Ostre i przewlekłe zapalenie ślinianek

Ostre i przewlekłe zapalenie ślinianek Najczęściej występujące schorzenia w obrębie ślinianek to zapalenie ślinianek, kamica ślinianki oraz rak ślinianki. 123rf.com

Ślinianki to gruczoły wydzielania zewnętrznego, które mają kluczowe znaczenie w zapewnieniu homeostazy jamy ustnej. Wśród nich rozróżnia się parzyste gruczoły duże oraz kilkaset gruczołów ślinowych małych. Narządy te są silnie unerwione i zapewniają odpowiedni przebieg ważnych funkcji życiowych, takich jak np. jedzenie i mówienie. W tym artykule wyjaśniamy, za co odpowiadają ślinianki, opisujemy ich najczęstsze dysfunkcje (zapalenie ślinianek, kamica ślinianki, rak ślinianki) i sposoby leczenia.

Ślinianki to gruczoły, które wytwarzają ślinę, czyli wydzielinę zawierającą enzymy uczestniczące w pierwszych etapach trawienia. Ślina jest ponadto naturalnym środowiskiem dla zębów, dziąseł i błony śluzowej jamy ustnej.

Odpowiednie funkcjonowanie ślinianek wpływa również na prawidłowe mówienie i przełykanie. Ślina uczestniczy w odczuwaniu smaku, temperatury i dotyku. Chroni również wnętrze jamy ustnej przed czynnikami biologicznymi, chemicznymi i mechanicznymi.

Ślina jest wydzielana przez 3 duże gruczoły: śliniankę przyuszną, podjęzykową i podżuchwową. Ponadto produkuje ją kilkaset gruczołów małych, umiejscowionych w błonie śluzowej warg, policzków i podniebienia.

Chociaż ślinianki pracują nieprzerwanie, w ciągu doby można zaobserwować wahania ich aktywności. Najmniej śliny powstaje w nocy. Podczas snu, ślinianki przyuszne są wyłączone całkowicie, natomiast pozostałe gruczoły (zarówno małe i duże) działają wolniej. Całkowita ilość wydzielanej śliny może wynieść nawet 1–2 litry na dobę.

Większa aktywność gruczołów ślinowych może być odpowiedzią na bodźce psychiczne (np. myślenie o jedzeniu) lub sensoryczne (np. zapach i smak). Udowodniono, że ślinianki są najbardziej stymulowane przez smak kwaśny, natomiast smak słony i gorzki pobudzają je w mniejszym stopniu.

Zwiększone wydzielanie śliny spowodowane jest ponadto działaniem niektórych hormonów, np. testosteronu, tyroksyny i bradykininy.

Ślinianki to gruczoły bardzo unerwione – zawierają zarówno włókna układu współczulnego i przywspółczulnego.

Ślina to w około 99 proc. woda. Resztę jej składników stanowią:

  • białka (pochodzące z osocza, mucyny i enzymy),
  • niebiałkowe substancje azotowe (mocznik, kwas moczowy, kreatynina),
  • nieazotowe związki organiczne (węglowodany, lipidy, hormony),
  • związki nieorganiczne w postaci jonowej (np. kationy sodowe, potasowe i wapniowe oraz aniony chlorkowe i fluorowe).
  • Angina – objawy, przyczyny i leczenie
  • Częste choroby migdałków

Zadaniem gruczołów ślinowych jest wytwarzanie odpowiedniej ilości śliny o prawidłowym składzie.

Ślina odgrywa kluczową rolę w pierwszych fazach trawienia. Przede wszystkim dostarcza wodę, co ułatwia rozdrabnianie, formowanie kęsa i połknięcie pokarmu.

Jednocześnie ślina zawiera enzymy trawiące, np rozkładającą skrobię i glikogen alfa amylazę. Co ciekawe, enzym ten działa jedynie w obecności anionów chlorkowych. Ponadto jest najskuteczniejszy przy pH wynoszącym ok. 6,6. Enzym ten rozcina wiązania alfa – 1,4 – glikozydowe, dzięki czemu skrobia i glikogen rozkładane są do dekstryn i dwucukrów (maltozy).

Innym enzymem występującym w ślinie jest lizozym. Charakteryzuje go działanie bakteriolityczne, spowodowane zdolnością do hydrolizy peptydoglikanu, czyli składnika tworzącego ściany komórkowe bakterii.

Kolejnym enzymem zawartym w ślinie jest laktoferyna. Charakteryzuje ją zdolność do wiązania żelaza. Związek ten hamuje aktywność bakterii, których metabolizm wykorzystuje jony żelazowe.

Ślina zawiera ponadto immunoglobuliny o działaniu przeciwbakteryjnym: IgA, IgM i IgG.

Odpowiednią kondycję jamy ustnej zapewniają także mucyny. Stanowią one 20–30 proc. białek w niestymulowanej ślinie. Mucyny tworzą błonkę nabytą, czyli warstwę ochronną dla miękkich i twardych tkanek wnętrza ust. Ponadto, białka te przeciwdziałają próchnicy oraz uczestniczą w nieswoistej obronie organizmu.

Funkcjonowanie ślinianek zapewnia błonie śluzowej jamy ustnej odpowiednie nawilżenie. Ułatwia to formowanie i przełykanie pokarmu, a także zabezpiecza przed uszkodzeniami mechanicznymi podczas przeżuwania. Nawilżona błona śluzowa chroni również przed drażniącym wpływem toksyn zawartych w żywności i używkach.

Ślina jest dobrym materiałem diagnostycznym. Jest łatwo dostępna i pobierana w sposób bezinwazyjny.

Ponadto może pomóc w określaniu poziomu hormonów (np. testosteronu i progesteronu) lub niektórych leków (np. benzodiazepin). Oprócz tego może posłużyć w określaniu stopnia trzeźwości i obecności narkotyków. Warto nadmienić, że niektóre markery nowotworów (np. raka jajnika – CA 125) mają wyższą specyficzność w ślinie niż we krwi.

Ślina pełni także funkcję wydalniczą. Za jej pośrednictwem, z organizmu usuwane są takie substancje, jak np. mocznik, kwas moczowy, alkohol, morfina i metale ciężkie.

Co robić, gdy boli, swędzi lub piecze?

Ostre i przewlekłe zapalenie ślinianek

Co robić, gdy boli, swędzi, piecze? Kiedy na pogotowie, a ki…

Kamica ślinowa to schorzenie dużych gruczołów ślinowych. Częściej pojawia się u mężczyzn. U dzieci zdarza się rzadko. Czasami występuje rodzinnie. Niektóre schorzenia, takie jak otyłość i nadciśnienie tętnicze zwiększają ryzyko powstania choroby.

Co ciekawe, objawy kamicy ślinowej mogą również wystąpić na skutek blokowania odpływu śliny przez inne ciała obce, jak np. włosie szczoteczek do zębów, źdźbła trawy, odłamki wykałaczek lub rybie ości. Znany jest przypadek, w którym z przewodu wyprowadzającego ślinianki przyusznej usunięto ptasie pióro.

Złogi w przewodzie wyprowadzającym ślinianki często wywołują charakterystyczne objawy. Na początku powstają trudności w odprowadzaniu śliny, a w miarę powiększania kamienia może dojść do całkowitego zablokowania światła przewodu.

Przewlekłe zatamowanie przewodu, przy jednoczesnym braku wystąpienia zapalenia, może spowodować, że schorzenie rozwija się bezobjawowo. W takich przypadkach pacjenci najczęściej zgłaszają się do lekarza (najczęściej laryngologa), gdy złóg stanie się wyczuwalny lub uwidacznia się przy ujściu ślinianki. Długotrwała blokada przewodu może prowadzić do utraty jego funkcji, zwłóknienia i zaniku.

Ponadto, w trakcie spożywania posiłków, kamień wywołuje bolesność nazywaną kolką ślinową. Często towarzyszy jej również przemijający obrzęk gruczołu.

Gdy kamienie mają ziarnistą powierzchnię i ostre brzegi, może dochodzić do ranienia tkanek miękkich i perforacji dna jamy ustnej.

Oprócz tego, kamica ślinowa powoduje zastój śliny oraz może wywołać ostry lub przewlekły stan zapalny, dotyczący zarówno przewodów wyprowadzających jak i miąższu gruczołów.

Rozpoznanie kamicy ślinowej odbywa się najczęściej na podstawie danych uzyskanych z wywiadu oraz przeprowadzonych badań – palpacyjnych i radiologicznych.

Kamienie ślinianki podżuchwowej uwidaczniają się na pantomogramach i rentgenogramach w obrazie zgryzowym dolnym i skośno – bocznym żuchwy. W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie tomografii komputerowej.

Z kolei dla kamieni bezcieniowych wykonuje się USG lub sialografię.

Kamicę ślinową można leczyć zachowawczo lub chirurgicznie. Leczenie zachowawcze ma największe szanse powodzenia w przypadku złogów o niewielkich rozmiarach oraz zlokalizowanych w pobliżu ujścia przewodu wyprowadzającego ślinianki.

W przypadku stanu zapalnego spowodowanego kamicą ślinową, lekarze zalecają niesteroidowe leki przeciwzapalne. Jeśli zapalenie ma charakter bakteryjny stosuje się antybiotykoterapię. Ważne jest również pobudzenie wytwarzania śliny, np. przy pomocy kwaśnych pokarmów, co może skutkować wypłukaniem mniejszych kamieni ślinowych.

Ponadto kamienie można usuwać chirurgicznie, czyli poprzez nacięcie przewodu wyprowadzającego ślinianki przy pomocy skalpela. Często stosuje się również endoskopie lub litotrypsję oraz kombinację obu tych metod.

Ostre i przewlekłe zapalenie ślinianek

Olejki eteryczne do aromaterapii – który rodzaj działa na co?

Rozróżnia się ostre i przewlekłe zapalenie ślinianek. Zapalenie ostre najczęściej jest następstwem infekcji wirusowych i bakteryjnych. Zapalenia przewlekłe są z kolei związane z innymi schorzeniami, np. kamicą ślinianki lub progresją naczyniaków w obrębie gruczołu.

Mogą być ponadto objawem chorób układowych i autoimmunologicznych (np. sarkoidozy, zespołu Sjorgena i mukowiscydozy). Najczęściej jednak, zapalenia przewlekłe, wywołane są niewydolnością przewodu wyprowadzającego i zastojem śliny (nawracające zapalenie ślinianek).

Zapalenie ślinianek dotyczy przede wszystkim gruczołów ślinowych przyusznych. Może wystąpić zarówno w przewodzie odprowadzającym, jak i w miąższu ślinianki. Zapalenie ostre występuje częściej niż przewlekłe.

Objawy zwykle utrzymują się przez kilka dni i powracają z różną częstotliwością – do kilku razy w ciągu roku. Czasami choroba ustępuje samoistnie, w okresie pokwitania. Mówi się wówczas o młodzieńczym nawracającym zapaleniu ślinianek przyusznych.

Sposób leczenia uzależniony jest od częstotliwości nawrotów i nasilenia objawów. Pomiędzy nawrotami zaleca się pobudzanie wydzielania śliny np. poprzez ssanie cytryny.

Ponadto zaleca się masowanie i rozgrzewanie gruczołu, co skutkuje rozrzedzeniem wydzieliny. Z kolei podczas zaostrzenia objawów wprowadza się antybiotykoterapię.

W skrajnych przypadkach (z dużą liczbą nawrotów i przy nasilonych objawach) bierze się pod uwagę sialoendoskopię uwzględniającą podanie do przewodu ślinowego preparatu sterydowego.

Nowotwory gruczołów ślinowych są stosunkowo rzadkie. Wśród wszystkich zmian dotyczących głowy i szyi stanowią one jedynie 2 – 3 proc. Guzy najczęściej pojawiają się w śliniankach przyusznych.

Leia também:  Czy klimatyzacja jest szkodliwa?

Spośród nich, typy złośliwe, stanowią około 15 proc. W Polsce, złośliwe nowotwory ślinianek stanowią 0,2 proc. w ogólnej liczbie zmian złośliwych wśród mężczyzn oraz 0,3 proc. wśród kobiet.

Szczyt zachorowań przypada na wiek od 60 do 70 lat.

Czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia złośliwego nowotworu ślinianki może być również wirus Epsteina–Barra (EBV).

Z kolei promieniowanie jonizujące może przyczyniać się zarówno do powstania guzów łagodnych jak i złośliwych. Co ciekawe, wśród osób, które przeżyły wybuch bomby atomowej w Hiroshimie lub Nagasaki, ryzyko wystąpienia złośliwych nowotworów gruczołów ślinowych było aż jedenastokrotnie wyższe niż wśród mieszkańców innych japońskich miast.

Wystąpienie raka ślinianki jest także łączone z ekspozycją na promieniowanie w trakcie leczenia innych guzów (np. szyi lub tarczycy). Oprócz tego, ryzyko powstania zmian nowotworowych może zwiększać wykonywanie zdjęć rentgenowskich zębów.

Ponadto, udowodniono, że wystąpienie raka ślinianki może być związane z rodzajem wykonywanej pracy. Dotyczy to głównie pracowników przemysłu gumowego i samochodowego oraz ekspozycji na pył cementowy.

Wędzidełko podjęzykowe – podcinać czy nie?

Choroby ślinianek

Ślinianki to gruczoły wydzielnicze. Są dobrze unerwione i unaczynione, szybko reagują na zmiany równowagi wewnętrznej ustroju i same mają na nią wpływ. Kiedy chorują, w jamie ustnej zachodzą niekorzystne zjawiska, które mogą z czasem rzutować na funkcjonowanie innych obszarów organizmu. Dzieje się tak, ponieważ:

  • ślinianki poprzez układ chłonny, krwionośny i nerwowy oraz obszar przestrzeni międzypowięziowych są powiązane bezpośrednio lub pośrednio z resztą ciała;
  • zaburzenia w wydzielaniu śliny i zmiana jej jakości przekładają się na kondycję śluzówki wyściełającej jamę ustną oraz zębów, co z kolei wpływa na zdrowie wielu układów wewnętrznych.

Trzeba pamiętać, że ślina nie tylko ułatwia rozdrabnianie pokarmu w procesie żucia, ale również pełni inne role: omywa wnętrze jamy ustnej, nawilża tkanki, chroni przed uszkodzeniami śluzówki, zabezpiecza przed zbyt szybkim osadzaniem się bakteryjnego biofilmu i działa jak bufor zapewniający właściwą wartość pH w jamie ustnej. Zatem kiedy ślinianki niedomagają, reperkusje tego stanu organizm odczuwa bardzo szybko.

Choroby ślinianek mogą być wywołane przez:

Wirusy – powodowane przez nie schorzenia to:

  • Świnka, zwana też nagminnym zapaleniem ślinianek – z ostrym początkiem, objawami ogólnoustrojowymi, gorączką, zajmująca najpierw ślinianki z jednej strony głowy, a po 2-3 dniach – z drugiej, powodująca silną bolesność w okolicy przyusznej i podżuchwowej oraz obrzęk ślinianek przyusznych, a czasem także ślinianek podżuchwowych czy dna jamy ustnej. Raz przebyta, daje odporność na całe życie.
  • Zapalenia gruczołów ślinowych – mogą to być skutki zakażenia różnymi wirusami, np. grypy, żółtaczki, anginy opryszczkowej, enterowirusów i najczęściej dotyczą ślinianek przyusznych. Mogą pojawić się raz, przyjąć postać ostrą i zniknąć, ale mogą też mieć charakter nawrotowy lub wejść w stan przewlekły.
  • Cytomegalia ślinianek – choroba wrodzona lub nabyta, która przy pierwotnym zakażeniu może być śmiertelna dla noworodków lub osób z niedoborem odporności i na którą – jak na razie – nie mamy skutecznego lekarstwa. Objawami może przypominać grypę lub mononukleozę, z gorączką, powiększeniem węzłów chłonnych, zapaleniem gardła i powiększeniem ślinianek – najczęściej przyusznych.

Bakterie – skutkiem zakażenia nimi mogą być:

  • Ostre ropne zapalenie ślinianek – to rezultat krwiopochodnego zakażenia. Przyczyna znalezienia się bakterii w ustroju może być błaha, np. niewielkie uszkodzenie w obszarze twarzoczaszki, zerwana ciągłość tkanek podczas zabiegu dentystycznego lub poważna, np. zakażenie ogólnoustrojowe gronkowcem. Choroba przebiega z symptomami ogólnymi, szczególnie burzliwie u niemowląt, a objawia się silnym obrzękiem ślinianki, bólem, biegunką, dreszczami, wysoką gorączką, szczękościskiem oraz tkliwością okolicy ślinianki.
  • Nawracające zapalenie ślinianki przyusznej – może to być konsekwencja wielu różnych schorzeń: mukowiscydozy, zakażenia wirusowego ogólnoustrojowego lub obejmującego tylko ślinianki, gośćca, schorzeń autoimmunologicznych, zaburzeń neurowegetatywnych. Początek może być bezobjawowy lub nastąpić nagle, np. pod wpływem jedzenia czy nadejścia chłodnego frontu atmosferycznego. Do zaostrzeń i nawrotów może dochodzić nawet kilkanaście razy w roku, powodując tkliwość i powiększenie gruczołu ślinowego oraz suchość w jamie ustnej.

Czynniki inne lub nieznane, których skutkiem są:

  • Nowotwory ślinianek – ich przyczyny najczęściej pozostają nieznane, ale pod uwagę brane są zmiany zachodzące w starzejącym się ustroju i kontakt z chemikaliami podczas pracy zawodowej. Najczęściej pojawiają się u osób po 60-tym roku życia. Guzy ślinianek mogą być łagodne (ok. 3/4 przypadków) lub – rzadziej – złośliwe. Kiedy urosną, objawiają się jako charakterystyczne, obłe uwypuklenia tkanek.
  • Kamica ślinianek – kamienie mogą pojawić się w śliniankach po jednej stronie głowy lub obustronnie. Ich powstawanie łączy się m.in. z przebytymi stanami zapalnymi ślinianek, zwężeniem przewodów odprowadzających ślinę, zmianą właściwości śliny czy wytrącaniem się w niej związków mineralnych. Mogą powodować ból, niekiedy silny, o charakterze kolki, powiększenie i obrzęk ślinianki oraz blokować światło przewodu wyprowadzającego wytworzoną ślinę.

Ostre i przewlekłe zapalenie ślinianek

Wymienione wyżej czynniki chorobotwórcze mogą wywołać również rzekome zapalenie ślinianek, czyli stan, w którym tak naprawdę chorują węzły chłonne zlokalizowane wewnątrz ślinianki przyusznej, a nie sam gruczoł ślinowy, choć objawy są takie same, jak w zapaleniu ślinianki. Czynniki zapalne docierają do węzłów chłonnych w śliniankach wraz z limfą z wielu okolic twarzoczaszki i jeśli w którymkolwiek z tych obszarów istnieje zakażenie, czynniki, które je wywołują, trafią prędzej czy później do ślinianki.

Choroby ślinianek mogą prowadzić do powikłań, czasem groźnych, czasem kłopotliwych, dlatego nie należy tych schorzeń lekceważyć.

Komplikacje zdrowotne będące skutkiem chorób ślinianek mogą dotyczyć tylko obszaru głowy albo też innych, czasem odległych rejonów ciała – co wynika z faktu, że ślinianki poprzez silne unerwienie i unaczynienie oraz osadzenie w przestrzeniach międzypowięziowych głowy powiązane są systemowo z całym organizmem.

Choroby ślinianek mogą powodować:

  • zaburzenia w wydzielaniu śliny – jeśli jest jej mniej, w jamie ustnej pojawia się uczucie suchości (kserostomia);
  • zmiany właściwości i wyglądu śliny – najczęstsze w schorzeniach o charakterze zapalnym i zakaźnym, kiedy ślina z wydzieliny naturalnie przejrzystej i bezbarwnej zmienia się w ropną i mętną;
  • zablokowanie ujścia wydzielanej śliny – pojawia się w przebiegu chorób o charakterze zakażenia, w stanach zapalnych i w kamicy ślinianek;
  • wtórne stany zapalne nawet w odległych narządach, np. w trzustce, układzie nerwowym czy płciowym;
  • przetoki w skórze twarzy, przewodzie słuchowym czy w jamie ustnej;
  • martwicę tkanek – w samych śliniankach lub w narządach odległych, np. w przewodzie słuchowym, co w tym przypadku prowadzi z kolei do nieodwracalnej głuchoty;
  • zgon – w przebiegu pierwotnego zakażenia wirusem cytomegalii lub wskutek rozwoju i rozprzestrzeniania się nowotworu złośliwego.

Zapalenie ślinianek u dziecka – wszystko, co warto wiedzieć – CM Promed

Zapalenie ślinianek u dzieci może być spowodowane infekcją wirusową bądź bakteryjną oraz mieć przebieg ostry lub przewlekły. Niestety jest to dość bolesna przypadłość. Warto więc znać jej objawy, przyczyny i możliwości leczenia, aby móc szybko podjąć odpowiednie działania.

Zapalenie ślinianek u dzieci – przyczyny

Zapalenie ślinianek u dziecka jest spowodowane zakażeniem bateryjnym lub wirusowym, które może przybrać formę ostrą bądź przewlekłą. Do najczęściej pojawiających się stanów zapalnych gruczołów ślinowych jest zapalenie ślinianki przyusznej u dziecka oraz podżuchwowej.

W przypadku zakażenia bakteryjnego przyczyną rozwoju stanu zapalnego gruczołu ślinowego jest mieszana flora bakteryjna jamy ustnej. Rzadziej mają miejsce swoiste stany zapalne wywołane przez określone mikrobiomy – np.

Leia também:  Laseroterapia i termoablacja żylaków kończyn dolnych

promienica, gruźlica lub choroba kociego pazura.

Ponadto do bakteryjnego zakażenia ślinianek może dojść w wyniku kamicy ślinianek, ponieważ zastój śliny sprzyja namnażaniu się bakterii, co z kolei pobudza układ immunologiczny dziecka do reakcji obronnych.

Natomiast jeśli chodzi o wirusowe zapalenie ślinianek, to najczęściej mamy do czynienia ze świnką (nagminnym zapaleniem przyusznic) . Niemniej jednak przyczyną zapalenia może być również wirus grypy bądź wirus cytomegalii.

Rodzaje zapalenia ślinianek u dzieci

Stany zapalne gruczołów ślinowych u dzieci dzieli się na:

  • pierwotne – mające swój początek w śliniankach;
  • wtórne – pojawiające się w wyniku innych chorób.

Ponadto zapalenie ślinianek może mieć różną dynamikę rozwoju. W związku z czym wyróżnia się:

  • ostre stany zapalne – wyróżniające się nagłym rozwojem i dużym nasileniem dolegliwości;
  • przewlekłe stany zapalne – będące zwykle następstwem nieleczonych stanów ostrych, cechujące się nieco łagodniejszym nasileniem dolegliwości, które mogą się zaostrzać wraz z pogorszeniem się stanu zdrowia dziecka.

U dzieci bardzo często mamy do czynienia z przewlekłym stanem zapalnym ślinianek i nie do końca jest jasne, co może go powodować. Wskazuje się tutaj na:

  • predyspozycje genetyczne;
  • wady wrodzone przewodów;
  • niedobór IgA (pierwotny niedobór odporności);
  • reakcje immunologiczne.

Warto dodać, że zapalenie ślinianek przyusznych jest zwykle spowodowane niewydolnością przewodu wyprowadzającego lub zastojem wydzieliny w przewodach wyprowadzających (w wyniku np. kamicy) oraz jest najczęściej obustronne.

Badanie laryngologiczne dziecka

Zapalenie ślinianek u dzieci – objawy

Stan zapalny gruczołów ślinowych objawia się zwykle w następujący sposób:

  • bólem – ostrym na początku a potem znikającym (przy ostrym zapaleniu ślinianek) lub długim i jednostajnym (przy przewlekłym stanie zalanym ślinianek);
  • trudnościami w połykaniu;
  • obrzękiem policzka, okolic ucha i łuku skroniowego oraz rozgrzaną, napiętą i czerwoną skórą w miejscu obrzęku;
  • wysoką gorączką (do 39 °C);
  • dreszczami;
  • suchością w jamie ustnej;
  • nieprzyjemnym posmakiem w ustach;
  • sennością i apatią;
  • bólami mięśni;
  • czasem nudnościami i wymiotami.

Zapalenie ślinianek u dzieci – leczenie

Leczenie stanów zapalnych gruczołów ślinowych jest determinowane rodzajem infekcji. W przypadku zakażeń bakteryjnych stosuje się antybiotykoterapię, czasem w połączeniu z lekami ślinopędnymi. Niezwykle ważna jest również właściwa higiena jamy istnej i spożywanie dużej ilości płynów. Przy zakażeniach wtórnych leczenie polega na zwalczaniu choroby głównej.

Natomiast w przypadku infekcji wirusowych – np. świnki leczenie jest zachowawcze i polega na podawaniu leków przeciwbólowych oraz przeciwgorączkowych, a także stosowaniu ciepłych, suchych okładów i leków ślinopędnych.

Leave a reply

Leczenie schorzeń gruczołów ślinowych – Sławomir Karwan

Wśród tak zwanych dużych gruczołów ślinowych u człowieka wyróżniamy ślinianki przyuszne, ślinianki podżuchwowe i ślinianki podjęzykowe. Wymienione gruczoły ślinowe produkują ślinę, która zawiera ptialinę – enzym  rozkładający skrobię i dekstryny do maltozy. Mucyna zawarta w ślinie nadaje śliskość kęsom pokarmowym, a lizozym i immunoglobulina A chronią błonę śluzową przed infekcjami.

Schorzenia gruczołów ślinowych

Zapalenia ostre i przewlekłe

Przyczyną ostrych stanów zapalnych są: bakterie, wirusy lub zaburzenia immunologiczne.

Wśród wirusowych zapaleń wymienia się najczęściej nagminne zapalenie ślinianki przyusznej zwane potocznie świnką, oraz zapalenie ślinianki przyusznej wywołane przez wirus cytomegali.

Zapalenia bakteryjne wywołują najczęściej gronkowce i paciorkowce. Występują najczęściej u osób z upośledzoną odpornością (np. po zabiegach operacyjnych), z zaburzeniami przemiany materii (np.

w przebiegu cukrzycy, zapalenia nerek, odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych), a także u pacjentów z próchnicą i brakiem higieny jamy ustnej. Znaczną grupę  stanowią pacjenci z kamicą ślinianek występującą głównie w śliniance podżuchwowej.

Zablokowanie odpływu śliny sprzyja rozwojowi ostrego zapalenia ślinianki.

Ślinianki

  • Ślinianki są to parzyste gruczoły, wytwarzający ślinę, których przewody wyprowadzające kończą się w jamie ustnej.
    Wyróżniamy:
    – ślinianki przyuszne
    – ślinianki podżuchwowe
  • – ślinianki podjęzykowe

U dzieci występują przewlekłe nawrotowe zapalenia ślinianki przyusznej.

Objawiają się jednostronnym, naprzemiennym lub obustronnym, bolesnym obrzmieniem przyusznic ze szczękościskiem. Nawroty występują w różnym czasie (pomiędzy nimi chorzy nie zgłaszają żadnych objawów).

Guz Kutnera

Guz Kutnera to przewlekłe twardniejące zapalenie ślinianki podżuchwowej. Często sytuacja wymaga usunięcia w całości  ślinianki podżuchwowej.

Zespół Sjögrena

Zespół Sjögrena występujący u osób dorosłych, zwany zespołem suchości. Zasadniczym objawem jest suchość jamy ustnej lub zespół suchości błony śluzowej górnych dróg oddechowych, zmniejszone wytwarzanie łez oraz miejscowe obustronne obrzmienie ślinianek.

Kamica ślinianek

Kamica ślinianek – dotyczy w 85% ślinianki podżuchwowej.

Objawy i leczenie

Kamica ślinianek objawia się nagłym, bolesnym obrzękiem ślinianki podżuchwowej często z podwyższoną temperaturą. Charakterystyczne jest zwiększenie obrzęku ślinianki podczas posiłków.

Leczenie polega na próbie usunięcia kamienia z przewodu ślinianki lub usunięciu gruczołu z jednoczesnym stosowaniem antybiotyków.

Nowotwory gruczołów ślinowych

Występują głównie w śliniance przyusznej, rzadziej w podżuchwowej. Dominują nowotwory łagodne, wśród których pierwsze miejsce zajmuje gruczolak wielopostaciowy. Nowotwory łagodne cechuje powolny wieloletni niebolesny wzrost.

Nowotwory złośliwe rosną szybko, powodując dolegliwości bólowe i porażenie nerwu twarzowego z zaburzeniem symetrii twarzy.

Ze względu na fakt, że część nowotworów łagodnych ślinianek wykazuje skłonność do przemiany złośliwej w obu przypadkach, niezbędna jest dokładna diagnostyka laryngologiczna, w skład której wchodzi USG oraz biopsja cienkoigłowa.

Objawy

We wczesnym okresie rozwoju to powiększenie się gruczołu ślinowego, początkowo bez innych objawów.
Ból samoistny lub przy dotyku okolicy ślinianki, niedowład nerwu twarzowego (skrzywienie twarzy) – to późne objawy nowotworów gruczołów ślinowych, przy czym niedowład występuje przy guzach ślinianki przyusznej.

Leczenie

Zasadniczą metodą leczenia łagodnych guzów ślinianek jest leczenie chirurgiczne. W przypadku  ślinianki przyusznej gdzie lokalizuje się większość zmian guzowatych wykonuje się tzw. parotidektomię.

Wyróżnia się kilka podtypów tego zabiegu :
– Parotidektomia częściowa (subtotalna)
– Parotidektomia całkowita zachowawcza – stosuje się w przypadku dużych guzów łagodnych, nerw twarzowy wraz z jego gałęziami zostaje zachowany

– Parotidektomia całkowita doszczętna – stosuje się w przypadku guzów złośliwych. Usuwa się nerw twarzowy  z możliwością rekonstrukcji. Zabieg uzupełnia się wycięciem węzłów chłonnych szyi.

Technika zabiegu parotidektomii

Jednym z ważniejszych  etapów zabiegu jest identyfikacja nerwu twarzowego (pnia oraz gałęzi), do którego podłącza się aparaturę  monitorującą jego czynność, co minimalizuje możliwość uszkodzenia. W zależności od potrzeby usuwa się  część lub całość gruczołu, przy czym nigdy nie stosuje się zabiegu wyłuszczenia guza, ponieważ istnieje duże prawdopodobieństwo nawrotu.

Choroby ślinianek. Kto jest najbardziej zagrożony?

Choroby ślinianek dzielimy na stany o ostrym oraz przewlekłym przebiegu. Wśród nich wyróżniamy m.in. zapalenie ślinianek, kamicę ślinianek oraz nowotwory gruczołów ślinowych. Niektóre z nich występują niezależnie od wieku, a inne mają bezpośredni związek ze starzeniem się organizmu oraz działaniem czynników wewnętrznych i zewnętrznych, które zwiększają ryzyko zachorowania.

Co to jest ślinianka?

Ślinianki (gruczoły ślinowe) to gruczoły egzokrynowe, których funkcją jest wydzielanie śliny.

Dzięki ich działaniu wnętrze jamy ustnej może zostać właściwie nawilżone, możliwe jest swobodne żucie i przełykanie oraz wstępne trawienie dzięki zawartym w ślinie enzymom. Choroby obejmujące ślinianki należą do bardzo nieprzyjemnych.

Mogą towarzyszyć im objawy przypominające przeziębienie lub grypę, a także ból, pieczenie, trudności z mówieniem i żuciem oraz przełykaniem pokarmów.

Duże grupy gruczołów ślinowych zlokalizowane są w trzech punktach w jamie ustnej. Wyróżniamy tutaj ślinianki podjęzykowe, ślinianki przyuszne oraz ślinianki podżuchwowe. Oprócz nich w jamie ustnej występuje jeszcze kilkaset mniejszych ślinianek.

Częste choroby ślinianek

Jedną z najbardziej znanych chorób ślinianek jest świnka. Występuje ona przede wszystkim u dzieci i jest zaliczana do grupy chorób zakaźnych. Raz przechorowana nie daje odporności na resztę życia, choć wiele osób uważa, że tak właśnie jest. Obecnie notuje się coraz mniej przypadków świnki u dzieci oraz osób dorosłych ze względu na wykonywanie szczepień ochronnych.

Inne, częste choroby ślinianek to zapalenie ślinianek i kamica ślinianek, która prowadzi do zatkania gruczołu ślinowego.

Zapalenie ślinianek – objawy

Zapalenie ślinianek może być powodowane zarówno przez wirusy, jak i bakterie i występuje u osób w różnym wieku. Oprócz typowych objawów stanu zapalnego, czyli obrzęku powoduje też dotkliwy ból, który może promieniować do gardła, pieczenie, porażenie nerwu twarzowego oraz szczękościsk.

Leia também:  Poranny kaszel – co oznacza uporczywy kaszel rano?

Stan zapalny może być zlokalizowany w obrębie różnych ślinianek, ale najczęściej dotyczy ślinianek przyusznych i ślinianek podjęzykowych.

Wystąpieniu zapalenia sprzyja obniżenie odporność organizmu, zmniejszenie produkcji śliny i przesuszenie błony śluzowej jamy ustnej, a także zły stan uzębienia i toczące się w obrębie zębów oraz dziąseł schorzenia stomatologiczne.

Źródłem zakażania mogą być też bakterie i wirusy, które znajdują się w jamie nosowej. Często zapalenie ślinianek jest efektem nieleczonego przeziębienia oraz innych infekcji wirusowych, które obejmują jamę ustną, a także dolne i górne drogi oddechowe.

Kto jest szczególnie zagrożony wystąpieniem zapalenia ślinianek?

Na nawracające zapalenie ślinianek narażone są przede wszystkim osoby z zaburzeniami odporności, cukrzycy, osoby chore na nerki, a także zaniedbujące higienę jamy ustnej i unikające systematycznych wizyt kontrolnych oraz leczenia stomatologicznego. Problemy ze śliniankami występują też u osób palących papierosy oraz narażonych na działanie innych czynników drażniących np. alkoholu i substancji chemicznych.

Kamica ślinianek – objawy

Kamica ślinianek powodowana jest przez zatykające ujścia gruczołów ślinowych złogi wapniowe lub fosforanowe. Ich powstawaniu sprzyja zagęszczenie śliny, podwyższony poziom wapnia w ślinie, zaburzenia elektrolitowe związane z odwodnieniem organizmu, a także zatkanie ujścia gruczołu ślinowego ciałem obcym np. resztkami pokarmowymi lub kamieniem nazębnym.

Głównym objawem zatkania ślinianki przez kamień jest odczuwany ból, który maleje po spożyciu posiłku. Blokujące ujścia gruczołów ślinowych kamienie są też przyczyną stanu zapalnego oraz obrzmienia okolicy ślinianek.

Kto jest szczególnie zagrożony wystąpieniem kamicy ślinianek?

W grupie powyższego ryzyka znajdują się osoby po 40. roku życia, osoby przyjmujące zbyt małą ilość płynów, cukrzycy, osoby z podwyższonym poziomem wapnia w ślinie, a także osoby cierpiące na schorzenia stomatologiczne, powodowane np. kamieniem nazębnym.

Rak ślinianek – przyczyny oraz objawy

Jedną z najpoważniejszych chorób ślinianek są nowotwory. Rozwijają się one zwykle u osób w podeszłym wieku i mogą przebiegać bezobjawowo.

Jednym z niepokojących objawów, które występują u znacznej liczby chorych, jest przewlekły stan zapalny, obrzęk oraz ból ślinianek, a także powiększenie węzłów chłonnych na szyi. Przyczyny rozwoju raka ślinianek nie zostały do końca poznane.

Główne czynniki ryzyka to wiek, uwarunkowania genetyczne oraz narażenie na promieniowanie jonizujące np. w czasie leczenia innych nowotworów głowy i szyi. Czynnikiem ryzyka jest też palenie tytoniu.

Czytaj też:Stek z kalafiora? Te wegetariańskie dania zachwycą nawet mięsożerców

Choroby ślinianek – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Choroby gruczołów ślinowych (ślinianek) są trudnym zagadnieniem z uwagi na fakt, że objawy mogą być wywołane zarówno przez choroby samych ślinianek (ostre zakażenie bakteryjne i wirusowe, procesy rozrostowe), jak i zaburzenia ogólnoustrojowe wynikające z zaburzonej funkcji gruczołów wydzielania wewnętrznego (np. cukrzyca, mocznica, nadczynność tarczycy, okres andropauzy i menopauzy), niedożywienia (np. niedobory białek, alkoholizm, marskość wątroby, niedobory witamin) oraz chorób neurologicznych.
Zmiany w obrębie gruczołów ślinowych można wykryć już badaniem palpacyjnym. Należy ocenić:

  • rozmiar ślinianki,
  • konsystencję,
  • zarys zewnętrzny,
  • ruchomość,
  • tkliwość,
  • współistniejący obrzęk,
  • zaczerwienienie,
  • ocena ujścia przewodu wyprowadzającego i wygląd śliny.

W celu odróżnienia objawów nowotworu w obrębie gruczołów ślinowych od innych jednostek chorobowych poniżej przedstawimy w skrócie charakterystykę najczęstszych chorób ślinianek.

Około 5% pacjentów zgłaszających się w codziennej praktyce lekarza stanowią chorzy z zapalnymi i nienowotworowymi chorobami gruczołów ślinowych.

Wczesne rozpoznanie choroby i wdrożenie odpowiedniej terapii ma największe znaczenie.

Jakie są schorzenia gruczołów ślinowych?

Kamica gruczołów ślinowych

Kamica ślinianek jest chorobą, w przebiegu której dochodzi do powstania pojedynczych lub mnogich kamieni w strukturach gruczołów ślinowych. Najczęściej są to kamienie złożone z fosforanów lub węglanu wapnia.

Najczęściej tworzą się w przewodzie ślinianki podżuchwowej (nawet do 90%), ale kamica może dotyczyć wszystkich gruczołów ślinowych.

Jest to druga co do częstości po śwince choroba ślinianek i stanowi około jednej trzeciej wszystkich przypadków.

Nowotwory ślinianek

Nowotwory ślinianek występują stosunkowo rzadko i stanowią około 3–6% nowotworów głowy i szyi.

 Około 80% zmian lokalizuje się w śliniankach przyusznych, a w dalszej kolejności 10–15% w śliniankach podżuchwowych, 5–10% w śliniankach podjęzykowych i małych gruczołach ślinowych. Jeśli uwzględnimy podział na guzy łagodne i złośliwe, to w śliniance przyusznej 80% stanowią te pierwsze, w podżuchwowej 50%, w śliniankach zaś podjęzykowych i małych gruczołach proporcja ulega odwróceniu i nowotwory złośliwe stanowią do 80%. 

Świnka

Świnka jest ogólnoustrojową chorobą wywołaną zakażeniem wirusem świnki (paramyksowirus) przebiegającą z zajęciem narządów gruczołowych (najczęściej ślinianek, niekiedy trzustki, rzadziej układu nerwowego).

Źródłem zakażenia jest chory człowiek. Okres wylęgania choroby wynosi 14–24 dni (przeciętnie 17 dni).

Zakaźność występuje już przed obrzękiemślinianek przyusznych (przyusznic) i do 2 tygodni od początku choroby.

Zapalenie gruczołów ślinowych

Zapalenie ślinianek to bolesna przypadłość, która może dotknąć każdego, bez względu na wiek czy płeć. Stany zapalne ślinianek mogą podłoże bakteryjne lub wirusowe. 
Zapalenie ślinianek to cała grupa schorzeń zapalnych gruczołów ślinowych o zróżnicowanej etiologii.

Może mieć charakter ostry lub przewlekły. Czynniki wywołujące zapalenie ślinianek mogą być różne np. infekcje bakteryjne czy wirusowe.

Czynnikami predysponującymi do rozwoju zapalenia ślinianek jest zły stan ogólny pacjenta, zła higiena jamy ustnej, ubytki próchnicowe, niedostateczna produkcja śliny, niedobory odpornościowe, choroby nerek, cukrzyca itp.

Zespół Sjӧgrena

Zespół Sjögrena, czyli zespół suchości, to choroba autoimmunologiczna, która prowadzi do upośledzenia m.in. gruczołów łzowych i ślinianek. Co ciekawe, dotyka głównie kobiety w wieku menopauzalnym.

Zespól Sjögrena, inaczej zespół suchości lub choroba Mikulicza-Radeckiego, to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w przebiegu której dochodzi do stanu zapalnego w obrębie gruczołów wydzielania zewnętrznego, a co za tym idzie – do ich upośledzenia. Często zmiany zapalne obejmują także wiele narządów wewnętrznych (głównie płuc, nerek, narządów przewodu pokarmowego, tarczycy). 

Jakie przyczyny schorzeń gruczołów ślinowych?

Przyczyny powstawania chorób ślinianek mogą być różne. Wywołują je zakażenia bakteryjne, wirusowe a w niektórych przypadkach mogą być powikłaniem innej choroby. 

Jakie objawy schorzeń gruczołów ślinowych?

Objawy schorzeń gruczołów ślinowych mogą być różne i zależą od występującej choroby.

Niektóre z nich są wspólne a niektóre są charakterystyczne dla poszczególnych chorób.

Objawy, które towarzyszą pacjentom, u których stwierdza się choroby ślinianek to:

  • ból,
  • obrzęk ślinianki,
  • tkliwość palpacyjna,
  • zaczerwienienie,
  • możliwy ropień,
  • gorączka,
  • możliwy szczękościsk,
  • kserostomia,
  • kseroftalmia,
  • zapalenie tkanki łącznej,
  • porażenie nerwu VII,
  • przerzuty.

Należy pamiętać, że w przypadku wystąpienia którychś z powyższych objawów należy skontaktować się z lekarzem w celu przeprowadzenia badań i postawienia diagnozy. Może to być nic poważnego (np. Zapalenie ślinianek) ale może też być to choroba poważna (np. nowotwory). Dlatego nie można lekceważyć objawów.

Jak rozpoznaje się i leczy schorzenia gruczołów ślinowych?

Diagnostykę różnicową należy rozpocząć od wizyty u lekarza. Oprócz pełnego badania palpacyjnego należy ocenić parametry stanu zapalnego w badaniu krwi.

Niezbędne wydaje się wykonanie badań obrazowych: ultrasonograficznego (USG) badania szyi, ślinianek, węzłów chłonnych i zależnie od wyniku tego badania – badania rezonansu magnetycznego (MR). W przypadku niektórych chorób (obecnych w wyniku badania obrazowego) wykonywana jest biopsja zmiany.

Należy pamiętać, że to lekarz decyduje, które badania są niezbędne i należy je wykonać. Dobór badań zależy od podejrzewanej choroby.
Leczenie schorzeń ślinianek, podobnie jak diagnostyka, jest uzależnione od podejrzewanej choroby.

 W leczeniu lekarz może zastosować farmakoterapię lub leczenie chirurgiczne. 

Gdzie można wykonać USG ślinianek i odbyć konsultację u onkologa?

USG gruczołów ślinowych można wykonać w Onkolmed Lecznica Onkologiczna w Warszawie, gdzie przyjmuje bardzo dobry radiolog.

W przypadku potwierdzenia nowotworu w badaniu USG mona umówić się na konsultację u lekarza onkologa w Poradni Nowotworów Głowy i Szyi, który powie jaka jest możliwość dalszego leczenia.

W celu umówienia się na badanie USG ślinianek i konsultację u onkologa skontaktuj się z placówką Onkolmed Lecznica Onkologiczna pod numerem telefonu: +48222902337

Źródła:
mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-jamy-ustnej-i-gardla/106163,kamica-slinianek
mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-jamy-ustnej-i-gardla/167975,guz-slinianki
mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/chorobyzakazne/72253,swinka-nagminne-zapalenie-przyusznic

poradnikzdrowie.pl/zdrowie/uklad-odpornosciowy/zespol-sjogrena-przyczyny-i-objawy-leczenie-zespolu-suchosci-aa-5rey-Vjm1-LxNH.html

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*