Ropień mózgu – przyczyny, objawy, leczenie

Klasyczny termin guz mózgu odnosi się do wszystkich patologicznych procesów wewnątrzczaszkowych, głównie zachodzących w obrębie tkanki nerwowej. Jak z klasycznej definicji wynika do guzów mózgu zaliczymy nie tylko nowotwory (pierwotne i wtórne), ale także procesy nienowotworowe, takie jak np. procesy zapalne (pseudotumor), w tym zwłaszcza zorganizowane (otorbione) ropnie.

Procesy zapalne ośrodkowego układu nerwowego (OUN) stanowią poważne zagrożenie życia i zdrowia, na szczęście są stosunkowo rzadkie. Początkowe objawy mogą być nietypowe lub nieswoiste. Na początku choroby często nie stwierdza się typowej triady objawów klinicznych, tj. gorączki, bólów głowy i wymiotów.1 W diagnozowaniu bardzo istotną rolę odgrywa dokładny wywiad chorobowy (m.in.

przebyte choroby, nawracające infekcje, podróże do tzw. krajów trzeciego świata, nosicielstwo wirusa HIV), ponieważ kliniczne objawy podrażnienia opon mózgowo-rdzeniowych o różnym nasileniu są objawem nieswoistym, zwłaszcza u pacjentów bez gorączki lub stanów podgorączkowych.

 W tej sytuacji bardzo istotną rolę odgrywają badania dodatkowe, głównie badanie laboratoryjne płynu mózgowo-rdzeniowego uzyskanego drogą punkcji lędźwiowej, które w połączeniu z badaniem bakteriologicznym często pozwalają na ustalenie prawidłowego rozpoznania.

Nieodłącznym badaniem w wielu przypadkach jest badanie obrazowe, najczęściej tomografia komputerowa (TK) głowy ze wzmocnieniem kontrastowym lub bez niego oraz badanie rezonansu magnetycznego (MR) z podaniem lub bez podania kontrastu.2

Prawie do XX wieku ropień mózgu wiązał się z bardzo niekorzystnym rokowaniem i zazwyczaj był diagnozowany dopiero pośmiertnie.

Pionierem, który dokonał przełomu w leczeniu tego schorzenia był szkocki chirurg William Macewen, który wykazał, że pacjentów z rozpoznanym ropniem mózgu można wyleczyć.

Do niego należy stwierdzenie, że „niepowikłane ropnie mózgu wcześnie rozpoznane, odpowiednio zlokalizowane i właściwie leczone są jednymi z najbardziej satysfakcjonujących w terapii chorób wewnątrzczaszkowych”.3

Dalszy postęp w dziedzinie leczenia ropni dokonał się po II wojnie światowej, gdy powszechnie do praktyki klinicznej wprowadzono antybiotyki – początkowo penicyliny i chloramfenikol.

Postęp diagnostyczny i terapeutyczny w leczeniu ropni mózgu, jaki dokonał się w ostatnich latach, doprowadził do stałego zmniejszania liczby przypadków śmiertelnych. Złożyło się na to wprowadzenie tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego do diagnostyki, stereotaktycznych operacji mózgu oraz oczywiście kolejnych generacji antybiotyków.

Równolegle z powyższymi dokonały się zmiany epidemiologiczne, odnotowano zmniejszenie częstości występowania ropni, będących wynikiem rozprzestrzeniania się zakażeń ucha, przy jednoczesnym wzroście częstości występowania ropni u pacjentów z deficytem odporności (pacjenci leczeni immunosupresyjnie po transplantacji, osoby z AIDS).

Leczenie ropni mózgu stało się procesem złożonym i wymaga ścisłej współpracy wielu specjalistów: neurologa, neurochirurga, radiologa oraz specjalisty chorób zakaźnych.

Patofizjologia

Ropień mózgu – przyczyny, objawy, leczenie

Tabela 1. Przyczyny powstawania ropni mózgu

Ropień mózgu jest zmianą ogniskową – uogólniona początkowo infekcja OUN ogranicza się, tworząc ognisko zapalenia, co prowadzi do wytworzenia bogato unaczynionej torebki otaczającej zmiany zapalno-ropne.

Zwykle ropnie klasyfikuje się w oparciu o punkt wyjścia infekcji (następstwa zapalenia ucha, zatok, zębopochodne, towarzyszące ogniskom przerzutowym, pourazowe oraz związane z interwencją chirurgiczną) (tab. 1).

4W założeniu podział taki pozwala klinicystom przewidywać rodzaj patogenu (flory bakteryjnej), a tym samym dokonywać optymalnego doboru empirycznej antybiotykoterapii.

Ośrodkowy układ nerwowy jest stosunkowo dobrze chroniony przed infekcjami, zarówno bakteryjnymi, jak i grzybiczymi, zatem mimo częstych infekcji ropnie mózgu stwierdza się u ludzi rzadko.

5 Obserwacje na modelach zwierzęcych wykazują, że wytworzenie ropnia mózgu wymaga zazwyczaj bezpośredniego wprowadzenia patogenów do mózgu, podczas gdy bakteriemia tylko sporadycznie skutkuje powstaniem ropnia.

 Z obserwacji klinicznych wiadomo też, że powstawaniu ropni mózgu sprzyjają ogniska udarowe, krwiaki śródmózgowe oraz ogniska nowotworowe.

Do infekcji OUN dochodzi drogą naczyń krwionośnych, przez ciągłość (rozprzestrzenienie się infekcji ze struktur sąsiadujących) oraz drogą włókien nerwowych (infekcje wirusowe).

6 Istotnym źródłem infekcji mogą być zmiany zapalne zębów i okołozębowe, przewlekłe zapalenie ucha, przy czym należy stwierdzić, że powszechne leczenie takich infekcji przyczyniło się istotnie do zmniejszenia częstości występowania ropni móżdżku i płata skroniowego.

Infekcje OUN powiązane z otwartymi penetrującymi urazami są powszechnie znane, jednak szczęśliwie dla pacjentów, częstość występowania ropni mózgu będących powikłaniem tego typu urazu jest zaskakująco mała, nawet w przypadkach gdy stosowano mało agresywne leczenie chirurgiczne.

7 Istotnym źródłem infekcji są odległe ogniska – patogeny wykazują dużą różnorodność zależną od ogniska pierwotnego i zaistniałej bakteriemii.

Mimo obecnych możliwości diagnostycznych należy pamiętać, że około 40% przypadków ma charakter ukryty, a pierwotne ognisko infekcji pozostaje nierozpoznane.4

Badania TK wykonane we wczesnej fazie zapalenia OUN (1-3 doba infekcji) wykazują lokalny stan zapalny mózgu i jego obrzęk. Rozwój stanu zapalnego i początek tworzenia się wewnętrznej jamy martwiczej stwierdza się w tzw. późnej fazie zapalenia mózgu, tj. 4-9 dobie.

Wzmacniająca się pierścieniowata torebka z dobrze rozwiniętym unaczynieniem (widoczne w TK ze wzmocnieniem kontrastowym) i obwodowe zmiany gleju uwidaczniają się pod koniec drugiego tygodnia. Ostatecznie po dwóch tygodniach toczącego się procesu zapalnego tworzy się tzw. torebka ropnia.

Czasy trwania zarówno procesu zapalnego, jak i tworzenia torebki ropnia są indywidualne, aczkolwiek obrazy TK sugerują analogiczny do przedstawionego przebieg choroby.

Czas trwania stanu zapalnego i powstawania (formowania) torebki ropnia są istotne w podejmowaniu terapii antybiotykami oraz interwencji chirurgicznej, w tym operacji.

Obraz kliniczny

Na obraz kliniczny ropnia mózgu wpływa bardzo dużo czynników, w tym wielkość samego ropnia, jego lokalizacja, inwazyjność patogenów oraz stan ogólny pacjenta. W typowym przebiegu najczęstszym objawem są narastające bóle głowy jako wyraz wzmożonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego i podrażnienia opon mózgowo-rdzeniowych.

Bardzo często bóle są tępe i mają uogólniony charakter. Takie nietypowe bóle głowy mogą być przyczyną zwłoki w podjęciu postępowania diagnostycznego, tym bardziej, że bóle głowy są niecharakterystycznym i nieswoistym objawem, obecnym w wielu chorobach, w tym niedotyczących OUN.

Nagły bardzo silny ból głowy występuje rzadko i raczej należy go przypisywać bakteryjnemu zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych lub bólom w przebiegu krwawienia podpajęczynówkowego.

 W ocenie klinicznej stwierdza się objawy ogólne wzmożonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego, takie jak nudności, wymioty, zawroty głowy, zaburzenia świadomości, które wskazują na konieczność szybkiej interwencji (diagnostyki i wdrożenia stosownej terapii).

Dyskusyjna jest częstość występowania stanów gorączkowych w początkowej fazie infekcji i powstawania ropnia. Stany gorączkowe wiązane są najczęściej z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych,6 ale brak gorączki nie wyklucza rozpoznania.

Zapalenie mózgu we wstępnej fazie choroby zazwyczaj jest związane z zaburzeniami psychicznymi, napadami drgawkowymi oraz zaburzeniami świadomości.5 Wystąpienie ogniskowych objawów neurologicznych, np. porażenia połowiczego, zaburzeń czucia, afazji lub ataksji zależy od lokalizacji ropnia i stwierdza się je w około 30-50% przypadków.

Obrzęk tarczy nerwów wzrokowych jako wyraz ciasnoty wewnątrzczaszkowej stwierdza się w około 25% przypadków.

Istotną informacją z wywiadu, pomocną w podjęciu procesu diagnostycznego i ustaleniu prawidłowego rozpoznania, są istniejące lub przebyte infekcje skóry głowy, ropnie okołozębowe, zapalenia ucha czy zatok. Duże problemy diagnostyczne mogą występować u osób w zaawansowanym wieku oraz u osób z zaburzeniami psychicznymi, a samo podejrzenie ropnia powinno przyspieszyć diagnostykę.

Analogicznie do obrazu klinicznego, wyniki badań laboratoryjnych nie są patognomiczne dla ropnia mózgu. W badaniu morfologicznym krwi często stwierdza się prawidłową liczbę leukocytów.

Wyniki badań bakteriologicznych krwi zazwyczaj są ujemne, jednak nie wolno odstąpić od ich wykonania. Analiza uprzednich dostępnych danych medycznych może ujawnić przebyte infekcje lub bakteriemię, prowadzących do wytworzenia ropnia mózgu.

Punkcja lędźwiowa jest obciążona ryzykiem (nie wolno jej wykonać w przypadku wzmożonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego), a w przypadkach ropnia mózgu rzadko daje informacje istotne klinicznie.

Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego zazwyczaj wykazuje zmiany typowe dla stanu zapalnego, w postaci zmian stężenia białka i liczby komórek, jednak w przypadku uformowanego ropnia mózgu wyniki badań bakteriologicznych są zwykle ujemne.

Ropień – przyczyny, objawy, leczenie

Ropień charakteryzuje się występowaniem ogniska zapalnego w przestrzeni tkankowej. 

Jest wypełniony treścią ropną, czyli gęstą, mętną wydzieliną, często o nieprzyjemnym zapachu. Wydzielina ta powstaje w wyniku rozpadu i upłynnienia obumarłych tkanek. W jej skład wchodzą komórki bakteryjne oraz komórki układu odpornościowego. 

Patogenami odpowiedzialnymi za powstanie ropnia są gronkowce i drobnoustroje beztlenowe, niekiedy również grzyby. Ropień może być spowodowany obecnością ciała obcego, np. drzazgi czy opiłka metalu.

Może mieć też związek z wykonywanymi iniekcjami domięśniowymi lub dożylnymi. Ropień stanowi swego rodzaju zabezpieczenie – reakcję obronną organizmu przed rozprzestrzenianiem się czynnika zapalnego.

Stosowane w uszkodzeniach skóry

Do grupy osób szczególnie narażonych na pojawienie się ropnia umiejscowionego powierzchownie zaliczani są:

  • chorzy przewlekle, leczeni glikokortykosteroidami, 
  • cukrzycy, 
  • pacjenci onkologiczni,
  • osoby z poparzeniami.

Do grupy ryzyka należą zatem wszyscy ci, u których bariera skórna jest osłabiona. 

Ropień nie ogranicza się jedynie do występowania w formie skórnej. Często mamy do czynienia także z ropniem:

  • zęba,
  • kości,
  • odbytu,
  • okołomigdałkowym,
  • mózgu,
  • wątroby,
  • oczodołu.
Leia também:  Lampa sollux – wskazania i przciwwskazania w fizjoterapii

Ropień mózgu – przyczyny, objawy, leczenie

Ropień – objawy 

Objawy towarzyszące występowaniu ropnia to:

  • miejscowo podniesiona temperatura wokół zmiany,
  • zaczerwienienie i uwypuklenie,
  • bolesność,
  • chełbotanie, czyli przemieszczanie się płynu, wyczuwalne przy dotyku.

Pojawienie się ostrego bólu, gorączki czy dreszczy wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.

Ropień – diagnostyka i leczenie

Ropnie skórne nie stanowią problemu diagnostycznego, ponieważ są widoczne gołym okiem. W przypadku zmian znajdujących się w głębiej położonych tkankach, w których dużo później pojawiają się niepokojące objawy, konieczne jest wykonanie badania USG. Niekiedy przeprowadza się także tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny.

Podstawowym sposobem leczenia ropnia jest chirurgiczne nacięcie zmiany chorobowej w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym. Zabieg ten stosuje się w celu usunięcia wydzieliny, a następnie wypłukania, odkażenia i zabezpieczenia powstałej jamy. 

Drugim rodzajem interwencji jest nacięcie zainfekowanego miejsca, a następnie założenie drenów, które umożliwią samoistne wypłynięcie ropy. W późniejszym etapie jamę należy przepłukać, a następnie zabezpieczyć.  Wskazane jest także pobranie materiału do badania w celu określenia patogenu odpowiedzialnego za wywołanie stanu zapalnego i wykonanie antybiogramu.

W ciężkich przypadkach oraz u osób z obniżoną odpornością konieczne jest zastosowanie antybiotyku jako uzupełnienie kuracji oraz w celu zapobieżenia rozprzestrzenienia się zakażenia.

Najczęstszym wyborem lekarzy, w zależności od rodzaju patogenu, jest cefalosporyna 3 lub 4 generacji, klindamycyna, wankomycyna lub metronidazol w monoterapii lub terapii skojarzonej. Gdy czynnikiem chorobotwórczym jest grzyb z rodzaju Candida sp.

, rekomendowane jest podawanie amfoterycyny B z flucytozyną.

Aby zapobiec pojawieniu się ropnia, należy przestrzegać zasad higieny osobistej. Unikajmy również sytuacji, w których może dojść do uszkodzenia skóry, np. w wyniku wbicia drzazgi, a w kwestii przyjmowanych iniekcji polegajmy na doświadczonych i przeszkolonych do tego osobach. Obserwujmy swoje ciało i nie bagatelizujmy niepokojących objawów.

Źródła:

  • Stasiak M., Lasek J., Witkowski Z., Marks W., Gołąbek K., Zakażenia skóry i tkanek miękkich – złożony i aktualny problem diagnostyczny i terapeutyczny lekarza każdej specjalności medycznej, Via Medica, Forum Medycyny Rodzinnej 2012,
  • prof. dr hab. n. med Jaskólski D., Sympozjum “Ropnie i ropniaki w neurochirurgii”, Katedra i Klinika Chirurgii Urazowej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Ropień mózgu

Ropień mózgu (łac. abscessus cerebri, ang. brain abscess) jest ropnym zakażeniem ośrodkowego układu nerwowego, ostro odgraniczonym zbiorowiskiem ropy w tkance mózgowej, które zwykle daje ogniskowe objawy neurologiczne.

Szczególnym rodzajem ropnia mózgu jest ropniak podtwardówkowy, zwarte nagromadzenie ropy w przestrzeni podtwardówkowej, zwykle będące powikłaniem ropnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub urazu głowy. Ropień mózgu jest stanem zagrażającym życiu, który wymaga pilnej interwencji neurochirurgicznej.

Bez leczenia śmiertelność jest bardzo wysoka. Drenaż ropnia i leczenie antybiotykami bardzo poprawiają rokowanie.

Co jest przyczyną ropnia mózgu?

Przyczyną ropnia mózgu jest zakażenie bakteryjne ośrodkowego układu nerwowego, szerzące się drogą krwiopochodną lub przez ciągłość z ropnego zapalenia zatok, ucha środkowego, wyrostka sutkowatego lub zęba. Ropień mózgu może też być powikłaniem urazu głowy (np. postrzał) lub zabiegu chirurgicznego.

U małych dzieci ropień mózgu jest zwykle związany z wrodzoną siniczą wadą serca. Ropa powstaje na skutek upłynnienia martwiczych tkanek oraz bakterii przez granulocyty i makrofagi, które następnie same ulegają rozpadowi, doprowadzając do uwolnienia do otoczenia enzymów proteolitycznych. Ropień mózgu jest chorobą bardzo poważną.

Śmiertelność w przypadku ropnia mózgu szacuje się na 5–20%.

Jakie drobnoustroje mogą być przyczyną ropnia mózgu?

Etiologia ropni mózgu zależy w znacznej mierze od współistniejących czynników sprzyjających rozwojowi choroby, do których należą: sinicza wada serca, obniżona odporność, sklerotyzacja żylaków przełyku, uraz głowy, zabieg neurochirurgiczny, cukrzyca, alkoholizm, niewydolność nerek, zakażenie HIV, ropne zapalenie zatok, ucha środkowego, wyrostka sutkowatego lub zęba, bakteryjne zapalenie wsierdzia, ropne choroby płuc, np. rozstrzenie, zakażenie dróg moczowych, skóry czy przyjmowanie narkotyków drogą dożylną. Ponadto na rodzaj drobnoustrojów, które wywołują ropień mózgu wpływają wiek chorego oraz lokalna sytuacja epidemiologiczna.

Najczęstszymi bakteriami odpowiedzialnymi za rozwój ropnia mózgu są: paciorkowce tlenowe i beztlenowe, szczególnie Streptococcus intermedius, gronkowce złociste (Staphylococcus aureus), Gram-ujemne beztlenowe pałeczki z rodzaju Prevotella, BacteroidesFusobacterium, Gram-ujemne tlenowe pałeczki jelitowe, pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) oraz Gram-dodatnie bakterie beztlenowe. Rzadziej przyczyną ropni mózgu są następujące drobnoustroje: pałeczka hemofilna (Haemophilus influenzae), dwoinka zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae) oraz dwoinka zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (Neisseria meningitidis).

Do rzadszych czynników należą drobnoustroje oportunistyczne, bakterie, grzyby i pasożyty, które mogą powodować ropnie mózgu u osób z obniżoną odpornością. Są to: Nocardia asteroides, prątki gruźlicy, grzyby (np.

Aspergillus, Candida, Cryptococcus, pleśniakowce, Coccidioides, Blastomyces), pierwotniaki (np. Toxoplasma gondii, pełzak czerwonki, świdrowiec amerykański) i pasożyty (np. wągrzyca tasiemca uzbrojonego Taenia solium, przywry Schistosoma, Paragonimus).

Ropne stany zapalne zatok i zębów sprzyjają rozwojowi ropni wywołanych przez paciorkowce tlenowe i beztlenowe oraz beztlenowe pałeczki Gram-ujemne (np. Prevotella, Porphyromonas, BacteroidesFusobacterium), gronkowce złociste (Staphylococcus aureus) oraz tlenowe pałeczki Gram-ujemne.

Penetrujące urazy głowy sprzyjają ropniom wywołanym przez gronkowce złociste (Staphylococcus aureus), paciorkowce tlenowe, pałeczki Gram-ujemne oraz beztlenowe laseczki z rodzaju Clostridium. W zapaleniach płuc najczęściej występują ropnie wywołane przez paciorkowce, beztlenowe pałeczki Gram-ujemne (np.

Prevotella, Porphyromonas, BacteroidesFusobacterium) oraz promieniowce ActinomycesNocardia. Wrodzone wady serca zwiększają ryzyko ropni mózgu wywołanych przez tlenowe paciorkowce i gronkowce złociste.

Zakażenie HIV sprzyja ropniom wywołanym przez Toxoplasma gondii, prątki gruźlicy, grzyby Nocardia, Cryptococcus oraz Gram-dodatnie pałeczki Listeria monocytogenes. Wśród chorych na AIDS ropnie mózgu często wywołują pierwotniaki Toxoplasma gondii i grzyby Cryptococcus neoformans.

Ropnie mózgu u chorych po przeszczepieniu narządów najczęściej wywołują grzyby z rodzaju Aspergillus, Candida, Cryptococcus, pleśniakowce, Nocardia oraz pierwotniaki Toxoplasma gondii. U pacjentów z neutropenią przyczyną ropni mózgu są najczęściej tlenowe pałeczki Gram-ujemne oraz grzyby (Aspergillus, Candida i grzyby pleśniowe).

Jak często występuje ropień mózgu?

Ropień to choroba bardzo rzadka. Dokładna liczba przypadków w Polsce nie jest znana. Według danych amerykańskich w Stanach Zjednoczonych leczonych jest rocznie 1500–2000 chorych z ropniem mózgu, co odpowiada 1 na 10 tysięcy hospitalizacji.

Jak szerzy się ropień mózgu?

Do powstania ropnia mózgu najczęściej dochodzi drogą krwiopochodną lub przez ciągłość z ogniska zakażenia (np. ropnego zapalenia ucha środkowego, zapalenia wyrostka sutkowatego, zapalenia zatok, zapalenia zęba, czyraka wargi górnej).

Zakażenie także może być pourazowe, na przykład po złamaniu kości czaszki lub operacji neurochirurgicznej.

Najczęściej dochodzi do rozsiania bakterii przez krew w czasie trwania innej choroby bakteryjnej, jak na przykład sepsa, bakteryjne zapalenie wsierdzia, zakażenie dróg moczowych, ropne zmiany skórne, posocznica, przewlekłe ropne choroby płuc (ropień płuca, rozstrzenie oskrzeli) czy zakażenia jamy brzusznej lub miednicy małej (np.

bakteryjne zapalenie woreczka żółciowego, zapalenie jajników). Tworzeniu ropni mózgu sprzyjają zakażone zmiany zatorowo-zakrzepowe naczyń mózgowych, sinicze wady serca oraz wrodzone anomalie płuc z przeciekiem z prawa na lewo. Ropnie mózgu powstałe przez ciągłość zwykle są pojedyncze, rozsiane drogą krwiopochodną mogą być mnogie.

Kto jest źródłem ropnia mózgu?

Ropień mózgu jest niezaraźliwy – nie można zarazić się ropniem od chorego na ropień mózgu. Natomiast źródłem zakażenia bakteriami, które mogą wywołać ropnie mózgu mogą być chorzy lub nosiciele, którzy rozsiewają chorobotwórcze drobnoustroje najczęściej drogą kropelkową.

Jakie są objawy ropnia mózgu?

Obraz ropnia mózgu obejmuje objawy zwiększonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego, takie jak bóle głowy nudności, wymioty, splątanie i senność, cechy ostrego zakażenia (gorączka, złe samopoczucie) i ogniskowe objawy neurologiczne, np. niedowłady, zaburzenia czucia afazja.

Triada najczęstszych objawów, w której skład wchodzą: gorączka, bóle głowy i ogniskowe objawy neurologiczne z dużym prawdopodobieństwem wskazuje na ropień mózgu. W przebiegu ropnia mózgu mogą ponadto wystąpić następujące objawy: dreszcze, senność, splątanie, drgawki, szybko postępujące niedowłady i zaburzenia czucia. Objawy zależą w znacznym stopniu od lokalizacji ropnia mózgu.

Na przykład ropień móżdżku może spowodować objawy ataksji oraz dodatkowo objawy uciskowe z pnia mózgu i wodogłowie. W badaniu neurologicznym często stwierdza się sztywność karku i objawy ogniskowe. Objawy ropnia mózgu rozwijają się stopniowo i początkowo są niecharakterystyczne – właściwe rozpoznanie ropnia ustala się zwykle po około tygodniu.

Jeżeli nie zostanie rozpoczęte odpowiednie leczenie, w kolejnych dniach objawy nasilają się prowadząc ostatecznie do utraty przytomności.

Leia também:  Kiedy Pierwsze Objawy Koronawirusa Po Kontakcie Z Chorym?

Jak ustala się rozpoznanie ropnia mózgu?

Cenne wskazówki przynosi dokładnie zebrany wywiad. Dla ropnia mózgu typowe jest wystąpienie objawów po poprzedzającym zakażeniu bakteryjnym, np. zapaleniu wsierdzia czy zapaleniu płuc.

Ropień mózgu powinno się podejrzewać u każdego chorego, u którego występuje lub występowała gorączka oraz jakiekolwiek ogniskowe objawy neurologiczne oraz ból głowy, splątanie, sztywność karku czy napad drgawek.

U chorych w podeszłym wieku objawy mogą być dyskretne i ograniczać się na przykład do zaburzeń świadomości lub zaburzeń psychicznych.

W wywiadzie istotne są informacje dotyczące: czasu trwania objawów i kolejności ich występowania, jak też poprzedzających zakażeń (sepsa, zapalenie wsierdzia, zapalenie płuc, zakażenia dróg moczowych, zapalenie ucha środkowego i zapalenie zatok), urazów głowy, współistniejących chorób, które sprzyjają wytworzeniu ropnia (np.

wrodzona wada serca, cukrzyca, zakażenie HIV, niewydolność nerek, zaburzenia odporności, brak śledziony) oraz warunków socjalnych (niedożywienie, alkoholizm, narkomania). W badaniu lekarskim zwraca się szczególną uwagę na stan ogólny, objawy ogniskowe oraz ocenę czynności życiowych.

Trzeba też zmierzyć ciśnienie tętnicze i częstotliwość rytmu serca, zwracając uwagę na zwolniony rytm serca (bradykardia), który towarzyszy wzmożonemu ciśnieniu wewnątrzczaszkowemu (odruch Cushinga). Sprawdzić, czy nie ma śladów urazu głowy lub zabiegu neurochirurgicznego.

Ocenić wielkość i reakcję źrenic na światło oraz poszukać objawów współistniejących zakażeń (np. zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok). Wskazana jest ocena tarczy nerwów wzrokowych w poszukiwaniu ich obrzęku, który często towarzyszy ropniom mózgu.

W badaniu neurologicznym należy uwzględnić objawy oponowe (sztywność karku, objaw Brudzińskiego i objaw Kerniga), przy czym ujemne objawy nie wykluczają obecności ropnia mózgu. Należy ocenić czy występują objawy ogniskowe, np. porażenia nerwów czaszkowych, objawy ubytkowe ruchowe lub czuciowe, nieprawidłowe odruchy i objawy móżdżkowe.

Pewne i dokładne rozpoznanie ustala się na podstawie badań obrazowych mózgu: tomografii komputerowej głowy z kontrastem lub rezonansu magnetycznego z kontrastem, który pozwala lepiej uwidocznić torebkę ropnia.

Ropień mózgu stanowi przeciwwskazanie do wykonania nakłucia lędźwiowego.

Jeśli jednak pobrano płyn mózgowo-rdzeniowy, podejrzewając zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, to w ropniu mózgu płyn może być zmieniony zapalnie ze zwiększoną liczbą komórek i stężeniem białka oraz zmniejszonym stężeniem glukozy lub mieć charakter zastoinowy, to jest zawierać znacznie zwiększone stężenie białka z niewielką liczbą komórek.

Jeżeli dojdzie do przebicia się ropnia do komory mózgu, to płyn mózgowo-rdzeniowy ma ropny charakter z bardzo dużą liczbą komórek wielojądrzastych, rzędu kilkudziesięciu tysięcy. W każdym przypadku ropnia mózgu należy wykonać posiew krwi i niezwłocznie podać choremu dożylnie antybiotyki. Pomocnicze znaczenie mają badania serologiczne, np. w toksoplazmozie mózgu.

Jakie powikłania może powodować ropień mózgu?

Ryzyko powikłań ropnia mózgu jest duże. Do najczęstszych powikłań należą: napady drgawek, stan padaczkowy i obrzęk mózgu.

Trwałymi następstwami ropnia mózgu mogą być, w zależności od jego lokalizacji, tak poważne problemy zdrowotne, jak: padaczka, upośledzenie słuchu, do głuchoty włącznie, wodogłowie, niedowłady lub porażenia spastyczne, upośledzenie umysłowe, upośledzenie czynności poznawczych i zaburzenia mowy.

W ciągu 40 ostatnich lat śmiertelność w przebiegu ropnia mózgu zmniejszyła się z 40% do 10%, natomiast odsetek chorych wyleczonych bez widocznych następstw wzrósł z około 33% do 70%. Najczęstszym powikłaniem ropnia mózgu jest padaczka, na którą najbardziej narażeni się chorzy z ropniem płata czołowego.

Co robić w przypadku wystąpienia ropnia mózgu?

W razie wystąpienia objawów mogących wskazywać na podejrzenie ropnia mózgu konieczne jest niezwłoczne zgłoszenie się do lekarza lub, jeżeli stan chorego jest poważny, wezwanie pogotowia ratunkowego.

W jakim trybie leczy się chorych na ropień mózgu? Jakie są kryteria hospitalizacji?

Wszyscy pacjenci z podejrzeniem lub rozpoznaniem ropnia mózgu wymagają hospitalizacji. Jest to konieczne ze względu na ciężkość choroby, dużą śmiertelność oraz konieczność operacyjnego opróżnienia ropnia i leczenia dożylnego antybiotykami.

Jak leczy się ropień mózgu?

Leczenie ropnia mózgu składa się z leczenia zabiegowego, czyli neurochirurgicznego drenażu ropy, oraz zastosowania antybiotyków, które podaje się drogą dożylną. Wybór antybiotykoterapii zależy od najbardziej prawdopodobnej etiologii ropnia, wieku chorego, lokalnej epidemiologii i lekowrażliowści drobnoustrojów, jak też współistniejących chorób, np.

obniżonej odporności, cukrzycy, uczuleń na leki, chorób wątroby i nerek. Ponadto stosuje się leczenie objawowe, któreLpolega na terapii przeciwobrzękowej, przeciwzapalnej i przeciwdrgawkowej, podawaniu dożylnym płynów celem wyrównania zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, stosowaniu leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych oraz odpowiednim żywieniu.

Ważnym elementem leczenia jest wczesna rehabilitacja.

Czy jest możliwe całkowite wyleczenie ropnia mózgu?

Całkowite wyleczenie ropnia mózgu jest możliwe, ale u części wyleczonych pacjentów mogą pozostać trwałe następstwa. W ciągu ostatnich 40 lat odsetek chorych wyleczonych z ropnia mózgu bez widocznych następstw wzrósł z 1/3 do ponad 2/3.

Jak można zapobiegać rozwojowi ropnia mózgu?

Rozwojowi ropnia mózgu można zapobiegać przede wszystkim przez leczenie stanów, które sprzyjają jego wystąpieniu, w tym ropnych zapaleń zatok i ucha środkowego, wad serca, prawidłowym wyrównaniu cukrzycy, leczeniu alkoholizmu oraz właściwe postępowanie z ranami głowy. W obecnej polskiej sytuacji epidemiologicznej najczęstszymi przyczynami ropni mózgu są zakażenia bakteryjne, którym nie można zapobiec przez szczepienia ochronne.

Ropień mózgu – przyczyny, objawy, leczenie

Ropień mózgu to choroba, w której w ośrodkowym układzie nerwowym dochodzi do ropnego zakażenia z ogniskiem ropy zdecydowanie odgraniczonym od otaczających tkanek mózgu. Jednym z rodzajów ropnia mózgu jest ropniak podtwardówkowy.

Do tego typu choroby prowadzi najczęściej poważny uraz głowy albo ropne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, a ropa gromadzi się w przestrzeni podtwardówkowej. Ropień mózgu jest chorobą, która występuje bardzo rzadko. Szacuje się, że częstotliwość jej występowania to 1 na 10000 przypadków hospitalizacji.

Liczba przypadków zachorowania w Polsce nie jest dokładnie znana, natomiast w Stanach Zjednoczonych do szpitali rocznie zgłasza się około 1500 – 2000 pacjentów, u których rozpoznaje się ropień mózgu.

Przyczyny pojawienia się ropnia mózgu mogą być różne. Do najczęstszych z nich zalicza się:

Bakterie, które najczęściej są odpowiedzialne za wystąpienie choroby, to gronkowce złociste, tlenowe pałeczki jelitowe, paciorkowce, pałeczki ropy błękitnej, dwoinki zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, dwoinki zapalenia płuc oraz pałeczki hemofilne.

Niekiedy choroba jest powodowana przez inne drobnoustroje, takie jak grzyby, pasożyty czy pierwotniaki. Pojawieniu się choroby sprzyjają takie czynniki, jak obniżona odporność organizmu, cukrzyca, niewydolność nerek, alkoholizm, zakażenie HIV oraz przyjmowanie dożylnie narkotyków.

Ropień może występować również u małych dzieci, u których najczęstszą przyczyną schorzenia jest wrodzona wada serca.

W przebiegu choroby dochodzi do upłynnienia tkanek martwiczych i bakterii przez makrofagi oraz granulocyty, na skutek czego powstaje ropa.

Zakażenie rozprzestrzenia się ze źródła (na przykład zapalenia zatok, zapalenia ucha czy zęba) przez krwioobieg.

W wielu przypadkach bakterie wywołujące zakażenie rozprzestrzeniają się przez krew podczas trwania chorób bakteryjnych takich jak bakteryjne zapalenie wsierdzia, posocznica, sepsa, choroby ropne płuc czy zakażenie jamy brzusznej.

Najważniejszym skutkiem obecności ropnia mózgu, który decyduje o większości dolegliwości jest zwiększenie ciśnienia wewnątrzczaszkowego. W związku z tym występują objawy, takie jak:

Bóle głowy, gorączka oraz objawy neurologiczne są nazywane triadą najczęstszych objawów, które prawdopodobnie świadczą o obecności ropnia. Oprócz tego mogą wystąpić inne dolegliwości, na przykład dreszcze, drgawki czy sztywność karku. Objawy w dużej mierze zależą od miejsca lokalizacji ropnia.

Ropień mózgu w początkowym stadium jest chorobą trudną do rozpoznania, ponieważ daje wiele nieswoistych objawów, które można pomylić z objawami innych chorób. Podstawą do postawienia diagnozy jest wywiad lekarski.

Jeżeli objawy są niepokojące i mogą świadczyć o ropniu mózgu, przeprowadzane są badania krwi oraz tomografia komputerowa. W badaniu krwi wykazuje się podwyższony odczyn Biernackiego, podwyższony poziom białych krwinek oraz białka CRP.

Wynik tomografii wskazuje na ropnia po około 4 – 5 dniach od rozwinięcia się stanu zapalnego. Wówczas na obrazie widoczny jest ciemniejszy obszar otoczony przez pierścień.

Leczenie ropnia zlokalizowanego w obszarze tkanki mózgowej opiera się na drenażu nagromadzonej ropy oraz antybiotykoterapii. Jeżeli ropień ma średnicę mniejszą niż około 3 centymetry zazwyczaj poprzestaje się na podawaniu antybiotyków oraz regularnym kontrolowaniu wielkości ropnia.

W przypadku dużego ropnia lub w sytuacjach, gdy antybiotykoterapia nie przynosi oczekiwanych efektów ropień przekłuwa się i usuwa jego zawartość. Taki zabieg znacznie zmniejsza ciśnienie śródczaszkowe, co z kolei wpływa na redukcję dolegliwości.

Leia também:  Jakie Są Objawy Bólu Korzonek?

Czasami ropień jest usuwany w całości, razem z torebką.

Zbyt późne podjęcie leczenia lub jego całkowity brak bardzo często skutkują śmiercią pacjenta. Szacuje się, że śmiertelność pacjentów cierpiących na ropień mózgu wynosi od 5 do 20 proc.

Ropień – objawy, leczenie i przyczyny powstawania

Ropień to pewnego rodzaju zakażenie, które charakteryzuje się obecnością ogniska zapalnego w przestrzeni tkankowej. W jego wnętrzu znajduje się obfita treść ropna, otoczona przez błonę ropotwórczą zbudowaną z tkanki łącznej.

Najczęstszą przyczyną powstawania ropni są paciorkowce i gronkowce, ale mogą one wynikać z działania innej mikroflory. Do ogniska bakteryjnego w tkankach napływają komórki układu odpornościowego – neutrofile i makrofagi.

Ropnie mogą atakować kości jak i tkanki miękkie, a ich symptomy w dużej mierze zależą właśnie od lokalizacji – te znajdujące się pod skóra możemy zauważyć gołym okiem, są bolesne i zaczerwienione.

Uwaga! Ropień bardzo rzadko wchłania się samoistnie. W każdym przypadku konieczne jest odpowiednie leczenie, gdyż nieleczony ropień może się powiększać i jednocześnie uciskać na okoliczne tkanki.

Jak już wyżej wspomniano na powstawanie ropni ma wpływ zakażenia bakteryjne paciorkowcem lub gronkowcem. To jaka bakteria spowoduje infekcję zależy od tego gdzie zlokalizowany jest ropień (czy są to tkanki głębokie czy powłoki ciała).

1. Ropnie zlokalizowane na skórze – biorą się z zakażenia skóry oraz tkanki podskórnej, a ich najczęstszą przyczyną jest oddziaływanie bakterii występujących na skórze jako flora bakteryjna skóry.

2. Ropnie zlokalizowane w tkankach głębokich mogą być wynikiem:

  1. rozprzestrzeniania bakterii razem z chłonką,

  2. rozsiewu bakterii drogą krwi,

  3. urazu, który penetruje niżej położone tkanki,

  4. zakażenia będącego powikłaniem infekcji układu moczowo-płciowego,

  5. szczerzenia się zakażenia przez ciągłość,

  6. uszkodzenia naturalnej bariery jelitowej, która powinna zabezpieczać przed przedostawaniem się bakterii będących florą przewodu pokarmowego poza jego światło.

Rodzaje bakterii najczęściej wywołujące ropnie

  1. Staphylococcus aureus,

  2. jelitowe pałeczki Gram-ujemne, należące do rodziny Enterobacteriaceae.

  3. Gram-ujemne pałeczki beztlenowe – Bacteroides.

  4. ziarenkowce beztlenowe – Peptococcus oraz Peptostreptococcus,

  5. Streptococcus pyogenes.

Stan skóry możesz również sprawdzić za pomocą pakietu badań laboratoryjnych. Pakiet wykupisz i wykonasz w Centrum Rehabilitacji Kompleksowej.

Symptomy wskazujące na obecność ropnia zależą przede wszystkim od jego lokalizacji. W sytuacji, gdy ropień znajduje się w obrębie powłok skórnych, można zauważyć objawy miejscowe w postaci:

  1. zaczerwienienia,

  2. bolesnego obrzęku skóry i sąsiednich tkanek,

  3. ropni zimnych przy gruźlicy (trzeba je często nakłuwać),

  4. niewielkiego uwypuklenia skóry,

  5. chełbotania zmiany podczas badania palpacyjnego (w przypadku dojrzałego ropnia) – skóra nad ropniem jest bardzo cienka, napięta i błyszcząca,

  6. ucieplenia skóry w zajętym obszarze skóry.

Ropień na zaawansowanym etapie rozwoju może samoistnie opróżniać się na zewnątrz.

Lokalizacja ropnia w okolicy głębiej położonych tkanek, narządów lub jam ciała (mózg, nerki, migdałki) może prowadzić do występowania zmian chorobowych na późniejszym etapie choroby lub wcale.

Osoby z tą dolegliwością często uskarżają się na wysoką gorączkę oraz dreszcze, nie rzadko zgłaszane są również dolegliwości bólowe.

U pacjentów z ropniem zlokalizowanym powierzchownie na skórze, diagnostyka nie przysparza większych trudności. Inaczej sytuacja wygląda, gdy zmiany chorobowe znajdują się głębiej, wówczas konieczne jest przeprowadzenie badania USG.

Pozwala ono na uwidocznienie jamy ropnia, która otoczona jak torebką włóknistą i wypełniona jaśniejszym płynem o niejedonorodnej strukturze.

Zdarza się, że badanie USG nie wystarcza do postawienia właściwego rozpoznania, wówczas dodatkowo wykonywana jest tomografia komputerowa.

Niektórzy specjaliści nakłuwają ropień w celach diagnostycznych – badanie to nazywane jest punkcją diagnostyczną jamy ropnia. Podczas badania pobierany jest posiew.

Ludzkie ciało w liczbach. Zaskakujące fakty, które warto znać

Niestety, jedna skuteczna metoda leczenia ropnia nie istnieje. Najczęściej w przebiegu choroby wykonuje się chirurgiczne nacięcie zmiany chorobowej.

Metoda ta wykonywana jest przez specjalistę w znieczuleniu ogólnym, zarówno przy zmianach zlokalizowanych powierzchownie jak i głębiej. Chirurg nacina zmianę na samym czubku uwypuklenia ropnia.

Jeżeli ujście ropnej wydzieliny nie było poprzedzone nakłuciem diagnostycznym, należy pobrać wypływającą wydzielinę na posiew z oznaczeniem antybiogramu.

Po usunięciu zawartości ropnia, lekarz sprawdza palpacyjnie przez kanał cięcia chirurgicznego czy wszystko zostało usunięte. Dzięki temu możliwe jest odnalezienie oraz opróżnienie z ropy zachyłki jamy ropnia. Konsultację z chirurgiem możesz umówić online za pośrednictwem portalu halodoctor.pl.

Inną metodą pomagającą w samoistnym i swobodnym odpływie treści ropnej jest drenaż. Lekarz wykonuje nacięcia po przeciwległych stronach ściany jamy ropnia.

Następnie pomiędzy tymi nacięciami przeciągane są specjalne dreny (np. z tworzywa sztucznego, lateksu) posiadające niewielkie perforacje.

Dzięki nim możliwe jest dalsze przepłukiwanie loży ropnia i uwalnianie powstałej wydzieliny.

Na koniec do powstałych otworów wkładane są setony i dreny, które zabezpiecza się za pomocą szwów chirurgicznych. Dzięki temu nie mają one możliwości wpadnięcia do jamy ropnia. Po około dobie należy usunąć setony, a dreny należy regularnie podciągać w miarę progresji leczenia.

Oprócz wyżej wymienionych metod, w niektórych przypadkach wdrażana jest antybiotykoterapia, jednak jest ona zazwyczaj uzupełnieniem zabiegu chirurgicznego. Antybiotyk stosuje się u osób, które narażone są na uogólnione zakażenia, np.:

  1. cukrzycy,

  2. pacjenci z obniżoną odpornością (np. z wirusem HIV),

  3. osoby poddane leczeniu immunosupresyjnemu,

  4. osoby, u których ropień znajduje się w okolicy odbytu, krocza lub twarzy.

Stosuje się także okłady, które mają za zadanie wysuszać zmiany znajdujące się na skórze.

WAŻNE! U pacjentów, u których ropień zlokalizowany jest w okolicy kończyny, zaleca się jej uniesienie i unieruchomienie. Dzięki temu obrzęk tkanek zmniejsza się, a dolegliwości bólowe nie są tak bardzo dokuczliwe. Ponadto zmiany chorobowe szybciej się goją.

Za najgroźniejsze powikłanie ropnia uważa się roznoszenie go na okoliczne tkanki. W wyniku tego może pojawić się martwica tkanek, a czasem nawet gangrena.

Treści z serwisu medonet.pl mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny.

Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.

Potrzebujesz konsultacji lekarskiej lub e-recepty? Wejdź na halodoctor.pl, gdzie uzyskasz pomoc online – szybko, bezpiecznie i bez wychodzenia z domu.

  • Ropień około odbytniczy przyczyny, objawy, leczenie Ropień około odbytniczy jest rzadko występującym schorzeniem tej okolicy. W tego typu dolegliwościach o leczeniu decyduje lekarz, zazwyczaj wymaga leczenia… Magdalena Chamerska
  • Ropień okołoodbytowy Dostałem dzisiaj gorączki 38 stopni i strasznie boli mnie uwypuklenie w okolicy odbytu. Co to może być? ~Maru
  • Pełzakowy ropień wątroby (amebioza wątroby) Choroba jest wywołana przez pełzaka czerwonki, pasożyta przenoszonego przez krew z owrzodzeń jelita grubego. Pasożyt ten wywołuje w wątrobie zmiany martwicze, a…
  • Ropień płuca Ropień płuca jest to stan bakteryjnego, ropnego, zazwyczaj ograniczonego zapalenia tkanki płucnej, połączony ze zgorzelą, czyli martwicą w jego części centralnej…. Kazimierz Janicki
  • Bakteryjny ropień wątroby Przyczynę występowania wielu ropni, szczególnie tych, które są konsekwencją zakażenia ogólnoustrojowego (posocznicy) wywodzącej się ze zmian w narządach jamy…
  • Ropień (naciek) okołomigdałkowy Powikłaniem miejscowym anginy jest naciek lub ropień okołomigdałkowy, który może nawet rozwinąć się bez wcześniej występującej anginy. Ropień okołomigdałkowy… Eugeniusz Olszewski
  • Skąd się biorą grudki na twarzy? Jakie są przyczyny pojawiania się grudek na twarzy? W jaki sposób można usunąć grudki z twarzy? Czy istnieją jakieś metody leczenia skóry? Jakie domowe sposoby… Lek. Katarzyna Darecka
  • Infekcja intymna – jak sobie z nią poradzić w domu? Zła dieta, przyjmowanie antybiotyków, niewłaściwa higiena czy noszenie sztucznej, “nieoddychającej” bielizny to tylko niektóre czynniki, które wpływają na rozwój…
  • Objawy zapalenia płuc Objawy zapalenia płuc mogą pojawić się nagle: gorączka, dreszcze, kaszel, ból w klatce piersiowej. Zapalenie płuc to ostra infekcja dolnych dróg oddechowych, na… Lek. Aleksandra Czachowska
  • Ropne zapalenie gruczołów potowych dołu pachowego Ropne zapalenie gruczołów potowych dołu pachowego wywołane jest przez gronkowce, które wnikają do gruczołów potowych, powodując w nich i w otaczającej tkance… Marian Barczyński

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*