Wtórny brak miesiączki (zanik miesiączki)

Wtórny brak miesiączki (zanik miesiączki) Autor: thinkstockphotos.com Brak okresu nie musi oznaczać ciąży. Może świadczyć o zaburzeniach hormonalnych.

Nie mam okresu. Brak miesiączki w spodziewanym terminie: pierwszą przyczyną o jakiej myślimy jest ciąża. Co jednak zrobić, gdy test ciążowy temu zaprzecza? Czy mamy powody do niepokoju? Dowiedz się, co może prowadzić do zaburzeń miesiączkowania i jakie powinnaś wykonać badania diagnostyczne.

Opóźnienie okresu lub całkowity zanik miesiączki powinny wzbudzić nasz niepokój. Przypadłości te są bowiem sygnałem zmian zachodzących w organizmie kobiety. Mogą być zarówno objawem upragnionej ciąży, jak i poważnych problemów hormonalnych.

Do najczęstszych przyczyn zaburzeń miesiączkowania należą:

Niekiedy jednak przyczynę mogą stanowić nowotwory – łagodne lub złośliwe guzy jajników oraz okolicy podwzgórzowo–przysadkowej.

Castagnus: co to za lek? Reguluje cykle i ułatwia zajście w ciążę?

Nie mam okresu: co to może oznaczać?

Ciąża to najczęstsza i najprostsza do zdiagnozowania przyczyna braku menstruacji. Gdy dochodzi do zapłodnienia, stabilizuje się, a nawet wzrasta poziom hormonów takich jak estrogeny i progesteron. W przypadku cyklu niezakończonego zapłodnieniem, to właśnie spadek poziomu tych hormonów wywołuje menstruację.

Kalkulator dni płodnych

Próby ciążowe polegają na stwierdzeniu w organizmie kobiety podwyższonego poziomu hormonu gonadotropiny kosmówkowej, czyli beta-HCG. Test ciążowy potwierdzający ciążę można wykonać w domu (są to testy paskowe, które badają stężenie beta-HCG w moczu, aczkolwiek nie dają one całkowitej pewności), jak również w laboratorium, gdzie ocenie zostaje poddana zawartość beta-HCG w surowicy krwi.

Test ciążowy laboratoryjny może być wykonywany już w tydzień po spodziewanym zapłodnieniu, test paskowy nie wcześniej niż po 2 tygodniach, ponieważ wcześniej wynik może być niejednoznaczny i niewiarygodny.

Nie mam okresu: zespół policystycznych jajników

Zespół policystycznych jajników (PCOS) dotyka obecnie coraz większej ilości kobiet. Stanowi on zbiór zaburzeń w funkcjonowaniu układu hormonalnego, który objawia się przede wszystkim zaburzeniami miesiączkowania, niepłodnością, nadmiernym owłosieniem i problemami z utrzymaniem właściwej masy ciała.

Aby zdiagnozować PCOS, należy wykonać usg transwaginalne narządów rodnych, a także oznaczyć poziom hormonów we krwi. W obrazie ultrasonograficznym jajników stwierdza się dużą ilość niepękniętych pęcherzyków Graffa, które umiejscawiają się blisko zewnętrznej powierzchni jajników. Niejednokrotnie jajniki są znacznie powiększone.

W badaniach hormonalnych należy oznaczyć poziom androgenów, czyli męskich hormonów płciowych, występujących fizjologicznie w niewielkich ilościach również u kobiet, a zwiększających swoje stężenie w przebiegu zespołu policystycznych jajników. Warto więc zbadać poziom androstendionu, wolnego testosteronu i DHEA – SO4.

LH i FSH, a więc hormony wydzielane przez przysadkę mózgową, również biorą udział w regulacji cyklu miesiączkowego. Należy zbadać ich poziom 10. dnia cyklu. Stosunek LH/FSH powinien w przybliżeniu wynosić 1. W przypadku występowania PCOS zwiększa się on i wynosi 1,5 lub więcej.

Badaniem, które w ostatnich latach odgrywa coraz istotniejszą funkcję w diagnozowaniu zespołu policystycznych jajników, jest krzywa cukrowa i krzywa insulinowa.

Badania te polegają na trzykrotnym oznaczeniu poziomu cukru i insuliny we krwi: na czczo, po godzinie od obciążenia glukozą i po dwóch godzinach.

W przebiegu PCOS najczęściej mamy do czynienia z insulinoopornością, a więc takim stanem organizmu, w którym zapewnienie odpowiedniego poziomu glukozy we krwi wymaga wielokrotnie wyższego stężenia insuliny niż u osoby zdrowej.

Pierwsza miesiączka po porodzie: co wpływa na czas jej pojawienia się?

Nie mam okresu: hiperprolaktynemia

Prolaktyna jest to hormon wydzielany w przysadce mózgowej. Odpowiada m.in. za wzrost piersi u dziewcząt oraz za laktację u matek karmiących.

Charakterystycznym objawem nadmiaru prolaktyny w organizmie są zaburzenia cyklu miesiączkowego i płodności. Prolaktyna wytwarzana w dużych ilościach blokuje wydzielanie LH i FSH, blokując owulację i menstruację. W warunkach fizjologicznych dzieje się tak w pierwszych tygodniach po porodzie.

Poziom prolaktyny oznacza się w badaniu krwi. Badanie to powinno przeprowadzać się na czczo, w godzinach porannych. Drugą próbkę krwi pobiera się po godzinie od pierwszego badania i po zażyciu tabletki metoklopramidu.

Normy prolaktyny:•    pierwsze badanie: 127 – 637 mlU/l.•    drugie badanie: nie więcej niż pięciokrotność pierwszego wynikuW przypadku stwierdzenia hiperprolaktynemi, lekarz najpewniej wdroży leczenie farmakologiczne, którego efekty widoczne będą po 1-2 miesiącach stosowania.

Nie mam okresu: nadczynność i niedoczynność tarczycy

Hormony tarczycy współdziałają z estrogenami i progesteronem w utrzymaniu prawidłowej czynności macicy.

Wpływają bezpośrednio na cykl menstruacyjny przez receptory dla hormonów tarczycy obecne w jajnikach oraz pośrednio (m.in, przez wpływ na SHBG, które jest nośnikiem hormonów płciowych w organizmie).

Dlatego też u kobiet z zaburzeniami czynności tarczycy pojawiają się zaburzenia miesiączkowania i zaburzenia płodności.

W przebiegu niedoczynności tarczycy dochodzi do spadku całkowitego poziomu estradiolu i wzrostu poziomu prolaktyny. W konsekwencji prowadzi to do wydłużenia cyklów miesiączkowych, braku owulacji, a w przypadku dużej niedoczynności – do całkowitego zaniku miesiączki. Jeżeli kobiecie uda się zajść w ciążę, niedoczynność tarczycy może mieć niekorzystny wpływ na rozwój płodu.

Nadczynność tarczycy prowadzi do wzrostu stężenia estradiolu w organizmie, co w konsekwencji również prowadzi do zaburzeń płodności, wydłużenia cyklu menstruacyjnego, a także do problemów w sferze seksualnej.

Aby zdiagnozować problemy z tarczycą należy wykonać badanie poziomu TSH, czyli tyreotropiny, hormonu stymulującego tarczycę do pracy.

Wynik TSH poniżej normy może wskazywać na nadczynność tarczycy, powyżej normy zaś na niedoczynność. W drugiej kolejności oznaczamy poziom ft3 i ft4, a więc wolnej tyroksyny i wolnej trójjodotyroniny.

Wyniki tych badań powinny być zawsze interpretowane ze ścisłym uwzględnieniem poziomu TSH.

Pomocne w diagnostyce jest również wykonanie usg tarczycy, dzięki któremu możemy wykryć guzki i torbiele.

Nie mam okresu: nowotwory

Do najczęstszych nowotworów powodujących zaburzenia miesiączkowania zaliczamy:•    Guzy okolicy podwzgórzowo-przysadkowej•    Guzy jajnika•    Raka błony śluzowej macicyNajczęściej występującym guzem w okolicy przysadki są gruczolaki.

Są to łagodne zmiany wydzielające prolaktynę i prowadzące do hiperprolaktynemi, a więc w efekcie do zaburzeń hormonalnych i problemów z regularnością cyklu.Leczenie zazwyczaj jest farmakologiczne, w przypadku guzów powyżej 10 mm, leczeniem z wyboru jest zabieg operacyjny.

Guzy jajnika hormonalnie czynne mogą zaburzać prawidłowy cykl miesiączkowy przez produkcję dodatkowych hormonów. Ich przebieg i objawy zależą od skali nadprodukcji hormonów i ich rodzaju: androgenów, estrogenów, progesteronu lub kortyzolu. Guzy wywodzące się z komórek Sertoliego i Leydiga produkują głównie androgeny, przez co mogą prowadzić do zatrzymania miesiączek.

Podstawową metodą leczenia jest zabieg operacyjny. Dalsze postępowanie jest zależne od wyników badań histopatologicznych, mówiących o ewentualnej złośliwości wyciętej zmiany.Rak trzonu macicy wywodzi się z endometrium (błona śluzowa macicy).

Na skutek wysokiego stężenia estrogenu i niskiego stężenia progesteronu, które towarzyszą temu nowotworowi, dochodzi do nadmiernej stymulacji błony śluzowej macicy, a w konsekwencji do zaburzeń miesiączkowania w postaci obfitych, nieregularnych miesiączek, braku miesiączek lub cykli bezowulacyjnych. Leczenie jest ściśle uzależnione od stopnia zaawansowania choroby.

M jak mama – Dlaczego miesiączka się spóźnia?

Przyczyny wtórnego patologicznego zaniku miesiączki i jej przywracanie

Patologiczny wtórny brak miesiączki dotyczy około 3-4% kobiet w wieku rozrodczym. Co jest jednak przyczyną jego występowania?

Za regulację cyklu płciowego u kobiet odpowiadają narządy oraz wydzielane przez nie hormony:

  • podwzgórze (hormon uwalniający gonadotropiny, gonadoliberyna lub hormon uwalniający lutropinę),
  • przysadka (hormony gonadotropowe) oraz
  • jajniki (estrogeny, gestageny i androgeny).

[Kozikowska B., Urban J., Kukowska D., Wpływ odchudzania na przebieg cyklu płciowego u dziewcząt, WSA w Łomży Zeszyty naukowe nr 50: Otyłość jako rosnący problem społeczeństwa, 2013, s. 53-66]

Brak miesiączki jest konsekwencją ich nieprawidłowego działania. Można  wyróżnić:

  • fizjologiczny brak miesiączki – podczas ciąży, karmienia piersią i po menopauzie, oraz
  • patologiczny brak miesiączki – występujący w sytuacjach innych niż fizjologiczne; może być pierwotny (gdy krwawienie nie wystąpiło nigdy) lub wtórny (gdy kobieta przestała miesiączkować.

Dlaczego zanika miesiączka?

Istnieje wiele sytuacji i schorzeń, których możliwym następstwem jest utrata miesiączki. Można do nich zaliczyć m.in.:

Jadłowstręt psychiczny i zbyt niska masa ciała

W tym przypadku zatrzymanie miesiączki jest wieloczynnikowe. U kobiet chorych na jadłowstręt psychiczny obserwuje się obniżone stężenia:

  • hormonu follikulotropowego (FSH),
  • hormonu leukotropowego (LH),
  • estradiolu
  • i progesteronu.

Dodatkowo stwierdza się również:

  • zaburzenia osi podwzgórze-przysadka-nadnercza,
  • zaburzenia wydzielania leptyny i insulinopodobnego czynnika wzrostu IGF-1,
  • a także hipogonadyzm hipogonadotropowy.

Leptyna jest hormonem odpowiedzialnym za uczucie sytości.

W organizmach o bardzo niskiej zawartości tkanki tłuszczowej (w przebiegu anoreksji), niski poziom leptyny może być sygnałem dla ośrodkowego układu nerwowego.

Organizm, aby zapobiec dodatkowej utracie energii w trakcie krwawienia miesięcznego i ciąży, hamuje oś gonadalną. W pełnoobjawowej anoreksji zatrzymana zostaje czynność podwzgórza.

Warto również wspomnieć, że kobiety chore na jadłowstręt psychiczny przeżywają duży stres. Prowadzi to do zwiększonego wydzielania hormonu kortykoliberyny (CRH), który może mieć niekorzystny wpływ na wydzielanie gonadotropin. [Jagielska G., Wolańczyk T., Osuch B., Zaburzenia miesiączkowania w jadłowstręcie psychicznym, Psychiatria Polska 2010, tom 44, numer 2 strony 277–286]

Otyłość

Według badań, aż 8-18% otyłych kobiet zmaga się z zaburzeniami cyklu miesiączkowego. Wraz ze wzrostem masy ciała, zwiększała się częstość występowania nieregularnych i przedłużających się cykli.

Otyłe kobiety cechuje zmniejszone wydalanie hormonu luteinizującego i folikulotropowego, a także metabolitów progesteronu w fazie lutealnej. Wynika to z zaburzeń osi podwzgórze-przysadka-jajniki.

Mogą być one ośrodkowe (związane z podwzgórzem lub przysadką) lub obwodowe (dotyczące ciałka żółtego).

Pacjentki zmagające się z otyłością należy przede wszystkim motywować do osiągnięcia prawidłowej masy ciała. Uzasadnieniem takiego działania jest fakt, że otyłość jest czynnikiem obniżającym płodność. Zmniejszenie masy ciała nawet o 5%, znacząco zwiększa szanse na zajście w ciążę. Oprócz tego zwiększa ona ryzyko wystąpienia powikłań okołoporodowych oraz wad wrodzonych u dzieci.

[Polotsky A., Brak miesiączki spowodowany skrajnymi wartościami masy ciała: patofizjologia i następstwa, Ginekologia po dyplomie, 2010, s. 37-42]

Intensywny wysiłek fizyczny

Podobną korelację między zatrzymaniem miesiączek a stresem, zaobserwowano u kobiet praktykujących intensywne treningi. Problem ten często dotyka gimnastyczek, baletnic czy lekkoatletek. Dotyczy to szczególnie sportów, które wymagają utrzymania szczupłej sylwetki.

Badania przeprowadzone na sportsmenkach wskazują na deficytową podaż kalorii, niskie spożycie tłuszczu oraz duże spożycie błonnika. Te czynniki w połączeniu z wysokiej intensywności treningami powodują niski poziom BMI oraz małą procentową zawartość tkanki tłuszczowej. W 1992 roku opisana została tzw. „triada sportsmenek”. Zjawisko to opisuje związek pomiędzy:

  • zaburzeniami odżywiania,
  • brakiem/zaburzeniami miesiączki,
  • obniżeniem gęstości tkanki kostnej/osteoporozą.
Leia também:  Jak skutecznie leczyć żylaki kończyn dolnych i zapobiegać ich objawom?

U kobiet uprawiających sporty wyczynowe dużo częściej, w stosunku do kobiet trenujących rekreacyjnie lub wcale, występują nieregularne cykle, długotrwałe wtórne braki miesiączki, plamienia międzymiesiączkowe, bolesne lub przedłużone miesiączki. Najczęstszą przyczyną jest niski poziom hormonu uwalniającego gonadotropiny, gonadotropin i estrogenów.

U młodych dziewcząt może się to przyczyniać do zachwiania równowagi organizmu i pierwotnego braku miesiączki. U kobiet w wieku rozrodczym natomiast – zatrzymanie miesiączkowania przez więcej niż 6 miesięcy.  [Witkoś J., Wróbel P., Wróbel A., Nieregularność cykli miesięcznych wśród dziewcząt trenujących koszykówkę, OSTRY DYŻUR 2015, tom 8, numer 3, s.

62-65]

Hiperprolaktynemia

Jest to zaburzenie polegające na wzmożonym wydzielaniu prolaktyny. Powoduje ona zmniejszone wydzielanie gonadoliberyny (GnRH), zmniejszenie przedowulacyjnego wyrzutu hormonu leukotropowego (LH) oraz estradiolu.

Może być ona spowodowana guzem przysadki lub wynikać z innych zaburzeń czynnościowych, np.: niedoczynności tarczycy, niewydolności nerek lub jako konsekwencja długotrwałego przyjmowania leków.

Najczęstszym skutkiem hiperprolaktynemii są zaburzenia miesiączkowania oraz zanik miesiączki.

[Tkaczuk-Włach J., Sobstyl M. , Chołubek-Robak D., Jakiel G., Hiperprolaktynemia, Przegląd Menopauzalny 2009; 2: 112-115]

Zespół policystycznych jajników

Jednym z kryteriów rozpoznawania PCOS są zaburzenia miesiączkowania. Występują one u 90% pacjentek i trwają przez większą część wieku rozrodczego. Zazwyczaj problem dotyczy zaburzonego stosunku stężenia hormonu luteinizującego do hormonu folikulotropinowego. Znaczącą rolę w etiopatogenezie PCOS ma również insulinooporność, opisana w następnym akapicie.

[Kuligowska-Jakubowska M., Dardzińska J., Rachoń D., Zaburzenia gospodarki węglowodanowej u kobiet z zespołem wielotorbielowatych jajników (PCOS), Diabet. Klin. 2012; 1, 5: 185–195]

Insulinooporność

Insulinooporność oraz towarzysząca jej hiperinsulinemia dotyczą ponad połowy kobiet chorujących na PCOS. Często schorzenia te są ściśle skorelowane z otyłością brzuszną.

Jest ona szczególnie niebezpieczna, gdyż hamuje ona wydzielanie hormonów przysadki oraz hormonu wzrostu. Przyczynia się również do nadmiernej konwersji androgenów do estrogenów.

Skutkiem tego mogą być zaburzenia lub zanik miesiączki.

[Kuligowska-Jakubowska M., Dardzińska J., Rachoń D., Zaburzenia gospodarki węglowodanowej u kobiet z zespołem wielotorbielowatych jajników (PCOS), Diabet. Klin. 2012; 1, 5: 185–195] [Bojanowska M., Kostecka M., Dieta i styl życia jako czynniki wpływające na płodność, KOSMOS 67(2), 2018, s. 425-439]

Przywracanie miesiączki

Aby podjąć prawidłowe działania, ukierunkowane na przywrócenie regularnych miesiączek, należy najpierw poznać i dokładnie zrozumieć przyczynę ich zatrzymania.

W przypadku jadłowstrętu psychicznego pierwszym krokiem do przywrócenia regularnego cyklu miesięcznego jest poprawa stanu odżywienia.

Zadaniem lekarza jest oszacowanie masy ciała, przy której można oczekiwać ponownego wystąpienia krwawienia miesięcznego.

Spełnienie tych założeń nie jest jednak zadaniem łatwym, gdyż większość pacjentek ma opory psychiczne przed zwiększeniem masy ciała. Mechanizm przywrócenia miesiączki w tym przypadku, nie jest jednak oczywisty.

Badania pokazują, że u części pacjentek po uzyskaniu prawidłowej masy ciała, nadal nie zaobserwowano powrotu krwawienia miesięcznego. Z kolei u pacjentek, u których udało się uzyskać powrót miesiączki, nie zawsze osiągały prawidłową masę ciała.

Jak się okazuje, najbardziej znaczącym elementem jest prawidłowy poziom tkanki tłuszczowej – każda pacjentka z zawartością tłuszczu większą niż 24,4% miesiączkowała. Z kolei u kobiet mających zawartość tkanki tłuszczową poniżej 18,1%, miesiączka nie powróciła.

Pewne badania wykazują następującą zależność: miesiączka powraca po osiągnięciu masy ciała, przy której uprzednio zanikła. Inne badania z kolei mówią o masie ciała wyższej o około 2 kilogramy, niż ta, przy której doszło do zatrzymania miesiączki.

Wtórny brak miesiączki (zanik miesiączki)

fizkes / 123RF

Stosowanie leczenia hormonalnego należy rozważyć indywidualnie. Wywoływanie „sztucznych” krwawień miesięcznych może dawać pacjentkom złudne poczucie zdrowia, tym samym zniechęcając je do zwiększenia masy ciała.

Efektywniejszym rozwiązaniem wydaje się zatem podjęcie psychoterapii. Co innego w przypadku kobiet, które nawet po osiągnięciu prawidłowej masy ciała nadal nie miesiączkują.

W tym przypadku istnieje wskazanie do przeprowadzenia konsultacji z endokrynologiem lub ginekologiem.

 [Jagielska G., Wolańczyk T., Osuch B., Zaburzenia miesiączkowania w jadłowstręcie psychicznym, Psychiatria Polska 2010, tom 44, numer 2 strony 277–286]

Osiągnięcie prawidłowej masy ciała będzie miało znaczenie również w zaniku miesiączki spowodowanym niedowagą lub nadwagą i otyłością. Prawidłowo zbilansowana dieta oraz dobrze dobrana aktywność fizyczna są kluczem do uzyskania odpowiedniego BMI, oraz poziomu tkanki tłuszczowej. To z kolei jest podstawą przywrócenia krwawień miesięcznych.

Nieco trudniejsza sytuacja może pojawić się w przypadku niedowagi wynikającej ze wzmożonej aktywności fizycznej, szczególnie u kobiet trenujących zawodowo.

Restrykcyjna dieta oraz treningi prowadzące do bardzo małej zawartości tkanki tłuszczowej, przyczyniają się do zaniku regularnych miesiączek.

W ich przywróceniu dużą rolę będzie odgrywała chęć pacjentki do podjęcia odpowiednich zaleceń, być może wymagających ograniczenia aktywności fizycznej. W tej sytuacji warto również rozważyć psychoterapię.

Jeżeli chodzi o PCOS, podstawę leczenia stanowi farmakologiczne stymulowanie owulacji. Często z PCOS współistnieją inne schorzenia, takie jak:

  • Otyłość, dlatego istotnym elementem jest również redukcja masy ciała;

Zaburzenia miesiączkowania | Artemida – Klinika Leczenia Niepłodności

Prawidłowy cykl menstruacyjny trwa 21-35 dni, sama miesiączka 3-7 dni, a objętość utraconej krwi to średnio 30-80 ml. O zaburzeniach mówimy wówczas, gdy zmienia się częstotliwość krwawień, ich obfitość lub wiążą się z bolesnością.

Nieprawidłowością jest również brak pierwszej miesiączki u kobiety powyżej 16 roku życia lub jej zanik u kobiety miesiączkującej, o ile nie wynika z ciąży.

Przyczyny zaburzeń miesiączkowania

Powodów rozregulowania cyklu płciowego może być wiele, ale najczęściej wiążą się z trybem życia, zaburzeniami hormonalnymi, chorobami lub po prostu są naturalną konsekwencją ciąży albo przekwitania.

Czasem są to sytuacje jednorazowe i po miesiącu czy dwóch sytuacja wraca do normy. Tak dzieje się po emocjonujących przeżyciach, dużym wysiłku, a nawet w związku z podróżą, czy zmianą klimatu.

Wówczas nasilone wydzielanie hormonów nadnerczy (stresu) w naturalny sposób zmniejsza poziom hormonów płciowych, powodując zachwianie równowagi cyklu.

Jeśli więc w takiej sytuacji okres pojawia się nieco później niż zwykle, nie ma powodu do niepokoju i nie wymaga to interwencji.

Często jednak problem jest niezależny od otoczenia i wiąże się z zaburzeniami hormonalnymi. Regulacja cyklu jest jednak wielopoziomowa i bierze w niej udział kilka narządów, które wzajemnie na siebie oddziałują. Ustalenie, na którym etapie dzieje się coś złego, wymaga kompleksowej diagnostyki, a potem dopasowanego leczenia.

Rodzaje zaburzeń miesiączkowania

Brak miesiączki

  • pierwotny, gdy nie pojawiła się ona do 16 roku życia, najczęściej wynika z niedorozwoju jajników, niedojrzałości hormonalnej lub zaburzeń pracy podwzgórza lub przysadki mózgowej, 
  • wtórny, który wiąże się z zaburzeniami w wydzielaniu hormonów sterujących cyklem, przez co przebiega on nieprawidłowo lub ustaje, albo gdy cykl przebiega prawidłowo, ale krew nie może się wydostać z macicy (atrezja — zarośnięcie ujścia). 

Do zaniku miesiączki może też dojść przy intensywnym odchudzaniu oraz wyczynowym uprawianiu sportu. Zbyt duża utrata tkanki tłuszczowej hamuje bowiem produkcję estrogenów regulujących cykl, a organizm w obliczu zagrożenia, oszczędza energię na „przetrwanie”, wyłączając mniej potrzebne w danym momencie funkcje.

Zbyt obfite miesiączki

Obfite miesiączki mogą wynikać z obecności w macicy mięśniaków lub polipów. Kontrolne badanie USG pozwala to stwierdzić. Nasilone i wydłużone krwawienia obserwuje się również przy niedoczynności tarczycy oraz zaburzeniach krzepliwości krwi. 

W każdym przypadku warto je skonsultować z lekarzem, gdyż mogą doprowadzić do anemii lub poważniejszych powikłań.

Nieco bardziej obfite krwawienia mogą pojawić się jako efekt uboczny przy zastosowaniu wkładki domacicznej jako metody antykoncepcji.

Skąpe miesiączki

Rzadziej budzą niepokój niż te zbyt obfite, ale gdy ich nasilenie wcześniej było normalne, mogą być objawem torbieli jajnika. Towarzyszą im wówczas bóle brzucha, wzdęcia, nudności i wymioty oraz częste oddawanie moczu. Jeśli więc paczka tamponów czy podpasek starcza na dłużej niż zwykle, warto sprawdzić, czy wszystko jest w porządku.

Niewielkie krwawienie często pojawia się również w początkowym okresie ciąży, gdy kobieta często nawet nie wie, że w nią zaszła. To wynika ze zmian hormonalnych i tak naprawdę nie jest typową miesiączką. 

Nieregularne miesiączki

To zjawisko zupełnie normalne u dojrzewającej dziewczyny oraz w okresie okołomenopauzalnym. Wówczas to wahania poziomu hormonów powodują brak regularności cyklu. Jeśli jednak zaburzenie pojawia się u kobiety z prawidłowym dotychczas cyklem, szczególnie jeśli towarzyszy mu zmiana obfitości krwawienia, zwiększona bolesność lub inne niepokojące objawy, powinno to wzbudzić czujność.

Najczęściej przyczyną rozregulowania cyklu są zaburzenia hormonalne:

  • hiperprolaktynemia (towarzyszą jej nawracające bóle głowy, zaburzenia nastroju),
  • PCOS (dodatkowe objawy – nadmierne owłosienie, trądzik, łysienie),
  • niewydolność ciałka żółtego,
  • niedoczynność lub nadczynność tarczycy,
  • choroby przysadki mózgowej (guzy).

Nieregularne miesiączki występują również przy bardzo intensywnym stylu życia, niewłaściwej diecie i zaburzeniach odżywiania (otyłość, szybkie chudnięcie, anoreksja), a także przy niektórych chorobach np. cukrzycy, zapaleniu wątroby.

Konsekwencją zaniedbania tych zaburzeń mogą być problemy z zajściem w ciążę, przedwczesne przekwitanie, a nawet rozwój nowotworów. 

Plamienia między miesiączkami

Niewielkie krwawienie w połowie cyklu może być wywołane jajeczkowaniem — to tzw. plamienie okołoowulacyjne i nie powinno budzić żadnych obaw. Najczęściej jest spowodowane albo gwałtownym spadkiem poziomu estrogenów, co destabilizuje śluzówkę macicy, albo zassaniem odrobiny krwi z pękającego pęcherzyka podczas uwalniania komórki jajowej. 

Podobne plamienie można zaobserwować, jeśli doszło do zapłodnienia i zarodek, zagnieżdżając się w śluzówce macicy, trafia na naczynie krwionośne. To plamienie nazywane jest implantacyjnym. Jeśli po dwóch tygodniach test ciążowy będzie pozytywny, to można dokładnie wskazać, w którym momencie doszło do zagnieżdżenia się zarodka.

Nietypowe krwawienia mogą jednak świadczyć również o nieprawidłowościach. Należą do nich:

  • zaburzenia hormonalne 
  • zmiany nowotworowe
  • ciąża pozamaciczna 
  • poronienie.

Każda dorosła kobieta powinna więc uważnie obserwować swój organizm, aby była w stanie zauważyć niepokojące odstępstwa od normy i ewentualnie wskazać ich powód.

Zaburzenia regularności cyklu miesiączkowego są zwykle pierwszym widocznym objawem, że dzieje się coś niepokojącego.

Jeśli więc nie są spowodowane wiadomą przyczyną oraz nie mijają w ciągu 2-3 miesięcy, powinny skłonić do wizyty w gabinecie ginekologa.

Umów wizytę

Brak okresu nie musi oznaczać ciąży. 10 innych przyczyn

Zdrowie kobiety definiuje m.in. regularna comiesięczna menstruacja, a brak okresu powinien być powodem do niepokoju i wizyty u lekarza. Choć najczęstszym powodem braku krwawienia jest ciąża, to przyczyn zaniku menstruacji jest o wiele więcej, gdyż jej brak może wynikać z nieprawidłowego funkcjonowania organizmu.

Leia também:  Zapalenie rozcięgna podeszwowego – jak je leczyć?

 23 grudnia 2020

Spis treści

Ciąża i karmienie piersią Zaburzenia rozwoju narządów rozrodczych Wtórny brak miesiączki Problemy z niedowagą i nadwagą Zbyt intensywne uprawiany sport Trauma i stres Częste podróże Odstawienie tabletek antykoncepcyjnych Choroba Perimenopauza Brak menstruacji – co zrobić?

Prawidłowy cykl miesiączkowy trwa około 28 dni, a do normy zaliczany jest przedział 23-35 dni. Menstruacja pojawia się między 9 a 16 rokiem życia i zaczyna zanikać około 50 roku życia. W sytuacji znacznego opóźnienia krwawienia lub dużych nieregularności cykli należy skonsultować się z lekarzem.

Ciąża jest najczęstszą przyczyną zatrzymania menstruacji u kobiet aktywnych seksualnie. W trakcie ciąży dochodzi do przerwania cyklu owulacyjnego. Aby potwierdzić ciążę i wykluczyć inne przyczyny, wskazane jest wykonanie testu ciążowego i wizyta w gabinecie ginekologicznym.

  • Inną przyczyną braku okresu, związaną z macierzyństwem, jest karmienie piersią, które w niektórych przypadkach może wstrzymać owulację nawet na kilka miesięcy.
  • Amenorrhoea primaria, czyli zaburzenia rozwoju narządów rozrodczych, charakteryzują się nieprawidłowym działaniem jajników i uwarunkowaniami genetycznymi, które przyczyniają się do nie wystąpienia pierwszej miesiączki do 16 roku życia.
  • U dojrzewających dziewcząt zaburzenia osi podwzgórze-przysadka-jajnik są często przyczyną niedomogi lutealnej (niewydolności ciałka żółtego), cechującej się obniżonym poziomem progesteronu.

Brak okresu może być związany także z trybem życia dziewczyny. Intensywny sport nawet może się przyczynić do opóźnienia pierwszej miesiączki. Wskazana jest wtedy konsultacja ginekologiczna.

Amenorrhoea secundaria, czyli wtórny brak miesiączki, rozumiany jako brak występowania miesiączki przez 3 do 6 miesięcy u kobiety, która wcześniej prawidłowo miesiączkowała. Stan ten najczęściej wynika z zaburzeń hormonalnych. Gdy poziom hormonów jest zbyt niski lub zbyt wysoki, może dojść do zatrzymania menstruacji.

Jednym z czynników wpływających na zanik okresu jest problem z nieprawidłową masą ciała – zarówno z nadwagą jak i niedowagą. Anoreksja, bulimia, otyłość i niezrównoważona dieta mogą zaburzać cykle miesiączkowe.

Nagłe chudnięcie blokuje produkcję estrogenów, których niezbędnym budulcem jest tłuszcz. Jeżeli nie dostarczymy go organizmowi, miesiączka może zaniknąć z powodu niedoboru estrogenu.

Analogicznie dzieje się, gdy nagle przybierzemy na wadze – może to spowodować zachwianie równowagi hormonalnej organizmu.

Każda menstruacja powoduje utratę żelaza oraz erytrocytów, które tracimy także podczas intensywnego wysiłku fizycznego.

Organizm kobiety po intensywnym treningu musi uzupełnić wszystkie spalone kalorie, sole mineralne i płyny.

Nadmierny wysiłek wiąże się z większym zapotrzebowaniem na składniki odżywcze, a złej jakości dieta czy brak odpowiedniej suplementacji mogą zatrzymać okres nawet na kilka miesięcy.

Silny stres czy utrata bliskiej osoby mogą prowadzić do opóźnienia lub nawet całkowitego braku miesiączki. Pogorszenie się stanu psychicznego powinno być skonsultowane ze specjalistą, który zdecyduje o odpowiednich metodach leczenia.

Podróże także mogą mieć wpływ na cykl menstruacyjny kobiety. Zmiana klimatu czy strefy czasowej może przyczynić się do zaburzeń miesiączkowania.

Organizm musi przyzwyczaić się do nowych warunków klimatycznych, wyższej temperatury i zwiększonego nasłonecznienia. Potrzeba często kilku dni, a nawet tygodni by się zaaklimatyzować.

Pomocny w takiej sytuacji jest wypoczynek, zwłaszcza po długich podróżach związanych ze zmianą czasu i strefy klimatycznej.

Po wielu latach przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych może minąć kilka miesięcy zanim unormuje się cykl owulacyjny i nastąpi powrót miesiączki. Stan ten nazywamy post-pill amenorrhea. Trzeba pamiętać, że zanim ponownie rozpoczną się pełne cykle menstruacyjne z owulacją, może upłynąć sporo czasu.

Infekcja, przeziębienie czy po prostu zmęczenie mogą opóźnić okres nawet o kilka dni. Istnieje jednak wiele poważnych chorób, które mają wpływ na cykl menstruacyjny:

  • guz jajnika
  • zespół policystycznych jajników
  • uszkodzenie macicy lub pochwy
  • niedoczynność tarczycy
  • nadczynność tarczycy
  • hiperprolaktynemia

O powyższych chorobach lekarz musi zostać poinformowany natychmiast, gdyż stosowane leki na te choroby mogą również zaburzyć regularne cykle menstruacyjne. Warto więc przed wizytą u lekarza zrobić spis przyjmowanych obecnie leków.

Perimenopauza to okres poprzedzający menopauzę. Wraz ze spadkiem produkcji estrogenów, menstruacja może stać się nieregularna zanim całkowicie zaniknie.

U niektórych kobiet może się to zdarzyć już w wieku 45 lat, gdyż po czterdziestce jajniki stopniowo zmniejszają produkcję hormonów – najpierw progesteronu, a następnie estrogenów, co może doprowadzić do zatrzymań krwawienia na kilka miesięcy, aż do ich ponownego pojawienia.

W większości przypadków brak krwawienia nie oznacza poważnych zaburzeń zdrowotnych, a ponowne pojawienie się okresu zajmuje od kilku dni do kilku tygodni.

By uniknąć problemów związanych z cyklem menstruacyjnym zaleca się prowadzenie zdrowego trybu życia:

  • stosowanie zrównoważonej i zbilansowanej diety
  • unikanie głodówek
  • umiejętne radzenie sobie ze stresem (np. techniki relaksacyjne)
  • umiarkowana aktywność fizyczna

Jeżeli jesteś aktywna seksualnie a okres się spóźnia, to w pierwszej kolejności zrób test ciążowy. Następnie skonsultuj się ze swoim lekarzem rodzinnym lub ginekologiem, który na podstawie przeprowadzonego wywiadu zleci odpowiednie badania oraz pomoże ustalić przyczynę braku miesiączki.

Zanik miesiączki u chorych na anoreksję – Strefa Specjalisty – Ogólnopolskie Centrum Zaburzeń Odżywiania

  • TEKST  MILENA KUDLEWSKA
  • Powtórka z biologii, czyli jak to wszystko działa?
  • Główne składowe układu sterującego czynność płciową kobiety to:
  • podwzgórze – położone u podstaw międzymózgowania w pobliżu przysadki
  • płat przedni przysadki (część gruczołowa)
  • jajniki – główny narząd sterujący.

Cały cykl regulowany jest przez szereg neurohormonów:
a) w podwzgórzu hormon uwalniający gonadotropiny, gonadoliberyna (GnRh) lub (LH- RH) tj. uwalniający lutropinę,
b) przez przedni płat przysadki gonadotropiny (hormony gonadotropowe),

c) hormony jajnika – wszystkie wytwarzane przez jajnik tj. estrogeny i gestageny, (progesteron i hydroksyprogesteron), oraz androgeny (w niewielkich ilościach).

Zależności pomiędzy składowymi układu (podwzgórze, przysadka, jajniki) określa się jako odległe sprzężenie zwrotne.

Działa to tak: dostatecznie wysokie stężenie hormonów we krwi produkowanych przez jajniki, wpływa hamująco na wydzielanie substancji przez podwzgórze i przysadkę. Niski poziom jest sygnałem do ich aktywności, nasilenia się działalności gonad, a tym samym produkcji estrogentów.

(tak po krótce, bo pewnie nikt z Was nie będzie pacjentowi na wizycie całego cyklu miesiączkowego opowiadał ???? )

Czy u wszystkich chorych kobiet mamy do czynienia z zanikiem miesiączki?

Pamiętajmy, że wiek zachorowalności na anoreksję może być bardzo niski, tzn. chorują nawet kilku/kilkunastoletnie dziewczynki. U takich pacjentek miesiączka w ogóle się nie pojawia – mówimy tutaj o pierwotnym braku miesiączki.

U kobiet, które zaczęły już miesiączkować, ale na skutek choroby utraciły te czynność organizmu – mamy do czynienia z wtórnym brakiem miesiączki.
(Wyjątkiem jest utrzymywanie się krwawień z pochwy u kobiet stosujących substytucyjne leczenie hormonalne, najczęściej w postaci przyjmowania leków antykoncepcyjnych)

U ok. 1/3 do 1/2 chorych zanik miesiączki następuje przed znacznym spadkiem masy ciała i zwykle pojawia się dość wcześnie w przebiegu anoreksji.

W takim razie czemu to wszystko nie działa?

Zbadano już wiele czynników mających wpływ na zatrzymanie miesiączki. Najczęściej wymienia się:
-hipogonadyzm hipogonadotropowy,
-zaburzenia wydzielania leptyny i IGF-1 (insulinopodobny czynnik wzrostu)
-zaburzenia osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej.

  1. U kobiet chorujących na anoreksję stwierdza się obniżone stężenia FSH (hormon follikulotropowy), LH (hormon luteotropowy), estradiolu i progesteronu, a wzorzec pulsacyjnego wydzielania LH wraca u nich do stanu sprzed pokwitania.
  2. Leptyna – czyli jaki związek ma hormon sytości z miesiączkowaniem

Leptyny, czyli hormonu wydzielany przez tkankę tłuszczową. U zdrowych ludzi reguluje zachowania dotyczące odżywiania się, hamując łaknienie.
U osób stosujących diety restrykcyjne obniżone stężenie leptyny może być sygnałem o niskiej zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie. Może to prowadzić m.in.

do zahamowania osi gonadalnej, chroniąc w ten sposób kobietę przed dodatkową utratą energii w czasie krwawień miesięcznych i ciąży.
Udowodniona działanie leptyny na:
1) Oś gonadalną poprzez neuropeptyd Y (NPY), hamując jego wydzielanie.

W stanach niedożywienia, w których dochodzi do obniżenia się stężenia leptyny, wzrasta stężenie NPY, wywierającego z kolei hamujący wpływ na wydzielanie gonadoliberyny (GnRH) i gonadotropin

2) Możliwe jest również bezpośrednie oddziaływanie na syntezę lub wydzielanie GnRH lub gonadtropin, a nawet poprzez bezpośrednie oddziaływanie na jajniki. 3) Udowodniono, że stężenie leptyny ma związek ze stężeniem IGF-1, którego wydzielania szybko maleje podczas stosowanie restrykcyjnych diet.

Czy istnieje prosta zależność: pacjenta przytyje – okres wróci?

Dane dotyczące chorych na jadłowstręt psychiczny są niedoszacowane. W literaturze podaje się, że przywrócenie prawidłowej masy ciała następuje u ok.

50% dziewcząt i kobiet leczonych z powodu jadłowstętu psychicznego, jednak nie zawsze związane jest ono z powrotem miesiączek. Z drugiej strony obserwuje się również, że miesiączka powraca u niektórych pacjentek z nadal nieunormowaną masą ciała.

Dokładne mechanizmy związane z przywróceniem prawidłowego miesiączkowania w anoreksji pozostają nie do końca poznane.

Poziom wagi wymagany do powrotu menstruacji jest wysoce indywidualny. Badania wskazują, że po osiągnięciu 90% należnej masy ciała, uznawanej ogólnie za prawidłową wagę, u 6–44% badanych nadal utrzymuje się brak miesiączki, a u równie wysokiego odsetka chorych przez wiele lat.

Badania dotyczące pacjentek z utrzymującym się, mimo przywrócenia prawidłowej wagi, brakiem miesiączki, wskazują na nieprawidłowości w obrębie osi podwzgórze –przysadka–jajniki (w szczególności wydzielania LH).

Utrzymywanie się zaburzeń miesiączkowania może być również związane z zaburzeniami wydzielania leptyny i IGF-1 oraz dotyczącymi osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej.

Badanie porównawcze grup chorych na jadłowstręt psychiczny i atypowy jadłowstręt psychiczny (grupa chorych miesiączkujących mimo ubytku masy ciała) wykazało, że grupa z zachowaną miesiączką miała znacząco wyższą %FAT oraz całkowitą zawartość tkanki tłuszczowej i tkanki tłuszczowej w obrębie tułowia, wyższe stężenia leptyny oraz IGF-1.
Ponadto wykazano, że utrzymujący się brak miesiączki był związany z dłuższym okresem trwania zaburzeń odżywiania się, a nie był zależny od wieku wystąpienia objawów.

Konsekwencje braku miesiączki

Zaburzenia miesiączkowania u chorych na anoreksję może prowadzić do bezpłodności .

Wiemy, że im szybciej przywrócony zostanie okres, tym większe szanse na bycie płodną, jednak im dłużej kobieta żyje bez miesiączki, tym mniejsze szanse na to, że zajdzie w ciążę bez pomocy medycznej.

Optymistyczny jest fakt, iż długoterminowe badania kontrolne nie wykazały zwiększonego ryzyka bezpłodności u kobiet, które osiągają zdrową wagę i powrót miesiączki.

Leia também:  Grudki i krosty na języku – czy to objaw choroby?

(tutaj należy jednak zwrócić uwagę na fakt iż ciąża może wywoływać nowe obawy dotyczące wizerunku ciała, a specjaliści powinni zachować czujność na oznaki nawrotu)
Kolejną z konsekwencji braku miesiączki jest spadek poziomu estrogenu, co prowadzi do zaburzenia gospodarki hormonalnej. Te zaburzenia powodują objawy, które wiele młodych kobiet opisuje jako objawy premenopauzy.

U chorych na jadłowstręt psychiczny zmniejszone tworzenie kości i zwiększoną resorpcje są związane z wysokim ryzykiem osteopenii i osteoporozy. Najnowsze badania prospektywne dostarczają dowodów na to, że osteopenia poprawia się, ale nie ustępuje wraz ze wzrostem masy ciała.

Inne powikłania zdrowotne

Dane pochodzące z badania Women’s Ischemia Syndrome Evaluation (WISE) pozwoliły stwierdzić, że choroba wieńcowa rozwija się u 69% kobiet z funkcjonalnym brakiem miesiączki, natomiast jej występowanie u kobiet nieobciążonych takim wywiadem chorobowym wynosi 29%. Powiązanie zaburzeń cyklu miesiączkowego z ryzykiem pogorszenia ogólnego stanu zdrowia jest niedoceniane zarówno przez same pacjentki, jak i lekarzy. Trzeba włożyć więcej wysiłku w zrozumienie mechanizmów patofizjologicznych tego związku.

No to jak leczyć?

Leczenie powinno podejmować się jak najwcześniej. Im szybciej tym większa szansa powodzenia i lepsze rokowania na przyszłość. Warunkiem jest odzyskanie właściwej masy ciała. Leczenie wymaga współpracy wielu specjalistów przede wszystkim: psychologa, psychiatry, endokrynologa i dietetyka. Brak leczenia prowadzi do śmierci.

Może po prostu podać hormony i miesiączka wróci?

Badanie przeprowadzone przez Robinson i wsp. wykazało, że ponad 78% ginekologów opiekujących się chorymi na anoreksję stosuje hormonalną terapię zastępczą (HRT) w grupie dziewcząt w okresie późnej adolescencji.

Lekarze wykorzystują tutaj dane dotyczące skuteczności leczenia kobiet z osteoporozą pomenopauzalną lub hipogonadyzmem wynikającym z innych przyczyn (usunięcie jajników, brak miesiączki w związku z zaburzeniami czynności podwzgórza) – które wskazują na możliwość zmniejszenia ryzyka osteoporozy i złamań osteoporotycznych.
U chorych na jadłowstręt psychiczny, HRT nie ma udowodnionej skuteczności, a nawet przypuszcza się, że zarówno u chorujących na anoreksję jak i u zdrowych młodych kobiet (19–22 r.ż.) egzogenne estrogeny hamują wydzielanie IGF-1 i testosteronu, co może przyczyniać się do zahamowania wzrostu gęstości mineralnej kości (BMD – bone mineral density)

Wszystkie dotychczasowe badania wskazują, że największy wpływ na wzrost BMD u chorych na jadłowstręt psychiczny ma przywrócenie prawidłowej masy ciała i powrót samoistnych miesiączek.

Ponadto „sztuczne” wywoływanie krwawień miesięcznych za pomocą terapii hormonalnej daje chorym złudne poczucie zdrowia i może opóźnić podjęcie psychoterapii oraz przyczyniać się do odmowy zwiększania masy ciała.

Bibliografia:

Menstrual Dysfunction in Anorexia Nervosa, L.A.P. Mitan, MD
Management of Osteoporosis in a Pre-Menopausal Woman, Ashok K Bhalla
Rola leptyny w zaburzeniach odżywiania się – współczesne poglądy, Psychiatr. Pol.

2013; 47(5): 897–907
Brak miesiączki spowodowany skrajnymi wartościami masy ciała: patofizjologia i następstwa, Alex J.

Polotsky, MD, MS
Ocena wartości stezeń neuropeptydu Y, leptyny oraz receptora leptyny u nastolatek chorych na anoreksje, Ginekologia polska 84(4):268-76, April 2013
Zaburzenia miesiączkowania w jadłowstręcie psychicznym, Psychiatria Polska, 2010, tom XLIV, numer 2 strony 277–286

https://www. eatingdisorderhope.com/information/anorexia/anorexia-amenorrhea

  • Photo by Yuris Alhumaydy on Unsplash
  • Tekst powstał we współpracy z: Joanną Białas i Moniką Piotrowską

Brak miesiączki – jakie są możliwe przyczyny i jakie badania wykonać?

Brak miesiączki kojarzony jest przede wszystkim z ciążą, jednak przyczyn takiego stanu może być znacznie więcej.

Wyróżnia się brak miesiączki fizjologiczny (laktacja, ciąża, okres przed pierwszym krwawieniem u dziewczynek) oraz patologiczny – ten drugi został podzielony na pierwotny i wtórny.

Amenorrhoea primaria (pierwotny brak miesiączki) jest stanem definiowanym jako niewystąpienie krwawienia miesięcznego do 18. roku życia. Natomiast postać wtórna – amenorrhoea secundaria – diagnozowana jest u kobiety, która nie miesiączkowała przez ponad 6 miesięcy po okresie regularnych krwawień (przy ujemnym wyniku testu ciążowego).

Jakie są najczęstsze przyczyny braku miesiączki?

Przyczyny pierwotnego braku miesiączki obejmują patologie związane z zaburzeniami rozwojowymi, hormonalnymi czy dotyczącymi nieprawidłowości chromosomowych i nerwowych.

Do najczęściej występujących wad rozwojowych narządów płciowych, wywołujących brak okresu, zalicza się:

  • brak macicy, pochwy,
  • przegrody pochwy, zarośnięcie szyjki macicy lub błony dziewiczej,
  • zespół Mayera-Rokitansky’ego-Küstera-Hausera (wada rozwojowa polegająca na wrodzonym braku pochwy i macicy, z prawidłowymi jajnikami i cechami II- oraz III-rzędowych cech płciowych),
  • oporność narządów na estrogeny w wieku embrionalnym – zespół feminizujących jąder.

Brak miesiączki może mieć również związek z zaburzeniami na tle chromosomalnym, takimi jak:

  • mozaicyzm chromosomów płciowych,
  • zespół Turnera (kariotyp 45X0) – kobiety cierpiące na tę chorobę mają niski wzrost, płetwiastą szyję, zniekształconą klatkę piersiową oraz dysgenezję gonad – zamiast jajników posiadają pasma tkanki łącznej,
  • czysta dysgenezja gonad z kariotypem XX lub XY.

Jeśli miesiączka nie występuje, jako przyczynę należy wziąć pod uwagę również zaburzenia układu przysadka-podwzgórze, takie jak:

  • guzy przysadki (np. prolactinoma – guz powodujący hiperprolaktynemię),
  • nowotwory,
  • niewydolność podwzgórzowa.

Zaburzenia hormonalne innych narządów układu dokrewnego, które mogą uniemożliwić pojawienie się miesiączki, to:

  • pierwotna niedoczynność tarczycy,
  • wrodzony zespół nadnerczowo-płciowy,
  • nowotwory.

Brak miesiączki – niewydolność podwzgórza

Według danych statystycznych wtórny brak miesiączki w 75 proc. jest wywołany niewydolnością i nieprawidłową czynnością podwzgórza.

Na czasowe ustanie krwawienia miesięcznego w dużej mierze wpływa stres. Pacjentki, które przeżywają w danym okresie ciężkie sytuacje życiowe, mogą reagować na nie brakiem miesiączki.

Stan emocjonalny wpływa na miesiączkowanie również w przypadku osób chorych psychicznie.

Czynnościowy podwzgórzowy brak miesiączki występuje też w innych patologicznych sytuacjach. Niefizjologiczny spadek masy ciała (pod wpływem głodzenia, lecz również w przebiegu jadłowstrętu psychicznego) przyczynia się do zahamowania czynności jajników.

Jest to rodzaj procesu adaptacyjnego, który wykształcił się na przestrzeni wielu lat ewolucji gatunku ludzkiego. Ciąża jest bowiem stanem wzmożonego zapotrzebowania na składniki pokarmowe, a w przypadku niedożywienia i następczego spadku masy, organizm kobiety nie jest w stanie funkcjonować prawidłowo.

Intensywny wysiłek fizyczny, wyczerpując zapasy energetyczne ustroju, może również stać się przyczyną wtórnego braku miesiączki.

Rzadkimi patologiami wpływającymi na deregulację czynności podwzgórza i przysadki są procesy zapalne (np. po zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych), guzy (np. gruczolaki przedniego płata przysadki) lub urazy z krwawieniem do struktur mózgu.

Brak okresu a zwiększone stężenie prolaktyny

Jedną z częstszych przyczyn zatrzymania miesiączki jest zwiększone stężenie prolaktyny w organizmie kobiety – hiperprolaktynemia. Prolaktyna hormon odpowiedzialny jest m.in.

za proces laktogenezy (produkcję mleka w tkance gruczołowej piersi). Istnieją fizjologiczne stany hiperprolaktynemii: ciąża, stres, karmienie piersią ze stymulacją brodawek sutkowych, sen.

Jednak nie zawsze jej zwiększone stężenie można uznać za odmianę normy fizjologicznej.

Patologie, takie jak: marskość wątroby, niewydolność tarczycy, produkcja prolaktyny przez nowotwory, zmiany organiczne w obrębie przysadki i podwzgórza – wszystkie one wywołują hiperprolaktynemię i skutkują zatrzymaniem miesiączkowania. Stany zwiększonej produkcji tego hormonu występują również u chorych przyjmujących określone leki, np. neuroleptyki lub leki przeciwdepresyjne, stosowane przez lekarzy psychiatrów.

Dość często wymienianą przyczyną wzrostu stężenia prolaktyny we krwi są gruczolaki przysadki, które mogą rosnąć do dużych rozmiarów i wywoływać bóle głowy oraz problemy z widzeniem.

Hiperprolaktynemia jest przyczyną szeregu objawów. Oprócz braku miesiączki, chore mogą cierpieć na przeróżne zaburzenia miesiączkowania, mlekotok, niepłodność, hirsutyzm (nadmierne owłosienie), bóle podczas stosunku.

Co wywołuje wtórny brak okresu?

Wtórny brak miesiączki występuje w patologiach przysadki – narządu położonego w mózgu. Guzy w jej obrębie potrafią uciskać i niszczyć struktury odpowiedzialne za produkcję hormonów sterujących czynnością jajników. Podobny stan tyczy się pacjentek po zabiegu usunięcia przysadki lub w przebiegu zespołu Sheehana (poporodowa martwica przysadki związana z zaburzeniem jej ukrwienia).

Przyczyną wtórnego braku miesiączki bywają ponadto zmiany organiczne, takie jak zarośnięcie jamy macicy po łyżeczkowaniu lub gruźlica narządu rodnego. Przyczyną 3 proc.

przypadków wtórnego braku miesiączki są zaburzenia cyklu związane z zespołem policystycznych jajników.

Brakiem krwawienia miesięcznego charakteryzują się też zaburzenia hormonalne, takie jak popokwitaniowy zespół nadnerczowo-płciowy, zespół Cushinga czy choroba Addisona.

Do przyczyn wtórnego braku miesiączki zalicza się:

  • zaburzenia układu podwzgórze-przysadka,
  • patologie jajników,
  • zmiany organiczne w obrębie narządu rodnego,
  • zaburzenia hormonalne innych narządów układu dokrewnego.

Brak miesiączki – diagnostyka i leczenie

Powyżej opisane przyczyny braku występowania miesiączki pokazują, jak ogromną liczbę patologii lekarz musi wziąć pod uwagę podczas diagnozowania chorej. Podstawą jest wywiad i badanie ginekologiczne, pozwalające lekarzowi wysnuć pierwsze podejrzenia co do potencjalnego źródła problemu.

Ocenia się prawidłowość rozwoju narządu rodnego, wykluczając przyczyny organiczne (ogromnie pomocne jest badanie ultrasonograficzne).

Ginekolog zleci w tym wypadku panel badań hormonalnych (stężenia prolaktyny, gonadotropin, estrogenów, progesteronu, androgenów i innych hormonów układu dokrewnego), oceniających czynność układu podwzgórze-przysadka-jajniki i całego organizmu.

Do narzędzi diagnostycznych należy też szereg czynnościowych testów hormonalnych, pozwalających poznać odpowiedź na pytanie, w którym miejscu istnieje patologia wywołująca brak miesiączki. W przypadkach zaburzeń genetycznych i zaburzeń rozwoju narządu płciowego pomocne jest określenie genotypu pacjentki.

Leczenie braku miesiączki jest wybitnie zależne od postawionej diagnozy. Czasami wystarczy stosowanie hormonów, estrogenów czy progestagenów. Niektórym kobietom, np. w zespole policystycznych jajników, stymuluje się proces jajeczkowania (w celach rozrodczych).

U kobiet z problemami organicznymi proces leczniczy często opiera się o zabieg operacyjny. Przykładem może być zarośnięcie błony dziewiczej. Prosty zabieg przecięcia błony staje się wtedy rozwiązaniem problemu. Jednakże nie jest tak zawsze, w przypadku dużych guzów przysadki jedynie poważny zabieg neurochirurgiczny jest w stanie uratować zdrowie kobiety.

Natomiast pacjentki z zaburzeniami hormonalnymi prowadzone są przez lekarzy endokrynologów.

Jak widać, proces leczniczy może być wielospecjalistyczny i skomplikowany. Jedno jest pewne – kobiety stwierdzające u siebie brak miesiączki powinny bezzwłocznie zgłosić się lekarza, a on winien postawić trafną diagnozę.

Bibliografia:

  1. Bręborowicz G. H., Położnictwo i ginekologia. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.
  2. Pschyrembel W., Strauss G., Petri E., Ginekologia praktyczna. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014.

Jak oceniasz artykuł?

Średnia: 4 (1) Zostaw swoją ocenę.

Dziękujemy!

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*