Zespół nawracających ubytków nabłonka rogówki

Zespół nawracających ubytków nabłonka rogówkiMówi się, że oczy są zwierciadłem duszy – nie bez powodu. To nie tylko wyznacznik tego, jacy jesteśmy, ale również naszego stanu zdrowia. Przejrzyste i pewne spojrzenie, biała gałka oczna, to oznaka zdrowia. Czasem zmiany w naszym narządzie wzroku mogą być sygnałem słanym przez organizm, więc warto przynajmniej na początku w teorii zorientować się, co owe zmiany mogą oznaczać. Obok zmian zewnętrznych, widocznych „gołym okiem”, są też te niezauważalne, które może tylko dostrzec lekarz okulista, ortoptysta itd.. Zazwyczaj wtedy mamy do czynienia z zaburzeniami widzenia, wadami refrakcji, nieprawidłową pracą mięśni gałek ocznych. W dobie technologii, które są dosłownie wszędzie – na dworcach kolejowych, pokładzie samolotu, w centrach handlowych, czy w szkole, domu, pracy (smartphone, laptop, tablet, e-book, iPod, PlayStation, komputer stacjonarny itd.), nie trudno o pogorszenie ostrości widzenia. Z każdej strony bombardowani jesteśmy niezliczoną ilością obrazów cyfrowych, w tym i informacji, które nasz wzrok musi przetwarzać. Taka ciągła praca strasznie go nadwyręża i jest bezpośrednią przyczyną tego, że w ostatnich 30-latach znacznie wzrosła ilość dzieci, które mają zdiagnozowaną krótkowzroczność, cierpią na skurcz akomodacyjny i inne dolegliwości narządu wzroku.

okulista-zaburzenia-widzenia-erozja-rogowki

Najczęściej występujące zaburzenia widzenia

Zaburzenia (pola) widzenia to bardzo ogólne pojęcie. Bywa, że pojawiają się nagle. Do typowych zaburzeń widzenia zaliczamy: ślepotę, podwójne widzenie, zamglone widzenie, rozmyte obrazy, mroczki, błyski (jasne rozbłyski), zanik bocznego pola widzenia.

Obok takich zaburzeń występuje zazwyczaj ostry ból oka powstały na skutek ostrego ataku niedokrwienia oka, zapalenia nerwu wzrokowego albo ataku ostrej jaskry.

Niezależnie od tego, czy pojawił się tylko jeden niepokojący symptom, czy może kilka – to w każdym przypadku należy zgłosić się do lekarza okulisty! W naszym gabinecie okulistycznym udzielimy Waszemu dziecku pomocy, wizytę możecie zarezerwować telefonicznie: 22 266 09 95 bądź e-mailowo: [email protected]

Dlaczego miewamy zaburzenia widzenia?

Mogą być objawem wielu chorób wzroku, takich jak: jaskra, zaćma, stożek rogówki, odwarstwienie siatkówki, zwyrodnienie plamki żółtej (AMD).

Przy chorobach ogólnoustrojowych (retinopatia cukrzycowa, nadciśnienie tętnicze) również mogą wystąpić zaburzenia widzenia.

Naczynia krwionośne odżywiające oko podlegają w przebiegu chorób ogólnoustrojowych identycznym zmianom jak pozostałe naczynia, więc symptomy słane przez oczy bardzo często pomagają w postawieniu prawidłowej diagnozy.

okulista-zaburzenia-widzenia-erozja-rogowki

Przy nadczynności tarczycy występuje podwójne widzenie, wytrzeszcz oczu, podniesienie temperatury skóry, przyspieszenie akcji serca oraz silne bóle głowy, którym towarzyszą plamki świetlne i mroczki w polu widzenia.

Kiedy zaburzenia wzroku mają swoje źródło w układzie nerwowym, to ich pojawienie może świadczyć o: uszkodzeniu nerwu wzrokowego, skrzyżowania wzrokowego, drogi wzrokowej albo ośrodków wzrokowych, które znajdują się w płacie potylicznym. Nawet małe zmiany w tych strukturach mogą przyczynić się do obniżenia ostrości widzenia, ubytków w polu widzenia, a niekiedy nawet do ślepoty!

okulista-zaburzenia-widzenia-erozja-rogowki

Pojawiająca się nadwrażliwość na światło, ból i zaczerwienienie oka, niewyraźne widzenie (nieostry obraz) mogą świadczyć o zapaleniu tęczówki lub błony naczyniowej oka.

Postępujące lub nagłe pogorszenie ostrości wzroku, zniekształcenie i ściemnienie obrazów szczególnie w trakcie takich czynności jak: czytanie, pisanie, malowanie oraz puste pole w centrum widzenia, pofalowanie linii prostych – to typowe objawy zwyrodnienia plamki gęstej. Występuje u osób starszych, najczęściej po 55. roku życia. Jedyną możliwą i skuteczną formą terapii jest leczenie laserowe.

okulista-zaburzenia-widzenia-erozja-rogowki

Schorzenie zwane odwarstwieniem siatkówki grozi całkowitą utratą wzroku. Przy odwarstwieniu siatkówki również występują zaburzenia pola widzenia, takie jak: błyski pojawiające się zarówno w dzień, jak i w nocy, mroczki, zanik bocznego pola widzenia, latające muszki, czarny deszcz, kropki lub urwane nitki przed oczami.

Zaćma (katarakta) spowodowana zmętnieniem soczewki oka, przejawia się zamglonym widzeniem i obecnością białej plamki widocznej na źrenicy oka.
Wszelkie urazy gałki ocznej spowodowane obecnością ciała obcego mogą być przyczyną zaburzeń w polu widzenia.

okulista-zaburzenia-widzenia-erozja-rogowki

Objawy i leczenie krótkowzroczności

Gdy Twoje dziecko jest krótkowidzem, to widzi zamazany obraz obiektów, które znajdują się w znacznej odległości od niego. Kiedy mruży oczy, to stają się wyraźniejsze, ponieważ zmniejsza się wówczas rozproszenie obrazu na siatkówce. Leczenie tej wady polega na korygowaniu poprzez soczewki rozpraszające.

Ich moc określa się w dioptriach ze znakiem – (minus). W celu skorygowania wady można nosić soczewki kontaktowe lub ortosoczewki, okulary korekcyjne (optyczne).

Trwałą korekcję krótkowzroczności zapewnia operacja przy użyciu lasera, a gdy towarzyszy jej zaćma – wymiana naturalnej soczewki oka na sztuczną soczewkę.

okulista-zaburzenia-widzenia-erozja-rogowki

A może to nadwzroczność?
Gdy patrzymy na przedmioty położone blisko i towarzyszy nam przy tym ból głowy, nasze oczy męczą się, to oznacza, że prawdopodobnie jesteśmy nadwzroczni. Ta wada wzroku przychodzi zazwyczaj z wiekiem, ale można ją zniwelować, stosując okulary korekcyjne.

Twoje dziecko powinno przynajmniej dwa razy w roku odwiedzać lekarza okulistę (i dyplomowanego ortoptystę), ponieważ w okresie wzrostu i rozwoju narządu wzroku zmiany zachodzą bardzo szybko i niekiedy niepostrzeżenie. To, że dziecku nic nie dokucza, to nie znaczy, że widzi nadal tak samo.

Dzieci nie mają punktu odniesienia – nie wiedzą co to znaczy “widzieć prawidłowo”, więc same nie powiedzą nam, że coś jest nie tak z ich wzrokiem. W wieku szkolnym tym bardziej wzrok naszego malucha jest narażony na różne zewnętrzne czynniki, więc regularnie poddawaj kontroli jego wzrok.

Nasz Gabinet okulistyczny i ortoptyczny zlokalizowany jest w Warszawie, tuż przy Centrum Arkadia, na Alei Jana Pawła II 80/130 w Babka Tower. Uprzejmie prosimy o wcześniejszą rezerwację, możecie dzwonić do nas w tygodniu: tel. 22 266 09 95. Dla tych, którzy wolą kontakt e-mailowy: [email protected] Do zobaczenia!

okulista-zaburzenia-widzenia-erozja-rogowki

Zespół nawracających ubytków nabłonka rogówki
Zespół nawracających ubytków nabłonka rogówki

Kiedy mamy do czynienia z erozją rogówki?

Lekarze okuliści mają do czynienia z różnymi formami erozji rogówki: mikro- i makroerozjami. Pojęcie erozja rogówki oznacza ubytek w obrębie zewnętrznej warstwy oka tj. nabłonka rogówki.

Takim erozjom towarzyszy zazwyczaj silny ból, światłowstręt, łzawienie oraz przekrwienie gałki ocznej. Zdarza się, że spada również ostrość wzroku w trakcie trwania epizodu (bądź epizodów) choroby, ale po zaleczeniu wraca do normy.

Trwałe obniżenie ostrości wzroku grozi nam, gdy mamy kilkukrotne, trudno gojące się nawroty erozji albo centralnie umiejscowioną erozję. Niestety w przypadku zespołu nawrotowych erozji nabłonka rogówki, zsuwa się on zdecydowanie łatwiej i „goi” dłużej.

Terapia bywa długa i niekiedy bardzo uciążliwa dla pacjenta. W takim przypadku prawidłowa pielęgnacja i ostrożność są niezbędne obok wspomagania odpowiednimi medykamentami.

okulista-zaburzenia-widzenia-erozja-rogowki

Jakie są częste przyczyny uszkodzeń nabłonka oka?

Sama erozja nabłonka powstaje na skutek tego, że nabłonek źle przylega do blaszki granicznej przedniej oka. Do takiej sytuacji może dojść, gdy wcześniej przebyliśmy np. urazy rogówki. Przykładowe urazy rogówki, które mogą doprowadzić do erozji:
– zadrapanie palcem (bądź paznokciem) w wyniku pocierania oka;
– uszkodzenie drobnym przedmiotem, cząsteczką, która dostała się do oka;

– gwałtowne zderzenie z owadem w locie – mocne uderzenie odwłokiem o powierzchnię oka może doprowadzić do miejscowej mikroerozji.

SOS dla rogówki

Poniedziałek, 3 kwietnia 2017 (10:58) Udostępnij

Czasem wystarczy niefortunne dotknięcie oka palcem, by doszło do erozji jej nabłonka. To bardzo bolesne uszkodzenie. Jak sobie z tym radzić?

Zdjęcie Zespół nawracających ubytków nabłonka rogówki Przyczyną urazu może być zadrapanie szczoteczką od tuszu do rzęs podczas wykonywania makijażu /123RF/PICSEL

Najczęściej przyczyną tego problemu jest uraz mechaniczny. Do uszkodzenia (ubytku) nabłonka rogówki często dochodzi na łonie natury, np. na skutek urażenia oka gałązką podczas spaceru wśród drzew czy wąchania jakichś roślin. Zdarza się, że tak poruszymy kartką papieru, że jej krawędź czy róg trafi w oko.

Główny objaw uszkodzenia nabłonka rogówki to silny, rwący ból. Jest najbardziej dotkliwy podczas ruchu powieki, porównywany do uczucia wbijania szpilek w oko lub cięcia żyletką. Czasem nie pozwala otworzyć oka. Towarzyszy mu łzawienie, światłowstręt, często przekrwienie gałki ocznej.

Niekiedy może wystąpić także pogorszenie ostrości widzenia.

Na szczęście nabłonek rogówki ma zdolność szybkiej regeneracji. U zdrowej osoby, nieobciążonej innymi chorobami, goi się całkowicie w czasie od jednego do trzech dni. W leczeniu stosowane są maści, żele lub krople z antybiotykiem.

Zabezpieczają one oko przed ewentualną infekcją, ponieważ ubytek w nabłonku rogówki to “otwarte drzwi” dla bakterii i grzybów Podczas urazu mogą one przeniknąć w głąb rogówki i wywołać jej zapalenie czy owrzodzenie. Często oko zabezpieczane jest na dobę jałowym opatrunkiem.

Nie tylko chroni to przed infekcją, ale też wspomaga gojenie i zmniejsza ból. 

Choroba może się odnawiać. Mówimy wtedy o nawrotowej erozji rogówki. Dolegliwości powracają w różnych odstępach czasu. U niektórych co kilka lat, miesięcy, u innych co kilka tygodni, a nawet dni.

Nawrotowe erozje często wynikają ze skłonności rogówki do samoistnych ubytków nabłonka po uprzednim głębokim urazie.

Nabłonek może nie tworzyć trwałych połączeń z pozostałymi warstwami rogówki, nie przylegać do nich prawidłowo, a wtedy łatwo się odwarstwia. Sprzyja temu m.in. suche oko. 

Przy nawrotowych erozjach ból jest najbardziej nasilony rano, po przebudzeniu, gdy oko jest przesuszone. Wieczorem, zgodnie z rytmem dobowym, wydzielanie łez się zmniejsza, a w trakcie nocnego wypoczynku ustaje całkowicie. Ponadto podczas snu zamknięte powieki ściśle przylegają do rogówki; przy ich otwieraniu może dojść do oderwania nowo powstałego nabłonka. 

Leia também:  Jakie Mieliscie Pierwsze Objawy Raka Trzustki?

W leczeniu nawrotowych erozji ważne jest zapobieganie wysuszeniu oka. Naturalnie rogówkę pokrywa film łzowy, który zwilża jej nabłonek, chroniąc go przed uszkodzeniami oraz zapewniając odpowiednie “smarowanie” powieki w jej ruchu po rogówce.

Przy nawrotowych erozjach stabilność filmu łzowego często jest zaburzona. Oko wysycha i potrzebuje dodatkowego nawilżenia. Zapewniają je preparaty typu sztuczne łzy – krople, żele, maści. Trzeba je stosować kilkakrotnie w ciągu dnia, koniecznie wieczorem, przed snem.

A nawet, jeśli jest taka potrzeba, w nocy – w ten sposób złagodzimy poranne dolegliwości bólowe.

Jeśli objawy erozji mają tendencję do częste go nawracania, aplikacja sztucznych łez potrzebna jest nie tylko w trakcie dolegliwości, lecz i po ich ustąpieniu,między kolejnymi nawrotami.

Przy nawrotowych erozjach rogówki podczas ostrego ataku okulista może założyć na oko leczniczą soczewkę kontaktową. Zwykle nosimy ją kilka dni bez zdejmowania na noc.

Jest ona formą ochronnego opatrunku i pomaga w lepszym przylgnięciu nabłonka do pozostałych warstw rogówki, przyspiesza jego regenerację i zmniejsza ból.

Czasem stosuje się leczenie chirurgiczne. Jednym z zabiegów jest abrazja rogówki. Polega na usunięciu nabłonka rogówki, co stwarza dogodne warunki do odtworzenia się nowego, zdrowszego nabłonka.

W leczeniu wykorzystywany jest też laser ekscymerowy. Za jego pomocą zdejmowany jest uszkodzony nabłonek i modelowana sama rogówka.

Podczas zabiegu jednocześnie można usunąć problem nawracającej erozji i wadę wzroku – krótkowzroczność.

Wideo Nauka BEZ fikcji: Jak rzadkie są najrzadsze choroby? Video Brothers

Erozja rogówki – przyczyny, objawy uszkodzenia, metody leczenia

Zespół nawracających ubytków nabłonka rogówki

Erozja rogówki, to uszkodzenie powierzchownych warstw nabłonka rogówki. Chociaż niewielkie urazy goją się najczęściej w ciągu kilku dni, dają bardzo silne objawy bólowe.

Uszkodzenie powierzchownych warstw nabłonka rogówki najczęściej ma miejsce w wyniku urazów mechanicznych, np. gałęzią, kartką, palcem, soczewką czy ciałem obcym. Mikrourazy goją się zazwyczaj w ciągu 2-3 dni, a ostrość wzroku powraca do stanu wyjściowego. Nieco inaczej przedstawia się prognoza w przypadku nawracających erozji rogówki.

Erozje nawrotowe

Nawracające erozje rogówki związane są zazwyczaj z wcześniejszymi urazami (zadrapaniem, ciałem obcym), dystrofią lub degeneracją. Czasami są pierwszym objawem dystrofii rogówki i sugerują dalsze badania w kierunku dystrofii przednich rogówki (np.

Cogana, Messmanna), istoty właściwej (dystrofia plamkowata, ziarnista) oraz śródbłonkowych. W erozjach nawrotowych dochodzi do zmian na poziomie mikroskopowym: zmniejszenia ilości hemidesmosomów, co wiąże się z nieprawidłowościami w przyleganiu nabłonka, który łatwo zsuwa się z powierzchni rogówki.

Na skutek erozjai nawrotowych może dojść do trwałego lub przejściowego pogorszenia ostrości widzenia.

Przyczyny erozji rogówki

  • Najczęstszą przyczynę stanowią urazy mechaniczne, np. palcem, brzegiem kartki papieru, paznokciem lub ciałem obcym tkwiącym w spojówce powieki górnej. Są częste zwłaszcza u dzieci;
  • Zadrapanie przez zwierzę – istnieje duże ryzyko wtórnego zakażenia bakteryjnego lub grzybiczego;
  • Złe dopasowanie, zbyt długie używanie lub noszenie przeterminowanych soczewek kontaktowych wiążące się z powstawaniem otarć;
  • Obecność ciała obcego w rogówce lub pod powieką, na przykład ziarenka piasku lub nieprawidłowo rosnące rzęsy;
  • Urazy chemiczne – mają miejsce rzadko, ale prognoza jest mniej korzystna.

Dodatkowo istnieją czynniki sprzyjające zachorowaniu, ale nie wywołujące go bezpośrednio. Należą do nich cukrzyca, choroby autoimmunologiczne, niedawne urazy lub infekcje oka oraz dym papierosowy. Warto pamiętać, że erozjom rogówki można zapobiegać poprzez częste mycie rąk, unikanie dotykania oczu, prawidłowe noszenie soczewek kontaktowych i używanie okularów ochronnych podczas pracy.

Objawy uszkodzenia rogówki

  • Bardzo silny ból oka – chociaż erozja rogówki jest niewielka i nie wywołuje długo utrzymujących się objawów, ból jest znacznie silniejszy niż w przypadku urazów o gorszym rokowaniu;
  • Światłowstręt;
  • Silne zaczerwienie (przekrwienie) oka;
  • Skurcz powiek połączony z brakiem możliwości ich otwarcia;
  • Łzawienie i wydzielina z oka;
  • Zamglenie widzenia (występuje przejściowo).

Diagnostyka erozji rogówki

Jeśli pojawi się bardzo silny ból oka, zaczerwienienie lub znaczne pogorszenie widzenia, należy jak najszybciej zgłosić się do okulisty. Lekarz bada oko w lampie szczelinowej, czasem wykonuje pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego oraz ocenia ostrość wzroku.

Przy erozjach rogówki kluczowe jest barwienie fluoresceiną i ocena w świetle niebieskim. W obszarze ubytku dochodzi do gromadzenia się barwnika i przyjmuje on kolor zielony. Przy poważnych urazach wykonuje się obrazowanie oka przy pomocy tomografii komputerowej czy badania ultrasonograficznego.

Ważne są regularne kontrole u okulisty, aż do czasu wygojenia się erozji.

Leczenie erozji rogówki

Leczenie dzielimy na farmakologiczne, przy pomocy opatrunkowych soczewek kontaktowych, laserowe i chirurgiczne. Gojenie się drobnych urazów trwa zazwyczaj 2-3 dni, a przy nadkażeniach bakteryjnych, grzybiczych, oparzeniach chemicznych lub nawrotowych erozjach rogówki dłużej.

  • Leczenie farmakologiczne
    Zazwyczaj polega na podawaniu kropli lub maści z antybiotykiem, przez okres około 48 godzin. Oka nie trzeba zaklejać opatrunkiem, może to wręcz wydłużyć czas leczenia. Dodatkowo stosuje się leki przeciwbólowe tj. paracetamol. Na noc zaleca się stosowanie maści lub kropli nawilżających, co zapobiega wysuszaniu się nabłonka. Czasami środki nawilżające stosuje się nawet do 3 miesięcy po wystąpieniu erozji rogówki. Preparaty hiperosmotyczne mają na celu zmniejszenie obrzęku nabłonka. Dekstran i metyloceluloza wygładzają wprawdzie powierzchnię rogówki, jednak nie chronią przed nawrotami.
  • Soczewki kontaktowe
    Wspomagają regenerację nabłonka, subiektywnie przynoszą poprawę, ale nie zapobiegają nawrotowym erozjom.
  • Zabiegi laserowe
    Metodą niezwykle precyzyjną i pozwalającą na optymalne dopasowanie głębokości zabiegu jest fotoablacja laserem ekscymerowym, nazywana również fotokeratektomią terapeutyczną (PTK). Metodę tę można stosować zarówno przez nabłonek rogówki, jak i po jego zdjęciu. Wyniki leczenia są zależne od przyczyny erozji i stanu rogówki, dobre wyniki osiąga się w dystrofiach rogówki i erozjach nawrotowych.
  • Leczenie chirurgiczne
    Zalecane jest, gdy inne metody zawiodą. Do najczęściej stosowanych zabiegów należy usunięcie mechaniczne nabłonka rogówki (abrazja rogówki), a następnie aplikowanie maści z opatrunkiem uciskowym. Inne metody to: keratektomia powierzchowna, mikrokoagulacja czy kauteryzacja błony Bowmana. Nie dają one niestety zadowalających wyników, nawroty są częste, może dojść do powstania blizn i odczynu zapalnego.

Erozja rogówki zazwyczaj wiąże się z niewielkim uszkodzeniem powierzchownej warstwy nabłonka rogówki w wyniku urazu mechanicznego.

Leczenie w takich przypadkach polega na podawaniu maści z antybiotykiem i środków nawilżających, a wygojenie następuje po kilku dniach. Gorsze rokowanie ma miejsce przy oparzeniach chemicznych czy erozjach nawrotowych, w takich przypadkach skuteczne może być leczenie laserem.

Nawracające erozje rogówki mogą nadal pojawiać się nawet mimo długotrwałego i najskuteczniejszego leczenia, niekiedy nawet po kilku latach.

Nawracająca erozja

badanie ostrości wzroku,pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,badanie odcinka przedniego przy pomocy lampy szczelinowej typu Haag-Streit,badanie tylnego odcinka oka za pomocą soczewki Volk i wziernika Fisona oraz trójlustra Goldmanna,badanie wady wzroku (autorefraktometr i skiaskopia),dobór okularów,dobór soczewek kontaktowych,diagnostyka w zakresie schorzeń przedniego i tylnego odcinka gałki ocznej, ze szczególnym uwzględnieniem schorzeń siatkówki i nerwu wzrokowego,diagnostyka i leczenie choroby zezowej,SOCT,SOCT Jaskrowe,biometria,biometria optyczna,USG,PEŁNA DIAGNOSTYKA JASKRY,pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,HRT III (badanie tarczy nerwu wzrokowego),badanie kąta przesączania (SOCT i trójlustro Goldmanna),pachymetria (SOCT),pole widzenia,pole niebiesko-żółte,czy jesteś w grupie ryzyka jaskry,jaskra,skiaskop,tablice snellena,autorefraktometr,tonometr,trójlustro goldmanna,soczewka volc,wziernik fisona, soczewki kontaktowe, choroba zezowa,synoptofor,linijki pryzmatyczne,bioptor,test muchy,test Langa,widzenie barw,tablice Ishihary,Optyczna koherentna tomografia,OCT Spektralne,SS-OCT,OCT Spektralne,choroby plamki,odwarstwienia siatkówki,dystrofie siatkówki,choroby pogranicza szklistkowo-siatkówkowego,zmiany w przebiegu cukrzycy i chorób naczyniowych,Jak wygląda i na czym polega badanie,definicja badania,ultrasonografia,Badanie USG B,badanie za pomocą ultradźwięków, tonometria impresyjna,tonometria aplanacyjna,tonometria bezdotykowa,tonometr Schiötza,tonometr aplanacyjny Goldmanna,Ciśnienie wewnątrzgałkowe,TRK-1P Topcon,tarcza nerwu wzrokowego,plamka żółta,Diagnostyka i monitorowanie jaskry,Badanie rogówki,Heidelberg Retinal Tomograph,dystrofia Fuchsa,jaskrowy obrzęk śródbłonka rogówki,dno oka,Perymetria,nieprawidłowy obraz dna oka,HFA II 745i polomierz komputerow,Humphrey Systems Carl Zeiss Groupy,Wskazania do badania,badanie,neuropatia jaskrowa

Zespół nawracających ubytków nabłonka rogówki

Pamiętaj ! Nie ma skutecznej, takiej, która doprowadzi do natychmiastowego i trwałego wyleczenia, metody leczenia nawracającej erozji.

Pamiętaj !1. Nie pocieraj zamkniętych powiek podczas mycia, demakijażu, gdy czujesz jakikolwiek dyskomfort oczu (uczucie piasku w oczach, swędzenie, pieczenie itp.).2.

Nie przebywaj w pomieszczeniach zadymionych, o małej wilgotności powietrza, zanieczyszczonych (np. w kuchni podczas krojenia cebuli czy w czasie, gdy znajdują się w niej przypalone potrawy itp.).3. Na basenie zawsze pływaj w okularach pływackich.4.

Jeżeli poczujesz jakiekolwiek dolegliwości, natychmiast zastosuj sztuczne łzy (bez konserwantów, a w początkowym okresie – w postaci żelu).5.

Jeżeli ból nie ustępuje, zgłoś się do lekarza okulisty, który oceni, czy stan nawracającej erozji nie został powikłany przez stan zapalny i czy nie ma konieczności podania dodatkowych leków.

Tylko takie postępowanie ma szansę spowodować trwałą remisję i brak dokuczliwych objawów bólowych.

Nawracające erozje rogówki

Zespół nawracających ubytków nabłonka rogówki (RCE) wywołuje nieprawidłowe przyleganie nabłonka rogówki przez co powstają uciążliwe ubytki. Choroba może praktycznie wystąpić u osób w każdym wieku, jednak najczęściej rozpoznawana jest ok. 50 roku życia. Cierpi na nią coraz więcej chorych mieszkający w krajach rozwijających się.

Leia também:  Jakie Są Objawy Gdy Odkleja Się Łożysko?

Przyczyny

Chorobę najczęściej wywołują urazy powierzchniowe rogówki. Może to być zadrapanie, nawet paznokciem lub przy pomocy drobnego przedmiotu.

Nawracające erozje mogą być także skutkiem delikatnych urazów mechanicznych i mogą rozwinąć się nawet po wielu latach, kiedy to już zdążyliśmy zapomnieć o niewielkim urazie. Nawracające erozje bywają także problematyczne dla osób chorujących na cukrzycę, gdyż utrudniają jej skuteczne leczenie.

Dokładne przyczyny powstawania erozji nie są jeszcze jednoznacznie określone. Być może odpowiedzialne są za to 2 enzymy, żalatynaz MMP-2 i MMP-9.

Objawy

Niezależnie od przyczyny powstania erozji rogówki jej objawami są silny ból, światłowstręt, łzawienie, przymglenie widzenia, a często także przekrwienie gałki ocznej. Objawy występują najczęściej rano, zaraz po przebudzeniu.

Towarzyszący objawom spadek ostrości wzroku w okresach pomiędzy epizodami choroby zazwyczaj wraca do poziomu sprzed dolegliwości. Do trwałego obniżenia ostrości wzroku może dojść po kilkukrotnych, uporczywych, trudno gojących się nawrotach bądź też w przypadku centralnie umiejscowionej erozji.

W zespole nawrotowych erozji nabłonek rogówki bardzo łatwo zsuwa się z jej powierzchni. Jest to spowodowane jego złym przyleganiem do blaszki granicznej przedniej, co wiąże się z nieprawidłowościami w kompleksie przylegania nabłonkowo-stromalnego.

Badania histologiczne wykazały przede wszystkim zmniejszenie ilości hemidesmosomów z towarzyszącym oddzieleniem błony podstawnej.

Leczenie

Jak sama nazwa wskazuje erozja ma skłonności do nawracania. Skuteczne leczenie jest trudne zarówno dla pacjenta jak i dla okulisty i często niestety nie przynosi zadowalających efektów. Można wyróżnić 4 sposoby leczenia nawracającej erozji rogówki

Leczenie farmakologiczne

Wskazane jest stosowanie kropli i maści do oczu, opatrunku uciskowego, które jednak nie sprawdzają się u wszystkich pacjentów. Maść warto stosować na noc, kiedy oczy są zamknięte. Podanie środków na noc zapobiega wysuszeniu rogówki przez wiele godzin podczas snu.

Pacjenci borykający się z erozjami powinni stosować maści i krople regularne nawet do 3. miesięcy po ustąpienie ataku erozji. Dekstran i metyloceluloza przynoszą ulgę pacjentowi borykającemu się z erozjami.

Środki hiperosmotyczne, które można znaleźć w popularnych maściach dostępnych w sklepach, zmniejszają obrzęk rogówki, co działa zarówno łagodząco na odczucia pacjenta, a także pozwalają na wiązanie się kompleksu wiążącego. Te substancje powinny być stosowane od 6. do nawet 12. miesięcy.

Oczywiście dawki leków i intensywność ich przyjmowania należy skonsultować z lekarzem okulistą.

Lecznicze za pomocą soczewek kontaktowych

Kolejną metodą stosowaną w przypadku erozji jest wykorzystanie leczniczych soczewek kontaktowych, które skutecznie chronią rogówkę. U niektórych pacjentów zauważono, że soczewki wspomagają procesy regeneracyjne rogówki. Niestety jednak soczewki nie są w stanie zapobiec pojawianiu się nawracających erozji.

Leczenie chirurgiczne

Leczenie chirurgiczne podejmowane jest w momencie, gdy nie sprawdzi się leczenie farmakologiczne ani za pomocą soczewek kontaktowych.

Tego typu metodę stosuje się także w przypadku częstych nawrotów dolegliwości subiektywnych albo też przy występowaniu powikłań.

Podjęcie się leczenia chirurgicznego następuje po konsultacji z lekarzem, i jest zależne od nasilenia i miejsca występowania erozji, a także ogólnego stanu pacjenta.

Najczęściej wykonuje się usunięcie mechaniczne nabłonka rogówki i aplikowanie maści z opatrunkiem uciskowym. Jednak częstość nawrotów sięga w tej metodzie 18%. Do innych metod chirurgicznych należą:

  • keratektomia powierzchowna,
  • mikrokoagulacja czy
  • kauteryzacja błony Bowmana.

Jednak również przy zastsoswaniu tych metod nie ma 100% pewności, ze erozje nie będą powracały. Częstość nawrotów erozji po mechanicznym usunięciu nabłonka i keratektomii powierzchownej, np. wiertłem diamentowym, wynosi do 25%.

Metoda ta pozostawia liczne nierówności i ziarnistości podnabłonkowe, utrzymujące się do 3 miesięcy po zabiegu.

Ze względu na znaczne niebezpieczeństwo powstania odczynu zapalnego i bliznowacenia zabiegi te wykorzystywane są zazwyczaj u pacjentów z trudno gojącymi się nawrotowymi erozjami, po zastosowaniu innych metod leczenia.

Leczenie laserowe

Delikatne, powierzchniowe zmiany w rogówce można leczyć laserem Nd:YAG, po wcześniejszym usunięciu nieprawidłowego nabłonka rogówki lub poprzez nabłonek. Inną powszechnie wykorzystywaną metodą jest fotokeratektomia terapeutyczna (PTK). Laser ekscymerowy pomaga w modelowaniu lub usuwaniu niepotrzebnej tkanki z rogówki.

Zabieg leczy powierzchniowe zmiany, dlatego jest mało inwazyjny i nie wywołuje praktycznie żadnych powikłań. Dzięki skutecznej fotokeratektomii można wyleczyć dolegliwości takie jak ból, światłowstręt, poprawić ostrość widzenia, usunąć niezborność nieregularną itp.

Stwierdzono, iż na częstość nawrotów po PTK nie ma wpływu częstość nawrotów występująca przed tym zabiegiem, natomiast uważa się, iż ma znaczenie wiele innych czynników, z których zasadniczym jest sposób wykonania zabiegu.

Zbyt mała strefa fotoablacji, płytka bądź niedokładna fotoablacja mogą spowodować znaczne zmniejszenie skuteczności zabiegu. Zabiegi można powtarzać, uzupełniając obszar erozji kolejnymi punktowymi fotoablacjami.

Nawracające erozje

Erozją rogówki nazywamy ubytek w obrębie nabłonka rogówki. Obserwujemy formy makro- i mikroerozji, które mogą występować w różnym czasie w tej samej rogówce.
Niezależnie od przyczyny powstania erozji rogówki jej objawami są silny ból, światłowstręt, łzawienie, a często także przekrwienie gałki ocznej.

Towarzyszący objawom spadek ostrości wzroku w okresach pomiędzy epizodami choroby zazwyczaj wraca do poziomu sprzed dolegliwości. Do trwałego obniżenia ostrości wzroku może dojść po kilkukrotnych, uporczywych, trudno gojących się nawrotach bądź też w przypadku centralnie umiejscowionej erozji.

W zespole nawrotowych erozji nabłonek rogówki bardzo łatwo zsuwa się z jej powierzchni. Jest to spowodowane jego złym przyleganiem do blaszki granicznej przedniej, co wiąże się z nieprawidłowościami w kompleksie przylegania nabłonkowo-stromalnego.

Badania histologiczne wykazały przede wszystkim zmniejszenie ilości hemidesmosomów z towarzyszącym oddzieleniem błony podstawnej.
Zaburzenia te są często związane z przebytymi wcześniej urazami rogówki (drobnym przedmiotem, palcem, przez zadrapanie), dystrofią czy też degeneracją.

Erozje nawrotowe pojawiają się najczęściej w dystrofiach obejmujących nabłonek rogówki (Cogana, Messmanna), istotę właściwą (plamkowatą, ziarnistą, kraciastą, Reisa-Bücklersa) oraz w dystrofiach śródbłonkowych w związku z występującą dekompensacją rogówki.

Należy pamiętać, iż przebieg choroby jest uzależniony od stanu ogólnego organizmu, na który wpływ mają obecność innych schorzeń (cukrzycy, infekcji opryszczkowej, chorób autoimmunologicznych), a także wahania hormonalne w przebiegu miesiączki, ciąży, menopauzy.

Występowanie erozji nawrotowych towarzyszy wielu schorzeniom okulistycznym, takim jak dysfunkcja gruczołów Meiboma i powiek, zaburzenia filmu łzowego, zwyrodnienia po urazach termicznych, chemicznych czy po zapaleniach rogówki, w niedoborze komórek rąbkowych.

Jeżeli jednak erozje występują bez uchwytnej przyczyny, są określane jako idiopatyczne (samoistne).

Leczenie

Leczenie erozji rogówki sprawiało i nadal sprawia trudności zarówno pacjentowi, jak i okuliście. Wiele sposobów terapii nawrotowych erozji rogówki nie zawsze im zapobiega.

Leczenie farmakologiczne

Wykorzystywane zazwyczaj środki farmakologiczne, jak maści i krople nawilżające, odkażające, hiperosmotyczne, cykloplegiki, opatrunek uciskowy czy też usunięcie mechaniczne nabłonka rogówki nie u wszystkich pacjentów są skuteczne, a często stanowią leczenie doraźne i nie zapobiegają nawrotom.

Zaleca się stosowanie maści na noc, a nawet w nocy, co, zapobiegając wysuszaniu nabłonka podczas snu, chroni go przed działaniem powiek w momencie obudzenia. Wskazane jest również kontynuowanie podawania środków nawilżających przez dłuższy okres, nawet powyżej 3 miesięcy od ustąpienia objawów ostrego ataku erozji.

Dekstran i metyloceluloza powodują wygładzenie nierównej powierzchni rogówki i poprawę komfortu pacjenta, ale nie zabezpieczają przed nawrotami.

Środki hiperosmotyczne, dodawane czasami do dostępnych w handlu maści ocznych, powodują zmniejszenie obrzęku nabłonka rogówki w nocy i w dzień, pozwalając na formowanie kompleksu wiążącego.

Kompleks ten odtwarza się przez dłuższy czas, dlatego też środki nawilżające powinny być konsekwentnie stosowane przez okres nawet 6?12 miesięcy od ostatniego epizodu erozji.
Stosowanie miejscowo kropli steroidowych zwiększa ryzyko infekcji drobnoustrojami i jest zalecane jedynie pod ścisłą kontrolą, w wyjątkowych sytuacjach.

W patogenezie erozji nawrotowych bierze udział zwiększona aktywność metaloproteinaz macierzy, dlatego też zastosowanie inhibitorów tych enzymów (np. doksycykliny) może mieć korzystny wpływ na gojenie.

Lecznicze za pomocą soczewek kontaktowych

Wykazano korzystne działanie ochronne na rogówkę leczniczych soczewek kontaktowych, które powodują u większości pacjentów ustąpienie objawów subiektywnych i wspomagają regenerację nabłonka rogówki, jednak nie zapobiegają nawrotom erozji. Należy pamiętać o zwiększonym ryzyku wystąpienia takich powikłań, jak neowaskularyzacja i infekcja.

Leczenie chirurgiczne

Leczenie chirurgiczne zalecane jest dopiero w przypadku nieskuteczności leczenia farmakologicznego lub soczewkami kontaktowymi, występowaniu częstych nawrotów dolegliwości subiektywnych albo też przy występowaniu powikłań.

Wybór metody zależy od częstości i nasilenia nawrotów, etiologii i lokalizacji erozji, wymogów pacjenta i możliwości lekarza.
Do najczęściej stosowanych zabiegów należy usunięcie mechaniczne nabłonka rogówki i aplikowanie maści z opatrunkiem uciskowym. Jednak częstość nawrotów sięga w tej metodzie 18%.

Do innych metod chirurgicznych należą: keratektomia powierzchowna, mikrokoagulacja czy kauteryzacja błony Bowmana.

Jednak również one nie dają zadawalających efektów, a co gorsza u niektórych pacjentów z wieloletnim wywiadem chorobowym dochodzi do upośledzonego gojenia, które z kolei prowadzi do powstawania blizn i niezborności nieregularnej.
Częstość nawrotów erozji po mechanicznym usunięciu nabłonka i keratektomii powierzchownej, np.

wiertłem diamentowym, wynosi do 25%. Metoda ta pozostawia liczne nierówności i ziarnistości podnabłonkowe, utrzymujące się do 3 miesięcy po zabiegu. Ze względu na znaczne niebezpieczeństwo powstania odczynu zapalnego i bliznowacenia zabiegi te wykorzystywane są zazwyczaj u pacjentów z trudno gojącymi się nawrotowymi erozjami, po zastosowaniu innych metod leczenia.

Leia também:  Kiedy Sa Pierwsze Objawy Covid?

Metodę nakłuwania przedniej warstwy istoty właściwej oparto na założeniu, iż erozje nawrotowe nie występują po głębszych urazach rogówki i ciałach obcych głębiej wbitych w rogówkę. Nakłucia wykonuje się igłą różnego typu, na różną głębokość, przez nabłonek lub też po jego zdjęciu.

Dobry efekt po wykonaniu nakłuć istoty właściwej do około połowy grubości rogówki, poprzez luźny nabłonek, oszczędzając oś widzenia, opisywano nawet w 86% przypadków. U większości pacjentów po tego typu zabiegach nadal jednak występowały drobne dolegliwości, konieczne było też stosowanie środków nawilżających.

Modyfikacja polegająca na nakłuwaniu 1/3 głębokości przedniej części istoty właściwej bez zdejmowania nabłonka rogówki nie zwiększyła efektywności, gdyż nadal u 31?40% pacjentów występowały nawroty. Metoda nakłuć może prowadzić do powstania blizn, które z kolei są powodem obniżenia ostrości wzroku, występowania olśnienia i zaburzeń widzenia nocnego.

Nie zaleca się również ich wykonywania w obszarze osi widzenia pacjenta. Dodatkowym niebezpieczeństwem, które wynika z użycia prostej igły, z powodu nieprecyzyjności chirurga lub braku współpracy pacjenta, jest możliwość perforacji rogówki. Zastosowanie cieńszej igły niesie ze sobą ryzyko mikroperforacji.

Nakłucia igłą Rubinfelda, która posiada zakrzywioną końcówkę, przypominającą cystotom, a wbudowany ogranicznik zabezpiecza jedynie przed przypadkową perforacją gałki ocznej, nie zwiększając efektywności leczenia.

Metody laserowe

Płytkie, powierzchowne zmiany leczono laserem Nd:YAG, stosując pojedynczy impuls laserowy po uprzednim usunięciu nieprawidłowego nabłonka rogówki lub poprzez nabłonek.

Metodą bardzo precyzyjną, pozwalającą na dokładne określenie głębokości i obszaru nakłucia istoty właściwej, chroniącą przed przypadkową perforacją gałki ocznej, jest fotoablacja laserem ekscymerowym, zwana fotokeratektomią terapeutyczną (PTK).

PTK w leczeniu erozji nawrotowych rogówki wykonuje się zarówno poprzez nabłonek rogówki, jak również po jego zdjęciu, na różną głębokość i o różnej średnicy fotoablacji. Zależne jest to od etiologii erozji, gdyż w erozjach pourazowych i idiopatycznych albo towarzyszących dystrofiom nabłonkowym bądź błony podstawnej fotoablacja jest znacznie płytsza.

Natomiast w erozjach towarzyszących dystrofiom rogówki, obejmującym błonę Bowmana i istotę właściwą, obecność materiału dystroficznego pozwala na jednoczasowe jego usunięcie poprzez wykonanie głębszej fotoablacji (nawet do głębokości 100 ?m).
Zasadniczo głębokość fotoablacji wynosi od 3 ?m do 30 ?m, średnica strefy fotoablacji najczęściej od 4,5 do 7 mm.

Stwierdzono większą skuteczność PTK na głębokość 5 ?m po zdjęciu nabłonka niż wykonywanej poprzez nabłonek na głębokość 20 ?m. Jednak najskuteczniejsze jest wykonanie fotoablacji na głębokość 8?9 ?m po zdjęciu nabłonka.

Metoda PTK jest wysoce skuteczna w leczeniu erozji nawrotowych rogówki, jednakże należy pamiętać, iż brzeg fotoablacji nie powinien przechodzić przez oś optyczną oraz by nie naruszać okolicy rąbka rogówki. Dobre efekty osiąga się u pacjentów, u których erozje współistnieją z krótkowzrocznością.

W takich sytuacjach możliwe jest jednoczasowe usunięcie wady refrakcji poprzez wykonanie PRK, a następnie PTK, albo też potraktowanie PRK jako procedury terapeutycznej, przy uwzględnieniu odpowiedniego profilu ablacji.

Efektywność PTK w leczeniu nawrotowych erozji oceniamy na podstawie bądź całkowitego ustąpienia dolegliwości, bądź też wydłużenia okresów pomiędzy nawrotami objawów klinicznych erozji. Jest to zależne od etiologii erozji, stanu rogówki, jak i metody leczenia. Nie ma wpływu częstość nawrotów przed PTK.
Uważa się, iż PTK jest lepszą metodę niż sama abrazja nabłonka. Jednakże wykonanie fotoablacji wiązką laserową o przekroju płaskim, średnicy 7 mm, na głębokość 30 ?m, zakładając fotoablację 6 ?m w głąb błony Bowmana, spowodowało złagodzenie wszystkich objawów erozji jedynie w 69% oczu.
Brak nawrotów po PTK szacuje się na 60% w przypadkach opornych na inne metody leczenia, na 92% w keratopatii pęcherzowej i stożku rogówki, 89?98% w leczeniu erozji pourazowych i towarzyszących dystrofiom błony podstawnej nabłonka rogówki.

Stwierdzono, iż na częstość nawrotów po PTK nie ma wpływu częstość nawrotów występująca przed tym zabiegiem, natomiast uważa się, iż ma znaczenie wiele innych czynników, z których zasadniczym jest sposób wykonania zabiegu. Zbyt mała strefa fotoablacji, płytka bądź niedokładna fotoablacja mogą spowodować znaczne zmniejszenie skuteczności zabiegu. Zabiegi można powtarzać, uzupełniając obszar erozji kolejnymi punktowymi fotoablacjami.

Mechaniczne urazy rogówki – przyczyny, skutki i leczenie uszkodzeń rogówki

Uraz rogówki to jeden z częstszych powodów wizyty u okulisty. Przyczyną może być m.in. źle dopasowana soczewka, zadrapanie lub ciało obce pod powieką. Uszkodzenia przeważnie goją się w ciągu kilku dni, ale zawsze w takiej sytuacji należy udać się do okulisty, aby dokładnie obejrzał oko i zadecydował o sposobie leczenia.

Rogówka to przednia, wypukła i przezroczysta część oka, spełniająca bardzo ważną funkcję w procesie widzenia. Jest pierwszym elementem optycznym oka umożliwiającym przejście przez nią światła i przekazanie go do kolejnych struktur oka, do tego niezbędna jest jej przejrzystość i prawidłowa krzywizna.

Rogówka charakteryzuje się bogatym unerwieniem, dlatego nawet delikatny dotyk odczuwany jest jako nieprzyjemny bodziec. Wielość zakończeń nerwowych sprawia tym samym, że wszelkie urazy – nawet te niewielkie i powierzchowne są bardzo  bolesne.

Mechaniczny uraz rogówki i jego przyczyny

Mechaniczne urazy rogówki to najczęściej występujący typ uszkodzeń w tej części oka. Mechaniczny uraz rogówki powoduje najczęściej uszkodzenie – ubytek jej nabłonka – tzw. erozję rogówki.

Przyczyną problemu mogą być m.in.:

  • niewłaściwie dopasowane soczewki wywołujące otarcie rogówki,
  • zadrapanie oka przez zwierzę,
  • ciało obce pod powieką,
  • zadrapanie oka paznokciem,
  • bardzo zaawansowana postać suchego oka,
  • nieprawidłowo rosnące rzęsy.

Do uszkodzenia rogówki często dochodzi u dzieci – np. podczas zabawy, uprawiania sportu lub na wakacjach. Inną przyczyną może być np. wypadek komunikacyjny.

Bez względu na okoliczności w jakich doszło do erozji rogówki oraz tego czy problem dotyczy osoby dorosłej czy dziecka, zawsze należy zgłosić się do okulisty, który dobierze sposób leczenia zależny do stopnia  urazu.

Brak specjalistycznej konsultacji może mieć przykre dla poszkodowanego skutki.

Objawy i skutki uszkodzenia rogówki oka

Jak już zostało wspomniane, erozja rogówki wywołuje silne dolegliwości bólowe. Pacjenci mają również wrażenie obecności ciała obcego w oku. Wskutek urazu występuje łzawienie, światłowstręt i skurcz powiek. Ból staje się bardziej intensywny podczas ruchu gałki ocznej, ponieważ odsłonięte zakończenia nerwowe są drażnione przez ruszającą się powiekę.

  • O ile większość urazów goi się w ciągu kilku dni nie wywołując zwykle powikłań, niektóre – zwłaszcza głębokie uszkodzenia rogówki – mogą stać się przyczyną trwałych zmętnień i blizn rogówki, a co za tym idzie, pogarszać ostrość widzenia.
  • Wizyta u okulisty jest więc konieczna, aby wdrożyć odpowiednie leczenie i uniknąć nieprzyjemnych, trwałych skutków urazu. 
  • Jeśli mimo przeprowadzonej kuracji pacjent będzie odczuwał dyskomfort i skarżył się na pogorszenie wzroku, lekarz może zaproponować laserowy zabieg mający na celu zniwelowanie skutków uszkodzenia rogówki oka.

Erozja rogówki – leczenie 

Odbudowa rogówki oka  – o ile nie doszło do zakażenia – trwa zwykle ok. 3 dni. Proces gojenia może wydłużyć się u osób chorujących na cukrzycę i zespół suchego oka. Aby regeneracja rogówki przebiegała prawidłowo, a pacjent nie cierpiał, lekarz przepisuje odpowiednie maści lub krople do oczu z antybiotykiem zapobiegające zakażeniu. 

Jeśli do uszkodzenia rogówki doszło w wyniku obecności ciała obcego pod powieką, konieczne jest jego usunięcie. Otarcia rogówki goją się zwykle bez powikłań.

  Niestety jeśli dojdzie do zakażenia – zdarza się to często po zadrapaniu np. przez kota – może dojść do zmętnienia rogówki i zaburzeń ostrości widzenia.

Przy głębokich urazach czasem niezbędna jest operacja i zszycie rany.

Wspomnianym powikłaniem pourazowym może być blizna rogówki, która także zaburza widzenie i wymaga leczenia. Na szczęście dzięki rozwojowi okulistyki, problem można dziś skutecznie rozwiązać. 

Obecnie najbezpieczniejszą i najbardziej efektywną metodą likwidacji blizn rogówkowych jest ich usuwanie laserowe. Dzięki zastosowaniu nowoczesnej technologii laserowej można z powodzeniem usuwać różnego rodzaju blizny rogówkowe – zarówno centralne – upośledzające widzenie jak i obwodowe. 

Kwalifikacja pacjenta do takiego zabiegu zawsze odbywa się na podstawie badania okulistycznego. Zalecana jest zwłaszcza topografia rogówki (mapa rogówki) oraz ocena rogówki w specjalnym aparacie – lampie szczelinowej.

Badanie to niezbędne jest w wielu przypadkach – szczególnie przed wykonaniem zabiegów laserowych na rogówce. Procedura polega w tym wypadku na stworzeniu mapy rogówki, pozwalającej wychwycić wszelkie pourazowe nieprawidłowości i deformacje.

Dzięki temu można je dokładnie zlokalizować oraz bezpiecznie usunąć.

Mimo, że uszkodzenie rogówki wiąże się z dużym bólem i stresem, udając się do okulisty zawsze warto świadomie wybrać specjalistę i gabinet, który umożliwi przeprowadzenie nowoczesnej diagnostyki oraz leczenia.

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*