Problemy z przełykaniem (dysfagia)

„Jedzenie wypada mi z ust. Kawałek utkwił mi w gardle. Ciągle się krztuszę”. Jak radzić sobie z trudnościami w tworzeniu kęsa pokarmowego oraz nieprawidłowym przechodzeniem pokarmów o różnych konsystencjach z jamy ustnej przez gardło i przełyk do żołądka? Dysfagia to problem, który może podlegać leczeniu. Zapraszamy do naszej poradni w Gdańsku.

Problemy z przełykaniem (dysfagia)
Dysfagia. Tak nazwiemy zaburzenia połykania i/lub jedzenia. Dotyczy ona zarówno dzieci, jak i osób starszych. Przyczyn dysfagii jest wiele, jak i współtowarzyszących jej ogniw. Kaszel, chrypka, nadmierne ślinienie, suchość w jamie ustnej, ból przy połykaniu – to motywy, na które uskarżają się pacjenci trafiający do gabinetu neurologopedy. Obserwowanymi przez nas objawami patologicznego połykania są również:

  • zmęczenie/duszność w trakcie jedzenia/picia,
  • zwolnienie tempa spożywania posiłku,
  • kłopoty z koordynacją ssania/połykania i oddychania,
  • zwiększenie ilości przełknięć jednego kęsa pokarmowego,
  • częste kichanie po jedzeniu.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż opisane trudności sprzyjają rozwojowi dodatkowych problemów zdrowotnych, dlatego ważne jest wczesne rozpoznanie jednostki chorobowej, które pozwala na szybkie włączenie odpowiednich oddziaływań terapeutycznych. Pamiętajmy, że specjaliści przy rozpoznaniu dysfafii pomogą dobrać odpowiednie leczenie. W Gdańsku warto odwiedzić naszą placówkę, CDITN.

Dysfagia a oddziaływania logopedyczne. Gdańsk zaprasza do CDITN

Zaburzenia połykania występują u niemowląt i dzieci urodzonych przedwcześnie, które przejawiają nieprawidłowości z zakresu integracji sensorycznej oraz u tych, zmagających się z problemami neurologicznymi.

Tłem dysfagii, w przypadku maluchów, może być obniżone/wzmożone napięcie mięśni twarzoczaszki, ale też nadwrażliwość sfery ustno-twarzowej, co skutkuje póżniejszymi kłopotami z rozszerzaniem diety oraz niewłaściwą pracą artykulatorów – warg, języka, policzków, podniebienia oraz żuchwy.

Dysfagia towarzyszy również zespołom pozapiramidowym (m.in. chorobie Parkinsona, chorobie Huntingtona, chorobie tikowej). Zmiany postawy, drżenia języka, brak koordynacji mięśni oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych często uniemożliwiają zapoczątkowanie samego procesu połykania, co za tym idzie – utrudniają skuteczne spożycie posiłku.

Dysfagia – terapia logopedyczna w Gdańsku pozwoli pozbyć się problemu

Odnotowuje się jednak, że najczęstszą grupą pacjentów zgłaszających się do neurologopedy są osoby z zespołami neurodegeneracyjnymi (np. SLA), zanikami wieloukładowymi (MSA) oraz ci, którzy doświadczają dolegliwości, będących wynikiem udaru czy mechanicznego urazu mózgu.

Ostatnie lata naszej pracy wskazują na wzrost świadomości na temat zaburzeń połykania wśród osób zmagających się z chorobami neurologicznymi. Jako neurologopedzi, staramy się, by nasza rola nie ograniczała się do udzielania instruktażu.

W terapii dysfagii stosujemy szereg biernych ćwiczeń wzmacniających mięśnie biorące udział w procesie połykania, jak również aktywizujemy chorego do samodzielnej realizacji zadań.

W tym celu wykorzystujemy specjalistyczne zagęstniki, które pozwalają na zmianę konsystencji spożywanego podczas treningu pokarmu, tym samym służą podnoszeniu poziomu trudności spotkań z danym pacjentem. W przypadku dysfagii terapia logopedyczna (np.

w Gdańsku, Borowie), nie mogłyby odbyć się bez narzędzi do tego stworzonych – wibratorów logopedycznych z odpowiednio dobraną szpatułką, tubek żuchwowych, gryzaków logopedycznych oraz szpatułek smakowych. Mają one zastosowanie np. w ćwiczeniach bilateralnych ruchów języka, jakie obserwujemy w procesie żucia i gryzienia oraz ćwiczeniach siły i stabilności żuchwy.

Innowacją w pracy neurologopedy jest aparat do terapii kombinowanej, łączący elementy elektroterapii i elektrodiagnostyki – IONOSON. Pod tajemniczo brzmiącą nazwą kryje się sprzęt dedykowany pacjentom przejawiającym dysfunkcje m.in. z zakresu dysfagii i dyzartrii. Za pomocą elektrod i odpowiednio dobranego natężenia prądu, chory poddawany jest elektrostymulacji, co zapewnia neurologopedzie lepsze i bardziej efektywne możliwości terapii.

Problemy z przełykaniem (dysfagia)

Dysfagia – problem, który dotyka dzieci i dorosłych. Oferujemy leczenie w Gdańsku

Należy pamiętać, że nie istnieje jeden, niezawodny sposób leczenia dysfagii. Wybór rodzaju działań zależy od tego, jakie jest podłoże zaburzeń, które dany pacjent prezentuje.

Bez względu na etiologię deficytów, każdego chorego warto zaznajomić z technikami ułatwiającymi prawidłowe przełykanie oraz wyposażyć go w indywidualny zestaw ćwiczeń. Pamiętajmy, by w trakcie spotkań, w miarę możliwości zapobiegać zaleganiu pożywienia oraz jego niebezpiecznemu przedostaniu się do dróg oddechowych.

Jeśli mamy na myśli najmłodszych podopiecznych – uważajmy zwłaszcza na to, by nie doszło do ich odwodnienia i niedożywienia.

Agnieszka Zakrzewska-Wiloch

Dysfagia (zaburzone połykanie)

Zaburzone połykanie (dysfagia) to utrudnione przechodzenie pokarmów z jamy ustnej do żołądka. Jest to najbardziej swoisty objaw chorób przełyku i  nie powinien być nigdy lekceważony lub bezkrytycznie przypisywany np. zaburzeniom emocjonalnym. Nie należy go także mylić z kulą gardłową, dawniej określaną mianem „kuli histerycznej” (globus hystericus).

Jakie choroby prowadzą do zaburzeń połykania?

Wyróżnia się dwie fazy połykania: ustno-gardłową i przełykową.

Faza ustno-gardłowa

Pierwsza faza połykania kontrolowana jest przez ośrodkowy układ nerwowy i zależy od koordynacji nerwowo-mięśniowej na poziomie gardła i zwieracza górnego przełyku. Ważna jest także prawidłowa budowa anatomiczna tej okolicy. Stosownie do tych składowych wyróżnia się kilka sytuacji prowadzących do trudności w zapoczątkowaniu aktu połykania:

  • choroby ośrodkowego układu nerwowego (niektóre postacie udaru, guzy mózgu, choroby rdzenia, stwardnienie rozsiane, niedokrwienie). W takiej sytuacji często współwystępują inne objawy przemawiające za mózgowym pochodzeniem trudności połykania, np. zaburzenia mowy, drżenia mięśniowe, zaburzenia równowagi
  • choroby dotyczące układu mięśniowego czy nerwów obwodowych (zapalenia mięśni, cukrzyca)
  • guzy krtani, z chrypką poprzedzającą wystąpienie trudności połykania, choroby tarczycy z jej powiększeniem i często objawami nadczynności (drżenie rąk, wzmożona pobudliwość nerwowa)
  • uchyłki w górnej części przełyku z przykrym zapachem z ust, będącym następstwem fermentacji treści zalegającej w uchyłku.

Faza przełykowa

Zachodzi już po sprawnym połknięciu kęsa pokarmowego i niezaburzonym przedostaniu się pokarmu do światła przełyku. Dalsze przechodzenie kęsa pokarmowego przez przełyk jest niezależne od woli, a odpowiada zań regulacja nerwowo-mięśniowa oraz prawidłowa budowa przełyku i połączenia przełykowo-żołądkowego.

Najczęściej do zaburzenia połykania w fazie przełykowej dochodzi na skutek przeszkody mechanicznej. Najważniejszą jest nowotwór przełyku lub połączenia przełyku i żołądka (zobacz: Rak przełyku). Inne to zwężenia pooparzeniowe (po oparzeniu termicznym, chemicznym), ucisk z zewnątrz na przełyk, ciała obce.

Rzadziej przyczyną trudności w połykaniu są zapalenia bądź uszkodzenia polekowe (warto tu wymienić leki stosowane w osteoporozie czy niektóre antybiotyki). Sporadycznie przyczyną są zaburzenia mięśniowo-nerwowe.

Kliknij i zobacz wypowiedź eksperta

Problemy z przełykaniem (dysfagia)

Jakie objawy mogą towarzyszyć zaburzeniom w połykaniu i mają znaczenie w rozpoznaniu ich przyczyny?

  • Chrypka poprzedzająca zaburzenia połykania jest typowa dla guzów krtani lub płuc, ale może też być związana z przewlekłym zarzucaniem treści żołądkowej do przełyku lub z zapaleniem krtani i zapaleniem przełyku, prowadzącymi do zaburzeń połykania. Także rak przełyku, w pierwszym okresie dający zaburzenia połykania, może doprowadzić do chrypki.
  • Czkawka może towarzyszyć przepuklinie rozworu przełykowego ale też rakowi przełyku czy żołądka (zobacz: Rak żołądka).
  • Kaszel występuje w chorobie refluksowej i uchyłkach przełyku (zobacz: Choroba refluksowa przełyku). Jeśli towarzyszy mu cofanie się treści pokarmowej do gardła może to przemawiać za zaburzeniami czynności skurczowej przełyku (zobacz: Achalazja).
  • Zgaga jest typowym objawem choroby refluksowej, której późnym następstwem bywają trudności w połykaniu. Świszczący oddech może towarzyszyć łagodnym i złośliwym guzom oskrzeli lub śródpiersia.
  • Ból przy połykaniu (odynofagia) jest objawem uszkodzenia polekowego, zapaleń wirusowych przełyku lub raka przełyku.

Co robić w przypadku wystąpienia zaburzeń w połykaniu?

Jeśli dysfagia wystąpi nagle, to najpewniej wynika ona z utknięcia w przełyku ciała obcego (fragment mostka zębowego, kość) lub z zapalenia polekowego. W takiej sytuacji pacjent zwykle sam prawidłowo rozpoznaje przyczynę.

Ciało obce wymaga usunięcia podczas zabiegu endoskopowego, uszkodzenie polekowe oznacza konieczność zaprzestania stosowania danego leku.

W pierwszym przypadku należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, który najpewniej zleci badanie radiologiczne przełyku i żołądka.

Części metalowe (fragmenty protez) lub dobrze uwapnione (kości) będą widoczne na zwykłym zdjęciu, inne ciała obce mogą być zauważalne dopiero w badaniu z doustnym podaniem środka kontrastowego.

Po potwierdzeniu i zlokalizowaniu ciała obcego podejmuje się próbę jego usunięcia podczas zabiegu endoskopowego, najlepiej przeprowadzonego w znieczuleniu.

Stopniowo narastające trudności w połykaniu także powinny skłonić do wizyty u lekarza, który – w oparciu o rozmowę – ustali okoliczności występowania trudności w połykaniu i zaproponuje odpowiednie badania dla jak najszybszego wykrycia przyczyny problemu. Zwykle są to badania radiologiczne i endoskopowe, niekiedy połączone z oceną mikroskopową wycinków z nieprawidłowych miejsc. Sporadycznie potrzebne są inne badania specjalistyczne.

Leia também:  Grzybica warg sromowych i sromu – objawy, przyczyny, leczenie

Kula gardłowa

Kula gardłowa to nierzadki problem sprowadzający pacjenta do gabinetu gastrologa. Jest to wrażenie przeszkody w gardle, zwykle w górnej okolicy za mostkiem.

Pacjenci zwykle opisują to jako łaskotanie lub ciało obce w gardle, nie upośledzające połykania i zwykle nie związane z innymi objawami chorobowymi.

Dawniej określano to mianem „kuli histerycznej” (globus hystericus), choć objawy histerii są w tym przypadku dość rzadkie.

Zanim przypisze się ten uciążliwy objaw zaburzeniom psychologicznym, należy starannie wykluczyć choroby krtani i początkowego odcinka przełyku. Jeśli nie ma podłoża organicznego, może to sugerować osobowość z zachowaniami obsesyjnymi lub depresję.

Problemy z przełykaniem (dysfagia)

Problemy z przełykaniem często towarzyszą wielu chorobom. Dysfagia (zaburzenia połykania) to choroba sklasyfikowana w ICD 10, która może być poważnym zagrożeniem dla zdrowia i życia pacjenta.

Jak więc należy postępować z osobami mającymi problemy z połykaniem, aby mogli oni bezpieczniej spożywać posiłki?
Dysfagia jest często skutkiem ubocznym chorób neurologicznych, może też być spowodowana stanem zapalnym błony śluzowej gardła oraz przełyku albo mechanicznymi przeszkodami np. w postaci guzów nowotworowych.

Zaburzenia połykania utrudniają chorym spożycie pokarmów i napojów oraz zażywanie leków. Problemy z przełykaniem mogą być powodem rozwoju niedożywienia albo innych powikłań, które mają wpływ na obniżenie jakości życia pacjentów.

Spis treści:

Zaburzenia połykania – przyczyny

Zaburzenia połykania najczęściej polegają na utrudnionym i nieprawidłowym przechodzeniu pokarmów, napojów, połykanych leków lub śliny z jamy ustnej – do gardła, przez przełyk aż do żołądka. W trakcie przełykania dana substancja może powodować zachłyśnięcia oraz przedostawać się do układu oddechowego.

Zmagając się z trudnościami z przełykaniem chory odczuwać może dyskomfort oraz ból. Najczęściej chory z dysfagią ma trudności w przełykaniu pokarmów płynnych oraz napojów, gdyż bardzo szybko przechodzą one przez przełyk i trudno kontrolować je osobie chorej.

Trudność stanowią dla niego również konsystencje mieszane  – płynna zupa z kawałkami stałych warzyw lub kaszą – z którymi pacjent może sobie nie poradzić.

Najczęstsze przyczyny występowania zaburzeń połykania stanowią:

  • choroby neurologiczne – udar mózgu, choroba Alzheimera i Parkinsona, stwardnienie rozsiane i stwardnienie zanikowe boczne,
  • porażenia nerwowe, spowodowane urazami,
  • choroby nowotworowe – rak języka, nowotwory krtani oraz gardła,

Zaburzenia połykania – objawy

Chory cierpiący na zaburzenia połykania odczuwa następujące dolegliwości:

  • „chomikowanie” pokarmów w jamie ustnej,
  • kaszel podczas jedzenia lub picia lub bezpośrednio po posiłku,
  • zmieniony głos (na wilgotny, bulgoczący) po posiłku lub po wypiciu napoju,
  • odchrząkiwanie po posiłku,
  • piekący ból w klatce piersiowej,
  • nudności,
  • zgaga.

Wymienione dolegliwości najczęściej nasilają się, gdy chory przebywa w pozycji półleżącej lub leżącej.

Chory, nie chcąc odczuwać bólu podczas jedzenia pokarmów, często unika spożywania posiłków i picia napojów, co może spowodować niedożywienie i odwodnienie – dwie poważne konsekwencje zaburzeń połykania, które zmniejszają jakość życia chorego i wydłużają proces leczenia. Opieka nad chorym z zaburzeniami połykania wymaga więc od opiekuna między innymi specjalnego przygotowywania posiłków dla podopiecznego – polegającego głównie na zmianie konsystencji spożywanych pokarmów i napojów.

WAŻNE! Jeśli u chorego zaobserwować można objawy dysfagii takie jak kaszel po posiłku czy odchrząkiwanie po jedzeniu – należy niezwłocznie poinformować o tym lekarza prowadzącego, który przeprowadzi pogłębioną diagnostykę dysfagii, ustali stopień zaburzeń połykania i określi jaka konsystencja posiłków i napojów będzie odpowiednia dla konkretnego pacjenta.

Żywienie przy zaburzeniach połykania

Potrawy osób mających trudności w połykaniu powinny mieć odpowiednią konsystencję, dostosowaną do poziomu dysfagii danego pacjenta.

Opiekując się w domu osobą chorą, należy przygotowywać podopiecznemu posiłki o małych objętościach, ale bardziej kaloryczne, które powinny być spożywane co 3-4 godziny.

W ten sposób jedzenie nie będzie uciążliwe dla chorego, a śluzówka układu pokarmowego nie zostanie podrażniona.

Podczas komponowania posiłków opiekun osoby chorej musi pamiętać, aby pokarm dostarczał wszystkich składników odżywczych, a w szczególności białka, które wspomaga regenerację tkanek.

Należy też pamiętać o zapewnieniu choremu właściwego poziomu energii – czyli kaloryczności podawanych posiłków. Warto pamiętać, aby do gotowania potraw dla naszego bliskiego dodawać wysokoenergetyczne dodatki, na przykład zamiast mleka użyć śmietany.

Pozwoli to zmniejszyć ryzyko niedożywienia pacjenta w trakcie choroby.

Posiłki, które przygotowujemy dla chorego z trudnościami z przełykaniem, powinny być miękkie, rozdrobnione, o konsystencji gładkiej papki, aby ułatwić połykanie. Produkty zbożowe, takie jak pieczywo, biszkopty, można podawać choremu uprzednio namoczone w mleku, w naparze z herbaty lub w bulionie.

Dla chorego mającego problemy z przełykaniem dania obiadowe najlepiej przygotowywać w postaci zup kremów lub zmiksowanych mięs, gęstych sosów, które można podawać z dodatkiem węglowodanów (np. ziemniaków) w formie puree. Warto zadbać o to, by potrawy podawane podopiecznemu wyglądały estetycznie.

Jest to niezwykle ważne, gdyż trudności z przełykaniem mogą utrzymać się u chorych przez dłuższy czas i istotnym jest, aby to, co podajemy podopiecznemu było apetyczne i wyglądało zachęcająco.

Jeżeli opiekun przygotowuje posiłki, które następnie chce zmiksować, warto miksować każdy składnik osobno – przygotowując osobno puree z mięsa, osobno warzywa (np. zmiksowaną marchewkę, pietruszkę, buraki), oraz oddzielnie węglowodany w postaci zblendowanej kaszy (jęczmiennej, kuskus), ryżu lub ziemniaków.

Produkty wcześniej najlepiej jest ugotować na parze lub udusić z odrobiną tłuszczu, aby zachować jak największą ich wartość odżywczą. Warto potrawy zmiksowane podawać z dodatkiem oliwy z oliwek, śmietany lub masła, ponieważ sprawiają, że pokarm łatwiej się formuje w kęsy, co ułatwia połykanie.

Dodatkowo tak przyrządzony posiłek jest bardziej kaloryczny.

Preparaty do zagęszczania posiłków

Aby uzyskać odpowiednią konsystencję pokarmów i napojów można dodać do nich także specjalistyczne preparaty zagęszczające przeznaczone dla pacjentów z dysfagią. Takim preparatem jest Nutilis Clear. Pozwala szybko zwiększyć gęstość pokarmów i napojów do odpowiedniej konsystencji. Nie zmienia smaku, zapachu i przejrzystości zagęszczanych posiłków.

Skład Nutilis Clear jest krótki, to tylko: guma guar, guma ksantanowa oraz maltodekstryny (czyli cukry) – które pozyskiwane są z naturalnych składników. Ten skład jest szczególny, gdyż dzięki niemu preparat jest odporny na działanie amylazy – enzymu, zawartego w ślinie pacjenta.

Dzięki temu nie rozwarstwia się w buzi, co ma miejsce w przypadku zagęszczaczy opartych na skrobi ziemniaczanej.

Jeśli chory czuje ból po zjedzeniu posiłku, ulgę przyniesie mu picie schłodzonych napojów – herbaty rumiankowej, zielonej herbaty, naparu z siemienia lnianego, który działa osłaniająco na śluzówkę jamy ustnej oraz całego przewodu pokarmowego.

Bibliografia

  1. Kłęk S. et al., Leczenie żywieniowe w neurologii – stanowisko interdyscyplinarnej grupy ekspertów. Polski Przegląd Neurologiczny, 2017, tom 13, nr 3.

  2. Lewicka T., Krzystanek E.: Dysfagia po udarach mózgu – wskazówki diagnostyczne i terapeutyczne. Aktualności Neurologiczne, 2017, 17 (4): 208-212.

  3. Waśko-Czopnik D.: Ocena skuteczności zastosowania preparatu Nutilis Clear u pacjentów z dysfagią. Problemy Pielęgniarstwa, 2018, 26(1):1-8.

Problemy z przełykaniem – GASTROMED Toruńskie Centrum Gastrologii, gastroskopia kolonoskopia w znieczuleniu

Jeśli masz problemy z przełykaniem pokarmów lub płynów może to być wynikiem zaburzenia zwanego dysfagią. Jeżeli zdarza się to sporadycznie – nie ma się czym martwić. Lecz, jeśli przełykanie często wymaga wysiłku lub jeśli odczuwasz ból w trakcie przełykania, niezwłocznie skontaktuj się z gastroenterologiem.

Dysfagia może wskazywać na problemy z gardłem lub przełykiem. Są one częstsze u osób starszych, ale mogą dotyczyć ludzi w każdym wieku. Ze względu na potrzebę dostarczania organizmowi wartości odżywczych jest to potencjalnie niebezpieczne zaburzenie.

Objawy problemów z przełykaniem

Objawy problemów z przełykaniem to między innymi:

  • kaszel lub dławienie się podczas próby przełykania
  • ból w trakcie przełykania
  • brak możliwości przełykania
  • ślinienie się
  • chrypka
  • uczucie, że jedzenie utknęło w gardle lub klatce piersiowej
  • cofanie się pokarmu
  • zgaga / choroba refluksowa przełyku
  • cofanie się kwasu żołądkowego
  • odwodnienie
  • nieoczekiwana utrata wagi
  • zapalenie płuc

Przyczyny problemów z przełykaniem

Przełykanie wydaje się być dla nas czymś naturalnym, ale w rzeczywistości składa się z trzech czynności: przeniesienie jedzenia lub płynu z ust do gardła, przepchnięcie go w dół gardła mijając tchawicę i przemieszczenie go w dół przełyku do żołądka. Problemy mogą pojawić się na każdym z tych trzech etapów.

Leia também:  Zwyrodnienie stawu barkowego – jak leczyć zwyrodnienie barku?

Przyczyny problemów z przełykaniem znajdujące się w jamie ustnej:

  • suchość w ustach, niewystarczająca ilość śliny do przeniesienia pokarmu w dalsze części układu pokarmowego, co może być spowodowane przyjmowanymi lekami lub innymi kwestiami zdrowotnymi

Przyczyny problemów z przełykaniem znajdujące się w gardle:

  • zaburzenia neurologiczne takie jak choroba Parkinsona, choroba Alzheimera, stwardnienie zanikowe boczne, stwardnienie rozsiane, porażenie mózgowe, dystrofia mięśniowa czy zespół post-polio
  • uszkodzenia neurologiczne, np. powstałe w wyniku uszkodzenia rdzenia kręgowego czy udaru
  • nowotwory i niektóre terapie stosowane do ich leczenia
  • zaburzenie zwane uchyłkiem Zenkera, w wyniku którego w gardle, tuż nad przełykiem, powstaje mała kieszeń, w której zbiera się pokarm, co prowadzi między innymi do problemów z przełykaniem

Przyczyny problemów z przełykaniem znajdujące się w przełyku:

  • osłabienie mięśni przełyku i jego poszerzenie (zaburzenie znane jako achalazja)
  • zwężenie przełyku
  • alergie pokarmowe (eozynofilowe zapalenie przełyku)
  • niedrożności spowodowane przyjmowanym pokarmem
  • mimowolne skurcze mięśni
  • ucisk węzłów chłonnych lub narośli kostnych (osteofitów) na przełyk
  •  bliznowate zwężenie spowodowana chorobą refluksową przełyku
  • twardzina skóry, kiedy przełyk zwęża się i twardnieje
  • guzy w przełyku

Diagnozowanie problemów z przełykaniem

Ze względu na to, że objawy mogą wskazywać na poważną chorobę, taką jak nowotwór, zalecana jest wizyta u lekarza specjalisty. Wykona on badanie fizykalne i przeanalizuje historię wcześniejszych chorób. Najprawdopodobniej zleci również serię badań, żeby zawęzić diagnozę.

Prześwietlenie rentgenowskie szyi i/lub klatki piersiowej z kontrastem, najczęściej w postaci płynnego barytu, pokaże, w którym miejscu utyka pokarm i płyny. Natomiast pH-metria odnotuje poziom refluksu kwasu żołądkowego w przełyku.

Dodatkowo, żeby lekarz specjalista mógł się dobrze przyjrzeć przełykowi pacjenta, należy zastosować gastroskopię,  lub laryngoskopię.

Z kolei manometria pozwala lekarzowi na zmierzenie ciśnienia wewnątrz przełyku i tym samym jego ruchomości.

Leczenie problemów z przełykaniem

W przypadku dysfagii gardła może być konieczna  zmiana sposobu odżywiania się i unikanie określonych pokarmów. W przypadku dysfagii przełyku gastroenterolog może spróbować lekarstw lub zabiegu poszerzania światła przełyku. Jeśli w przełyku znaleziono guz lub inną przeszkodę niezbędna będzie ingerencja chirurgiczna.

W ciężkich przypadkach może być konieczna dieta płynna lub przejściowe odżywianie przez rurkę wprowadzoną do żołądka.

WAŻNE: Informacje tu zawarte stanowią jedynie wskazówki, a nie porady medyczne. Prosimy skonsultować się z odpowiednim lekarzem odnośnie swojego stanu zdrowia, gdyż tylko wykwalifikowany i doświadczony specjalista może dokonać trafnej diagnozy i zalecić odpowiednie leczenie.

Dysfagia (problem z połykaniem) – na czym polega?

Połykanie jest czynnością, która umożliwia prawidłowo funkcjonującemu człowiekowi pobieranie pokarmu i płynów, co, najogólniej mówiąc, pozwala dostarczyć organizmowi składników niezbędnych do życia. Spożywany pokarm zostaje początkowo rozdrabniany, formowany w bolus (kęs pokarmu) i transportowany przez gardło i przełyk do żołądka, w którym ulega dalszemu rozkładowi.  

Co ciekawe, w czynność połykania jest zaangażowanych prawie 100 mięśni gardła, twarzy i przełyku.  

Jakby tego było mało, każdy z nas przełyka około 1000 razy w ciągu doby, z czego najwięcej podczas jedzenia. 

Wyróżnia się 4 fazy połykania: 

  • fazę ustną przygotowawczą – polega ona na pobraniu pokarmu, rozdrobnieniu go i wymieszaniu ze śliną, w wyniku czego powstaje wspomniany wcześniej bolus; 
  • fazę ustną właściwą – polega na przemieszczaniu pokarmu w stronę gardła; 
  • fazę gardłową – polega na dalszym przemieszczaniu kęsa pokarmowego w stronę przełyku. W fazie gardłowej ogromną rolę stanowi funkcjonowanie podniebienia miękkiego, które w trakcie połykania zamyka dostęp do jamy nosowej, dzięki czemu pokarm nie może się do niej dostać. W tym samym czasie krtań unosi się, a kość gnykowa zamyka wejście do tchawicy, chroniąc przed niebezpiecznym zachłyśnięciem. 
  • fazę przełykową – kęs pokarmu zsuwa się do żołądka przez przełyk. Faza ta trwa 8-20 sekund. 

Fazy połykania są płynne i po kolei przechodzą z jednej do drugiej. Aby połykanie przebiegało prawidłowo, sprawne muszą być:  

  • wargi,  
  • mięśnie żwaczy,  
  • język,  
  • mięśnie policzków,  
  • podniebienie miękkie,  
  • krtań,  
  • gardło, 
  • przełyk. 

Przyczyny zaburzeń połykania

Dysfagia może występować na każdym etapie połykania lub na jednym z nich. Najczęstszą przyczyną zaburzeń połykania są zaburzenia anatomiczno-strukturalne, które dotyczą budowy jamy ustnej i gardła, np.

rozszczepy podniebienia, rozszczepy warg, zaburzenia pracy mięśni twarzy, gardła i przełyku, a także wystąpienie nowotworów jamy ustnej, gardła lub przełyku.

Ponadto warto wspomnieć, że funkcje naszego ciała są sterowane przez mózg i są zależne od stanu układu nerwowego, którego uszkodzenie może wywołać dysfagię pomimo sprawnych narządów. Lekarze dzielą zaburzenia połykania na dysfagię przełykową i dysfagię przedprzełykową

Czym są spowodowane zaburzenia różnych faz połykania?

  • Zaburzenia fazy przygotowawczej i właściwej – do najczęstszych przyczyn zalicza się porażenie nerwów czaszkowych (twarzowego, trójdzielnego i podjęzykowego), niedowłady. 
  • Zaburzenia połykania w fazie gardłowej – dotyczą najczęściej porażenia lub niedowładów nerwu podjęzykowego, podniebienno-gardłowego i błędnego. 
  • Zaburzenia połykania w fazie przełykowej – może być spowodowana między innymi zaburzeniami funkcjonowania zwieraczy przełyku lub pracy mięśni przełyku. 

Przyczyn dysfagii jest wiele. Może być też ona wynikiem różnych chorób, np. móżdżku. 

Konsekwencje wystąpienia dysfagii 

Zaburzone połykanie jest bardzo niebezpieczne dla życia i niesie ze sobą ryzyko śmierci. Oprócz krztuszenia się i zachłyśnięcia kęsem pokarmowym istnieje ogromne ryzyko aspiracji, czyli dostania się pokarmu lub płynu do krtani i dróg oddechowych, co może być powodem wystąpienia zachłystowego zapalenia płuc. 

Przeczytaj również:Dysfagia – jak ułatwić sobie połykanie leków?

Jak radzić sobie z dysfagią?

Osoba, u której zdiagnozowano dysfagię, zostaje poddana terapii i opiece. W trakcie terapii szczególną uwagę zwraca się na pozycję pacjenta w trakcie jedzenia, a także na konsystencję posiłku.  

Im większe trudności z połykaniem, tym konsystencja jedzenia powinna być bardziej płynna lub papkowata, aby była jak najłatwiejsza do przełknięcia, co zmniejsza ryzyko zachłyśnięcia czy zakrztuszenia.  

Co więcej, zmianie może ulec sposób podawania pokarmu, co może korzystnie wpłynąć na funkcjonowanie niesprawnych mięśni, np. 

  • podawanie pokarmu przy pomocy łyżeczki – ilość pokarmu jest niewielka i zostaje podana w konkretne miejsce, omijając miejsca objęte niedowładem, ponadto układanie łyżeczki z pokarmem na języku wymusza jego uniesienie ku górze i pracę warg, które ściągają pokarm z łyżeczki; 
  • podawanie picia przy użyciu słomki – wymusza pracę warg (objęcie wargami słomki) oraz pracę podniebienia miękkiego, które wytwarza podciśnienie w trakcie zasysania płynu; 
  • podawanie płynów przy użyciu kubka – utrwala samokontrolę pijącego i ilość wypijanego płynu, usprawnia pracę warg; 
  • podawanie pokarmów w gazie, co umożliwia bezpieczne ćwiczenia żucia z jednoczesnym zmniejszeniem ryzyka zachłyśnięcia do minimum. 

Czasami zmiana podawania pokarmu nie do końca rozwiązuje problem pacjenta, dlatego też terapeuci (oraz sami pacjenci) stosują nierzadko specjalne manewry wspomagające połykanie. Wśród nich znajdują się: 

  • manewr Mendelsohna – polega na celowym i przede wszystkim świadomym uniesieniu krtani przez pacjenta w fazie gardłowej połykania; 
  • silne połykanie wraz z mocnym podparciem – wzmacnia mięśnie gardła, polega na mocnym i głośnym przełykaniu, co daje lepszą kontrolę podczas spożywania pokarmów; 
  • połykanie supragłośniowe – ten rodzaj połykania polega na świadomym wstrzymaniu powietrza w trakcie połykania, co umożliwia lepszą ochronę dróg oddechowych; 
  • połykanie supersupragłośniowe – oprócz wstrzymania powietrza stosuje się tutaj również dodatkowe odkrztuszanie po przełknięciu. 

Ćwiczenia usprawniające połykanie

  • Manewr Masako – ćwiczenie to znacznie wzmacnia mięśnie tylnej ściany gardła, polega na przygryzaniu wysuniętego koniuszka języka i jednoczesnym przełykaniu śliny. 
  • Ćwiczenia Shakera – ćwiczenie to wzmacnia mięśnie gardła, wykonuje się je w pozycji leżącej i polega na trzykrotnym unoszeniu głowy w ciągu minuty, po którym następuje minutowa przerwa. Następnie wykonuje się unoszenie głowy powtórzone 30 razy. 
  • Ćwiczenia oporowe. 
  • Ćwiczenia artykulacyjne – wzmacniają narządy mowne. 
  • Ćwiczenia żucia i gryzienia. 
  • Ćwiczenia oddechowe. 

Dysfagia znacznie utrudnia życie osoby, którą dotyka. Odpowiednia terapia i opieka medyczna mogą złagodzić jej nasilenie i pomóc w powrocie do zdrowia. 

Źródła: 

  • M. Litwin, I. Pietrzyk, Diagnoza i terapia dysfagii, Komlogo, Gliwice 2013. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Postępowanie w przypadku wystąpienia trudności w połykaniu (dysfagia)

Trudności w przełykaniu, połykaniu mogą być spowodowane wieloma czynnikami.

Leia também:  Ból żołądka po jedzeniu

Może to być zaburzenie perystaltyki przełyku (ruchów przełyku umożliwiających przesuwanie się pokarmu do żołądka) wynikające z niedostatecznej ilości śliny (choroby ślinianki, odwodnienie), niedostatecznie pogryzionego pokarmu (choroby zębów i dziąseł, źle dobrane protezy zębowe) lub przyczyn neurologicznych (skurcz przełyku, achalazja, sklerodermia, nużliwość mięśni – myasthenia gravis). Do przyczyn powodujących zwężenie przełyku należą: zmiany pozapalne powstałe w wyniku cofania się treści żołądkowej do przełyku (przepuklina rozworu przełykowego, która częściej występuje u osób otyłych lub często wymiotujących np. z powodu zatrucia alkoholowego) powodujących zapalenie przełyku (esophagitis), zmiany w budowie nabłonka przełyku (metaplazja, przełyk Barretta) nowotwory łagodne (mięśniak gładkokomórkowy – leiomyoma, tłuszczak – lipoma, guz powstały z komórek osłonki nerwowej Schwanna – guz Abrikosoffa).

Do nowotworów złośliwych powodujących zaburzenia połykania należy rak płaskonabłonkowy (carcinoma planoepitheliale) i rak gruczołowy (adenocarcinoma). Przerzuty nowotworów do przełyku są rzadkie, ale także występują (np. czerniak).

Badania pomocne w ustaleniu przyczyn trudności w połykaniu:

wywiad lekarski – dokładne zebranie wywiadu odnośnie czasu trwania objawów, związku z rodzajem przyjmowania pokarmu, innych dolegliwości towarzyszących (ból, pieczenie, zgaga, uczucie rozpierania w klatce piersiowej, wymioty, zachłystywanie się pokarmem, slinotok, suchość w jamie ustnej i inne.

badanie rentgenowskie klatki piersiowej – często z podaniem doustnym środka kontrastowego – pozwala na szybkie i tanie zdiagnozowanie przyczyny trudności w połykaniu, jeśli są one spowodowane przeszkoda mechaniczną (np. guzem nowotworowym).

badanie rentgenowskie przewodu pokarmowego – pozwala dokładniej ocenić ewentualną przeszkodę stanowiącą przyczynę dysfagii, coraz rzadziej wykonywane wobec możliwościach wykonania badań endoskopowych.

badanie endoskopowe (ezofagoskopia, gastroskopia) – pozwala na dokładne obejrzenie przełyku i żołądka, dokładne umiejscowienie zmiany, pobranie wycinków do badania histopatologicznego.

Badanie wykonuje się na czczo, pacjent nie powinien przyjmować pokarmów na około 6 godzin przed badaniem.

W przypadku występowania cukrzycy powinien poinformować o tym lekarza w momencie kierowania na to badanie i nie przyjmować leków przeciwcukrzycowych rano w dniu badania – ta sytuację należy uzgodnić z lekarzem wykonującym badanie endoskopowe.

pobranie wycinków do badania histopatologicznego (biopsja) – w trakcie badanie endoskopowego należy pobrać wycinek do badania histopatologicznego – im więcej wycinków, tym większe prawdopodobieństwo pobrania odpowiedniego materiału tkankowego do oceny mikroskopowej i braku konieczności wykonania powtórnego badania endoskopowego. W przypadku dużego zwężenia przełyku lub wpustu żołądka niekiedy trudno jest pobrać materiał tkankowy szczypczykami i wówczas powinno się wykonać biopsję szczoteczkową (brush biopsy), pozwalająca na “zeskrobanie” komórek z guza i wykonanie preparatu cytologicznego (komórkowego) do oceny histopatologicznej.

Dodatkowo można wykonać z pobranego materiału z nabłonka żołądka badanie na obecność bakterii Helicobacter pylori (H.Pylori). Dodatni test na obecnośc tej bakterii jest wskazaniem do właczenia odpowiedniego leczenia (antybiotyki i leki hamujące wydzielanie kwasu solnego z komórek nabłonka żołądka).

tomografia komputerowa – w przypadku stwierdzenia guza przełyku lub żołądka tomografia komputerowa pozwala na dokładne określenie wielkości i rozległości guza, naciekania poszczególnych warstw ściany przewodu pokarmowego, naciekania innych narządów, obecności powiększonych węzłów chłonnych (w przypadku stwierdzenia nowotworu złośliwego powiększenie okolicznych (regionalnych) węzłów chłonnych powyżej 10 mm świadczy o większym prawdopodobieństwie występowania przerzutów do tych węzłów). W trakcie badania często podaje się kontrast drogą dożylną. Ze względu na możliwość wystąpienia powikłań uczuleniowych (objawiających się niekiedy wymiotami lub nawet silniejszymi reakcjami uczuleniowymi) pacjent powinien być przed badanie na czczo. Podanie kontrastu (opcja naczyniowa) pozwala na uwidocznienie stopnia ukrwienia guza. W przypadku guzów łagodnych (mięśniak, tłuszczak, torbiel) ukrwienie jest niewielkie. W przypadku guzów złośliwych, wytwarzających naczynia krwionośne, ukrwienie jest większe i ta cecha pozwala w pośredni sposób na ocenę, czy guz jest złośliwy czy łagodny. Zwiększone ukrwienie jest także obecne w przepadku naczyniaków (guzy niezłośliwe, zbudowane z licznych naczyń krwionośnych). Tomografia komputerowa jest badaniem bardzo wiarygodnym, ale nie należy zapominać, że określenie stopnia naciekania narządów lub tylko ścisłego przylegania do nich często jest dokonywane dopiero w trakcie zabiegu operacyjnego.

rezonans magnetyczny – badanie o podobnych mozliwościach diagnostycznych, zbliżone do tomografii komputerowej.

ultrasonografia endoskopowa (przezprzełykowa, przezżołądkowa) – badanie pozwala na bardzo dokładne określenie wielkości guza, naciekania ściany narządu z którego się wywodzi, naciekania okolicznych struktur. Najbardziej dokładna metoda oceniająca stan miejscowy guza, rzadko wykonywana ze względu na małą dostępność i długie oczekiwanie na termin badania.

bronchofiberoskopia – badanie wziernikowe dróg oddechowych. Wykonuje się je w przypadku umiejscowienia raka przełyku w okolicy skrzyżowania się przełyku z drogami oddechowymi w celu określenia ewentualnego ich naciekania. W przypadku naciekania dróg oddechowych przez raka przełyku chorobę uznaje się za nieoperacyjną.

Masz problem ze swobodnym przełykaniem? To dysfagia!

Dysfagia, czyli problemy z przełykaniem, to często występujący objaw. Może pojawiać się okresowo, w czasie zapalenia wirusowego przełyku, może towarzyszyć zgadze i chorobie refluksowej przełyku. Jednak nasilające się problemy z przełykiem powinny być konsultowane z lekarzem. Mogą bowiem świadczyć o rozrastającym się w przełyku guzie nowotworowym.

Zaburzone połykanie to dysfagia, określana jako utrudnione przechodzenie pokarmów z jamy ustnej do żołądka. To jeden z najbardziej charakterystycznych i najczęściej występujących objawów chorób przełyku. 

Problemy z przełykaniem są często przypisywane zaburzeniom emocjonalnym i tzw. kuli gardłowej, określanej dawniej mianem „kuli histerycznej”. Tymczasem dysfagia to objaw poważniejszy, wymagający konsultacji z lekarzem i przeprowadzenia konkretnych badań.

Wyróżnia się dwie fazy połykania. Faza pierwsza, ustno-gardłowa, kontrolowana jest przez ośrodkowy układ nerwowy i zależy od koordynacji nerwowo-mięśniowej na poziomie gardła i zwieracza górnego przełyku.

Na zaburzenia tej części mechanizmu połykania mogą wpływać choroby ośrodkowego układu nerwowego (na przykład udar czy stwardnienie rozsiane), choroby dotyczące układu mięśniowego i nerwów obwodowych (w tym cukrzyca), guzy krtani czy uchyłki w górnej części przełyku. 

Faza druga połykania to faza przełykowa, która ma miejsce już po sprawnym połknięciu pokarmu i niezaburzonym przedostaniu się pokarmu do przełyku.

Dalsze przechodzenie pokarmu przez połyk nie zależy już od woli, a odpowiada za nie regulacja nerwowo-mięśniowa oraz prawidłowa budowa przełyku i połączenia przełykowo-żołądkowego.

Do zaburzenia połykania w fazie przełykowej dochodzi najczęściej z powodu przeszkody mechanicznej, utknięcia ciała obcego lub rozrostu guza. Rzadziej przyczyną są zapalenia i uszkodzenia polekowe.

Jak diagnozować problemy z przełykaniem?

Zwykle wystarczy badanie endoskopowe, połączone czasami z oceną mikroskopową wycinków z nieprawidłowych miejsc.

Problemy z połykaniem mogą być objawem choroby

Jeśli dysfagia wystąpi nagle, to najprawdopodobniej wynika z utknięcia w przełyku ciała obcego lub z zapalenia polekowego. Ciało obce usuwa się w takich przypadkach metodą endoskopową, a zapalenie polekowe wymaga odstawienia lub zmiany leczenia.

Stopniowo narastające problemy z przełykaniem powinny niepokoić. Trudności w przełykaniu mogą być objawem wielu chorób, mniej lub bardziej poważnych.

Jeśli zaburzeniom przełykania towarzyszy:

  • CHRYPKA, to problemy mogą być związane z guzem krtani lub guzem płuca. Powodem zaburzeń może być również przewlekłe zarzucanie treści żołądka do przełyku lub zapalenia krtani, lub przełyku prowadzące do problemów z połykaniem. Także rak przełyku w początkowym stadium może objawiać się chrypką poprzedzającą dysfagię. 
  • CZKAWKA, to podejrzewać można przepuklinę rozworu przełykowego. Czkawka i problemy z przełykaniem towarzyszą także rakowi przełyku i rakowi żołądka.
  • KASZEL, to zaburzenia wynikać mogą z choroby refluksowej przełyku i uchyłków przełyku. Jeśli objawom towarzyszy dodatkowo cofanie się treści pokarmowej do gardła, może to przemawiać za zaburzeniami czynności skurczowej przełyku.
  • ZGAGA, to wiele wskazuje na to, że mamy do czynienia z chorobą refluksową przełyku, której późnym następstwem bywają właśnie problemy z przełykaniem. 
  • ŚWISZCZĄCY ODDECH, to należy wykonać badania w kierunku łagodnych i złośliwych guzów oskrzeli lub śródpiersia.
  • BÓL przy połykaniu, to świadczyć to może o uszkodzeniu polekowym, zapaleniu wirusowym przełyku, a nawet raku przełyku.

Wiele osób myli zaburzenia połykania z tzw. kulą gardłową. To wrażenie przeszkody w gardle, odczuwane głównie w górnej okolicy za mostkiem. Choć to uczucie jest nieprzyjemne i niekomfortowe, to nie utrudnia przełykania, w przeciwieństwie do dysfagii.

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: mp.pl

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*