Kolana szpotawe i koślawe u dziecka – objawy, leczenie, ćwiczenia

Koślawość kolan jest stanem, w którym dalsza część kończyny jest odchylona do boku od linii środkowej ciała. Wówczas kończyny dolne przypominają literę X, czyli oba kolana stykają się, a między przyśrodkowymi kostkami jest przerwa. Odległość ta w warunkach prawidłowych nie powinna przekraczać 5 cm.

Oś mechaniczna przebiega wówczas bocznie od środka stawu. Za patologię uznaje się koślawość przekraczającą 10 stopni, a wartość powyżej 20 stopni może być wskazaniem do korekcji operacyjnej.

Kiedy u dziecka stojącego o wyprostowanych kolanach, ze stopami równolegle i palcami u stóp skierowanymi prosto przed siebie, kolana dotykają się, a pomiędzy kostkami jest odstęp, to mamy do czynienia z koślawością kolan. Jednakże, w różnym wieku graniczna wartość kolan koślawych uważana za prawidłową jest inna. Koślawe kolana pojawiają się u dzieci w wieku około drugiego roku życia, by później do wieku około 4 lat powiększyć się do 8-10 stopni. Następnie w ciągu kilku lat zmniejsza się ona, osiągając w wieku 7 lat stabilną wartość 5-7 stopni. Symetryczna koślawość kolan w tym okresie rozwoju dziecka nie ma charakteru patologicznego, jest czymś normalnym.

Co innego, gdy mamy z nią do czynienia powyżej 8 roku życia. Często rodzice jako pierwsi zauważają u swoich nastoletnich dzieci niepokojące symptomy w ich chodzie.

Dziecko chodzi z kolanami ocierającymi się o siebie i rozstawionymi stopami, przy tym uskarża się na ból w udzie i łydce. Wówczas chód dziecka też nie jest naturalny, z przyśrodkowym zapadaniem się kostek i stóp.

Pisaliśmy o tym przy okazji płaskostopia. 

Kolana szpotawe i koślawe u dziecka – objawy, leczenie, ćwiczenia

Kolana koślawe-przyczyny

Najważniejsze jest ustalenie właściwej przyczyny koślawości kolan poprzez dokładny wywiad lekarski, badanie fizykalne i odpowiednie badanie obrazowe.

Deformacja najczęściej jest zlokalizowana w obrębie kości. Określenie jej charakteru jest bardzo istotne, gdyż implikuje inne leczenie.

Najczęściej dotyczy ona okolicy stawu kolanowego – dalszej część kości udowej, lub bliższej część kości piszczelowej.   

W przypadkach symetrycznych, bezpośrednia przyczyna często jest trudna do ustalenia, określa się wówczas koślawość jako idiopatyczną. Można ją rozpoznać po przeprowadzeniu diagnostyki różnicowej i wykluczeniu wszelkich znanych powodów.

Najczęściej tłumaczy się ją jako brak spontanicznej korekcji koślawości fizjologicznej – taka deformacja może postępować ze wzrostem dziecka. Inne teorie łączą ją z: asymetrycznym obciążeniem, otyłością lub wadami stóp. Ważnym czynnikiem ryzyka jest występowanie rodzinne.

Należy również brać pod uwagę: dysplazje kostne, mnogie wyrośla chrzęstno-kostne, choroby nerek czy wrodzoną łamliwość kości.

W  przypadku deformacji asymetrycznych, przyczyna jest często łatwiejsza do ustalenia.

Może to być: nieprawidłowe ustawienie odłamów po przebytym złamaniu, asymetryczne uszkodzenie stref wzrostowych po przebytym urazie (tego typu deformacja ma charakter postępujący), zapalenie stawów, łagodne guzy kości modelujące wzrost (najczęściej chrzęstniaki i wyrośle chrzęstno-kostne).

Deformacje koślawe u dzieci nie powinny powodować dolegliwości bólowych. Jeżeli występuje ból, należy rozszerzyć diagnostykę w kierunku uszkodzeń wewnętrznych stawu kolanowego, chorób zapalnych lub rozrostowych.

Zła postawa i osłabienie mięśni może powodować pozorną koślawość kolana

Staw kolanowy wspierany jest przez liczne mięśnie, które nie tylko odpowiadają za ruch, ale również za stabilizację kolan. Jeśli wszystko jest w porządku i kolano jest prawidłowo ustawione, masa ciała rozkłada się równomiernie wzdłuż osi biegnącej od biodra przez kolano aż do kostki.

Kiedy któraś grupa mięśni, w wyniku urazu lub przeciążenia, jest osłabiona, może wystąpić niewspółosiowość w stawie kolanowym.

Najczęstsze zaburzenia równowagi mięśniowej, mogące prowadzić do rotacji wewnętrznej całej kończyny i pozornej koślawości kolan, prawdopodobnie są wynikiem słabych odwodzicieli, podczas gdy przywodziciele są zbyt napięte.

Brak równowagi między tymi dwiema grupami mięśni powoduje, że kolana są skierowane do wewnątrz. Kolejnym elementem wpływającym na ustawienie kolan w rotacji wewnętrznej jest przodopochylenie miednicy, co może spowodować wewnętrzną rotację bioder, zmuszając zarówno lewe, jaki prawe kolano do skierowania się do wewnątrz.

Tego typu ustawienie może prowadzić do przeciążenia stawów kolanowych poprzez asymetryczne obciążanie i niekorzystnie wpływa na tor rzepki. Dobra wiadomość jest taka, że pozorną koślawość , która występuje z powodu złej postawy, można skorygować. Ważne jest jednak, aby została ona wcześnie wykryta.

Kolano koślawe–przykłady przyczyn:

  • idiopatyczna – nieustalona,
  • rodzinna,
  • wrodzone – brak kości strzałkowej,
  • rozwojowe – fizjologiczne,
  • urazy – przebyte złamania, urazy okolicy chrząstki wzrostowej,
  • choroby metaboliczne,
  • wrodzona łamliwość kości,
  • dysplazja kości,
  • reumatoidalne zapalenie stawu kolanowego.

Jak sprawdzić czy mamy koślawość kolan?

Istnieje bardzo prosty sposób na sprawdzenie, czy w naszym przypadku mamy koślawe kolana. Należy stanąć ze złączonymi nogami tak, aby zarówno stawy kolanowe, jak i kostki były złączone.

Jeśli jest to niemożliwe, ponieważ kolana się stykają, ale pomiędzy kostkami jest ponad 5 centymetrów odstępu, najprawdopodobniej mamy do czynienia z koślawością kolan.

Powinniśmy się wówczas udać do lekarza, który wskaże nam dalsze postępowanie.

Diagnostyka kolan koślawych

W wywiadzie lekarskim ważne są pytania o rozwój dziecka, sposób jego odżywiania oraz o to, czy w rodzinie występowały podobne deformacje, krzywica lub dysplazja szkieletowa. Następnie lekarz przeprowadzi pełne badanie biodra, kolana i stopy, oraz oceni długość i oś kończyn dolnych.

Badanie kliniczne przeprowadza się w pozycji leżącej, aby ocenić u dzieci w kolanach wielkość odchylenia kości udowej oraz profil skrętny kości piszczelowej. Kąt mierzy się goniometrem. Należy zwrócić uwagę, że w badaniu klinicznym oceniana jest oś anatomiczna kończyny, czyli jak kończyny wyglądają na zewnątrz.

Z powodu skomplikowanej budowy kości udowej oś anatomiczna kończyny w warunkach prawidłowych wykazuje niewielką koślawość. Wynik powyżej 10 stopni jest nieprawidłowy.

Na ogół badanie fizykalne wystarczy, aby wysunąć podejrzenie koślawości kolan

W diagnostyce konieczne jest wykonanie zdjęcia RTG całych kończyn dolnych na stojąco AP (obustronne od biodra do kostek). Umożliwia ono ocenę odchylenia stawu kolanowego od osi mechanicznej kończyny. Oś mechaniczną kończyny przedstawia linia biegnąca od środka głowy kości udowej do środka kości skokowej.

Prawidłowo powinna przechodzić przez środek wyniosłości międzykłykciowej, która określa środek stawu kolanowego w płaszczyźnie czołowej. Niewielkie odchylenia osi mechanicznej kończyny poniżej 1 cm nie są uważane za patologiczne.

Ponadto na podstawie RTG całych kończyn można dokładnie określić kolana koślawe, ile jest stopni i w którym miejscu w kończynie.

Kiedy i jak leczyć koślawość kolan?

Ze stanem patologicznym mamy do czynienia w przypadku utrzymującej lub pogłębiającej się wady u pacjentów w wieku powyżej 7. roku życia. Zwłaszcza w przypadku, gdy wada jest symetryczna, należy być ostrożnym w leczeniu chirurgicznym dzieci w młodszym wieku.

W przypadku niewielkich deformacji, lub symetrycznych niebolesnych deformacji u małych dzieci, wskazana jest obserwacja i ewentualnie fizjoterapia. Ma ona na celu poprawę biomechaniki ruchu stawu kolanowego i sprzyjanie spontanicznej korekcji. W przypadku bardziej nasilonych deformacji należy rozważyć interwencję chirurgiczną.

O wskazaniach do niej decyduje wynik zdjęcia radiologicznego. 

Jeżeli mamy do czynienia z najczęstszą postacią deformacji, zlokalizowaną w okolicach stawu kolanowego, a dziecko ma jeszcze potencjał wzrostowy (chłopcy najczęściej do 14-15 lat, dziewczynki najczęściej 13-14 lat), można zastosować zabieg modulacji wzrostu płytką ósemkową.

Zabieg jest małoinwazyjny, umożliwia szybki powrót do szkoły i sportu (większość pacjentów odzyskuje pełną sprawność po 2 tygodniach).

W zabiegu tym zakłada się na strefę wzrostową kości (odpowiednio udowej lub piszczelowej, w zależności od lokalizacji deformacji) małą płytkę, która powoduje, że przez określony czas kończyna rośnie asymetrycznie i samoistnie prostuje deformację.

Jest to najmniej obciążający dla pacjenta sposób leczenia zabiegowego. Jednakże jego główną wadą jest fakt, że po utracie potencjału wzrostowego, metoda ta nie może być już zastosowana.

W przypadku istotnych deformacji u młodzieży, która już ma mały potencjał wzrostowy, dorosłych lub zlokalizowanych daleko od stawu, należy rozważyć leczenie operacyjne z zastosowaniem osteotomii korekcyjnej, czyli przecięcia kości, ustawieniu jej prawidłowo i ponownym połączeniu w najbardziej dopasowanym do pacjenta sposób (specjalną płytką, gwoździem śródszpikowym lub aparatem zewnętrznym). Leczenie tego typu jest już bardziej obciążające dla pacjenta i  przypomina leczenie złamania zaopatrzonego chirurgicznie. W wielu przypadkach wymaga ono odciążania kończyny, a powrót do zdrowia trwa najczęściej 3 miesiące i zależy od wybranej metody stabilizacji i przebiegu gojenia.

Jak leczyć koślawość kolan?

Koślawość stawów kolanowych prowadzi do nieprawidłowego mechanicznego obciążania powierzchni stawowych, które może powodować przeciążenie przedziału bocznego, uszkodzenia łąkotki bocznej i wczesne zmiany zwyrodnieniowe.

Koślawość kolan wpływa również na staw rzepkowo-udowy. Może powodować boczne przyparcie rzepki, a w skrajnych przypadkach sprzyjać jej podwichnięciu lub zwichnięciu.

Ponadto wpływa na ustawienie stawu skokowego i całej stopy, sprzyjając powstaniu stopy płasko-koślawej.

Leia também:  Twarde i nabrzmiałe piersi – o czym świadczy obrzęknięta i boląca pierś?

Ćwiczenia na koślawe kolana

Jako, że koślawość kolan ma głównie przyczynę kostną, rehabilitacja – ćwiczenia mają za zadanie poprawę biomechaniki ruchu stawu kolanowego i sprzyjać spontanicznej korekcji w deformacjach o niewielkim nasileniu. Wybrany zestaw ćwiczeń dla dzieci z kolanami koślawymi przygotował fizjoterapeuta Rehasport dr Mateusz Kozinoga, ćwiczenia prezentuje mgr Agata Kępa:

  • Ćwiczenie 1. W siadzie ugiętym z kolanami rozchylonymi na zewnątrz, chwytamy się dłońmi za stopy i na zmianę, raz lewą, raz prawą nogą, dotykamy palcami stóp do nosa.

Kolana szpotawe i koślawe u dziecka – objawy, leczenie, ćwiczenia

  • Ćwiczenie 2. W siadzie ugiętym podpartym z tyłu z kolanami rozchylonymi na zewnątrz, staramy się nieco unieść stopy i bić nimi brawo.

Kolana szpotawe i koślawe u dziecka – objawy, leczenie, ćwiczenia

  • Ćwiczenie 3. W siadzie skrzyżnym staramy się powstać utrzymując nogi skrzyżowane.

Kolana szpotawe i koślawe u dziecka – objawy, leczenie, ćwiczenia

  • Ćwiczenie 4. W siadzie ugiętym z kolanami rozchylonymi na zewnątrz, chwytamy dłońmi za stopy stykające się ze sobą podeszwami, pochylamy się w przód z równoczesnym rozpychaniem kolan łokciami.
  • Ćwiczenie 5. W leżeniu tyłem z taśmą Theraband w pętli na kolanach, ze stopami ustawionymi razem, naciągamy taśmę przez rozchylenie kolan do szerokości bioder, unosimy biodra do góry z zachowaniem naprężenia taśmy.

Kolana szpotawe i koślawe u dziecka – objawy, leczenie, ćwiczenia

Koślawość kolan u dzieci: przyczyny, leczenie i rehabilitacja

Marzec 30, 2021 Kolana szpotawe i koślawe u dziecka – objawy, leczenie, ćwiczenia

Kolana koślawe to wada kończyn dolnych, objawiająca się ustawieniem nóg w kształcie litery „X”. Zaobserwować można ją przede wszystkim u dziecka stojącego z wyprostowanymi kończynami dolnymi, kiedy kolana stykają się, a odległość między kostkami przyśrodkowymi jest znaczna (więcej niż 5 centymetrów). Warto jednak pamiętać, że w pierwszych latach życia, koślawość jest czymś normalnym i występuje dlatego, że układ stawowo-więzadłowy nie jest jeszcze w pełni wykształcony. Dlatego też dziecko musi być obserwowane, przede wszystkim przez rodziców, a w razie jakichkolwiek wątpliwości konsultowane ze specjalistami. Jest to o tyle ważne, ponieważ koślawość w większości przypadków ustępuje samoistnie, ale niestety nie zawsze. Dzieci znajdujące się w grupie ryzyka powinny być objęte regularnymi kontrolami, a po przekroczeniu 5 roku życia, również terapią. Wczesne podjęcie leczenia daje bardzo dobre i trwałe efekty, dlatego warto obserwować zmieniający się układ ruchu dziecka.

O przyczynach, powikłaniach oraz o konieczności leczenia bądź jej braku, w dalszej części artykułu.

Rozwój dziecka a fizjologiczna koślawość

Rozwój dziecka i jego aparatu ruchu przebiega etapowo, a okres do 7-8 roku życia nazywany bywa „nieustannym procesem autokorekcji”.

Co to właściwie znaczy? Tylko tyle, że w pierwszych latach życia pojawiają się fizjologiczne odchylenia od normy, pod postacią szpotawości, koślawości czy płaskostopia, które stanowią okres przejściowy rozwijającego się aparatu ruchu.

Często jednak spotkać się można z kontrowersjami na temat występujących nieprawidłowości. Czy należy interweniować, czy jednak poczekać aż dziecko wyrośnie i wady samoistnie ustąpią?

Aby odpowiedzieć na to pytanie trzeba mieć świadomość jak rozwija się i zmienia narząd ruchu dziecka i kiedy ta interwencja jest konieczna.

Co i kiedy uważa się za fizjologię (normę)?

  • od urodzenia do 2 roku życia

W pierwszym roku życia kończyny dolne ustawione są w zgięciu, a ich kształt przypomina literę „O”. Kończyna dodatkowo ustawiona jest w rotacji wewnętrznej – stopa kieruje się do wewnątrz. Część podeszwowa pokryta jest grubą warstwą tkanki tłuszczowej.

Wraz z rozpoczęciem nauki chodzenia, poza ustawieniem zgięciowym, które stopniowo zanika, szpotawość jak i płaska stopa, nadal się utrzymują.

To okres, w którym kończyny dolne z fizjologicznej szpotawości przechodzą w fizjologiczną koślawość kolan („X”). Stopa nadal może być jeszcze płaska, ale warstwa tkanki tłuszczowej zmniejsza się.

Ważnym aspektem, na który należy zwrócić uwagę w tym okresie jest proste ustawienie palców (do tego czasu mogły być ustawione w kierunku przyśrodkowym), które zapewnia prawidłowe odbicie od podłoża.

Koślawość kolan nadal się utrzymuje, ale wymaga ona obserwacji i kontroli u specjalisty. Uwagi wymagają przede wszystkim dzieci z nadwagą oraz wiotkością stawową, które predysponują do pogłębiania wady.

Za fizjologię w tym czasie uznaje się stan, kiedy odległość pomiędzy kostkami przyśrodkowymi w pozycji stojącej ze złączonymi kolanami, nie przekracza 5cm. Stopa nadal może być fizjologicznie płaska.

To okres, w którym zarówno wysklepienie stopy jak i ustawienie kolan powinno być prawidłowe. Utrzymujące się koślawe ustawienie kolan lub niewykształcone łuki stopy wymagają interwencji w postaci terapii i ćwiczeń.

To czas kiedy aparat kostno-więzadłowy jest już wykształcony, kończyny dolne ustawione są prawidłowo, a łuki stopy ukształtowane. W tym okresie chód powinien być już płynny i stabilny,  z zachowaniem prawidłowego wzorca.

Kolana szpotawe i koślawe u dziecka – objawy, leczenie, ćwiczenia

Przyczyny koślawości kolan

Koślawość kolan może mieć podłoże wrodzone, kiedy wada jest wynikiem wrodzonej wady stawów kolanowych lub podłoże wtórne, nabyte:

Krzywica jest chorobą przewlekłą wieku dziecięcego, wywołaną niedoborem witaminy D, którą rozpoznaje się u niemowląt i dzieci od trzeciego miesiąca do drugiego roku życia. Zaburzona gospodarka wapniowo-fosforowa prowadzi do zaburzeń w układzie kostno-stawowym dziecka, co istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia wady w postaci koślawych kolan.

Choroby zapalne stawów (np. RZS) prowadzą w przebiegu procesu zapalnego do zniszczenia oraz deformacji powierzchni stawowych w obrębie kości udowej oraz piszczelowej.

Urazy, przeciążenia bądź złamania w obrębie stawów kolanowych

Porażenia nerwów odpowiedzialnych za zaopatrywanie mięśni kończyn dolnych może prowadzić do zaburzeń biomechanicznych w obrębie stawów kolanowych.

Utrzymujące się przeciążenia aparatu ruchu, wynikające z zaburzeń w obrębie sąsiadujących stawów (stopa, biodra). Zarówno zaburzenia w obrębie stopy (stopa płasko-koślawa) jak i biodra (przykurcz przywiedzeniowy) zwiększają nacisk na boczną powierzchnię stawu kolanowego (chrząstka nasadowa), przez co wpływają na zahamowanie wzrostu tkanki kostnej oraz pogłębianie asymetrii.

Wśród innych przyczyn, które predysponują do wystąpienia wady stawów kolanowych, wymienia się:

  • nadwaga
  • wiotkość stawowa
  • szybki wzrost dziecka może doprowadzać do nierównomiernego wzrostu kości, a co za tym idzie zaburzonego rozkładu sił

Objawy

Objawem kolan koślawych jest przede wszystkim przerost kłykcia przyśrodkowego kości udowej, a także ustawienie stawu w przeproście.

Kolejną cechą charakterystyczną jest ustawienie podudzi w rotacji wewnętrznej względem kości udowych, co wpływa na zaburzenia w obrębie więzadeł stawu kolanowego (skrócenie więzadła pobocznego strzałkowego, rozciągnięcie więzadła pobocznego piszczelowego).

Diagnostyka koślawych kolan

Diagnostykę kolan koślawych, oczywiście poza kontrolami u fizjoterapeuty czy lekarza, warto przeprowadzać również samodzielnie w domu. A naprawdę nie jest to skomplikowane, zacząć należy od obserwacji dziecka, zarówno w pozycjach statycznych jak i w trakcie chodu.

Dzieci z predysponujące do koślawienia kolan, często stoją w rozkroku, a także lubią siedzieć z kolanami złączonymi i szeroko ustawionymi stopami, tzw. siad “W”

Badając dziecko w domu warto wykonać dwa pomiary:

  1. w pozycji stojącej, ze złączonymi kolanami, należy zmierzyć odległość pomiędzy kostkami przyśrodkowymi, wykorzystując taśmę centymetrową. Za koślawość fizjologiczną uważa się stan, w którym odległość wynosi 4-5cm, natomiast wynik powyżej 5cm świadczy już o koślawości, rozumianej jako wadzie postawy.
  2. W pozycji stojącej, należy spuścić pion (sznurek z niewielkim obciążeniem na końcu, np. kulka z plasteliny) ze środka rzepki. Przy prawidłowo ustawionej kończynie dolnej, pion powinien padać pomiędzy I a II kością śródstopia. Natomiast w przypadku koślawości kolan pion będzie padał po wewnętrznej stronie stopy.

Konsekwencje nieleczonej koślawości kolan

W wyniku utrzymujących się zaburzeń osi kończyny dolnej dochodzi do przewlekłych obciążeń innych stawów kończyny oraz tkanek miękkich. W obrębie stopy dochodzi do wymuszonego koślawienia, co objawia się rotacją pięty na zewnątrz i oparciu całego ciężaru na brzegu przyśrodkowym.

Podudzie ustawia się w rotacji wewnętrznej, co jest wynikiem zrotowanego stawu kolanowego. Takie ustawienie rotacyjne przenosi się również na stopę, stwarzając wrażenie wypłaszczenia. Staw kolanowy poza skręceniem do wewnątrz, ustawia się również w przeproście.

Zaburzone ustawienie stawów ma bezpośredni wpływ na tkanki miękkie, które ulegają nadmiernemu rozciągnięciu bądź napięciu, dochodzi do utrudnionego ślizgu pomiędzy tkankami, a w konsekwencji dolegliwości bólowych.

Zaburzeniom ulegają również więzadła stawu kolanowego, które nie są w stanie spełniać swojej roli stabilizującej (brak stabilizacji -> przeciążenie tkanek miękkich oraz struktur stawowych -> stan zapalny -> dolegliwości bólowe).

Koślawe ustawienie stawu kolanowego przenosi się również na staw biodrowy (w postaci przykurczu przywiedzeniowego), a także na stawy kręgosłupa. W przypadku koślawości jednostronnej, bardzo częstym powikłaniem jest skolioza kręgosłupa (boczne skrzywienie).

Utrzymująca się wada u dorosłych, przyczynia się do szybszego rozwoju zmian zwyrodnieniowych, zwłaszcza w bocznym przedziale stawu kolanowego.

Kolana szpotawe i koślawe u dziecka – objawy, leczenie, ćwiczenia

Postępowanie lecznicze

Postępowanie w przypadku kolan koślawych obejmuje kilka prostych elementów, które przynoszą bardzo dobre efekty w korekcji wady:

  • odciążenie stawów kolanowych (redukcja wagi, unikanie długiego stania bądź chodzenia)
  • ograniczenie pozycji obciążających przyśrodkowe części stawów kolanowych (pozycja stojąca w rozkroku, siad klęczny ze stopami na zewnątrz –w literę W – siad “W”)

Kolana szpotawe i koślawe u dziecka – objawy, leczenie, ćwiczenia

  • ćwiczenia korekcyjne ukierunkowane na redukcję przykurczu przywiedzeniowego w stawie biodrowym oraz na wzmacnianie osłabionych mięśni
  • unikanie aktywności fizycznej obciążających stawy kolanowe (części przyśrodkowe) – jazda na łyżwach/rolkach,
  • specjalistyczne obuwie lub indywidualnie dobrane wkładki ortopedyczne (obcas Thomasa – specjalistyczny obcas wykorzystywany w obuwiu profilaktycznym, mający na celu odciążenie przyśrodkowej części stopy. Podwyższenie części pięty zmienia sposób obciążania stref wzrostowych w kończynie dolnej, zapewniając równomierny przyrost tkanki kostnej.)

W przypadkach znacznych zaburzeń osi kończyny (powyżej 20 stopni) oraz w sytuacjach kiedy wada nasila się, zalecana jest interwencja chirurgiczna. Większość metod mających zastosowanie wiąże się z dużą ingerencja i rozległym zabiegiem, niosącym za sobą ryzyko powikłań.  Wśród metod wykorzystywanych w leczeniu kolan koślawych wymienia się: 

1. Osteotomia – zabieg korygujący, który polega na przecięciu kości i ustawieniu jej w prawidłowej osi. W celu utrzymania nowej pozycji wykorzystuje się śruby bądź blaszki (stabilizacja wewnętrzna) ale także opatrunki gipsowe (stabilizacja zewnętrzna). 

2. Hemiepiphysiodeza – zabieg polegający na umieszczeniu wewnątrz stawu śruby mającej na celu odciążenie chrząstki stawowej. Redukcja nadmiernego obciążenia pozwala na prawidłowy wzrost tkanki kostnej. W przypadku koślawości odciążenia wymaga strona boczna stawu kolanowego. 

Coraz bardziej dostępne stają się zabiegi małoinwazyjne, które umożliwiają dziecku szybszy powrót do sprawności i codziennej aktywności. Wykorzystanie niewielkich płytek, pozwala na kontrolowanie wzrostu chrząstki, bez zbędnej ingerencji w sąsiadujące tkanki.

Opracowała: Katarzyna Kumor, mgr fizjoterapii

Co to są wady postawy – podstawowe zasady ich korekcji

Wady kolan – kolana koślawe i kolana szpotawe

Termin wad postawy przywołuje dość jednoznaczny obraz problemów z kręgosłupem. W rzeczywistości nieprawidłowa postawa ciała dotyczy też innych części naszego ciała, w tym także problemów w obrębie kończyn dolnych. Czy wady kolan są rzeczywiście niebezpieczne dla zachowania właściwej sylwetki?

Nieprawidłowości określane terminem kolana koślawego dotyczą sytuacji, w której naturalną pozycją dla kończyny dolnej jest odwiedzione podudzie.

Koślawość pomiędzy stawami kolanowymi określa się zazwyczaj za pomocą miary kątowej (10–15° oznacza normę).

Innym sposobem dla określenia rozmiaru koślawienia jest zmierzenie rozstępu pomiędzy kostkami przyśrodkowymi, jednakowo przy zwartych i wyprostowanych stawach kolanowych (4–5 cm oznacza normę).

Sama koślawość może rozwijać się na rozmaitych płaszczyznach, dlatego też wyróżnia się jej kilka rodzajów np. wrodzoną, pokrzywiczą, porażenną, powypadkową oraz statyczną.

Ten ostatni model okazuje się najczęstszym z odnotowywanych przypadków i stanowi wynik nadmiernego, długotrwałego a przede wszystkim regularnego obciążania kończyn dolnych.

Stopniowe deformacje połączeń stawowych i innych struktur narządu ruchu powoduje zaburzenie naturalnej stabilizacji, co w efekcie powoduje dążenie stawów kolanowych do pozycji koślawości.

Kolana szpotawe i koślawe u dziecka – objawy, leczenie, ćwiczenia

Wada postawy o charakterze kolan koślawych w znacznej mierze dotyka układu kostnego oraz systemu mięśniowo-więzadłowego.

W pierwszym przypadku pacjenci borykają się z problemami patologicznego przyrostu kłykcia wewnętrznego kości udowej, nieprawidłowego skrzywienia kości udowej bądź piszczelowej czy nadmiernego skręcenia podudzia na zewnątrz.

Niejednokrotnie staw kolanowy dąży do przeprostu, a ogrom występujących zmian powoduje zwiększenie nacisku i patologiczne napięcie po zewnętrznej stronie kończyny dolnej. Jednym z następstw może być wyraźne ograniczenie wzrostu kości i pojawienie się deformacji strukturalnych.

Struktury mięśniowo-więzadłowe przy kolanach koślawych charakteryzuje wyraźny dysbalans napięciowy. Część elementów zostaje nadmiernie skrócona i przykurczona (m.in.

pasmo biodrowo-piszczelowe, mięśnie dwugłowe uda, a także więzadło poboczne strzałkowe), aby inne uległy patologicznemu osłabieniu i wyraźnemu rozciągnięciu (tj.

głowa przyśrodkowa mięśnia czworogłowego uda, rozcięgna mięśni półbłoniastego, półścięgnistego i krawieckiego oraz więzadła pobocznego piszczelowego).

Najprościej pisząc, szpotawe kolana jest to wada stanowiąca swoistą przeciwność dla kolan koślawych. Oznacza to, że podudzie kończyny dolnej jako zwyczajową i nawykową pozycję przyjmuje nadmierne przywiedzenie.

Podobnie jak w przypadku kolan koślawych, tak i dla kolan szpotawych „rozmach” zmian patologicznych jest oceniany miarą kątową i długością w centymetrach. Sytuacja jest znamienna także w przypadku przyczyn.

Szpotawość także może być wynikiem statycznego i nieprawidłowego obciążania kończyn, urazów i uszkodzeń, zmian krzywiczych, dziedziczenia czy stanów porażennych.

Nie będzie zaskoczeniem, że układ mięśniowo-więzadłowy napotyka problemy będące dokładną odwrotnością nieprawidłowości występującymi w trakcie deformacji o charakterze koślawości.

W związku z tym mięśnie dwugłowe uda, mięśnie i więzadło poboczne strzałkowe oraz pasmo biodrowo-piszczelowe ulegną nadmiernemu rozciągnięciu i patologicznemu osłabieniu.

Nietrudno domyślić się, że więzadła poboczne piszczelowe, rozcięgna mięśni półbłoniastych, półścięgnistych i krawieckich wraz z głową przyśrodkowa czworogłowego uda zostaną przykurczone oraz objęte patologicznie podwyższonym napięciem.

Kolana szpotawe i koślawe u dziecka – objawy, leczenie, ćwiczenia

W leczeniu i przeciwdziałaniu wszelkim wadom postawy najlepsze wyniki odnotowuje wprowadzenie fizjoterapii, która bazuje przede wszystkim na gimnastyce korekcyjnej i aktywnej rehabilitacji.

Kluczowym punktem dla postępowania terapeutycznego w obu przypadkach omawianych wad kolan jest określenie stopnia zaawansowania zmian strukturalnych i funkcjonalnych.

Na tej podstawie fizjoterapeuci mogą przygotować indywidualny plan ćwiczeń, którego celami będzie:

  • odzyskanie równowagi w zakresie nieproporcjonalnego rozkładu napięcia mięśniowego,
  • korekcja ustawienia kończyn dolnych i przywrócenie prawidłowej liniowości struktur,
  • wzmocnienie osłabionych grup mięśniowych dla rozciągnięcia nadmiernie przykurczonych struktur,
  • reedukacja posturalna i prawidłowego cyklu chodu (np. symetrycznego obciążania kończyn dolnych i nauka prawidłowego rozkładu ciężaru ciała),
  • przywrócenie prawidłowego zakresu ruchomości stawowej i elastyczności elementów narządu ruchu.

Oprócz gimnastyki korekcyjnej i terapii ruchem bardzo dobre wyniki przynosi fizykoterapia, która może okazać się pomocna np. dla zniesienia nadmiernego napięcia nadmiernie napiętych struktur. Zabiegi z zakresu termoterapii (np.

diatermia krótkofalowa czy naświetlania lampami) mogą być wartościowe dla wstępnego przygotowania aparatu ruchu do ćwiczeń, zwłaszcza gdy przykurcze w obrębie połączeń stawowo-więzadłowych utrudniają wykonywanie aktywności czy powodują wyraźne ograniczenie zakresu ruchu.

Niemniej jednak każdy pacjent będzie wymagał indywidualnego podejścia i terapii, co wiąże się z zupełnie odmiennymi możliwościami ruchowymi czy poziomem występujących zmian i nieprawidłowości.

Jeśli powyższy problem dotyczy także Ciebie, skontaktuj się z nami! Centrum rehabilitacji i terapii Open Medical tworzą wysoko wyspecjalizowani lekarze, którzy nie tylko posiadają ogromną wiedzę i lata doświadczenia, a także dbają o ciepłą atmosferę. Dołącz do grona zadowolonych pacjentów Open Medical i zacznij żyć pełnią życia!

Kolana koślawe u dziecka Genu Valgum, czyli kolana w kształcie litery X rodzaje, przyczyny, leczenie, postępowanie i rehabilitacja

  • Z praktyki gabinetu
  • 5 lutego 2018
  • NR 84 (Czerwiec 2017)

mgr Anna Imielińska

Kolana koślawe to wada kończyn dolnych. Wada, czyli odchylenie od ogólnie przyjętych cech postawy prawidłowej, właściwej dla danego wieku, płci i typu budowy.

Wygięcie nóg w kształcie litery X można zaobserwować, gdy dziecko staje na baczność, jego kolana ocierają się wówczas o siebie, a między kostkami stóp jest przerwa. Jeśli przerwa ta nie przekracza 4 cm, nie ma powodów do zmartwień, gdyż jest to koślawość fizjologiczna.

W takiej sytuacji należy jednak obserwować i systematycznie sprawdzać, czy odstęp się nie powiększa i czy wada się nie pogłębia.

Koślawość kolan jest odwrotnością szpotawości i występuje rzadziej niż kolana szpotawe. Staw kolanowy (articulatio genus) stanowi połączenie uda z podudziem i jest on największym stawem człowieka. Zachodzą w nim ruchy zgięcia i prostowania oraz ruchy odwracania i nawracania goleni przy jednoczesnym zgięciu kolana.

Istotą funkcji stawu kolanowego jest to, że nie jest to prosty staw zawiasowy oraz że ruchy odbywające się w tym stawie mają charakter złożony. Cechą charakterystyczną stawu jest jego duża stabilność w wyproście i stopniowo wzrastająca ruchomość rotacyjna w trakcie zginania. Nie trzeba być lekarzem czy fizjoterapeutą, żeby zaobserwować u dziecka coś niepokojącego.

Wystarczy trochę wiedzy praktycznej i obserwacji własnego dziecka, żeby stwierdzić coś niepokojącego. Im wcześniej zdiagnozowany problem, tym bardziej u mniejszego dziecka, tym łatwiejsze leczenie, które może umożliwić uniknięcie zabiegu operacyjnego czy też żmudnej i długotrwałej rehabilitacji.

Wystarczy czasami zmienić sposób chodzenia, sposób siadania podczas zabawy czy też wprowadzać zabiegi korekcyjne w formie zabawy, żeby nie pogłębiać problemu ani do niego nie doprowadzić.

Krótko o anatomii kolana

Staw kolanowy tworzony jest przez kłykcie kości udowej oraz wklęsłe powierzchnie na kłykciach kości piszczelowej. W pozycji stojącej końce górne kości udowych są rozstawione na szerokość miednicy, natomiast końce dolne stykają się ze sobą.

Dalszy odcinek kości udowej tworzą dwa zaokrąglone kłykcie udowe: przyśrodkowy (większy) i boczny, które ustawione są w stosunku do siebie rozbieżnie. W przedniej części pomiędzy kłykciami znajduje się powierzchnia rzepkowa, natomiast w tylnej kłykcie są rozdzielone przestrzenią.

Koniec bliższy kości piszczelowej jest utworzony przez dwie bardziej płaskie powierzchnie kłykcia przyśrodkowego i bocznego. Powierzchnie te są przedzielone wyniosłością międzykłykciową z dwoma guzkami przyśrodkowym i bocznym, które są miejscem przyczepu więzadeł krzyżowych i łąkotek.

Występują dwie łąkotki – przyśrodkowa i boczna oraz więzadła. Więzadła wzmacniające wewnętrzne: krzyżowe przednie i tylne oraz poprzeczne zewnętrzne: poboczne (piszczelowe, strzałkowe) i podkolanowe (skośne, łukowate) oraz troczki rzepki.

 Rzepka – największa trzeszczka w organizmie – jest spłaszczoną kością włączoną w aparat wyprostny kolana. Szersza jej część zwana jest podstawą, dalsza wierzchołkiem.

Koślawość kolan to wada kończyn dolnych, w której oś podudzia tworzy z osią ud kąt otwarty na zewnątrz, co oznacza, że odcinek obwodowy, jakim jest podudzie, znajduje się w odwiedzeniu.

Koślawość mierzy się w stopniach lub taśmą centymetrową, oceniając rozstęp między kostkami przyśrodkowymi przy zwartych i wyprostowanych kolanach. Często u dzieci ma się do czynienia z koślawością fizjologiczną, czyli taką, która nie wymaga leczenia.

Koślawość fizjologiczna to odchylenie od osi nie większe niż 10–15° lub rozstęp między kostkami wynoszący 4–5 cm. Jeśli odległość ta jest większa, dziecko powinno być poddane terapii.

Rodzaje koślawości:

  • wrodzona – koślawość wynikająca z wady wrodzonej stawów kolanowych,
  • pozapalna – wynikająca ze zniszczenia bocznego kłykcia kości udowej lub piszczelowej, częściowego uszkodzenia chrząstki nasadowej lub z pozapalnych blizn okołostawowych,
  • pokrzywicza – będąca konsekwencją krzywicy,
  • pourazowa – będąca wynikiem urazu stawu kolanowego,
  • porażenna – będąca wynikiem porażenia mięśni odpowiedzialnych za prawidłowe funkcjonowanie stawu kolanowego,
  • statyczna – koślawość wynikająca z przeciążenia kończyn dolnych, która powstaje przy nieleczonych stopach płasko-koślawych oraz w następstwie przykurczu biodra w przywiedzeniu, wówczas nacisk na stronę zewnętrzną, czyli na boczne kłykcie kości udowej i goleni oraz boczną część chrząstki nasadowej, jest większy, co w myśl prawa Wolfa-Delpecha powoduje zahamowanie wzrostu kości tej części i potęguje asymetrię kłykci, a w konsekwencji koślawy wzrost kolana.

Przyczyny koślawości:

  • koślawość kolan spowodowana jest zazwyczaj niewielką rotacją do wewnątrz kości udowych w stawach biodrowych,
  • krzywica to choroba, która może doprowadzić do koślawości kolan, występuje u dzieci, najczęściej pomiędzy 2. miesiącem a 3. rokiem życia dziecka, związana jest z zaburzeniami gospodarki wapniowo-fosforowej spowodowanymi najczęściej niedoborem witaminy D,
  • zapalenie stawów, zniszczenie stawów, nieprawidłowa budowa stawów, choroby stawów (np. reumatoidalne zapalenie stawów),
  • szybki wzrost dziecka może skutkować nierównomiernym wzrostem kończyn dolnych, w konsekwencji czego są one różnej długości, dochodzi wówczas także do nierównomiernego rozkład ciężaru, co sprzyja powstawaniu koślawości,
  • nadwaga lub otyłość także sprzyjają koślawości kolan,
  • porażenia mięśni lub obniżone napięcia mięśniowe,
  • złamania i urazy w okolicy stawu kolanowego,
  • wady stóp, najczęściej stopa płasko-koślawa,
  • koślawość statyczna, czyli koślawość wynikająca z przeciążenia kończyn dolnych.

Zmiany wynikające z koślawości doprowadzają do zmian kompensacyjnych, chorobowych, patologicznych w innych częściach ciała. Koślawe kolana mogą powodować:

  • koślawość stopy, kiedy pięta ulega skręceniu na zewnątrz i opiera się o podłoże brzegiem przyśrodkowym,
  • następuje wówczas rozciągnięcie więzadła i torebki stawowej przyśrodkowej, a skrócenie więzadła i torebki stawowej bocznej,
  • stopę płasko-koślawą, mowa tu o pozornym płaskostopiu, bowiem skośne ustawienie w stawach skokowych powoduje rotację wewnętrzną przodostopia, a to z kolei daje obraz płaskostopia podczas badania komputerowego stóp, stopa jest zrotowana, a nie spłaszczona, czyli sklepienie istnieje, a obraz płaskostopia wywołany jest koślawością stopy,
  • rotację wewnętrzną samego kolana, co w konsekwencji powoduje rozciągnięcie skóry i powięzi, a może to zaburzać czucie oraz rozciągnięcie naczyń, co może doprowadzić do ich zaciskania i niedożywienia stawu,
  • skoliozę, czyli boczne skrzywienie kręgosłupa, szczególnie jeżeli koślawość kolan jest jednostronna,
  • zmiany kostne – zmiany w kolanach koślawych polegają na przeroście kłykcia wewnętrznego kości udowej, zahamowaniu wzrostu kłykcia bocznego kości udowej (co potęguje asymetrię kłykci), skrzywieniu kości udowej lub piszczelowej, skręceniu na zewnątrz podudzia i przeprostu w stawie kolanowym,
  • zmiany mięśniowo-więzadłowe w kolanach koślawych – zmiany polegają na zmiażdżeniu łąkotki przyśrodkowej, rozciągnięciu więzadła pobocznego piszczelowego i torebki stawowej oraz na skróceniu więzadła pobocznego strzałkowego,
  • zmiany mięśniowe w kolanach koślawych – zmiany polegają na:
    • rozciągnięciu mięśni półbłoniastego, półścięgnistego, krawieckiego, smukłego i głowy przyśrodkowej mięśnia czworogłowego uda,
    • skróceniu mięśni pasma biodrowo-piszczelowego i mięśnia dwugłowego uda, przykurczeniu naprężacza powięzi szerokiej.

Postępowanie korekcyjne

W przypadku koślawości niewielkiego stopnia stosuje się ćwiczenia poprzedzone zabiegami fizykalnymi:

  1. Naświetlanie promieniami nadfioletowymi – ich celem jest wzmożenie sił obronnych ustroju i podniesienie ogólnej sprawności ustroju. Wykonuje się naświetlanie miejscowe stawu kolanowego.
  2. Naświetlanie promieniami podczerwonymi – naświetla się staw kolanowy w celu zmniejszenia napięcia mięśni przed gimnastyką leczniczą.
  3. Kąpiele solankowe kończyn dolnych – wykonuje się je w wodzie ciepłej o temperaturze 34–37°C. Czas trwania kąpieli u dzieci wynosić powinien 5–10 minut, w szczególnych przypadkach maksymalnie do 15 minut. Zabiegi wykonuje się początkowo co drugi dzień, a później można zwiększyć do 4–5 kąpieli tygodniowo.
  4. Masaż podwodny – masaż wodny jest uzupełnieniem masażu klasycznego. Siła i intensywność masażu wodnego są zdecydowanie większe niż masażu klasycznego. Ma on na celu maksymalne rozluźnienie mięśni, zwiększa ukrwienie, a dzięki temu dotlenia i odżywia tkanki organizmu. Cały masaż wodny wraz z kąpielą powinien trwać ok. 20 minut, gdzie masowanie trwa ok. 10 minut.

Masaż klasyczny należy stosować na całej kończynie dolnej w celu poprawienia ukrwienia jej mięśni. Pasmo biodrowo-piszczelowe i grupę mięśniową napiętej strony masuje się łagodnie, rozluźniająco, stosując głaskanie, rozcieranie oraz wibracje.

Grupę mięśni tylno-przyśrodkowych uda, grupę mięśni niedomagających i za bardzo rozluźnionych masuje się pobudzająco, wykonując energiczne głaskanie, rozcieranie, ugniatanie i oklepywanie.

W przypadku niewielkiej koślawości dąży się do:

  • odciążenia stawów kolanowych we wszystkich możliwych warunkach,
  • przy istniejącej nadwadze – do jej zmniejszenia,
  • w czasie dnia – do zmniejszenia możliwie w jak największym stopniu pozycji stojącej,
  • stosowania ćwiczeń mających na celu wzmocnienie mięśni rozciągniętych,
  • stosowania ćwiczeń mających na celu rozluźnienie i rozciągnięcie mięśni skróconych,
  • nauki poprawnego chodu,
  • przeciwdziałania współistniejącemu płaskostopiu, stosuje się zwiększone obciążenie strony wewnętrznej stawu kolanowego, tzw. obcas Thomasa, obcas Thomasa podwyższa część podeszwy buta o kilka milimetrów w celu zmiany sposobu obciążania stref wzrostowych kończyny dolnej, obcas z supinacją ma za zadanie przyspieszenie tempa wzrostu po bardziej obciążanej stronie przyśrodkowej oraz zachowanie szybkości wzrostu nogi od bocznej strony.

Ćwiczenia korekcyjne

Celem ćwiczeń korekcyjnych jest rozluźnianie zewnętrznej oraz wzmacnianie wewnętrznej strony nóg. Mięśnie, które należy wzmocnić, czyli mięśnie za bardzo rozciągnięte:

  • półbłoniasty,
  • półścięgnisty,
  • krawiecki,
  • czworogłowy (głowa przyśrodkowa),
  • więzadło poboczne piszczelowe.

Mięśnie, które należy rozciągnąć, czyli mięśnie za bardzo skrócone:

  • pasmo biodrowo-piszczelowe,
  • mięsień dwugłowy uda,
  • więzadło poboczne strzałkowe.

Wskazane jest:

  • pływanie stwarzające warunki pracy mięśni nóg w odciążeniu, szczególnie kraul, z uwagi na lepsze zwarcie nóg,
  • jazda na rowerze,
  • jazda konna,
  • gimnastyka korekcyjna,
  • piłka nożna,
  • częste przyjmowanie pozycji siadu skrzyżnego „po turecku”.

Przeciwwskazane jest:

  • uprawianie sportów przeciążających w sposób długotrwały kończyny dolne i powodujących odwiedzenie podudzi, jak jazda na nartach na wewnętrznych krawędziach, czyli tzw. pługiem,
  • łyżwiarstwo, ze względu na częste odbicia wewnętrzną częścią stopy,
  • marsz na wewnętrznych krawędziach stopy,
  • przyjmowanie pozycji siadu płotkarskiego,
  • długotrwałe stanie,
  • siad „żaby”, litera W, czyli siad na piętach ze stopami i podudziami na zewnątrz.

Stosuje się także ćwiczenia redresyjne. Jest to rodzaj ćwiczeń stosowanych w fizjoterapii w celu powiększenia zakresu ruchu w stawie. Są to ćwiczenia bierne, wykonywane przez terapeutę z pewną siłą zewnętrzną, bez udziału chorego, w celu przezwyciężenia pewnego oporu tkankowego. Cechą typową dla tych ćwiczeń jest potrzeba wejścia w granicę bólową pacjenta.

Trudność w doborze ćwiczeń w przypadku stawów kolanowych polega na tym, że nie ma w nich ruchu przywodzenia ani odwodzenia, przez co nie można wzmocnić mięśni sposobem klasycznym. W związku z tym, że pozycja zgięciowa rozciąga więzadła, część ćwiczeń przeprowadza się w pozycji wyprostu w stawach kolanowych, co naturalnie ogranicza możliwość ich doboru.

W bardziej zaawansowanej koślawości stosuje się aparaty ortopedyczne odciążające nasady zewnętrzne stawu kolanowego lub szyny redresujące do zakładania na noc.

W przypadku nieskuteczności powyższych zabiegów u dzieci do lat 6 stosuje się zabiegi operacyjne.

Przykłady ćwiczeń

1. Pozycja wyjściowa: siad ugięty z kolanami rozchylonymi na zewnątrz, chwyt dłońmi za stopy.

Ruch: dotykanie palcami stóp do nosa raz lewą, raz prawą nogą.

2. Pozycja wyjściowa: siad ugięty podparty z tyłu z kolanami rozchylonymi na zewnątrz, podeszwy stop stykają się ze sobą.

Ruch: stopy biją brawo.

3. Pozycja wyjściowa: siad ugięty podparty z tyłu z kolanami rozchylonymi na zewnątrz, między stopami gumowa piłka.

Ruch: wyrzut piłeczki do przodu.

4.Pozycja wyjściowa: leżenie tyłem, kończyny dolne przy ścianie z piłką pod stopami, kończyny górne ułożone wzdłuż tułowia.

Ruch: wtaczanie piłki po ścianie stopami, aż do wyprostu kończyn dolnych, bez unoszenia bioder, a następnie staczanie, nie pozwalając piłce spaść.

5. Pozycja wyjściowa: leżenie tyłem, kończyny dolne ugięte w stawach kolanowych, stopy oparte o podłoże, kończyny górne wzdłuż tułowia.

Ruch: wznos kończyn dolnych wyprostowanych do pionu – rozkrok – złączenie i powrót do pozycji wyjściowej.

6….

Co zyskasz, kupując prenumeratę?

  • 10 wydań czasopisma “Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja”
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • …i wiele więcej!

Sprawdź

Seja o primeiro a comentar

Faça um comentário

Seu e-mail não será publicado.


*