramidowego lub pozapiramidowego, a także mioklonie, które często pojawiają się jednak dopiero w późnej fazie choroby.

Okres inkubacji wynosi zazwyczaj od kilku do kilkunastu lat, a zgon następuje najczęściej od kilku do kilkunastu miesięcy od wystąpienia pierwszych objawów klinicznych. Najczęstszą przyczyną zgonu jest odoskrzelowe zapalenie płuc.

Najistotniejszymi badaniami wykorzystywanymi w diagnostyce CJD są: rezonans magnetyczny mózgu, badanie elektroencefalograficzne (EEG) oraz badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR). Kryteria diagnostyczne sporadycznej postaci choroby Creutzfeldta-Jakoba przedstawiono w tabeli 1.

Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) - przyczyny, objawy, leczenie

Tabela 1. Kliniczne kryteria rozpoznania sporadycznej postaci choroby Creutzfeldta-Jakoba wg National Creutzfeldt-Jakob Disease Surveillance Unit w Edynburgu2

 W pracy przedstawiono trzy przypadki kliniczne pacjentek, które były hospitalizowane na Oddziale Neurologii Szpitala Jana Pawła II w Krakowie. Wszystkie chore zostały przyjęte w ciągu zaledwie 8 miesięcy.

 U dwóch z nich standardową diagnostykę poszerzono o niedostępny w Polsce test diagnostyczny RT-QuIC (real-time quaking-induced conversion), który wykrywa obecność białka prionowego w płynie mózgowo-rdzeniowym. Test ten – w porównaniu z wykrywaniem białka 14-3-3 – jest badaniem o wyższej wartości diagnostycznej.

3 Białko 14-3-3 jest białkiem neuronalnym uwalnianym do PMR w wyniku uszkodzenia neuronów, może zatem występować w różnych chorobach OUN, w których dochodzi do uszkodzenia neuronów. Test RT-QuIC wykrywa nieprawidłowe białko prionowe, które jest specyficznym markerem CJD.

4 U pacjentów dotkniętych tą chorobą w PMR nieprawidłowe białko prionowe występuje w znikomej ilości, która mieści się poniżej progu wykrywalności.

Test RT-QuIC jest metodą polegającą na wprowadzeniu do próbki płynu mózgowo-rdzeniowego prawidłowego białka prionowego, które w wyniku działania obecnego już nieprawidłowego białka prionowego zmienia swoją konformację na nieprawidłową. W ten sposób dochodzi do namnożenia w próbce nieprawidłowego białka prionowego do ilości, która staje się wykrywalna.5 Czułość testu ocenia się na 85%, a jego swoistość – na 100%.6 Metoda ta jest stosowana w wielu krajach. WHO nie wprowadziła jednak wyniku RT-QuIC do kryteriów rozpoznania CJD.

Dodatni wynik testu pozwala na rozpoznanie prawdopodobnej CJD, definitywnie chorobę nadal rozpoznajemy tylko na podstawie badania neuropatologicznego.

Opis przypadku 1

Pacjentka 60-letnia została przyjęta na oddział neurologii w związku z wystąpieniem szybko postępujących zaburzeń funkcji poznawczych. Chorą przeniesiono z oddziału psychiatrii, gdzie przebywała z powodu labilności emocjonalnej, halucynacji, zachowań agresywnych. Objawy narastały od około czterech miesięcy.

W badaniu neurologicznym w dniu przyjęcia na oddział chora była podsypiająca, nie odpowiadała na pytania, nie spełniała poleceń, w reakcji na ból okresowo otwierała oczy, broniła się symetrycznie kończynami górnymi i dolnymi; napięcie mięśniowe było wzmożone plastycznie w kończynach górnych i dolnych. Pacjentka leżąca i zacewnikowana ze względu na dysfagię była karmiona przez sondę dożołądkową.

W badaniu MR głowy uwidoczniono odcinkowe podwyższenie intensywności sygnału w sekwencji obrazowania dyfuzji (DWI – diffusion-weighted imaging) i obrazowania tłumienia sygnału wolnego płynu (FLAIR – fluid attenuated inversion recovery) w korze płatów potylicznych i ciemieniowych (bez restrykcji dyfuzji) (ryc.

1A) oraz dyskretne, symetryczne podwyższenie sygnału w sekwencjach T2 i FLAIR w jądrach podkorowych, zwłaszcza w części grzbietowej obu wzgórz (ryc. 1B i C). W EEG zarejestrowano periodyczne kompleksy fali ostrej z falą wolną, z przewagą po stronie prawej. W badaniu płynu mózgowo-rdzeniowego stwierdzono obecność białka 14-3-3.

Badanie ogólne PMR było prawidłowe, nie stwierdzono prążków oligoklonalnych, synteza wewnątrztekalna była ujemna. W surowicy i PMR nie stwierdzono przeciwciał przeciwko Borrelia burgdorferi.

Ujemne były również wyniki badań na obecność autoprzeciwciał paranowotworowych [Hu, Yu, Ri, PNMA2(Ma2/Ta), CV2, amfifizyna], przeciwciał anty-NMDA, przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej i przeciwko tyreoglobulinie.

  • Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) - przyczyny, objawy, leczenie
  • Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) - przyczyny, objawy, leczenie
  • Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) - przyczyny, objawy, leczenie

Rycina 1. Badanie MR mózgu – przypadek kliniczny 1. Sekwencja DWI (A). Odcinkowe podwyższenie intensywności sygnału w korze płatów potylicznych i ciemieniowych (bez restrykcji dyfuzji). Obraz T2-zależny (B). Sekwencja FLAIR. Symetryczne podwyższenie sygnału w jądrach podkorowych. Sekwencja T2 (C). Symetryczne podwyższenie sygnału w jądrach podkorowych

Obraz kliniczny oraz wyniki badań dodatkowych przemawiały za rozpoznaniem choroby Creutzfeldta-Jakoba – chora spełniła kryteria prawdopodobnej CJD.

Opis przypadku 2

Pacjentka 62-letnia została przeniesiona z oddziału chorób wewnętrznych na oddział neurologii z powodu szybko postępującego zespołu móżdżkowego oraz zaburzeń funkcji poznawczych. Objawy narastały od około pięciu miesięcy.

Początkowo chora miała zaburzenia równowagi, upadała, w chwili przyjęcia nie była w stanie chodzić samodzielnie.

Syn pacjentki zgłaszał, że kobieta okresowo nie poznaje członków rodziny, jest niezorientowana w kwestii podstawowych informacji.

Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD): przyczyny, objawy, leczenie

Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD), czyli gąbczaste zwyrodnienie mózgu, to choroba, której częstotliwość występowania nie jest wysoka – rocznie dotyka 1 osobę na milion.

Mimo to budzi lęk, ponieważ prowadzi do postępującej degradacji mózgu. Uważa się, że choroba szalonych krów może wywołać u ludzi wariant choroby Creutzfeldta-Jakoba (vCJD).

Jakie są przyczyny i objawy choroby Creutzfeldta-Jakoba? Czy jej wyleczenie jest możliwe?

Spis treści

Choroba Creutzfeldta-Jakoba, inaczej gąbczaste zwyrodnienie mózgu lub encefalopatia gąbczasta, jest śmiertelną chorobą neurodegeneracyjną mózgu. Jej istotą jest degeneracja istoty szarej kory mózgowej, czyli skupiska ciał komórek nerwowych.

W jej obrębie tworzą się wakuole, czyli pęcherzykowate cząstki wypełnione infekcyjnym białkiem (tzw. prionami). Doprowadzają one do zaniku tkanki nerwowej, a następnie do zgąbczenia mózgu (spongiozy) – mózg dosłownie zaczyna przypominać gąbkę.

Choroba Creutzfeldta-Jakoba jest najczęstszą chorobą wywoływaną przez priony.¹

Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) – co to są priony?

Przyczyną degradacji komórek mózgu są priony (skrót od “infectious protein” – “infekcyjne białko”) chorobotwórcze cząsteczki białka, które powodują schorzenia układu nerwowego, zarówno u zwierząt, jak i u ludzi.

Priony występują powszechnie u ludzi i zwierząt – są składnikiem komórek systemu immunologicznego oraz komórek nerwowych. Wyróżnia się dwie formy prionów: normalną (cPrP) i chorobotwórczą (scPrP). Obie mają identyczny skład chemiczny, a jedyna różnica polega na przestrzennym ułożeniu strukturalnych aminokwasów.

Forma normalna jest bezpieczna dla człowieka, zaś forma chorobotwórcza w zetknięciu ze zdrowym białkiem przekształca je w takie jak ona infekcyjne formy. Następnie zmienione strukturalnie aminokwasy na zasadzie domina dokonują modyfikacji w składzie kolejnych zdrowych białek. W ten sposób infekcyjne priony mogą się powielać i zakażać inne komórki organizmu.

  • Infekcyjne priony posiadają także inną właściwość: stanowią integralną część błony komórkowej, stając się tym samym “niewidoczne” dla komórek układu odpornościowego, co wyjaśnia, dlaczego system immunologiczny zakażonego organizmu nie wykazuje reakcji obronnej: po prostu nie odróżnia normalnych białek prionowych od ich chorobotwórczych form.
  • Choroby wywoływane przez priony obejmują:²
  • u ludzi:
  • u zwierząt:
  • scrapie (polska nieużywana nazwa: trzęsawka) u owiec, kóz i muflonów
  • pasażowalną encefalopatię norek (transmissiblemink encephalopathy, TME)
  • encefalopatię gąbczastą bydła, czyli choroba szalonych krów (ang. Bovine Spongiform Encephalopathy, BSE)
  • przewlekłą chorobę wyniszczającą u jeleni (chronic wasting disease)
Leia também:  Leczenie raka gruczołu krokowego (raka prostaty)

Wariant choroby Creutzfeldta-Jakoba (vCJD) jest to nowa choroba z grupy chorób wywoływanych przez priony spowodowana pasażem czynnika encefalopatii gąbczastej bydła (BSE).² Można na nią zapaść poprzez zjedzenie mięsa bydła chorego na BSE.

Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) – przyczyny

Chorobę Creutzfeldta-Jakoba dzieli się na 4 podstawowe postaci:

  • sporadyczną
  • rodzinną
  • jatrogenną
  • wariant choroby CJD

Najczęstszą przyczyną choroby są sporadyczne, losowo zdarzające się mutacje genu, w wyniku których zamiast prawidłowo funkcjonujących prionów wytwarzane są w organizmie te chorobotwórcze. Jest to tzw. postać sporadyczna, klasyczna choroby (sCJD), która jest najczęstszą postacią CJD (stanowi ok. 90 proc. wszystkich przypadków CJD).

Choroba Creutzfeldta-Jakoba może być także wynikiem samoistnych przemian warunkowanych genetycznie, związanych z mutacją genu PRNP kodującego białko prionu PrP (fCJDto ok. 5 proc. przypadków).

Pozostałe postaci choroby są nabyte, najprawdopodobniej drogą pokarmową (nowy wariant tej choroby – vCJD) lub krwionośną – mowa o postaci jatrogennaej – jCJD – spowodowanej zabiegami lekarskimi.

Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) – jak możne dojść do zakażenia?

Do przeniesienia choroby na człowieka wystarczy fragment kilku infekcyjnych prionów o budowie identycznej z ludzkim. Może dojść do tego np. drogą pokarmową, przez spożycie mięsa wołowego zanieczyszczonego tkanką nerwową zwierząt zakażonych chorobotwórczym prionem. Do zakażenia mięsa dochodzi zwykle podczas uboju krów, dlatego najczęściej jest to mięso wołowe.

Źródłem zakażenia może być także mechanicznie oddzielane mięso wołowe, zanieczyszczone zakażonymi tkankami mózgu czy rdzenia kręgowego, które potem może znajdować się np. w parówkach czy pierogach.

Warto wiedzieć, że o wiele niebezpieczniejsze od czystego mięsa wołowego są różnego rodzaju podroby, np. hamburgery, parówki, kiełbasy, móżdżki, pasztety. Niebezpieczna może być również żelatyna wołowa.

Bez obaw można pić mleko od krów. Dotychczasowe badania wykazują, że priony “nie lubią” mleka. Podobnie bezpieczne są produkty mleczne, takie jak kefiry, serki itp.

Bez obaw można jeść też wieprzowinę. Świnie nie chorują na choroby wywołane przez priony. Podobnie jak drób.

Drogą zakażenia mogą być także płyny ustrojowe osoby zakażonej, np. podczas zranienia, a także w wyniku zakażenia związanego z działaniami medycznymi (przeszczepy, transfuzje, leczenie hormonem wzrostu uzyskiwanym z ludzkich przysadek).

CZYTAJ TEŻ:

Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) – objawy

U ok. 30 proc. chorych występują objawy zwiastunowe. Niestety, nie są one charakterystyczne, ponieważ obejmują zmiany nastroju, brak apetytu i związane z tym chudnięcie, niepokój, zaburzenia snu oraz funkcji poznawczych.

Właściwe objawy choroby są zależne od rozmiarów ubytku tkanki mózgowej. Początkowo pojawiają się

  • zaburzenia czucia, równowagi i koordynacji ruchowej
  • drżenie ciała
  • niedowłady kończyn najpierw dolnych, potem górnych, prowadzące do upośledzenia psychomotorycznego

Jednak wg Światowej Organizacji Zdrowia najważniejszym kryterium diagnostycznym, niezbędnym do postawienia rozpoznania choroby Creutzfeldta-Jakoba, jest szybko postępujące otępienie. Dochodzi do niego w ciągu tygodni lub miesięcy od pojawienia się pierwszych objawów i nieuchronnie prowadzi do śpiączki, a następnie do śmierci.

Należy zaznaczyć, że w przebiegu choroby Creutzfeldta-Jakoba mogą wystąpić objawy psychopatologiczne, które bez wnikliwej diagnostyki łatwo pomylić z psychiatrycznymi jednostkami chorobowymi.

Tak wynika z badań amerykańskich uczonych, których wyniki badań zostały opublikowane w “The Journal of Neuropsychiatry&Clinical Neurosciences”.

W analizie 126 przypadków sCJD stwierdzono obecność objawów psychiatrycznych w postaci:

  • depresji
  • lęku
  • psychozy
  • zaburzeń zachowania
  • zaburzeń snu

u 80 proc. chorych w ciągu pierwszych 100 dni trwania choroby, a u 26 proc. spośród nich były one objawami początkowymi.

Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) – diagnostyka

W celu potwierdzenia diagnozy niezbędne jest uzyskanie zapisu badania elektroencefalograficznego (EEG). Konieczne są także badania obrazowe, np. tomografia komputerowa, która ujawnia cechy zaniku mózgu.

Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) – leczenie

Zgąbczenie mózgu jest procesem nieodwracalnym. Nie ma także lekarstwa eliminującego chorobotwórcze priony z organizmu, a co za tym idzie – zatrzymującego postęp choroby.

Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) – rokowania

W większości przypadków gąbczaste zwyrodnienie mózgu rozwija się nagle i szybko – tylko 5 proc. chorych przeżywa powyżej 2 lat.

Źródło:

1. Sikorska B., Choroba Creutzfeldta-Jakoba i jej odmiany, “Aktualności Neurologiczne” 2011, 11 (1), str. 29-37

2. James W. Ironside, Wariant Choroby Creutzfeldta-Jakoba: aktualny stan wiedzy, “Aktualności Neurologiczne” 2011, 11 (1), str. 44-48

Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) - przyczyny, objawy, leczenie Monika Majewska

CHOROBA CREUTZFELDTA-JACOBA (CJD) – Główny Inspektorat Sanitarny

Choroba Creutzfeldta-Jacoba (CJD) jest rzadko występującą, śmiertelną chorobą ośrodkowego układu nerwowego. Zaliczana jest do tzw. pasażowalnych (zakaźnych) encefalopatii gąbczastych. Choroba ta występuje najczęściej pomiędzy 50, a 70 rokiem życia.

Objawy

Najczęstszymi objawami choroby są głównie zaburzenia neurologiczne, w tym zaburzenia snu, zmiany osobowości, osłabienie, drgawki, utrata wzroku, utrata zdolności używania mowy i pisma lub rozumienia, a także postępująca demencja. Proces chorobowy kończy się zgonem, który następuje najczęściej w przeciągu 1-2 lat od wystąpienia objawów. U około 5% choroba przybiera długi, powolny przebieg.

Przyczyny choroby

W chwili obecnej nie jest do końca udokumentowana przyczyna choroby. Jednak najbardziej prawdopodobna jest hipoteza, która zakłada, iż czynnikiem wywołującym chorobę CJD są zakaźne cząstki białka tzw.

priony, które powstają na skutek zmiany struktury białka naturalnie występującego w organizmie człowieka, głównie w komórkach ośrodkowego układu nerwowego.

Zmodyfikowane białko staje się czynnikiem wywołującym proces chorobowy, a także przyspiesza przemianę kolejnych białek „zdrowych” w białka patologiczne.

Odmiany choroby

Choroba ta występuje w kilku odmianach. W przypadku odmiany choroby CJD sporadycznej (spontanicznej) nie jest znana droga jej szerzenia się. Odmiana dziedziczna może wystąpić na skutek mutacji jednego z genów.

Kolejna odmiana związana jest natomiast z przypadkowym przeniesieniem choroby poprzez zanieczyszczone narzędzia chirurgiczne w trakcie wykonywania zabiegów inwazyjnych, takich jak przeszczepy rogówki, opony twardej, czy zabiegi neurochirurgiczne.

Udokumentowano również przypadki choroby, u osób którym podawany był dawniej przypadkowo zanieczyszczony prionami hormon wzrostu oraz u kobiet z niepłodnością leczonych w przeszłości wyciągami hormonalnymi. Stwierdzono również występowanie tzw.

nowego wariantu choroby Creutzfeldta-Jacoba (vCJD), w którym zachorowania u ludzi następują najprawdopodobniej na skutek spożycia mięsa lub przetworów z niego (np. żelatyny) zawierającego priony, pochodzącego od bydła chorego na gąbczastą encefalopatię (BSE). Zachorowania na vCJD wystąpiły do tej pory głównie w Wielkiej Brytanii i miały one związek z epidemią BSE w tym kraju. Do tej pory nie obserwowano epidemii CJD. 

Zapobieganie

Jedynym skutecznym środkiem zapobiegającym rozprzestrzenianiu się choroby jest eliminacja bydła chorego na BSE i produktów bydlęcych będących źródłem zakażenia zwierząt i ludzi. Do chwili obecnej nie opracowano skutecznej metody leczenia tej choroby.

Choroba Creutzfeldta-Jakoba | Neuropsychologia.org

Dodano 07/14/2015 przez Katarzyna Ziaja w kategorii Choroba Creutzfeldta-Jakoba, ang. Creutzfeldt-Jakob disease, CJD; to rzadka, śmiertelna choroba neurodegeneracyjna. Jest jednocześnie najbardziej powszechną zakaźną encefalopatią gąbczastą spotykaną u ludzi. Częstość występowania choroby wynosi 0,6 – 1,5 : 1000 000.

Około 85% przypadków jest sporadycznych, 10% ma podłoże genetyczne, a 5% wynika z jatrogenii. Niezbędnym do rozpoznania choroby jest stwierdzenie szybko postępującego otępienia. Przy czym możliwe jest występowanie objawów psychiatrycznych, które utrudniają szybkie i prawidłowe rozpoznanie.


 

Przyczyny i postacie CJD

 
Najprawdopodobniej przyczyną choroby Creutzfeldta-Jacoba są priony. Priony to białkowe cząsteczki zakaźne, które powstają z normalnych białek znajdujących się w organizmie. Gdy dojdzie do zmian przestrzennych ich cząsteczki, wówczas stają się nieprawidłowym białkiem infekcyjnym.
 
W zespole Creutzfeldta-Jakoba obserwowana jest neurodegeneracja bez reakcji immunologicznej lub zapalnej. Jest bowiem związana z akumulacją nieprawidłowych izoform prionu (postać sporadyczna). Może też wynikać z mutacji genu PRNP kodującego białko prionu PrP (postać rodzinna), jak również zostać przeniesiona poprzez brudne narzędzia podczas zabiegów okulistycznych i neurochirurgicznych oraz podczas terapii przypadkowo skażonymi preparatami hormonu wzrostu i hormonalnymi wyciągami w leczeniu niepłodności (postać jatrogenna). Znane są także przypadki tzw. wariantu choroby Creutzfeldta-Jakoba na skutek zjedzenia skażonego mięsa wołowego i jego przetworów takich jak żelatyna, pochodzących od krów chorych na BSE (ang. bovine spongiform encephalopathy; gąbczastą encefalopatią bydła, „choroba wściekłych krów”). Jednak dotychczas nie notowano epidemii z tego powodu.
 

Leia também:  Grzybica między palcami stóp

Objawy, kryteria i diagnostyka

 

Na ogół pierwsze objawy choroby Creutzfeldta-Jakoba rozwijają się między 5. a 7. dekadą życia i mają charakter neuropsychiatryczny:

  • postępujące otępienie (zapominanie, dezorientacja, zaburzenia nastroju etc.)
  • osłabienie, zmęczenie, zaburzenia snu,
  • zmiany osobowości,
  • napady drgawkowe,
  • osłabienie i utrata wzroku,
  • zaburzenia mowy, pisma i rozumienia komunikatów,

Niestety choroba szybko postępuje, doprowadzając do zgonu w przeciągu 0,5-2 lat od wystąpienia pierwszych objawów. Czasem jednak ma powolny, długoletni przebieg.
 

Kryteria diagnostyczne choroby Creutzfeldta-Jakoba

według Światowej Organizacji Zdrowia:
 
I. Postępujące otępienie
IIA. Mioklonie
IIB. Zaburzenia wzrokowe lub móżdżkowe
IIC. Objawy piramidowe lub pozapiramidowe
IID. Mutyzm akinetyczny
IIIA. Typowy zapis EEG w każdym okresie choroby
IIIB. Obecność białka 14-3-3 w płynie mózgowo-rdzeniowym i czas trwania choroby IIIC. Rutynowe badania nie wskazują na inną diagnozę
 
Możliwa sporadyczna CJD: I + 2/4 kryteria z II + czas trwania choroby  
Prawdopodobna sporadyczna CJD: a. I + 2/4 kryteria z II + IIIA lub b. I + 2/4 kryteria z II + czas trwania choroby  
Choroba Creutzfeldta-Jakoba wywołana przez spożycie mięsa krów z BSE ujawnia się zwykle w młodszym wieku, średnio w 3. dekadzie. Charakterystyczne są wówczas zaburzenia psychiczne związane z rozproszonymi zaburzeniami czucia (dyzestezja) i bólem. Później rozwija się zespół móżdżkowy i objawy piramidowe. Mioklonie są łagodne, a otępienie pojawia się w późniejszym okresie. Średnia długość choroby to 15 miesięcy.
 
W celu diagnostycznym wykonywane są badania neurooberazowe jak rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa głowy. Ponadto przeprowadza się EEG i pobierany jest płyn mózgowo-rdzeniowy, co związane jest z koniecznością wykonania punkcji lędźwiowej. W płynie mózgowo-rdzeniowym charakterystyczna jest obecność białek 14-3-3. Oprócz powyższych badań wykonuje się czasem biopsje mózgu. Pomocnym w diagnostyce może być także zbadanie poziomu białka S100 we krwi.
 

W diagnostyce różnicowej należy wziąć pod uwagę inne choroby wywoływane przez priony:

  • choroba Gerstmanna-Sträusslera-Scheinkera,
  • śmiertelną rodzinną bezsenność,
  • kuru (nie występuje w niej otępienie)

oraz inne, nieprionowe, jak choroba Alzheimera, choroba Picka, czy też krwiaki mózgowe.
 

Możliwości leczenia

 
Choroba na dzień dzisiejszy jest niewyleczalna. Stosuje się leczenie objawowe i podtrzymujące. Pacjentów należy chronić przed infekcjami.
 
Na podstawie:

  1. Berent D. et all. Choroba Creutzfeldta-Jakoba w praktyce psychiatrycznej – opis przypadków postaci ataktycznej i Heidenhaina. Psychiatr. Pol. 2014; 48(1): 187–194 
  2. Report of a WHO consultation on global surveillance, diagnosis and therapy of human transmissible spongiform encephalopathies. Geneva, Switzerland, 9-11 February 1998. WHO/EMC/ ZDI/98.9. WHO Weekly Epidemiological Record 1998; 73: 361–372.
  3. Yen CF, Lin RT, Liu CK, Lee PW, Chen CC, Chang YP. The psychiatric manifestation of Creutzfeldt-Jakob disease. Kaohsiung J. Med. Sci. 1997; 13(4): 263–267.
  4. National Organization for Rare Disorders Dostęp z dn. 30.06.2015 r.
  5. Orphanet
Odpowiednia długość i wysoka jakość snu ma fundamentalne znaczenie dla jakości życia. Sen jest procesem istotnym dla odnowien… czytaj więcej Między jakością snu a uzależnieniami lekowymi istnieje współzależność – zmiany w jednym z tych procesów znajdują odzwierciedl… czytaj więcej
Tekst autorstwa Agnieszki Kawuli
 
„Niechcący podsłuchałam, jak tata mówił do dziadka: – Po prostu mózg umiera.
Czy Pan rozum… czytaj więcej
Autorką tekstu jest dr Ewa Krawczyk, właścicielka i autorka bloga Sporothrix
Odra uważana jest często za tzw. łagodną chorobę… czytaj więcej

Choroba Creutzfeldta i Jakoba – przyczyny, rodzaje, objawy, leczenie

Choroba Creutzfeldta i Jakoba (ang. Creutzfeldt-Jakob disease CJD), inaczej choroba szalonych krów, gąbczaste zwyrodnienie mózgu, choroba BSE, zespół Nevina–Jonsona, stwardnienie kurczowe czy stwardnienie rzekome, jest to choroba neurologiczna o charakterze neurozwyrodnieniowym.

Charakteryzuje się odkładaniem w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN) i innych tkankach nieprawidłowej formy białka prionu – PrPSc. Wynikiem tego jest tworzenie się w jej obrębie pęcherzykowatych cząstek wypełnionych białkiem.

Mózg zaczyna przypominać gąbkę, a coraz większe zniszczenia i ubytki w jego tkance wywołują drżenie, zaburzenia równowagi i koordynacji, upośledzenia psychiczne i motoryczne, a w efekcie zgon.

1. Choroba Creutzfeldta i Jakoba – przyczyny i rodzaje

Czynnikiem chorobotwórczym są związki o strukturze białkowej – priony. Występują u ludzi i zwierząt jako składnik otoczek komórek nerwowych oraz białych ciałek krwi i są mniejsze od wirusów. Wyróżnia się formę zwykłą PrPc oraz chorobotwórczą – scrapie

PrPSc. Różnią się konformacją, a więc ułożeniem aminokwasów. Jeśli forma scrapie połączy się ze zwykłym białkiem, przekształca jego strukturę przestrzenną, w wyniku czego przekształca się ono w formę chorobotwórczą. Komórka, w której doszło do nagromadzenia większej ilości prionów, ulega zniszczeniu.

CJD występuje u ludzi w czterech postaciach:

  • postać samoistna, czyli sporadyczna sCJD, ze złogami PrP i o charakterystycznym obrazie neuropatologicznym, stanowi ok. 90% przypadków,
  • postać rodzinna fCJD, czyli choroba genetyczna neuropsychiatryczna,
  • postać jatrogenna jCJD (przepasażowana) spowodowana zażywaniem leków uzyskanych z przysadki mózgowej,
  • postać tzw. wariantu choroby vCJD, czyli choroba w wyniku przeniesienia gąbczastej encefalopatii bydła (BSE) na człowieka.

Gąbczaste encefalopatie są przenoszone na zwierzęta przez wszczepienie zarażonych tkanek. Obecnie stworzenia te zarażają się także wtórnie, spożywając mączkę mięsno-kostną produkowaną z różnych gatunków zwierząt. W ten sposób ludzie wyhodowali priony odporne i zdolne zakazić różne gatunki zwierząt.

Choroba szalonych krów rozwija się u ludzi, jeśli do organizmu trafi niewielki fragment pionu zwierzęcego identycznego z ludzkim.

Ludzie zarażają się także od chorych zwierząt, jedząc zakażone produkty – głównym źródłem zakażenia jest mechanicznie odzyskiwane mięso zanieczyszczone zakażonymi tkankami mózgu i rdzenia kręgowego.

To z niego wytwarzane są parówki, żelatyna, farsz do pierogów. Priony mogą również być w mleku i łoju wołowym.

W wyniku odkładania formy chorobotwórczej prionu PrPSc w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, następuje tworzenie się pęcherzykowatych zmian wypełnionych białkiem.

Obserwuje się zmiany oraz ubytki w komórkach nerwowych we wszystkich warstwach kory mózgowej (dotyczy to szczególnie płatów czołowych i potylicznych), w jądrach podstawy i w pniu mózgu.

Nie obserwuje się jednak zapalenia i zaburzeń w krążeniu mózgowym.

2. Choroba Creutzfeldta i Jakoba – objawy i leczenie

Trzy charakterystyczne objawy CJD występujące u ok. 70% przypadków:

Inne: zaburzenia czucia i koordynacji ruchów, dezorientacja i dziwne zachowanie, aż do zupełnego otępienia i śpiączki w przeciągu kilku tygodni do kilku miesięcy.

W około 30% przypadków stwierdza się objawy zwiastujące chorobę Creutzfeldta i Jakoba: ogólne osłabienie, uporczywe swędzenie skóry, zaburzenia snu, zaburzenia pragnienia i apetytu, utrata wagi, uczucie niepokoju i lęku, agresję oraz zaburzenia intelektualne.

Klasyczna postać choroby Creutzfeldta i Jakoba prowadzi do śmierci chorego w przeciągu pierwszego roku z powodu postępujących zmian neurologicznych oraz otępienia. Około 5% przypadków charakteryzuje się długim, przewlekłym przebiegiem.

Stosuje się leczenie tylko objawowe, podając np. leki przeciwdrgawkowe. Nie wynaleziono jeszcze leków wpływających na przyczynę choroby Creutzfeldta i Jakoba. Ważne są natomiast czynności mogące zapobiec chorobie, takie jak przestrzeganie norm w zakresie pracy z materiałem biologicznym, poprzez m.in. zakładanie rękawiczek ochronnych przy kontakcie z krwią i moczem pacjentów.

Skorzystaj z usług medycznych bez kolejek. Umów wizytę u specjalisty z e-receptą i e-zwolnieniem lub badanie na abcZdrowie Znajdź lekarza.

Choroby wywołane przez priony

Choroby prionowe to grupa zakaźnych chorób neurodegeneracyjnych zwierząt i ludzi spowodowanych nagromadzeniem się nieprawidłowych białkowych cząsteczek zakaźnych, tak zwanych prionów. Priony są glikoproteinami kodowanymi przez genom gospodarza, które mają nieprawidłową strukturę przestrzenną.

Leia também:  Kłucie w brzuchu – przyczyny kłującego bólu w brzuchu

Białka prionowe występują powszechnie w komórkach organizmu, zwłaszcza w tkance nerwowej. Są to ważne fizjologiczne glikoproteiny błonowe pełniące różnorodne funkcje w organizmie.

Gdy do komórki zawierającej prawidłowe białko prionowe dostanie się nieprawidłowa cząsteczka prionowa, dochodzi do zmiany struktury przestrzennej prawidłowych białek komórkowych na nieprawidłową.

W ten sposób dochodzi do kumulacji nieprawidłowego białka w ośrodkowym układzie nerwowym i szerzenia się patologii oraz degeneracji kolejnych komórek nerwowych. W piśmiennictwie medycznym podkreśla się podobieństwo patogenetyczne chorób wywołanych przez priony do choroby Alzheimera.

Wśród chorób prionowych, których występowanie potwierdzono u ludzi wymienia się:

  • chorobę Creutzfeldta i Jakoba (Creutzfeldt-Jakob disease – CJD), która może występować w kilku postaciach (rodzinnej – fCJD, sporadycznej – sCJD, wariantowej – vCJD, jatrogennej – jCJD)
  • postać wzgórzową CJD określaną też jako śmiertelna sporadyczna bezsenność
  • chorobę Gerstmanna, Strausslera i Scheinkera (GSS)
  • chorobę kuru,
  • śmiertelną rodzinną bezsenność (fatal familial insomnia – FFI)

Choroby wywołane przez priony są nieuleczane. Charakteryzują się wieloletnim okresem inkubacji i dość szybką progresją choroby od chwili pojawienia się pierwszych objawów, prowadzącą do śmierci chorego. Choroby prionowe mogą występować sporadycznie (np. sCJD), mogą być dziedziczne (np.

GSS, fCJD, FFI), mogą też być nabyte i są wówczas przenoszone jako choroby zakaźne drogą krwi i pokarmową. Postać rodzinna choroby Creutzfeldta-Jakoba występuje częściej w populacji Żydów libijskich oraz w określonych rejonach Słowacji.

Choroba Gerstmanna, Strausslera i Scheinkera oraz śmiertelna rodzinna bezsenność dotyczą kilkudziesięciu rodzin na całym świecie. Występujące rodzinnie choroby wywoływane przez priony są związane z dziedziczoną mutacją DNA w genie kodującym komórkowe białko prionowe.

Jatrogenne przypadki chorób prionowych odnotowano po przeszczepieniach rogówki, operacjach neurochirurgicznych, podawaniu hormonów pochodzenia ludzkiego. Odnotowano też pojedyncze przypadki zakażeń wariantem choroby Creutzfeldta-Jakoba po transfuzji krwi.

Transmisja chorób prionowych w obrębie ograniczonej populacji ludzkiej w Nowej Gwinei była w przeszłości związana z praktykami kanibalistycznymi jednego z plemion zamieszkujących te tereny (choroba kuru).

Transmisja międzygatunkowa została potwierdzona dla gąbczastej encefalopatii bydła, której związek z epidemią wariantu choroby Creutzfeldta i Jakoba w Wielkiej Brytanii potwierdzono naukowo. Teoretycznie istnieje możliwość międzygatunkowej transmisji innych postaci chorób prionowych z rezerwuaru zwierzęcego na ludzi (np. przewlekłej choroby wyniszczającej).

Jak często występują choroby prionowe?

Wśród chorób prionowych najczęściej występuje sporadyczna postać choroby Creutzfeldta i Jakoba, która jest opisywana z szacunkową częstością 1 przypadku na milion mieszkańców. W Polsce w 2013 roku odnotowano 23 nowe zachorowania na chorobę Creutzfeldta i Jakoba, w 2012 roku było ich 17.

Dziedziczne przypadki chorób wywoływanych przez priony (fCJD, GSS, FFI) są jeszcze rzadsze, stanowią one około 10% wszystkich zachorowań na choroby prionowe.

W latach 1995–2009, w trakcie epidemii wariantu choroby Creutzfeldta i Jakoba, zarejestrowano około 220 przypadków choroby, głównie w Wielkiej Brytanii i Francji.

Choroba kuru występowała tylko na ograniczonym obszarze Nowej Gwinei. Po wprowadzeniu zakazu praktyk kanibalistycznych w latach 50. XX wieku choroba ta praktycznie nie występuje w populacji ludzkiej.

Jak się objawiają choroby prionowe?

Początkowe objawy chorób wywoływanych przez priony są niecharakterystyczne. Spektrum objawów neurologicznych, otępiennych i psychiatrycznych jest podobne w większości chorób prionowych, jednak ich częstość występowania jest uzależniona od rodzaju choroby prionowej.

Sporadyczna postać choroby Creutzfeldta i Jakoba występuje zazwyczaj w 6.–7. dekadzie życia (wiek minimalny 17 lat, maksymalny 83 lata) i charakteryzuje się szybkim przebiegiem prowadzącym do zgonu w ciągu około 8 miesięcy (do 2 lat).

Początkowym objawem może być szybko postępujące otępienie (ok. 50% chorych) lub tak zwane objawy móżdżkowe (charakterystyczne zaburzenia chodu i mowy, ok. 50% chorych).

Do objawów tych dołączają się szybko zaburzenia zachowania, drżenia i/lub sztywność kończyn, drgawki, zaburzenia widzenia.

Wariant choroby Creutzfeldta i Jakoba został powiązany z wcześniejszym spożyciem przez chore osoby mięsa zwierząt cierpiących na gąbczastą encefalopatię bydła. W odróżnieniu od postaci sporadycznej, przebieg choroby jest bardziej agresywny.

Zaburzenia móżdżkowe występują praktycznie u wszystkich chorych.

Dołączają się do nich objawy postępującego otępienia, objawy psychiatryczne (obniżenie nastroju, wycofanie, drażliwość, zaburzenia snu), zaburzenia czucia, drżenia, drgawki, zaburzenia przełykania, nietrzymanie moczu i stolca, nadciśnienie tętnicze.

Choroba Gerstmanna, Strausslera i Scheinkera rozwija się w 5. dekadzie życia i prowadzi do zgonu chorego w ciągu 3–8 lat. Choroba występuje w rodzinach obciążonych mutacją genową w genie kodującym komórkowe białko prionowe. Objawy początkowe to postępujące otępienie i zaburzenia ruchowe, do których dołączają się drgawki, oczopląs, zaburzenia widzenia i słuchu.

Śmiertelna rodzinna bezsenność dotyczy członków rodzin obciążonych określoną mutacją genową. Choroba rozwija się zazwyczaj w 5. dekadzie życia i prowadzi do śmierci w okresie od 6 miesięcy do 3 lat.

Charakterystycznym objawem jest niepodatna na leczenie bezsenność, której towarzyszą zaburzenia regulacji temperatury ciała (hipertermia), nadciśnienie tętnicze, przyspieszona akcja serca, przyspieszony oddech, wzmożona potliwość.

Do tych objawów dołączają się postępujące otępienie, zaburzenia zachowania, nastroju (objawy depresji), a w późniejszym okresie objawy katatonii.

Co należy robić w przypadku wystąpienia objawów choroby wywoływanej przez priony?

Początek chorób wywoływanych przez priony jest skryty, niecharakterystyczny. Obraz choroby jest kombinacją objawów otępiennych, psychiatrycznych i neurologicznych. W razie wystąpienia takich objawów należy się zgłosić do lekarza rodzinnego lub psychiatry.

Z uwagi na czas rozwoju objawów chorób wywołanych przez priony zazwyczaj w chwili ustalenia ostatecznego rozpoznania chory jest już wcześniej objęty specjalistyczną opieką neurologiczną lub psychiatryczną.

Należy podkreślić, ze choroby prionowe są bardzo rzadkie, więc w razie wystąpienia opisywanych objawów konieczne jest wcześniejsze wykluczenie innych, częściej występujących przyczyn.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie choroby wywoływanej przez priony?

Diagnostyka chorób prionowych jest trudna. Kryteria diagnostyczne są kompilacją dotychczasowego wywiadu chorobowego, aktualnych objawów zgłaszanych przez chorego oraz badań dodatkowych. Należy najpierw wykluczyć inne przyczyny wystąpienia objawów neurologicznych, zwłaszcza choroby nowotworowe.

W badaniu wykonanym techniką rezonansu magnetycznego obraz jest dosyć charakterystyczny dla poszczególnych postaci chorób wywoływanych przez priony. Pomocnicze znaczenie ma elektroencefalografia (EEG). W badaniu płynu mózgowo-rdzeniowego uzyskanego z punkcji lędźwiowej w większości przypadków można wykryć charakterystyczne białko.

Do potwierdzenia rozpoznania może być konieczne wykonanie biopsji mózgu.

Jakie są metody leczenia chorób wywoływanych przez priony?

Nie opracowano dotychczas skutecznego leczenia przyczynowego chorób wywoływanych przez priony. Zasadnicze znaczenie ma leczenie objawowe – przeciwdrgawkowe, poprawiające pamięć, łagodzące objawy parkinsonowskie, przeciwpsychotyczne.

Czy jest możliwe całkowite wyleczenie choroby wywoływanej przez priony?

Współczesna medycyna nie daje możliwości wyleczenia choroby wywoływanej przez priony. Po wystąpieniu objawów choroba prowadzi nieuchronnie do zgonu w ciągu kilku miesięcy do kilku lat. Postaci dziedziczne chorób prionowych mają wolniejszy przebieg w porównaniu do postaci sporadycznych.

Nie opracowano dotychczas żadnej skutecznej terapii pozwalającej na wyleczenie lub spowolnienie postępu chorób prionowych, chociaż badania w tym zakresie trwają od wielu lat.

W badaniach nad chorobami prionowymi u zwierząt uzyskano wyniki wskazujące na potencjalną skuteczność określonych substancji w spowolnieniu przebiegu choroby.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na choroby prionowe?

Nie ma możliwości zapobieżenia sporadycznym lub dziedzicznym postaciom chorób prionowych. Z uwagi na mniejszą częstość występowania gąbczastej encefalopatii u bydła, ryzyko zachorowania na wariant choroby Creutzfeldta i Jakoba jest bardzo małe. Problemem jest kwestia jatrogennego przenoszenia chorób prionowych.

Dokładna selekcja dawców krwi ma zapobiegać transmisji chorób prionowych poprzez transfuzję preparatów komórkowych krwi. Ponieważ białka prionowe nie ulegają zniszczeniu podczas sterylizacji, narzędzia neurochirurgiczne (w tym elektrody, igły do biopsji itp.

) stosowane u osób z chorobami prionowymi nie mogą być stosowane powtórnie.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*