Ból jelit – przyczyny skurczów, kłucia i bólu w jelitach

Ból jelit – przyczyny skurczów, kłucia i bólu w jelitach

Pacjenci najczęściej przychodzą do lekarza z objawami bólu brzucha. Zazwyczaj jest on trudny do zniesienia i skutecznie niszczy plany na cały dzień. Ból brzucha często pojawia się u kobiet w ciąży oraz występuje u dzieci po spożytym posiłku.

Za ból brzucha odpowiadają skurcze mięśni gładkich i nie ma znaczenia czy jest to silny czy też słaby ból i jaką charakterystykę mają dolegliwości. Ból brzucha może też być odczuwany w stresujących sytuacjach oraz po nadmiernym przejedzeniu się lub przyczyną może być choroba przewlekła.

Najczęściej bóle brzucha są spowodowane takimi czynnikami jak:

  • zaburzenia metaboliczne
  • zmiany chorobowe narządów jamy ustnej
  • zmiany chorobowe narządów położonych nad jamą brzuszną
  • leki lub trucizny
  • zaburzenia psychiczne.

Bardzo często ból brzucha łączy się z takimi objawami jak wzdęcia, biegunka, nudności, zaparcia, wymioty, zwolnienie lub przyspieszenie akcji serca spadek ciśnienia tętniczego i tym podobne.

Rodzaje bólu brzucha

Wyróżnia się wiele bólów brzucha i zazwyczaj klasyfikacja opiera się na miejscu występowania dolegliwości. Pod względem tego kryterium wyróżnia się: ból brzucha po lewej stronie, ból brzucha po prawej stronie, ból w dole brzucha, ból w okolicy pępka.

 Dodatkowo ból brzucha dzieli się na dwa rodzaje: ból stały i ból spastyczny inaczej nazywany kolkowym.
Stały ból brzucha to piekący, charakteryzujący się uczuciem kłucia lub ściskania.

Przy bólu brzucha, który powoduje Twój niepokoj należy odwiedzić gastroenterologa.

Taki ból może informować o dolegliwościach mających związek z:

  • owrzodzeniem dwunastnicy lub żołądka
  • zapaleniem jamy brzusznej
  • komplikacjami kamicy woreczka żółciowego

Spastyczny ból brzucha pojawia się okresowo i jest krótkotrwały. Jest to jednak bardzo bolesna dolegliwość o dużym nasileniu i intensywności. Ból powodowany jest skurczeniem i rozkurczaniem mięśniówki narządów wewnętrznych takich jak: jelita, pęcherzyk żółciowy, macica, moczowody.

Ból tego typu może wywoływać:

  • ból miesiączkowy
  • kamica żółciowa
  • nagromadzone gazy

Ból brzucha charakteryzuje się też ze względu na przyczynę. Bóle trzewne są wywoływane podrażnieniami nerwów układu autonomicznego, a bóle somatyczne powoduje nieżyt nerwów układu somatycznego.

Bóle trzewne są zazwyczaj tępe i trudno je umiejscowić, ponieważ jest to ból promieniujący. Ból ten nasila się w czasie odpoczynku, a w czasie wykonywania ruchów słabnie i zanika, więc chory charakteryzują się pobudzeniem.

Bóle somatyczne są ciągłe i łatwo je zlokalizować. Towarzyszy mu napięcie mięśni, więc chory unika ruchów i jest spokojny.

UMÓW SIĘ NA WIZYTĘ

Skurcze macicy – przyczyny. Na jakie choroby wskazują skurcze macicy?

Skurcze macicy zazwyczaj są związane z fizjologią cyklu płciowego. Dzięki nim macica oczyszcza się ze złuszczającej się śluzówki.

Jednak jeśli skurcze macicy są nagłe, silne lub narastające, a dodatkowo towarzyszą im inne niepokojące objawy, może to wskazywać na wiele nieprawidłowości.

Sprawdź, jak rozpoznać skurcze macicy, jakie są przyczyny tej dolegliwości i na jakie choroby mogą wskazywać.

Jak często należy badać swój brzuch i jakie badania wykonywać?

Skurcze macicy nie zawsze oznaczają patologiczne zmiany jej obrębie. Zazwyczaj są związane z fizjologią cyklu płciowego, dlatego zjawiskiem normalnym jest regularnie powtarzający się ból, który występuje pomiędzy 10 a 20 dniem cyklu, trwa kilka dni i ustępuje do następnego razu.

W tym czasie poziom estrogenu w organizmie kobiety stopniowo wzrasta i stymuluje błonę śluzową macicy do rozrostu. Pojawiają się wtedy skurcze, dzięki którym macica oczyszcza się ze złuszczającej się śluzówki.

Jednak jeśli skurcze macicy są nagłe, silne lub narastające, a dodatkowo towarzyszą im inne niepokojące objawy, np. krwawienie, są powody do niepokoju.

Jakie mogą być przyczyny takiego stanu?

Skurcze macicy przed okresem: zespół bolesnego miesiączkowania

Zespół bolesnego miesiączkowania – pierwotne bóle menstruacyjne – to zespół objawów fizycznych, głównie bólów zlokalizowanych w podbrzuszu i okolicy krzyżowej, których przyczyną są skurcze macicy. Występuje on tuż przed i na początku miesiączki.

Przyczyną bolesnego miesiączkowania jest nadmierne (w stosunku do progesteronu) wytwarzanie estrogenów w drugiej połowie cyklu.

W wyniku dysproporcji hormonalnej macica zostaje pobudzona do wytwarzania prostaglandyn – hormonów, które powodują jej skurcze (prostaglandyny działają w miejscu wytwarzania).

Objawami współtowarzyszącymi mogą być nudności, wymioty, zawroty głowy i omdlenia. Problem menstruacyjnych dolegliwości bólowych dotyczy głównie dziewcząt w okresie dojrzewania. Z biegiem czasu objawy te nie są już tak dokuczliwe lub ustępują.

Skurcze macicy: niedoczynność tarczycy

Hormony tarczycy są odpowiedzialne za właściwe wydzielanie hormonów płciowych przez jajniki i prawidłowe dojrzewanie komórki jajowej.

Im niższa aktywność tarczycy, tym przysadka mózgowa aktywniej stymuluje ją do wytwarzania większej ilości hormonów. W wyniku wzmożonej aktywności przysadki jajniki w nadmiarze produkują estrogen.

Dlatego u kobiet z niedoczynnością tarczycy menstruacja może pojawić się przedwcześnie lub zbyt późno oraz cechować się bolesnymi skurczami macicy.

Skurcze macicy: wkładka domaciczna

Wkładka wewnątrzmaciczna może zwiększać natężenie obecnego podczas okresu bólu podbrzusza lub zaostrzać istniejący stan zapalny. Wówczas pojawiają się skurcze macicy, bóle podbrzusza, plamienia międzymiesiączkowe oraz podwyższona temperatura ciała. W takiej sytuacji należy skontaktować się z lekarzem.

Skurcze macicy: przewlekły stan zapalny przydatków

Przydatki to w terminologii medycznej wspólna nazwa dla jajników, jajowodów i więzadeł macicy. Narządy te znajdują się blisko siebie, w związku z tym stan zapalny zazwyczaj obejmuje od razu cały obszar.

Do zapalenia przydatków dochodzi najczęściej wskutek inwazji bakterii z pochwy poprzez macicę do przydatków. Objawami stanu zapalnego są ostre, bolesne skurcze w dole brzucha, wysoka temperatura – do 38 °C.

Zdarzają się też wymioty i omdlenia.

Skurcze macicy: wady w budowie macicy

Silny, skurczowy ból macicy może być wynikiem wad w jej budowie. Na przykład na skutek całkowicie zarośniętej błony dziewiczej krew nie odpływa, tylko zostaje w macicy, co objawia się bólem i skurczami. Omawiane dolegliwości nasilają się, gdy szyjka macicy jest wąska, a odpływ krwi utrudniony, co jest charakterystyczne dla kobiet, które jeszcze nie rodziły.

Skurcze macicy: polipy

Polipy macicy, inaczej gruczolaki, to przerośnięte fragmenty błony śluzowej macicy, które powstają prawdopodobnie na skutek zaburzeń hormonalnych (podwyższonego poziomu estrogenów).

Charakterystyczne bóle, podobne do bólów porodowych, czyli skurcze, pojawiają się dopiero wtedy, gdy polip jest większych rozmiarów.

Dlatego do lekarza należy się zgłosić, kiedy pojawią się plamienia międzymiesiączkowe, bóle po stosunku czy upławy o charakterze galaretowatym.

Skurcze macicy: endometrioza

Endometrioza, czyli przerost powierzchni błony śluzowej macicy, objawia się obfitymi krwawieniami miesiączkowymi oraz bardzo silnymi bólami menstruacyjnymi. Przyczyną dolegliwości bólowych są krwawienia z ognisk endometriozy, które powodują podrażnienie otrzewnej oraz rozciąganie okolicznych tkanek, co wyzwala silny skurcz macicy i ból w obrębie miednicy małej.

SPRAWDŹ >> Jakie są objawy endometriozy i jak ją leczyć?

Rak trzonu macicy (rak endometrium)

Na skutek patologicznego przerostu błony śluzowej macicy dochodzi do zmian nowotworowych. Najczęstszymi objawami raka endometrium są ropne upławy, nieregularne krwawienia, plamienia międzymiesiączkowe u kobiet w okresie rozrodczym oraz krwawienia pomenopauzalne. Silne bóle o charakterze skurczowym w dole brzucha pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium choroby.

SPRAWDŹ >> Rak błony śluzowej trzonu macicy to nowotwór złośliwy. Jak go rozpoznać i wyleczyć?

Skurcze macicy: adenomioza

Adenomioza macicy jest pochodną endometriozy. Dlatego w obu przypadkach można zdiagnozować przerost błony śluzowej trzonu macicy, czyli endometrium. Różnica pomiędzy endometriozą a adenomiozą polega na lokalizacji ognisk endometrium.

W przypadku adenomiozy niechciane gruczoły występują głęboko w błonie mięśniowej, podczas gdy gruczoły zlokalizowane poza nią określane są mianem endometriozy. Adenomiozę charakteryzują silne bóle o charakterze skurczowym, które występują w trakcie miesiączki lub tuż przed nią, oraz powiększony trzon macicy.

Wraz z rozwojem dolegliwości skurcze w trakcie miesiączki stają się coraz silniejsze.

Skurcze macicy: mięśniak

Silne skurcze, podobne do porodowych, może wywoływać podśluzówkowy mięśniak macicy. Mięśniak ten uwypukla się do jamy macicy i poprzez szyjkę przedostaje się do pochwy. Rodzący się w ten sposób mięśniak wywołuje skurcze macicy i dolegliwości bólowe w obrębie podbrzusza.

Ból jelit – przyczyny skurczów, kłucia i bólu w jelitach Monika Majewska

Skurczowe bóle brzucha

Nadwrażliwość jelit – jak pozbyć się bolesnych skurczy?

Odpowiedziała

lek. med. Magdalena Przybylska-Feluś
Klinika Gastroenterologii i Hepatologii UJCM w Krakowie

Przyczyn skurczowych bólów brzucha jest dużo i obejmują one głównie przyczyny z przewodu pokarmowego, ale także np. z układu moczowego czy u kobiet z układu rodnego. Zasadnicze pytanie, to gdzie w obrębie jamy brzusznej są zlokalizowane skurcze, w jakich okolicznościach się one pojawiają i czy ich przyczyna została wyjaśniona.

Leia também:  Ból warg sromowych (sromu) – jakie są przyczyny?

Drugim ważnym pytaniem jest co rozumiemy przez nadwrażliwość jelit – często jest to określenie używane zarówno dla alergii, nietolerancji pokarmowych, jak i zespołu jelita drażliwego.

W przypadku alergii bądź nietolerancji pokarmowych (nie są to tożsame określenia) postępowaniem z wyboru jest unikanie pokarmów/substancji, które wywołują reakcje alergiczne/nietolerancję.

W przypadku zespołu jelita drażliwego postępowanie niefarmakologiczne polega na tzw.

higienicznym spożywaniu posiłków, czyli diecie łatwostrawnej (z wykluczeniem potraw tłustych, wzdymających), spokojnym spożywaniu posiłków, posiłki powinny był nieobfite, ale często spożywane.

U osób z towarzyszącymi biegunkami konieczne jest zmniejszenie ilości błonnika pokarmowego w diecie; w przypadku towarzyszących zaparć, odwrotnie, należy zwiększyć ilość błonnika oraz zadbać o regularne wypróżnienia.

Większość osób ma pokarmy, które nasilają dolegliwości – tu ważna jest samoobserwacja. Doraźnie można stosować leki dostępne bez recepty, np. leki rozkurczające (np. preparaty drotaweryny), leki zmniejszające wzdęcia (simetikon, dimetikon). W przypadku przewlekających się skurczy konieczny jest kontakt z lekarzem.

Pragnę zwrócić uwagę, że bolesne skurcze mogą być także objawem innych chorób w obrębie jamy brzusznej.

Dlatego, jeśli ból nie reaguje na stosowane „domowe” postępowanie, konieczna jest konsultacja lekarska mająca na celu diagnostykę i wdrożenie leczenia (w tym lekami na receptę).

Zarówno bolesne skurcze, jak i inne bóle w obrębie jamy brzusznej należy rozpatrywać pod kątem innych objawów (jak np. zmiany masy ciała, nudności, wymioty, zmiana rytmu wypróżnień).

Podstawowe pytania lekarza odnoszące się do bólu mają na celu określenie lokalizacji bólu (w trakcie wizyty można pokazać ręką, gdzie boli), jego charakteru (czy ból jest stały, ostry, tępy, kolkowy itp.), promieniowania, czynników wpływających na jego nasilenie, czasu trwania i innych objawów towarzyszących.

Często konieczna jest wiedza na temat innych chorób pacjenta i zażywanych przez niego lekach, wywiadu rodzinnego (choroby w rodzinie).

Wielu pacjentów twierdzi, że ogrom pytań zadawanych przez lekarza wydaje się zbędna, ale spojrzenie na całego chorego pozwala, np. na połączenie ze sobą pozornie niezwiązanych objawów i przybliżenie pełnej diagnozy.

W badaniu fizykalnym brzucha, lekarz określa wygląd brzucha, bolesność podczas palpacji (dotykania), opukiwania, obecność oporów w jamie brzusznej, osłuchuje ruchy jelita. Często konieczne jest badanie per rectum, czyli badanie przez odbyt.

Na podstawie wywiadu i badania fizykalnego zapada decyzja co do dalszej diagnostyki (np. badania z krwi, badania obrazowe) i leczenia. W niektórych chorobach wywiad (objawy, odchylenia w badaniu fizykalnym) są bardzo charakterystyczne i postawienie diagnozy jest szybkie, w innych przypadkach proces diagnostyczny może być dłuższy.

Dubiel J.P.: Propedeutyka chorób wewnętrznych. Część II, wyd. IV, skrypt Akademii Medycznej im. M. Kopernika w Krakowie.

Zespół jelita drażliwego – przyczyny, objawy i formy IBS

Coraz więcej osób uskarża się na częste bóle brzucha, wzdęcia oraz na przemian występujące biegunki i zaparcia. Dolegliwości te mogą być symptomami zespołu jelita drażliwego.

Z badań epidemiologicznych wynika, że choroba ta dotyka od 17 do 30% populacji, zaś tylko 5% pacjentów zgłasza się z jej objawami do lekarza.

Rozpoznanie zespołu jelita drażliwego jest niezwykle istotne dla poprawy jakości życia, gdyż dolegliwościom fizycznym często towarzyszą negatywne skutki w sferze psychicznej utrudniające codzienne funkcjonowanie.

Zespół jelita drażliwego to jedna z najczęściej występujących chorób czynnościowych przewodu pokarmowego, czyli takich, które nie są związane z nieprawidłowościami w budowie jelit.

Charakteryzuje się, trwającymi co najmniej 3 miesiące, zaburzeniami rytmu i konsystencji wypróżnień – biegunkami i zaparciami – oraz mogącymi towarzyszyć tym dolegliwościom bólami brzucha, wzdęciami i uczuciem niepełnego wypróżnienia. Występuje częściej u kobiet (ok. 70%) niż u mężczyzn.

Dotyka w szczególności osoby w 3 i 4 dekadzie życia. Jest to choroba nieuleczalna, ale jej objawy można złagodzić.

Cztery postacie zespołu jelita drażliwego

Postacie zespołu jelita drażliwego dzielą się na:

  • Postać z przewagą biegunki
  • Postać z przewagą zaparcia
  • Postać mieszana biegunkowo-zaparciowa
  • Postać nieokreślona

Ten podział ułatwia zarówno różnicowanie choroby od innych schorzeń układu pokarmowego, jak również pomaga w odpowiednim dobraniu zaleceń dietetycznych.

Postać biegunkowa

Charakteryzuje się co najmniej jednym z następujących objawów:

  • więcej niż 3 wypróżnienia dziennie,
  • luźny lub wodnisty stolec,
  • nagłe parcie na stolec.

 W postaci biegunkowej nie występują:

  • twarde lub grudkowate stolce,
  • mniej niż 3 wypróżnienia w ciągu tygodnia,
  • wysiłek w trakcie wypróżniania.

Postać zaparciowa

Charakteryzuje się co najmniej jednym z następujących objawów:

  • twarde lub grudkowate stolce,
  • mniej niż 3 wypróżnienia w ciągu tygodnia,
  • wysiłek w trakcie wypróżniania.

W postaci zaparciowej nie występują:

  • więcej niż 3 wypróżnienia dziennie,
  • luźny lub wodnisty stolec,
  • nagłe parcie na stolec.

Objawy zespołu jelita drażliwego

Głównymi objawami charakterystycznymi dla zespołu jelita drażliwego są:

  • Ból brzucha lub dyskomfort w jamie brzusznej przez ostatnie 3 miesiące, w ciągu ostatnich 6 miesięcy

Ból trzewny może być stały lub nawracać. Najczęściej pojawia się w podbrzuszu i w lewym dolnym odcinku jamy brzusznej. Występuje często po posiłku, a jego siła maleje po wypróżnieniu.

Może objawiać się różną intensywnością – od łagodnego do silnego, ostrego bólu. Ból wynika z silnego rozbudzenia receptorów bólowych, które błędnie reagują na bodźce, np.

bezpieczne przesuwanie treści pokarmowej w jelicie może wywoływać ból u osoby dotkniętej zespołem jelita drażliwego.

  • Zaparcia, czyli mniej niż 3 wypróżnienia w tygodniu charakteryzujące się małą ilością twardego lub grudkowatego stolca Czynniki powodujące zaparcia, takie jak:
    • siedzący tryb życia,
    • hamowanie regularności wypróżnień (np. w wyniku niechęci do korzystania z toalety w miejscach publicznych),
    • nadmierne stosowanie środków przeczyszczających,
    • błędy żywieniowe (dieta oparta na spożyciu dużej ilości tłuszczów zwierzęcych, węglowodanów prostych – słodyczy, a małej ilości płynów),

    sprzyjają występowaniu zaparć u osoby cierpiącej na zespół jelita drażliwego.

  • Biegunka,czyli oddawanie luźnego lub wodnistego stolca co najmniej 3 razy na dobęBiegunkowa postać zespołu jelita drażliwego obejmuje 1/3 pacjentów dotkniętych tą chorobą. Poprzedza ją ból brzucha, który ustępuje po wypróżnieniu. Nawet niewielkie ilości płynów lub pokarmów stałych mogą prowadzić do wypróżnienia. Biegunki występują w dzień, pierwsza zwykle po przebudzeniu.
  • Wzdęcia,czyli uczucie wypełnienia brzucha przez gazy jelitowe, któremu towarzyszy bólPojawiają się najczęściej po spożyciu posiłku i w porze wieczornej. Ustępują w nocy. Są objawem występującym częściej w postaci zaparciowej niż biegunkowej. Ich nasilenie można zmniejszyć poprzez stosowanie odpowiedniej diety.
  • Uczucie niepełnego wypróżnieniaDyskomfort natury psychicznej, pojawiający się po oddaniu stolca, w postaci silnego przekonania, że jelita nie opróżniły się do końca.

Przyczyny zespołu jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego jest problemem złożonym, na którego wystąpienie może składać się wiele przyczyn. Etiologia nie jest do końca poznana i stanowi obecnie przedmiot wielu badań klinicznych.

Przypuszcza się, że trzema podstawowymi czynnikami (często współwystępującymi), które wpływają na zaburzenie jakości pracy jelit, są: nadwrażliwość trzewna, zaburzenia motoryki jelit, zaburzenia jelitowego układu nerwowego.

Na wystąpienie choroby mogą też mieć wpływ zaburzenia odżywiania, czynniki psychogenne, genetyczne, jak również płeć i wiek.

Nadwrażliwość trzewna

Nadwrażliwość trzewna to zwiększone odczuwanie bólu płynącego z przewodu pokarmowego. Rozpoznaje się ją poprzez badanie poziomu bólu wywołanego pod wpływem rozciągania odbytnicy balonem, tzw. test rozdymania jelit przy użyciu barostatów. Ból podczas tego badania osiąga wyższy poziom u osób z zespołem jelita drażliwego niż u tych niedotkniętych chorobą.

Najprawdopodobniej przyczynami nadwrażliwości trzewnej są:

  • przebyta infekcja układu pokarmowego (im cięższy przebieg, tym większe ryzyko wystąpienia nadwrażliwości trzewnej),
  • silny stres przebyty tuż przed lub po zatruciu pokarmowym.

Takie czynniki jak depresja, neurotyczność i stany lękowe podwyższają prawdopodobieństwo wystąpienia nadwrażliwości po przebytym zakażeniu pokarmowym.

Nadwrażliwość trzewna może być również związana ze zwiększoną ilością komórek tucznych w błonie śluzowej jelita grubego występującą u osoby cierpiącej na zespół jelita drażliwego. Komórki te mają wpływ na uczulenie receptorów nerwów trzewnych, przez co odpowiadają za obniżenie progu bólowego na bodźce czuciowe w jelicie.

Na nadwrażliwość w obrębie jelit wpływa także silniejsze odczuwanie bólu w ośrodkowym układzie nerwowym.

Zaburzenia motoryki jelit

Na motorykę jelit, zwaną perystaltyką, składają się skurcze jelita, napięcia ściany jelita i przesuwanie treści pokarmowej wzdłuż jelita od żołądka w stronę końca jelita grubego. Czynności motoryczne odbywają się poza świadomością i są kontrolowane przez układy nerwowy i hormonalny.

U chorych na zespół jelita drażliwego motoryka ta jest zaburzona ‒ mogą występować bardzo silne, częste skurcze jelit przy delikatnym ich pobudzeniu, co wywołuje bóle brzucha i biegunki, lub może pojawić się spowolnienie perystaltyki, co powoduje zaleganie treści pokarmowej w jelitach, zwiększenie ilości gazów, wzdęcia i zaparcia.

Leia também:  Niedrożność dróg żółciowych – przyczyny, objawy, leczenie

Zaburzenia jelitowego układu nerwowego

Jelitowy układ nerwowy kontroluje czynności ruchowe i wydzielnicze jelit oraz przepływ krwi w jelitach. Pobudzenie pewnych receptorów głównego neurotransmitera przewodu pokarmowego, za pośrednictwem którego funkcjonuje jelitowy układ nerwowy, powoduje wydzielanie substancji, które pobudzają aktywność skurczową mięśni gładkich jelit, czyli nasilają perystaltykę jelit.

Na aktywność receptorów ośrodkowego, jak i jelitowego układu nerwowego ma wpływ uwalnianie kortykotropiny – hormonu, który jest wydzielany podczas stresu. Stąd przypuszczenie, iż wywołujące stres zaburzenia depresyjne i lękowe mają znaczny wpływ na zaburzenia w obrębie pracy jelit.

Silne napięcie emocjonalne, stres i zaburzenia odżywiania

Możliwą przyczyną zespołu jelita wrażliwego jest silny stres związany z momentami krytycznymi w życiu, takimi jak rozwód, śmierć bliskiej osoby, utrata pracy, zdrada partnera.

Ryzyko zachorowania jest większe u osób, które mają trudność z rozładowaniem napięcia, cierpią na depresję, nerwicę lub hipochondrię.

Zmiany na tle nerwowym w ośrodkowym układzie nerwowym mają wspomniany wyżej wpływ na zaburzenia w obrębie układu pokarmowego.

Osoby cierpiące na zaburzenia odżywiania, takie jak bulimia i anoreksja, również są bardziej narażone na wystąpienie zespołu jelita drażliwego. 

Czynniki żywieniowe w zespole jelita drażliwego

Obecnie bada się wpływ wybranych pokarmów na pojawienie się zespołu jelita drażliwego. Pokarmy te mogą wywoływać reakcję immunologiczną prowadzącą do nadwrażliwości trzewnej.

O reakcji tej świadczy zwiększenie przeciwciał IgG po spożyciu danego pokarmu. Często wymienianymi produktami nasilającymi objawy zespołu jelita drażliwego są produkty pszeniczne, mleko, jaja i tłuste potrawy.

Tłuszcz bowiem pobudza aktywność ruchową jelit.

Zaburzenia w obrębie pracy jelit mogą też być spowodowane przejadaniem się, spożywaniem dużej ilości alkoholu, kofeiny i czekolady oraz dietą ubogą w błonnik.

Czynniki genetyczne w zespole jelita drażliwego

Współczesne badania potwierdzają, iż zespół jelita drażliwego występuje częściej u pacjentów, u których w wywiadzie rodzinnym pojawił się ten problem. 

Leki i zabiegi operacyjne w zespole jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego może wystąpić także po operacji w obrębie przewodu pokarmowego, nadużywaniu środków przeczyszczających oraz leków hormonalnych, jak również po stosowaniu antybiotyków zaburzających florę bakteryjną jelit.

Weryfikacja merytoryczna dr n. med. Witold Kamiński

Diagnoza IBSDiagnostyka zespołu jelita nadwrażliwego

Zespół jelita drażliwego – na czym polega ta choroba?

Zespół jelita drażliwego dotyczy 10-20% populacji, z czego są to głównie osoby w wieku 20-40 lat. Dwukrotnie częściej na IBS chorują kobiety niż mężczyźni. Obserwuje się również, że choroba ta występuje rodzinnie.

Zgodnie z Kryteriami Rzymskimi IV z 2016 roku zespół jelita drażliwego diagnozuje się, jeżeli przez 3 miesiące co najmniej raz w tygodniu wystąpił ból brzucha związany z minimum dwoma z warunków: ból brzucha ma związek z wypróżnianiem, ze zmianą częstości wypróżnień lub ze zmianą konsystencji stolca, a początek objawów zaczął się przed sześcioma miesiącami.

Jako podstawowe objawy zespołu jelita drażliwego uznaje się:

  • bóle brzucha,
  • biegunkami,
  • zaparciami,
  • naprzemiennie biegunkami i zaparciami.

Na tej podstawie dzieli się IBS na podstawowe typy: biegunkowy, zaparciowy, mieszany i nieokreślony.

Charakterystyczne w zespole jelita drażliwego o typie biegunkowym są wypróżnienia poprzedzone gwałtownym uczuciem parcia, w typie zaparciowym wypróżnienia z wysiłkiem i uczucie niepełnego wypróżnienia.

Ból często mija po wypróżnieniu.

Dodatkowymi dolegliwościami w zespole jelita drażliwego są również:

  • skurcze brzucha,
  • wzdęty brzuch,
  • gazy,
  • zgaga,
  • nudności i wymioty,
  • częstsze oddawanie moczu,
  • bóle pleców (na wysokości kości krzyżowej) i mięśniowo-stawowe,
  • przewlekłe zmęczenie,
  • zaburzenia ginekologiczne,
  • zaburzenia psychologiczne.

Objawy zespołu jelita drażliwego bardzo często pokrywają się z objawami innych chorób przewodu pokarmowego takimi jak celiakia, dyspepsja czynnościowa czy nieswoiste zapalenia jelit.

Z racji, że nie ma konkretnych badań, którymi można wykryć zespół jelita drażliwego, konieczne jest wykonanie dodatkowych badań diagnostycznych, które pozwolą wykluczyć inne możliwe przyczyny.

Zespół jelita drażliwego – przyczyny

O przyczynach zespołu jelita drażliwego trudno mówić, gdyż do tej pory tego nie stwierdzono.

Przyczyn zespołu jelita drażliwego szuka się przede wszystkim w:

  • problemach psychicznych,
  • diecie,
  • stosowanych lekach,
  • zaburzeniach flory jelitowej,
  • przebytych infekcjach.

Aż 70-90% osób z zespołem jelita drażliwego cierpi również na różnego typu problemy psychiczne.

W przypadku 20-25% chorych występują stany lękowe, które mogą prowadzić do hiperwentylacji i połykania powietrza, co może powodować wzdęcia brzucha (przeczytaj więcej o przyczynach wzdętego brzucha). Często wówczas współistnieją zawroty głowy, kołatanie serca i trudności w złapaniu oddechu.

Zespół jelita drażliwego wiąże się również z przewlekłym stresem i depresją. Różne zaburzenia psychiczne u niektórych pacjentów prowadzą do tzw. somatyzacji – dyskomfort psychiczny wyrażany jest nieświadomie w objawach cielesnych. Somatyzacja w zespole jelita drażliwego ma podobny mechanizm neurologiczny, jak w przypadkach, kiedy ktoś reaguje np.

bólem brzucha lub biegunką na stres przedegzaminacyjny – jednak taki pojedynczy przypadek nie jest jeszcze zespołem jelita drażliwego.

W 10% przypadkach zespołu jelita drażliwego za przyczynę uznaje się przebytą infekcję. Można więc uznać, że unikanie zatruć pokarmowych w pewnym stopniu uchroni przed rozwinięciem IBS.

Infekcje, przewlekła antybiotykoterapia, długotrwały stres i nieprawidłowe zwyczaje żywieniowe mogą prowadzić do zaburzeń mikroflory jelitowej. Nieprawidłowy jej skład przyczynia się do zwiększonej fermentacji w jelitach.

Szczepy bakterii probiotycznych w probiotykach korzystnie wpływają na mikrobiotę.

Zespół jelita drażliwego – diagnostyka

Zespołu jelita drażliwego jako takiego się nie da zbadać. Diagnostyka w tym wypadku polega na wykluczeniu innych przyczyn dolegliwości. Przede wszystkim zaleca się dość ogólne badania krwi i kału, diagnostykę w kierunku różnych nietolerancji pokarmowych i na obecność zakażeń.

Podstawowymi badaniami, które się wykonuje w diagnostyce różnicowej w zespole jelita drażliwego są:

  • morfologia krwi
  • pomiar stężenia CRP i TSH w surowicy
  • badanie stężenia kalprotektyny lub laktoferyny w kale
  • badanie mikrobiologiczne kału

Te podstawowe badania pozwalają wykluczyć większość chorób przyczyniających się biegunek lub zaparć.

Nieprawidłowość TSH może świadczyć o nadczynności tarczycy (co powoduje biegunki) lub niedoczynności tarczycy (zaparcia). Podwyższone CRP jest natomiast charakterystyczne dla stanów zapalnych. Kalprotektyna w kale natomiast świadczy o stanie zapalnym jelit, więc pozwala odróżnić IBS od nieswoistych chorób zapalnych jelit.

W przebiegu zespołu jelita drażliwego wyniki wszystkich tych badań będą prawidłowe.

Dodatkowo należy zdiagnozować się w kierunku:

Nietolerancje pokarmowe zależne od przeciwciał IgG są częstym problemem współistniejącym z zespołem jelita drażliwego. Diagnostyka tego zaburzenia polega na pomiarze stężenia przeciwciał IgG swoistych dla określonych produktów.

Przy zastosowaniu testów na nietolerancje pokarmowe możliwe jest określenie tolerancji na 28, 44, 88 lub nawet 280 pokarmów, co pozwala na dokładne poznanie stanu zdrowia.

Wykluczenie nietolerowanych produktów przyczynia się do redukcji objawów osób z zespołem jelita drażliwego.

Celiakia jest trwałą nietolerancją glutenu, która ma liczne powikłania dla zdrowia.

W jej diagnostyce wykorzystuje się: badanie genetyczne na obecność typowych polimorfizmów HLA-DQ2 i HLA-DQ8 (ich brak wyklucza całkowicie celiakię), badanie serologiczne w kierunku przeciwciał powstających w procesie autoimmunologicznym, badanie endoskopowe z histopatologią w kierunku obecności zmian na terenie jelita cienkiego.

Nietolerancja laktozy może być trwała i uwarunkowana genetycznie lub być stanem tymczasowym spowodowanym zaburzeniem pracy jelit. Dlatego w diagnostyce nietolerancji laktozy wykonuje się badanie genetyczne na obecność polimorfizmu genu LCT oraz testy oceniające stopień trawienia laktozy w jelicie cienkim (np. wodorowy test oddechowy, test doustnego obciążenia laktozą).

Zespół jelita drażliwego – leczenie

Zespół jelita drażliwego jest chorobą przewlekłą, która może trwać u niektórych latami. Samą chorobę nie uznaje się za zagrażającą zdrowiu czy życiu.

Leczenie zespołu jelita drażliwego składa się z:

  • farmakoterapii objawowej,
  • antybiotykoterapii,
  • probiotykoterapii,
  • leczenia psychologicznego i psychiatrycznego,
  • diety.

Ze względu na brak ustalonej przyczyny leczenie IBS polega przede wszystkim na łagodzeniu objawów.

Wykorzystuje się leki przeciwzaparciowe i przeciwbiegunkowe, a taki leki rozkurczowe, które poprawiają usuwanie gazów ze światła jelita. Może być również zalecona antybiotykoterapia (ryfaksymina) w połączeniu z probiotykami w celu poprawy składu flory bakteryjnej jelit.

Za korzystne szczepy bakterii w leczeniu IBS uznaje się Bifidobacterium bifidum, Saccharomyces boulardii, Lactobacillus rhamnosus GG, gdyż przyczyniają się do zmniejszenia bólów brzucha i wiatrów.

Często zaleca się również leczenie psychologiczne i psychiatryczne. Jeżeli stwierdza się, że leczenie objawowe nie jest w pełni skuteczne stosuje się trójcykliczne leki przeciwdepresyjne lub inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny. Dodatkowo pacjent powinien skorzystać z pomocy psychoterapeuty, aby nauczył się metod radzenia sobie ze stresem czy lękiem.

Leia também:  Zespół Leriche’a – co to jest, jakie są objawy i jak leczyć?

Zespół jelita drażliwego – dieta i styl życia

Ze względu na psychologiczne podłoże zespołu jelita drażliwego wśród znacznej grupy pacjentów zaleca się, aby wdrożyli pewne zmiany w swoim stylu życia.

Zmiany te powinny dotyczyć zwiększenia czasu poświęcanego na odpoczynek, a także rozwijanie własnych zainteresowań, gdyż przyczynia się to do znacznej poprawy zdrowia psychicznego.

Pozytywne działanie będzie miała również aktywność fizyczna w umiarkowanym stopniu, gdyż przyczyni się do poprawy perystaltyki jelit i usuwania nadmiaru gazów, a także będzie odpowiadać za lepszy nastrój. 

Zalecenia dotyczące żywienia w zespole jelita drażliwego obejmują zadbanie o regularność posiłków i warunki ich spożywania. Częste, lecz niewielkie posiłki wpływają pozytywnie na regulację perystaltyki jelit, a posiłki należy jeść powoli w spokojnej atmosferze.

Dieta osoby z zespołem jelita drażliwego powinna ograniczać nierozpuszczalny błonnik, zaś zaleca się frakcje rozpuszczalne w postaci pektyn (np. w jabłkach), babki płesznik czy produktów owsianych.

W przypadku biegunkowego typu IBS należy ograniczyć ilość spożywanego błonnika do około 10 g na dobę, aby zredukować biegunki i produkcję gazu.

W typie zaparciowym nie zaleca się jednak zwiększenia ilości błonnika, gdyż może spowodować to nasilenie się produkcji gazów i wzdęć (przeczytaj o najlepszych sposobach na wzdęcia).

Dietoterapia obejmuje również wykluczenie szkodliwych pokarmów. Znaczna liczba osób ma nietolerancję laktozy i zaburzenia wchłaniania fruktozy – oba te węglowodany ulegają znacznej fermentacji jelitowej, przez co przyczyniają się do powstania biegunek.

W przypadku stwierdzenia nietolerancji IgG-zależnych lub alergii pokarmowych należy również wykluczyć te produkty z diety. U prawie 30% chorych na IBS obserwuje się nieceliakalną nadważliwość na gluten – tym pacjentom dieta bezglutenowa przyniesie najwięcej korzyści.

Dieta low-FODMAP w zespole jelita drażliwego

Powstała również dieta dla osób z zespołem jelita drażliwego zaprojektowana przez naukowców z Monash University. Dieta low-FODMAP wyklucza wszelkie produkty, które zawierają fermentujące węglowodany mogące nasilać objawy. Na 6-8 tygodni eliminuje się tzw. FODMAPs, czyli fermentujące oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i poliole.

Te rodzaje węglowodanów obejmują m.in. laktozę, fruktozę, sorbitol, ksylitol czy fruktany, które znajdują się w zbożach glutenowych. W drugim etapie diety wprowadza się stopniowo wykluczone składniki i ocenia, czy powodują one nawrót dolegliwości. Dietę low-FODMAP uznaje się za najskuteczniejszą formę dietoterapii zespołu jelita drażliwego.

Autor merytoryczny: Mgr Katarzyna Startek, Dietetyk

Aktualizacja: 2020-12-07

Może Cię jeszcze zainteresować:

IBS – co to za choroba?

Dieta przy zespole jelita drażliwego

Leczenie zespołu jelita drażliwego

Testy na Nietolerancje Pokarmowe – Czy są dla każdego Pacjenta?

Warszawa – test nietolerancje pokarmowe • Kraków – test nietolerancje pokarmowe • Łódź – test nietolerancje pokarmowe • Wrocław – test nietolerancje pokarmowe • Poznań – test nietolerancje pokarmowe • Gdańsk – test nietolerancje pokarmowe • Szczecin – test nietolerancje pokarmowe • Bydgoszcz – test nietolerancje pokarmowe

Bibliografia:

  1. Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki w leczeniu zespołu jelita drażliwego i przewlekłego zaparcia idiopatycznego – przegląd systematyczny. Med. Prakt., 2015; 1: 122–124.
  2. Wpływ diety o małej zawartości fermentujących oligo-, di- i monosacharydów oraz polioli (FODMAP) na objawy zespołu jelita drażliwego. Med. Prakt., 2014; 4: 118–119.
  3. Środki zwiększające objętość stolca, leki rozkurczające mięśnie gładkie i leki przeciwdepresyjne w leczeniu zespołu jelita drażliwego – przegląd systematyczny. Med. Prakt., 2011; 12: 70–72.
  4. Włókna pokarmowe rozpuszczalne lub nierozpuszczalne w zespole jelita drażliwego. Med. Prakt., 2010; 3: 102.
  5. Zespół jelita drażliwego w: Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017.
  6. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). CG61. Irritable bowel syndrome in adults: diagnosis and management of irritable bowel syndrome in primary care. London 2008 (z późn. popr.).
  7. El-Salhycorresponding M., Gundersen D.: Diet in irritable bowel syndrome. Nutr J. 2015; 14: 36.
  8. Schoenfeld P.S.: Advances in IBS 2016: A Review of Current and Emerging Data. Gastroenterol Hepatol (N Y). 2016 Aug; 12(8 Suppl 3): 1–11.

Ból brzucha / ból żołądka – GASTROMED Toruńskie Centrum Gastrologii, gastroskopia kolonoskopia w znieczuleniu

Ból brzucha ma dużą liczbę przyczyn i powinien być zbadany przez lekarza specjalistę. Ból brzucha może mieć charakter ostry lub przewlekły i może być powiązany z żołądkiem, wyrostkiem robaczkowym, woreczkiem żółciowym, śledzioną, jelitami, wątrobą, trzustką oraz problemami ginekologicznymi.

Czasami ból odczuwany w brzuchu może być powiązany z organami, które są umiejscowione w jego pobliżu takimi jak płuca, nerki czy układ rozrodczy. Zatem żeby ustalić przyczynę bólu ważna jest wizyta u lekarza specjalisty, który zbada objawy i ustali dalsze postępowanie.

Ból brzucha może być zarówno niegroźną niedogodnością, która może być zażegnana przy pomocy leków wydawanych bez przepisu lekarza jak i oznaką poważnej choroby, która wymaga natychmiastowego leczenia pod kierunkiem specjalisty gastroenterologa. Jak poznać która sytuacja nas dotyczy?

Przede wszystkim należy zachować spokój i odpowiedzieć sobie na te proste pytania:

  1. Czy ból jest łagodny czy ostry?
  2. Czy ból jest miejscowy czy raczej czujesz go w całym brzuchu?
  3. Czy masz problemy z przełykaniem?
  4. Czy bólowi towarzyszy biegunka, wymioty, skurcze, zaparcie, zatwardzenie lub gorączka?
  5. Czy w stolcu lub w wymiocinach (jeśli dotyczy) zauważyłeś krew?
  6. Czy stolec nie jest smołowaty (czarny), czy wymioty nie wyglądają jak fusy z kawy?
  7. Czy twój brzuch jest wzdęty lub wyjątkowo wrażliwy na dotyk?
  8. Czy ból jest na tyle dotkliwy, że czujesz, że potrzebujesz wizyty u lekarza specjalisty?

Przyczyny bólu brzucha

Najczęściej ból brzucha nie sygnalizuje stanu zagrożenia życia. Lista potencjalnych przyczyn takiego bólu jest długa i znajdują się na niej między innymi:

  • zapalenie przewodów żółciowych
  • zapalenie pęcherza, nerek lub śledziony
  • rak okrężnicy
  • zatwardzenie/zaparcie
  • choroba Leśniowskiego-Crohna
  • nadmierne gazy i wzdęcia
  • alergie pokarmowe
  • zatrucie pokarmowe lub zatrucie ołowiem
  • zapalenie woreczka żółciowego
  • kamienie żółciowe
  • choroba refluksowa przełyku
  • nietolerancja glutenu (celiakia)
  • przepuklina
  • niestrawność
  • zapalenie otrzewnej
  • zapalenie wyrostka robaczkowego
  • zapalenie trzustki
  • zapalenie dwunastnicy
  • wrzodziejące zapalenie jelita grubego
  • niedrożność jelit
  • zespół jelita drażliwego
  • mocznica (uremia)
  • kamienie nerkowe
  • nietolerancja laktozy
  • zapalenie uchyłków jelita grubego
  • niedokrwienie jelit (niedokrwienie krezki)
  • zapalenie wątroby
  • chłoniaki nieziarnicze
  • rak żołądka
  • rak trzustki
  • zapalenie płuc
  • pęknięta śledziona
  • anemia sierpowata
  • zapalenie błony śluzowej żołądka (nieżyt żołądka)
  • grypa żołądkowa
  • nadwyrężone, naciągnięte lub uszkodzone mięśnie brzucha
  • powiększone węzły chłonne (zapalenie węzłów chłonnych krezki)
  • wrzody
  • zapalenie dróg moczowych

Kobiety muszą dodać dodatkowe potencjalne przyczyny do powyższej listy:

  • zapalenie jajowodów
  • obecność zapłodnionego jajeczka poza macicą (ciąża pozamaciczna)
  • zapalenie organów układu rozrodczego (zapalenie narządów miednicy mniejszej)
  • skurcze miesiączkowe
  • rak jajnika
  • cysty na jajniku
  • bóle owulacyjne
  • obecność błony śluzowej macicy poza jamą macicy (endometrioza)

Diagnozowanie bólu brzucha

Jeśli ból jest miejscowy to okolice jego występowania (wysoko lub nisko, po lewej lub po prawej stronie, z przodu lub z tyłu) mogą pomóc w zawężeniu listy przyczyn. Czas trwania oraz intensywność bólu również mogą wskazać lekarzowi specjaliście jego prawdopodobne źródło. Objawy towarzyszące, takie jak biegunka czy gorączka, także wskazują na konkretne schorzenia.

Podczas wizyty gastroenterolog zapyta o dotychczas przebyte choroby oraz zaobserwowane objawy oraz przeprowadzi dokładne badanie fizykalne. Jeśli będzie to konieczne, zleci również badania krwi, moczu i/lub stolca.

W niektórych przypadkach mogą być konieczne dodatkowe badania diagnostyczne, takie jak zdjęcie rentgenowskie, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, USG, gastroskopia, kolonoskopia, endoskopia kapsułkowa i inne.

Określenie właściwych sposobów diagnostycznych oznacza właściwą opiekę medyczną. Każdy lekarz może leczyć objawy, ale doświadczony gastroenterolog wskaże przyczynę bólu i zaplanuje leczenie u jego źródła.

Leczenie bólu brzucha

Leczenie bólu brzucha opiera się na właściwej diagnozie postawionej przez lekarza specjalistę. Na przykład, ból żołądka może wymagać tylko leków zobojętniających. Z drugiej strony, nowotwór wymaga kompleksowego i inwazyjnego leczenia przez wiele miesięcy.

Zakres leczenia zwykle rozciąga się od unikania pewnych rodzajów żywności przez przyjmowanie leków antyzapalnych i antybiotyków do zabiegów chirurgicznych. Podczas wizyty gastroenterolog indywidualnie zdiagnozuje przypadek i po poznaniu przyczyny bólu omówi konkretne opcje jego leczenia.

WAŻNE: Informacje tu zawarte stanowią jedynie wskazówki, a nie porady medyczne. Prosimy skonsultować się z odpowiednim lekarzem odnośnie swojego stanu zdrowia, gdyż tylko wykwalifikowany i doświadczony specjalista może dokonać trafnej diagnozy i zalecić odpowiednie leczenie.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*